Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Pháp luật được ban hành theo Quyết định số 88/QĐ-TCNCC ngày 14 tháng 08 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Củ Chi (thuộc UBND Huyện Củ Chi). Môn học này thuộc khối kiến thức chung bắt buộc trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp nghề, được Hội đồng thẩm định giáo trình của trường xây dựng dựa trên tài liệu chuẩn của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp. Tài liệu được thiết kế để giảng dạy tích hợp cho 8 ngành nghề đào tạo tại trường: Điện công nghiệp; Điện tử công nghiệp; Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí; Cắt gọt kim loại; Công nghệ ô tô; Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính; Thú y; May thời trang.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình nhằm trang bị cho người học các kiến thức lý luận cơ bản về Nhà nước và pháp luật; hiểu rõ bản chất, chức năng, nguyên tắc tổ chức của bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; nắm vững cấu trúc hệ thống pháp luật và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, giáo trình cung cấp hệ thống quy định thực định trong các lĩnh vực thiết yếu: Hiến pháp 2013, quan hệ lao động theo Bộ luật Lao động 2012, cơ chế pháp lý về phòng chống tham nhũng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cấu trúc giáo trình đi từ lý luận pháp luật đại cương đến các chế định pháp luật chuyên ngành gắn liền với thực tiễn việc làm của người học sau khi tốt nghiệp. Điểm đặc sắc của tài liệu là tính định hướng thực hành nghề nghiệp, sử dụng nguồn dữ liệu trích dẫn chuẩn hóa từ các giáo trình chuyên ngành của Trường Đại học Luật Hà Nội và hệ thống luật thực định hiện hành tại thời điểm ban hành.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ theo mục lục và nội dung toàn văn, giáo trình được phân định thành các khối chủ đề trọng tâm sau:

  1. Một số vấn đề chung về Nhà nước và Pháp luật: Khái quát nguồn gốc, bản chất giai cấp, chức năng đối nội và đối ngoại của Nhà nước CHXHCN Việt Nam. Phân tích 6 nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước (quyền lực thuộc về nhân dân; Đảng lãnh đạo; bình đẳng, đoàn kết dân tộc; tập trung dân chủ; phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực; pháp chế XHCN). Hệ thống hóa các cơ quan trong bộ máy nhà nước gồm cơ quan quyền lực (Quốc hội, HĐND), Chủ tịch nước, cơ quan quản lý (Chính phủ, UBND), cơ quan xét xử (Tòa án nhân dân), cơ quan kiểm sát (Viện kiểm sát nhân dân), Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước. Trình bày cấu trúc hệ thống pháp luật (quy phạm pháp luật, chế định pháp luật, ngành luật) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015.

  2. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Vị trí tối cao của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật Việt Nam (Khoản 1 Điều 119 Hiến pháp 2013). Giới thiệu lịch sử lập hiến qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 (sửa đổi 2001) và Hiến pháp 2013 (gồm 11 chương, 120 điều). Phân tích chuyên sâu ba nội dung: Chế độ chính trị; Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân (nguyên tắc hiến định về hạn chế quyền tại Khoản 2 Điều 14); Kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường.

  3. Pháp luật Lao động: Khái niệm, đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật Lao động. 4 nguyên tắc cơ bản (bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp các bên, tôn trọng sự thỏa thuận hợp pháp, trả lương theo lao động, thực hiện bảo hiểm xã hội). Nội dung Bộ luật Lao động 2012: Quyền và nghĩa vụ của người lao động và người sử dụng lao động; Chế định hợp đồng lao động (chủ thể, 3 loại hợp đồng, hình thức, hiệu lực, sửa đổi, chấm dứt và đơn phương chấm dứt hợp đồng theo Điều 36, 37, 38, 39); Nguyên tắc tiền lương và thời giờ làm việc, nghỉ ngơi; Kỷ luật lao động, giải quyết tranh chấp lao động cá nhân/tập thể; Vai trò và trách nhiệm của tổ chức công đoàn cơ sở.

  4. Pháp luật Phòng, chống tham nhũng: Khái niệm tham nhũng, phân tích nhóm nguyên nhân khách quan và chủ quan, các hệ quả về mặt chính trị, kinh tế, xã hội; trách nhiệm của công dân và sự tham gia phòng chống tham nhũng thông qua Ban thanh tra nhân dân.

  5. Pháp luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Xác định hệ thống quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng; trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và vai trò của các tổ chức xã hội trong bảo vệ người tiêu dùng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Lý luận nền tảng về Nhà nước và Pháp luật: Khái niệm nhà nước là bộ máy quyền lực đặc biệt mang tính lịch sử; liên minh giữa giai cấp công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức; cơ cấu 3 bộ phận của quy phạm pháp luật gồm Giả định (chủ thể, hoàn cảnh), Quy định (mệnh lệnh hành vi) và Chế tài (hình sự, dân sự, hành chính, kỷ luật).
  • Hệ thống hóa ngành luật và văn bản pháp luật: Hai căn cứ phân định ngành luật gồm đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh; trật tự hiệu lực pháp lý của 15 loại hình văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam.
  • Khung pháp lý về quyền con người và quyền công dân: Khái niệm quốc tịch là căn cứ xác định công dân; các nhóm quyền sống, quyền tự do nhân thân, quyền dân chủ, quyền chính trị, quyền kinh tế - xã hội theo chuẩn mực Hiến pháp 2013.
  • Nguyên tắc pháp lý trong quan hệ lao động: Giá trị hàng hóa của sức lao động, bản chất thỏa thuận trong hợp đồng lao động, mức lương tối thiểu và cơ chế bảo hiểm bắt buộc theo quy định pháp luật.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích quy phạm pháp luật: Xác định chính xác cấu trúc giả định - quy định - chế tài trong các điều luật cụ thể (như ví dụ Điều 76 Luật Cán bộ, công chức 2008; Điều 33 Hiến pháp 2013; Điều 12 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Kỹ năng tra cứu và áp dụng văn bản pháp luật: Phân biệt thẩm quyền ban hành, hình thức và hiệu lực pháp lý của các văn bản từ trung ương đến địa phương (luật, pháp lệnh, nghị định, quyết định, thông tư, nghị quyết HĐND, quyết định UBND).
  • Kỹ năng thực thi hợp đồng lao động: Nhận diện điều kiện chủ thể giao kết (độ tuổi từ đủ 15 tuổi đối với lao động thông thường, từ đủ 18 tuổi đối với người sử dụng lao động cá nhân); áp dụng đúng quy định về thời hạn hợp đồng (không xác định thời hạn, xác định thời hạn từ 12-36 tháng, thời vụ dưới 12 tháng); thực hiện đúng thủ tục và thời hạn báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (45 ngày, 30 ngày, 3 ngày tùy trường hợp).

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình môn học Pháp luật của Trường Trung cấp nghề Củ Chi được biên soạn theo phương pháp sư phạm kết hợp giữa thuyết giảng lý luận pháp lý căn bản và giải quyết tình huống pháp luật ứng dụng trong thực tế lao động sản xuất.

Cấu trúc bài học được thiết kế theo các hợp phần chuẩn hóa:

  • Trình bày lý thuyết: Nêu định nghĩa, trích dẫn chuẩn xác các điều khoản luật thực định và giải thích nội dung theo học thuyết pháp lý chính thống.
  • Hệ thống ví dụ minh họa: Mỗi khái niệm phức tạp đều có ví dụ đối chiếu trực tiếp từ các văn bản luật (ví dụ: phân tích cơ cấu điều luật từ Hiến pháp 2013, Luật Cán bộ, công chức 2008; giải thích thẩm quyền đăng ký kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014; quy định cụ thể về việc điều chỉnh hợp đồng lao động).
  • Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối bài: Cuối mỗi bài học đều có bộ câu hỏi tự luận nhằm củng cố kiến thức (Ví dụ phần câu hỏi Bài 1 yêu cầu: Trình bày bản chất, chức năng của Nhà nước; Kể tên các bộ phận hợp thành quy phạm pháp luật và cho ví dụ; Nêu nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước; Trình bày hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thẩm quyền ban hành).

Phương pháp đánh giá người học tập trung vào:

  1. Đánh giá mức độ tái hiện và ghi nhớ chính xác các định nghĩa, nguyên tắc pháp luật, thẩm quyền và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước.
  2. Đánh giá năng lực vận dụng các quy định của Bộ luật Lao động để xác định tính hợp pháp của các hành vi giao kết hợp đồng, trả lương, xử lý kỷ luật lao động và thời giờ làm việc/nghỉ ngơi.

Về phương pháp tự học, giáo trình định hướng người học tự đọc hiểu tài liệu thông qua hệ thống đề cương chi tiết, kết hợp tra cứu đối chiếu văn bản luật nguyên gốc được dẫn chiếu trong tài liệu để trả lời các câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài.

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các mốc lập pháp quan trọng tại thời điểm ban hành năm 2019:

  • Cập nhật Hiến pháp năm 2013: Giáo trình phản ánh các nội dung sửa đổi, bổ sung của bản Hiến pháp 2013 (thay thế Hiến pháp 1992 sửa đổi 2001), bao gồm việc thu gọn kết cấu thành 11 chương 120 điều; bổ sung quy định mới về nguyên tắc kiểm soát quyền lực nhà nước giữa các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp (Khoản 3 Điều 2); hiến định nguyên tắc dân chủ trực tiếp (Điều 6); bổ sung thiết chế Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán nhà nước thành các chương độc lập (Chương X).
  • Cập nhật Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015: Giáo trình trích xuất và phân loại đầy đủ hệ thống 15 loại hình văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước từ cấp trung ương đến cấp xã theo quy định tại Điều 4 và phân tích thẩm quyền chi tiết từ Điều 16 đến Điều 30 của luật này.
  • Hệ thống hóa quy định theo Bộ luật Lao động năm 2012: Trình bày chi tiết các chế định về điều kiện giao kết hợp đồng, phân loại 3 nhóm hợp đồng lao động, các trường hợp đương nhiên chấm dứt và căn cứ đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (Điều 36, 37, 38, 39), các nguyên tắc trả lương (Điều 96) và vai trò của tổ chức công đoàn.
  • Kế thừa nguồn tài liệu học thuật chuẩn quốc gia: Toàn bộ hệ thống lý luận và khái niệm trong giáo trình được chú dẫn trực tiếp từ hệ thống giáo trình đào tạo cử nhân luật của Trường Đại học Luật Hà Nội:
    • Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2014).
    • Giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2017).
    • Giáo trình Luật Hiến pháp (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2017).
    • Giáo trình Luật Lao động Việt Nam (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2017).
    • Dẫn chiếu Thông tư số 08/2014/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình môn học Pháp luật được biên soạn để phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể sau:

  • Học sinh, sinh viên hệ trung cấp nghề: Đây là tài liệu học tập chính khóa dành cho người học thuộc 8 ngành nghề kỹ thuật và dịch vụ tại Trường Trung cấp nghề Củ Chi:
    1. Điện công nghiệp
    2. Điện tử công nghiệp
    3. Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí
    4. Cắt gọt kim loại
    5. Công nghệ ô tô
    6. Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính
    7. Thú y
    8. May thời trang
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (prerequisites): Môn học không đòi hỏi kiến thức chuyên ngành luật học trước đó; người học chỉ cần đáp ứng trình độ học vấn phổ thông theo tiêu chuẩn tuyển sinh đầu vào của hệ trung cấp nghề để tiếp thu các khái niệm pháp luật đại cương.
  • Giảng viên và cán bộ đào tạo: Giảng viên bộ môn sử dụng tài liệu làm khung chương trình, đề cương chi tiết và chuẩn đầu ra để xây dựng bài giảng lý thuyết, biên soạn đề thi và hướng dẫn thảo luận tình huống pháp luật cho hệ trung cấp.
  • Đối tượng tự học và tham khảo: Giáo trình là tài liệu tra cứu hữu ích cho học viên các trường trung cấp nghề, người lao động kỹ thuật trong các khu công nghiệp, doanh nghiệp cần tìm hiểu các quy định nền tảng về quyền công dân, nghĩa vụ pháp lý, chế độ hợp đồng lao động, tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên trình độ trung cấp nghề thuộc 8 ngành nghề kỹ thuật (Điện công nghiệp, Điện tử công nghiệp, Kỹ thuật máy lạnh, Cắt gọt kim loại, Công nghệ ô tô, Sửa chữa máy tính, Thú y, May thời trang) tại Trường Trung cấp nghề Củ Chi, đồng thời phù hợp làm tài liệu pháp luật đại cương cho khối giáo dục nghề nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Môn học thuộc khối kiến thức chung cơ sở, không yêu cầu kiến thức pháp lý chuyên sâu từ trước. Người học chỉ cần hoàn thành chương trình trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông theo điều kiện tuyển sinh của bậc trung cấp nghề.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình luật khác là gì?

Giáo trình tinh giản tối đa các lý thuyết luật học phức tạp, chỉ tập trung vào các nội dung trọng tâm phục vụ trực tiếp cho người lao động: cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, quyền và nghĩa vụ công dân theo Hiến pháp 2013, và đặc biệt là toàn bộ chế định thực hành về Hợp đồng lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội theo Bộ luật Lao động 2012, pháp luật phòng chống tham nhũng và bảo vệ người tiêu dùng.

4. Làm sao để tự học và nắm vững kiến thức trong giáo trình hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc nội dung lý thuyết trong giáo trình với việc trả lời toàn bộ các câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi bài; đồng thời chủ động tra cứu trực tiếp các điều luật được dẫn chiếu trong Hiến pháp 2013, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 và Bộ luật Lao động 2012 để phân tích các tình huống thực tế.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình xây dựng trên nguồn tài liệu tham khảo chuẩn từ Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, các giáo trình chuẩn mực của Trường Đại học Luật Hà Nội (Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật 2014/2017, Luật Hiến pháp 2017, Luật Lao động 2017) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Kết luận

Giáo trình môn học Pháp luật của Trường Trung cấp nghề Củ Chi là tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức pháp luật đại cương và các quy phạm pháp lý thiết thực về quyền công dân, quyền lao động và trách nhiệm xã hội.

Lộ trình tiếp cận kiến thức của giáo trình được tổ chức tuần tự:

  1. Xây dựng nhận thức nền tảng về Nhà nước, hệ thống pháp luật và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Bài 1).
  2. Nắm vững quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân theo Hiến pháp 2013 (Bài 2).
  3. Tiếp thu và vận dụng các quy định chuyên sâu về quan hệ lao động, hợp đồng lao động, tiền lương và bảo hiểm theo Bộ luật Lao động.
  4. Hoàn thiện ý thức tuân thủ pháp luật thông qua các quy định về phòng chống tham nhũng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nguồn tài liệu bổ trợ khuyến nghị đối với môn học gồm toàn văn Hiến pháp năm 2013, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Bộ luật Lao động và hệ thống giáo trình chuyên ngành luật của Trường Đại học Luật Hà Nội.