Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Tại Hà Nội

Tài liệu giảng dạy Khoa học ngành y tế tại hà nội hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao ngành phục vụ đào tạo và nghiên c

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiếu
• Trường học: Trường Cao Đẳng Y Tế Hà Nội
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng Đa Khoa/ Dược/ Hộ Sinh/ Kỹ Thuật Hình Ảnh Y Học/ Kỹ Thuật Xét Nghiệm Y Học/ Kỹ Thuật Phục Hồi Chức Năng
• Đề tài: Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ NGHIÊN CỨU Y HỌC
• 2. BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Y HỌC
• 3. BÀI 3: MẪU NGHIÊN CỨU VÀ ƯỚC LƯỢNG THAM SỐ
• 4. BÀI 4: TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 5. BÀI 5: TÊN ĐỀ TÀI VÀ MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 6. BÀI 6: PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU VÀ XÂY DỰNG CÔNG CỤ THU THẬP SỐ LIỆU
• 7. BÀI 7: TRÌNH BÀY KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 8. BÀI 8: BỐ CỤC BÀI BÁO CÁO KHOA HỌC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Tại Hà Nội

Giáo trình Nghiên cứu khoa học ngành y tế tại Hà Nội được biên soạn nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực nghiên cứu y học. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về quy trình nghiên cứu mà còn trang bị cho họ khả năng áp dụng các phương pháp nghiên cứu vào thực tiễn. Việc nghiên cứu khoa học trong ngành y tế ngày càng trở nên quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và phát triển ngành y tế.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Nghiên Cứu Khoa Học

Giáo trình nhằm mục tiêu trang bị cho sinh viên kiến thức về quy trình nghiên cứu, từ việc xác định vấn đề nghiên cứu đến báo cáo kết quả. Sinh viên sẽ học cách xây dựng đề cương nghiên cứu và thu thập dữ liệu một cách hiệu quả.

1.2. Đối tượng áp dụng giáo trình

Giáo trình này được áp dụng cho sinh viên các chuyên ngành như Điều dưỡng, Dược, và Kỹ thuật y học. Nó giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản và kỹ năng cần thiết để tham gia vào các nghiên cứu y học.

II. Thách thức trong Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Tại Hà Nội

Nghiên cứu khoa học trong ngành y tế tại Hà Nội đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phức tạp trong quy trình nghiên cứu và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ là những yếu tố cần được xem xét. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục và các tổ chức y tế.

2.1. Thiếu nguồn lực cho nghiên cứu

Nhiều cơ sở y tế và giáo dục gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực cho nghiên cứu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu quy mô lớn và chất lượng.

2.2. Sự phức tạp trong quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu y học thường phức tạp và yêu cầu nhiều bước khác nhau. Việc thiếu hiểu biết về quy trình này có thể dẫn đến những sai sót trong nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Hiệu Quả

Để thực hiện nghiên cứu khoa học hiệu quả trong ngành y tế, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu mô tả, nghiên cứu phân tích và nghiên cứu can thiệp. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Nghiên cứu mô tả trong y học

Nghiên cứu mô tả giúp xác định thực trạng và bản chất của các vấn đề sức khỏe. Phương pháp này thường dễ thực hiện và cung cấp thông tin cơ bản cho các nghiên cứu tiếp theo.

3.2. Nghiên cứu phân tích và can thiệp

Nghiên cứu phân tích giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố khác nhau, trong khi nghiên cứu can thiệp tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp y tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế

Nghiên cứu khoa học trong ngành y tế không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng dịch vụ y tế, nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển các phương pháp điều trị mới.

4.1. Cải thiện chất lượng dịch vụ y tế

Các nghiên cứu khoa học giúp xác định các vấn đề trong dịch vụ y tế, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

4.2. Phát triển phương pháp điều trị mới

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các phương pháp điều trị mới, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

V. Kết Luận và Tương Lai của Nghiên Cứu Khoa Học Ngành Y Tế Tại Hà Nội

Nghiên cứu khoa học trong ngành y tế tại Hà Nội đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được những thành tựu lớn hơn, cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Tương lai của nghiên cứu khoa học ngành y tế sẽ phụ thuộc vào khả năng hợp tác giữa các bên liên quan và sự đổi mới trong phương pháp nghiên cứu.

5.1. Đầu tư cho nghiên cứu khoa học

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ từ chính phủ và các tổ chức để phát triển nghiên cứu khoa học trong ngành y tế, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

5.2. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu

Hợp tác quốc tế sẽ giúp các nhà nghiên cứu tại Hà Nội tiếp cận với các công nghệ và phương pháp nghiên cứu tiên tiến, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (MÃ MÔN HỌC: MH CS06)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nghiên cứu khoa học (Mã môn học: MH CS06) là học liệu phục vụ công tác giảng dạy và học tập được ban hành kèm theo Quyết định số 419/QĐ-CĐYTHN ngày 12/05/2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội. Tài liệu do tập thể giảng viên Bộ môn Y tế Công cộng biên soạn (CN. Nguyễn Thị Hiếu chủ biên, cùng các tác giả Hà Diệu Linh, Trần Thị Hương, Trần Thị Minh Hậu, Phạm Thị Mỹ Dung, Nguyễn Khánh Chi, Nguyễn Hải Yến), với sự tham gia đóng góp ý kiến chuyên môn từ các chuyên gia Đại học Y Hà Nội và Đại học Y tế Công cộng.

Trong chương trình đào tạo theo học chế tín chỉ trình độ cao đẳng, môn học có vị trí là môn cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy vào năm học thứ ba cho 6 chuyên ngành: Điều dưỡng đa khoa, Dược, Hộ sinh, Kỹ thuật hình ảnh y học, Kỹ thuật xét nghiệm y học và Kỹ thuật phục hồi chức năng.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình hướng đến ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Trang bị các khái niệm cơ bản về quy trình nghiên cứu y học (gồm 5 giai đoạn, 17 bước); đặc điểm các thiết kế nghiên cứu mô tả, cắt ngang, phân tích và can thiệp; lý thuyết chọn mẫu, ước lượng tham số thống kê; các kỹ thuật thu thập và nguyên tắc trình bày số liệu y học.
• Kỹ năng: Xác định vấn đề nghiên cứu ưu tiên bằng ma trận tiêu chuẩn; xây dựng cây vấn đề; tính toán cỡ mẫu; lập công cụ thu thập số liệu; xử lý và biểu diễn dữ liệu trên đồ thị, bảng biểu; thực hiện trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn mực.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ y đức, quy chế chuyên môn ngành y tế và quy định pháp luật liên quan; thể hiện năng lực làm việc độc lập và làm việc nhóm trong triển khai đề cương nghiên cứu.

Cấu trúc giáo trình gồm 8 bài học được thiết kế theo trình tự logic của một công trình nghiên cứu khoa học thực nghiệm, từ khâu xác định ý tưởng đến hoàn thiện bài báo cáo nghiệm thu. Điểm đặc thù của tài liệu là nội dung phương pháp luận được xây dựng gắn liền với thực tiễn chăm sóc sức khỏe, nghiên cứu lâm sàng và dịch tễ học cộng đồng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Toàn bộ chương trình môn học được phân bổ thành 8 bài học có tính liên kết chặt chẽ:

• Bài 1: Nghiên cứu khoa học và nghiên cứu y học: Hệ thống hóa 7 lĩnh vực khoa học (Tự nhiên, Xã hội và nhân văn, Giáo dục, Kỹ thuật, Nông - lâm - ngư nghiệp, Y học, Môi trường); phân tích đặc thù của nghiên cứu y học gắn liền sự sống con người; quy trình 5 giai đoạn nghiên cứu; quy trình phân tích vấn đề qua 3 bước (Làm rõ vấn đề, Mô tả lượng hóa, Vẽ cây vấn đề); ma trận 7 tiêu chuẩn đánh giá vấn đề ưu tiên (Bảng 1.2).
• Bài 2: Phương pháp nghiên cứu y học: Trình bày 2 nhóm phương pháp lớn gồm Nghiên cứu không can thiệp (nghiên cứu thăm dò, nghiên cứu mô tả tương quan/cá thể, nghiên cứu phân tích bệnh chứng, thuần tập) và Nghiên cứu can thiệp (thử nghiệm lâm sàng, thử nghiệm thực địa, can thiệp cộng đồng; kỹ thuật làm mù đơn, mù đôi); bản chất các loại biến số và cấu trúc giả thuyết khoa học ($H_0, H_1$).
• Bài 3: Mẫu nghiên cứu và ước lượng tham số: Xác định các khái niệm quần thể đích, quần thể nghiên cứu, đơn vị mẫu, khung mẫu; quy trình 4 phương pháp chọn mẫu xác suất (ngẫu nhiên đơn, hệ thống, phân tầng, chùm) và 3 kỹ thuật chọn mẫu phi xác suất; công thức tính cỡ mẫu và quy tắc ước lượng điểm, ước lượng khoảng cho giá trị trung bình và tỷ lệ.
• Bài 4: Tài liệu tham khảo: Quy tắc tra cứu, nguyên tắc trích dẫn và quy chuẩn sắp xếp danh mục tài liệu tham khảo khoa học.
• Bài 5: Tên đề tài và mục tiêu nghiên cứu: Nguyên tắc đặt tên đề tài khoa học và kỹ thuật xác định mục tiêu nghiên cứu tương thích với nội dung.
• Bài 6: Phương pháp thu thập số liệu và xây dựng công cụ thu thập số liệu: Kỹ thuật thu thập thông tin định lượng/định tính, thiết kế bảng câu hỏi và quy trình điều tra thử (pre-test).
• Bài 7: Trình bày kết quả nghiên cứu: Phương pháp mã hóa, làm sạch dữ liệu và nguyên tắc biểu diễn kết quả bằng bảng số liệu, biểu đồ.
• Bài 8: Bố cục bài báo cáo khoa học: Cấu trúc và quy chuẩn trình bày báo cáo nghiệm thu công trình nghiên cứu y học.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khối lý thuyết cơ sở:

1. Khung phương pháp luận dịch tễ học và y học thực chứng: Phân định rõ bản chất giữa nghiên cứu quan sát và nghiên cứu thực nghiệm, cơ chế hình thành giả thuyết nhân - quả từ nghiên cứu mô tả sang nghiên cứu phân tích.
2. Lý thuyết biến số và đo lường: Phân loại biến định tính (danh mục, thứ tự) và biến định lượng (liên tục, rời rạc); xác định vai trò của biến độc lập, biến phụ thuộc và kiểm soát biến gây nhiễu trong mô hình nghiên cứu y khoa.
3. Thống kê suy luận ứng dụng trong y học: Nguyên lý phân phối chuẩn; công thức tính toán cỡ mẫu cho ước lượng một giá trị trung bình ($n = Z^2_{1-\alpha/2} \cdot \frac{s^2}{\Delta^2}$) và ước lượng một tỷ lệ trong quần thể ($n = Z^2_{1-\alpha/2} \cdot \frac{p(1-p)}{\Delta^2}$); ước lượng khoảng tin cậy 95% ($Z_{\alpha/2} = 1{,}96$).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Tính toán quy mô mẫu nghiên cứu chính xác; vận dụng thuật toán xác định bước nhảy mẫu hệ thống ($k = N/n$); áp dụng hệ số thiết kế ($DE = 2$) trong chọn mẫu chùm; xử lý tham số mẫu (tần số, tần số cộng dồn, tần suất, tỉ số, tỉ lệ, tỉ suất).
• Kỹ năng phân tích: Phân tích nguyên nhân - hậu quả thông qua sơ đồ cây vấn đề; chấm điểm ma trận chọn đề tài nghiên cứu theo thang điểm 0 - 1 - 2 dựa trên 7 tiêu chuẩn (tính xác đáng, tính không lặp lại, tính khả thi, tính cấp thiết, tính ứng dụng, sự chấp nhận của cơ quan quản lý, sự chấp nhận về đạo đức).
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp: Thiết kế bộ công cụ điều tra y tế; tổ chức điều tra thử nghiệm phát hiện sai số; xây dựng hoàn chỉnh đề cương nghiên cứu khoa học phục vụ quản lý bệnh viện và y tế cộng đồng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp tiếp cận sư phạm kết hợp giữa giảng giải lý thuyết nguyên lý và thực hành giải quyết tình huống y khoa giả định. Nội dung học tập được cụ thể hóa thông qua hệ thống dẫn chứng và số liệu y tế điển hình:

• Trích dẫn thiết kế nghiên cứu thuần tập kinh điển The British Doctor's study (bắt đầu năm 1951 theo dõi 34.440 nam bác sĩ trong 20 năm về nguy cơ ung thư phổi do hút thuốc lá, xác định nguy cơ tương đối $RR = 14$).
• Số liệu điều tra tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện của Vụ Điều trị – Bộ Y tế (năm 2001 trên 5.396 bệnh nhân tại 11 bệnh viện toàn quốc) nhằm minh họa kỹ thuật đặt giả thuyết nghiên cứu.
• Các nghiên cứu can thiệp đánh giá hiệu quả điều trị (nghiên cứu thực nghiệm tác dụng của tinh dầu tỏi đối với bệnh tăng huyết áp với tỷ số chênh $OR = 3{,}5$).
• Bộ số liệu thực tế về phân bố tần số nồng độ acid uric, hàm lượng glucoza máu, huyết áp tối đa và tình trạng dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi để luyện tập thống kê mô tả.

Về phương pháp đánh giá kết quả học tập môn học MH CS06:

• Kiểm tra thường xuyên: Hình thức bài tập cá nhân (1 bài).
• Kiểm tra định kỳ: Hình thức bài tập nhóm (1 bài). Trọng số điểm quá trình (gồm kiểm tra thường xuyên và định kỳ) chiếm 40% tổng điểm môn học.
• Thi kết thúc môn học: Hình thức thi trắc nghiệm khách quan (1 bài), trọng số chiếm 60%.

Về hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng bộ 10 câu hỏi định hướng để tầm soát, phân tích tài liệu tham khảo khoa học, đồng thời tự kiểm tra kiến thức cuối mỗi bài thông qua hệ thống câu hỏi lượng giá trắc nghiệm nhiều lựa chọn được thiết kế sẵn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Căn cứ pháp lý và tính chuẩn hóa: Giáo trình được phê duyệt theo chuẩn chương trình đào tạo cao đẳng y dược, ban hành theo Quyết định số 419/QĐ-CĐYTHN ngày 12/05/2020, kế thừa các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế và các cơ sở đào tạo y khoa hàng đầu.
• Tập trung vào tính đặc thù của y học: Khác với các tài liệu nghiên cứu khoa học tổng quát, giáo trình nhấn mạnh yếu tố an toàn sinh mạng, quy định y đức và sự chấp thuận của hội đồng đạo đức trong các nghiên cứu lâm sàng cũng như can thiệp cộng đồng.
• Cấu trúc công cụ hóa chi tiết: Đưa ra các bảng biểu đánh giá rõ ràng, như ma trận tính điểm chọn đề tài 7 tiêu chuẩn (Bảng 1.2), quy tắc tính sai số hệ thống, công thức tính hệ số thiết kế trong nghiên cứu cộng đồng quy mô lớn.
• Tích hợp nguồn tài liệu tham khảo chuyên ngành: Giáo trình tổng hợp và kế thừa trực tiếp từ các tài liệu chuẩn mực của ngành y tế:
  1. Bộ Y tế (2001), Kỷ yếu công trình nghiên cứu khoa học 1996-2000.
  2. Nguyễn Thanh Liêm (2002), Cách tiến hành công trình nghiên cứu khoa học, NXB Y học.
  3. Nguyễn Văn Lơ (2016), Phương pháp nghiên cứu khoa học sức khỏe, NXB Y học, Hà Nội.
  4. Phạm Đức Mục (2007), Nghiên cứu điều dưỡng, NXB Y học.
  5. Phạm Song, Đào Ngọc Phong, Ngô Văn Toản (2001), Nghiên cứu hệ thống y tế, phương pháp nghiên cứu y học, NXB Y học, Hà Nội.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên cao đẳng y dược năm thứ ba: Thuộc các khối ngành Điều dưỡng đa khoa, Dược, Hộ sinh, Kỹ thuật hình ảnh y học, Kỹ thuật xét nghiệm y học, Kỹ thuật phục hồi chức năng học tập môn Nghiên cứu khoa học (MH CS06).
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Sinh viên cần hoàn thành các môn học cơ sở thuộc khối y cơ sở, dược cơ bản, thống kê y học cơ bản và tin học đại cương để có khả năng tính toán tham số và sử dụng phần mềm xử lý dữ liệu.
• Giảng viên chuyên ngành y tế công cộng và quản lý y tế: Sử dụng làm đề cương bài giảng chuẩn, căn cứ xây dựng ngân hàng câu hỏi thi trắc nghiệm, đề tài thảo luận nhóm và hướng dẫn khóa luận/bài tập tốt nghiệp.
• Cán bộ y tế cơ sở và nghiên cứu viên: Nhân viên y tế, điều dưỡng viên tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến huyện sử dụng làm tài liệu tham khảo khi triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, sáng kiến cải tiến kỹ thuật chăm sóc người bệnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ ba trình độ cao đẳng các ngành Điều dưỡng, Dược, Hộ sinh, Xét nghiệm, Kỹ thuật hình ảnh, Phục hồi chức năng và nhân viên y tế cần phương pháp luận để thực hiện nghiên cứu cơ sở.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức y học cơ sở, các chỉ số sinh học người (chỉ số xét nghiệm, dấu hiệu sinh tồn), nguyên lý dịch tễ học đại cương và toán thống kê xác suất cơ bản để thực hiện các bài toán cỡ mẫu và ước lượng tham số.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu nghiên cứu khoa học chung?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào nghiên cứu y học, đặt trọng tâm vào đạo đức nghiên cứu sinh học, các thiết kế dịch tễ học thực địa (cắt ngang, bệnh chứng, thuần tập, can thiệp lâm sàng) và cách xử lý các biến số sức khỏe đặc thù.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết từng bài, thực hành giải các bài tập tình huống y tế giả định, hoàn thành hệ thống câu hỏi lượng giá trắc nghiệm ở cuối mỗi bài và áp dụng trực tiếp 17 bước của quy trình nghiên cứu để viết một đề cương nghiên cứu thử nghiệm.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình đi kèm hệ thống ví dụ nghiên cứu y học thực tế, bảng số liệu mẫu (glucoza máu, huyết áp, acid uric) và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành do Bộ Y tế cùng các chuyên gia dịch tễ học, điều dưỡng xuất bản.

---

Kết luận

Giáo trình Nghiên cứu khoa học (MH CS06) của Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội cung cấp hệ thống lý thuyết và phương pháp luận nghiên cứu khoa học sức khỏe có tính chuẩn hóa cao. Nội dung tài liệu định hình lộ trình học tập chặt chẽ: từ nhận diện vấn đề ưu tiên, lựa chọn thiết kế dịch tễ học phù hợp, tính toán chọn mẫu thống kê đến thu thập, xử lý và báo cáo kết quả. Học liệu là cơ sở học thuật quan trọng hỗ trợ chuẩn đầu ra chuyên môn cho sinh viên khối ngành khoa học sức khỏe theo quy định đào tạo hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và phải phù hợp với tên đề tài nghiên cứu, với nhiệm vụ của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu phải được xác định sao cho phù hợp với nội dung và khả năng giải quyết của đề tài. Xây dựng đề cương nghiên cứu 3. Xác định đối tượng, phạm vi nghiên cứu Cần nêu rõ đối tượng nghiên cứu là ai, cái gì.

Cần đưa ra các tiêu chuẩn lựa chọn, tiêu chuẩn loại trừ. Chọn phương pháp nghiên cứu Trong môn học, sẽ chú trọng đến phương pháp mô tả cắt ngang là nghiên cứu được thực hiện trên những cá thể có mặt trong quần thể nghiên cứu vào đúng thời điểm nghiên cứu được thực hiện để tìm ra tần số của một phơi nhiễm (hay một bệnh) hoặc sự phân bố của một hiện tượng sức khỏe nào đó hay tìm ra căn nguyên của một bệnh hay các nguy cơ gây bệnh. Xác định quần thể nghiên cứu và chọn mẫu, cỡ mẫu Sử dụng công thức tính cỡ mẫu phù hợp với phương pháp nghiên cứu, lứ chọn phương pháp chọn mẫu phù hợp để có được mẫu đại diện cho quần thể nghiên cứu. Xác định biến số nghiên cứu Biến số có thể là tiêu thức của đối tượng nghiên cứu, là thuộc tính của người, vật, sự việc, hiện tượng …mà người nghiên cứu quan sát, đo lường trong khi tiến hành nghiên cứu.

Xác định phương pháp thu thập số liệu và xây dựng công cụ thu thập số liệu Phương pháp thu thập số liệu là các kỹ thuật áp dụng để thu thập thông tin một cách có hệ thống, khách quan, chính xác về đối tượng nghiên cứu. Tùy thuộc vào mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, quy mô của nghiên cứu, loại thông tin cần thu thập (các biến số), thông tin có sẵn và độ tin cậy của thông tin mà sử dụng các phương pháp thu thập số liệu như quan sát, phỏng vấn, khám lâm sàng. Lập kế hoạch nghiên cứu Cần phải lập kế hoạch cho nghiên cứu, dự tính nhân lực, vật lực, tài lực, thời gian… cho từng nội dung công việc cụ thể. Điều tra thử, lựa chọn phương pháp thu thập số liệu và hoàn thiện công cụ thu thập số liệu Điều tra thử nhằm đánh giá công cụ thu thập số liệu, tìm ra điểm bất hợp lý, khó hiểu, khó hỏi, khó trả lời hay không phù hơp với ngôn ngữ tập quán địa phương.

Việc điều chỉnh, sửa chữa bộ công cụ thu thập số liệu là rất cần thiết trước khi triển khai thu thập số liệu chính thức. Tiến hành nghiên cứu 3. Thu thập số liệu nghiên cứu Tiến hành thu thấp số liệu theo kế hoạch, cần có sự giám sát và kiểm tra độ chính xác các vật dụng như máy đo huyết áp, cân đo … tránh sai số hệ thống. Xử lý và phân tích số liệu nghiên cứu Làm sạch số liệu, sử dụng các phần mềm tin học để sử lý số liệu, bám sát mục tiêu nghiên cứu.

Viết báo cáo kết quả nghiên cứu Viết báo cáo theo các mục quy định, cần có sự đồng nhất về tên đề tài, mục tiêu, kết quả nghiên cứu và bàn luận. Báo cáo nghiệm thu đề tài nghiên cứu Khi báo cáo nghiệm thu đề tài nghiên cứu cần nêu rõ tính cấp thiết/ lý do chọn đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, các định nghĩa/lý thuyết quan trọng, giả thuyết và mô hình nghiên cứu, mô tả cách thức thu thập số liệu, kết quả nghiên cứu, kết luận và khuyến nghị. Quy trình chọn đề tài nghiên cứu 4. Chọn lĩnh vực nghiên cứu, chủ đề nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu Lựa chọn lĩnh vực nghiên cứu sao cho phù hợp với năng lực và để có thể triển khai nghiên cứu được là rất quan trọng.

Khi lựa chọn lĩnh vực nghiên cứu cần phải xem xét đến giá trị và tầm ảnh hưởng của nó đến nghề nghiệp, môi trường và xã hội. Trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu có nhiều chủ đề nghiên cứu, và trong mỗi chủ đề nghiên cứu có nhiều vấn đề nghiên cứu. Đề tài nghiên cứu chính là một vấn đề ưu tiên được chọn ra để tiến hành nghiên cứu trong số những vấn đề đang tồn tại. 13 Cần lưu ý: chỉ được coi là vấn đề nghiên cứu khi: - Vấn đề đó là có thật và đang tồn tại.

- Vấn đề đó gây bức xúc cho người bệnh, người nhà, cán bộ y tế và xã hội. - Chúng ta có đủ năng lực, vật lực và tài lực để giải quyết vấn đề đó. Chọn được vấn đề nghiên cứu hấp dẫn và trình bày để nghiên cứu một cách chính xác, ngắn gọn là bước khởi đầu rất quan trọng và là yêu cầu đầu tiên đối với mọi đề tài nghiên cứu. Đối với những người mới làm nghiên cứu, những khó khăn thường gặp là khả năng xác định được vấn đề nghiên cứu một cách chính xác, cụ thể và rõ ràng.

Bất cứ lĩnh vực nào và ở nơi nào cũng có vấn đề cần phải nghiên cứu. Tuỳ vào kinh nghiệm của mỗi người nghiên cứu mà có các cách chọn vấn đề nghiên cứu khác nhau. Đối với người mới làm nghiên cứu có thể chọn vấn đề nghiên cứu bằng cách sau: Trước tiên chọn chủ đề nghiên cứu và sau đó chọn vấn đề nghiên cứu từ chủ đề nghiên cứu. Tham khảo tài liệu khoa học có liên quan Tham khảo tài liệu là phần việc rất quan trọng, góp phần vào sự thành công của công trình nghiên cứu.

Việc tra cứu các tài liệu tham khảo phải được tiến hành thường xuyên. Nó diễn ra trước khi nghiên cứu, trong khi làm đề cương nghiên cứu, trong khi tổ chức triển khai đề tài và ngay cả khi ngồi viết báo cáo tổng kết đề tài. Trước hết phải tìm hiểu tất cả những tài liệu liên quan đã công bố ở trong nước và ngoài nước. Đôi khi cũng phải tìm hiểu cả những thông tin chưa công bố của các nhà khoa học đang nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu của mình.

Cần phải có ý thức tiếp thu hết sức nghiêm túc và khách quan khi tham khảo tài liệu, không nên có định kiến với bất kỳ một thông tin nào. Chắc chắn không một nhà khoa học nào có thể thành đạt được, nếu không biết kế thừa trí tuệ của những người đã làm trước mình về những vấn đề có liên quan đến việc mình sắp làm. Khi tham khảo tài liệu cần tổng hợp và xử lý thông tin trả lời cho 10 câu hỏi dưới đây: - Những ai đã quan tâm đến vấn đề này? - Họ đã làm những gì? - Họ nghiên cứu bao giờ? - Họ nghiên cứu ở đâu? - Họ nghiên cứu trong điều kiện như thế nào? 14 - Phương pháp nghiên cứu của họ như thế nào? - Họ đã thành công đến đâu? - Trong các mục tiêu nghiên cứu, có mục tiêu nào chưa đạt? - Tại sao mục đích đó chưa đạt? - Những gì họ chưa quan tâm giải quyết? Trong quá trình tham khảo tài liệu, một số khả năng có thể xảy ra: - Có thể tìm ra những điều lý thú, mở đường cho sự thành công của chúng ta. Trong thực tế, không ít những tư liệu khoa học của các tác giả đã chứa đựng những nhân tố, những tiền đề để khám phá, nhưng vì lý do nào đó mà họ đã vô tình bỏ qua hoặc không quan tâm đến.

- Có thể cần phải kiểm định lại một vài kết quả nghiên cứu của mình trước đó hoặc của tác giả khác bằng phương pháp khác, kỹ thuật khác và môi trường khác (môi trường tự nhiên, xã hội). - Cũng có thể phải từ bỏ đề tài nghiên cứu của mình vì vấn đề mình nêu ra để nghiên cứu đã được các tác giả giải quyết một cách thỏa đáng. Phân tích vấn đề nghiên cứu 4. Tại sao phải phân tích vấn đề nghiên cứu Trước khi quyết định chọn đề tài nghiên cứu, nhất thiết phải phân tích vấn đề nghiên cứu, bởi vì công việc này sẽ giúp chúng ta: - Định rõ hướng cần tập trung trong vấn đề nghiên cứu.

- Làm rõ được các yếu tố liên quan đến ván đề nghiên cứu. - Giúp cho việc xác định được trọng tâm và phạm vi nghiên cứu một cách hiệu quả nhất. Các bước phân tích vấn đề 4. Bước 1: Làm rõ vấn đề nghiên cứu Lúc đầu, vấn đề nghiên cứu thường được các nhà quản lý, các chủ nhiệm đề tài đưa ra một cách chung chung, không cụ thể.

Ví dụ: Tình hình chăm sóc người bệnh trong vài năm gần đây của các bệnh viện trong tỉnh A có nhiều thay đổi. 15 Khi vấn đề được nêu ra dưới dạng chung chung như vậy thì không thể tiến hành nghiên cứu ngay được vì không có phương hướng cụ thể. Ta cần liệt kê tất cả các khía cạnh có liên quan đến vấn đề theo kinh nghiệm và hiểu biết của bản thân cũng như của những người tham gia nghiên cứu hoặc những người quan tâm và hiểu biết về vấn đề này. Từ ví dụ trên, người nghiên cứu có thể liệt kê ra một số vấn đề cụ thể sau: - Số lượng khoa/bệnh viện triển khai chăm sóc toàn diện.

- Tỷ lệ hài lòng của người bệnh với việc chăm sóc của điều dưỡng. - Tỷ lệ người bệnh được điều dưỡng theo dõi và xử trí kịp thời. - Tỷ lệ người bệnh tử vong liên quan đến việc chăm sóc của điều dưỡng - Tỷ lệ người bệnh bị tai biến do tiêm/truyền 4. Bước 2: Mô tả rõ hơn vấn đề, xác định mấu chốt, trọng tâm và lượng hóa vấn đề nghiên cứu Sau khi đã xác định được vấn đề nghiên cứu, cần phải mô tả vấn đề theo 3 khía cạnh sau: - Bản chất của vấn đề là gì? - Sự chi phối của vấn đề: Ai/cái gì có ảnh hưởng đến ai/cái gì? Khi nào? ảnh hưởng như thế nào? - Tầm cỡ của vấn đề: Có rộng không? Có quan trọng không? Hậu quả/hiệu quả ra sao? 4.

Bước 3: Vẽ cây vấn đề Từ vấn đề nghiên cứu đã được xác định cần vẽ sơ đồ mô tả các mối quan hệ có thể là nhân – quả của vấn đề nghiên cứu với các yếu tố liên quan theo mức độ trực tiếp, gián tiếp bằng cách đặt câu hỏi “Tại sao lại có vấn đề này/yếu tố này”. Biểu diễn mối quan hệ giữa vấn đề nghiên cứu với các yếu tố liên quan hoặc giữa các yếu tố liên quan với nhau ta được cây vấn đề. Phân tích vấn đề thông qua cây vấn đề nhằm mục đích: - Xác định được trọng tâm nghiên cứu. - Xác định được các yếu tố liên quan.

- Lựa chọn được giải pháp can thiệp.