Lêi nãi ®Çu Kinh tÕ - ThÞ trêng - Marketing (Economy-Market-Marketing) lµ ba néi dung liªn quan mËt thiÕt tíi nhau trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Khi nÒn kinh tÕ - thÞ trêng cµng ph¸t triÓn theo xu thÕ toµn cÇu ho¸ vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ s©u réng nh hiÖn nay th× Marketing quèc tÕ cµng trë nªn cÊp thiÕt trong kinh doanh quèc tÕ vµ ®îc xem lµ ch×a kho¸ thµnh c«ng cña doanh nghiÖp. Trong nh÷ng thËp niªn gÇn ®©y, kinh tÕ vµ thÞ trêng trªn ph¹m vi toµn cÇu liªn tiÕp cã nhiÒu thay ®æi lín. C¸c yÕu tè m«i trêng Marketing quèc tÕ còng biÕn ®éng s©u s¾c, tríc hÕt lµ m«i trêng chÝnh trÞ vµ ph¸p luËt, m«i trêng kinh tÕ, m«i trêng c«ng nghÖ.
Do vËy, c¸c chiÕn lîc Marketing quèc tÕ kh«ng ngõng ®îc bæ sung vµ më réng, nh chiÕn lîc thÞ trêng toµn cÇu, chiÕn lîc s¶n phÈm toµn cÇu, chiÕn lîc c¹nh tranh toµn cÇu… S¸ch “Gi¸o tr×nh Marketing quèc tÕ” nµy lÇn ®Çu tiªn ®îc biªn so¹n còng theo híng tiÕp cËn t×nh h×nh thùc tÕ, nh»m ®¸p øng ®îc nh÷ng yªu cÇu míi cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam trong thêi k× héi nhËp hËu WTO. Còng nh gi¸o tr×nh c¸c m«n häc kh¸c, s¸ch nµy ®îc biªn so¹n theo môc tiªu vµ yªu cÇu ®µo t¹o cña Trêng §¹i häc Ngo¹i th¬ng, mét trêng cã truyÒn thèng ®µo t¹o chuyªn s©u vÒ lÜnh vùc kinh doanh ®èi ngo¹i trong suèt gÇn nöa thÕ kû qua. Néi dung s¸ch ®îc kÕt cÊu theo 9 ch¬ng: Ch¬ng I- Kh¸i qu¸t chung vÒ Marketing quèc tÕ vµ tæ chøc c«ng ty kinh doanh quèc tÕ. Ch¬ng II- M«i trêng Marketing quèc tÕ.
Ch¬ng III- Nghiªn cøu thÞ trêng trong Marketing quèc tÕ. Ch¬ng IV- KÕ ho¹ch ho¸ chiÕn lîc Marketing quèc tÕ vµ chiÕn lîc th©m nhËp thÞ trêng thÕ giíi. Ch¬ng V- ChiÕn lîc s¶n phÈm quèc tÕ. Ch¬ng VI- ChiÕn lîc gi¸ c¶ quèc tÕ.
Ch¬ng VII- ChiÕn lîc ph©n phèi quèc tÕ. Ch¬ng VIII- ChiÕn lîc yÓm trî (xóc tiÕn) trong Marketing quèc tÕ. Ch¬ng IX- Marketing quèc tÕ ®èi víi dÞch vô. Tham gia biªn so¹n s¸ch nµy gåm cã: PGS.
NguyÔn Trung V·n, Chñ nhiÖm bé m«n Marketing, chñ biªn, viÕt riªng ch¬ng I, IV,V, viÕt chung víi Th.S NguyÔn Thu H¬ng ch¬ng VIII, viÕt chung víi TS. NguyÔn Thanh B×nh ch¬ng IX (phÇn I vµ phÇn II). NguyÔn Thanh B×nh, Phã Trëng phßng Qu¶n lý ®µo t¹o, viÕt ch¬ng II, VI vµ ch¬ng IX (phÇn III). Ph¹m Thu H¬ng, viÕt ch¬ng III vµ VII.
NguyÔn Thu H¬ng, viÕt ch¬ng VIII (cïng PGS. Tham gia nhãm th ký, gåm c¸c gi¸o viªn kh¸c cña Bé m«n Marketing nh: Th. TrÇn H¶i Ly, CN. Lª ThÞ Thu Hêng vµ CN D¬ng TuÊn Anh.
Hä ®· rÊt tÝch cùc trong viÖc thu thËp tµi liÖu bæ sung, in Ên, söa ch÷a nhiÒu lÇn trªn m¸y ®Ó hoµn thiÖn b¶n th¶o. TËp thÓ t¸c gi¶ tr©n träng c¶m ¬n c¸c ®ång nghiÖp thuéc lÜnh vùc Marketing cña Trêng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, §¹i häc Th¬ng M¹i vÒ sù hîp t¸c vµ trao ®æi cã hiÖu qu¶ trong qu¸ tr×nh biªn so¹n s¸ch nµy. Trong lÇn biªn so¹n ®Çu tiªn nµy, mÆc dï c¸c t¸c gi¶ ®· rÊt cè g¾ng, xong néi dung s¸ch vÉn khã tr¸nh khái nh÷ng ®iÓm h¹n chÕ vµ khiÕm khuyÕt. TËp thÓ t¸c gi¶ rÊt mong nhËn ®îc sù gãp ý cña ®«ng ®¶o B¹n ®äc vµ xin ch©n thµnh c¸m ¬n.
2 Ch¬ng I Kh¸i qu¸t chung vÒ marketing quèc tÕ vµ tæ chøc c«ng ty kinh doanh quèc tÕ I. Kh¸i niÖm vµ ®Æc trng cña marketing quèc tÕ 1. XuÊt xø ra ®êi cña marketing quèc tÕ 1. XuÊt xø Trªn thÕ giíi hiÖn nay vÉn cßn nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau vÒ xuÊt xø cña Marketing vµ Marketing quèc tÕ.
NhiÒu t¸c gi¶ Mü [1], ®iÓn h×nh nh R. Laser, ®· x¸c ®Þnh r»ng, Marketing ®îc ra ®êi ë Mü vµo ®Çu thÕ kû 20, cô thÓ h¬n lµ vµo nh÷ng n¨m 1906 -1911. Trong thêi gian ®ã, ph¹m vi ho¹t ®éng cña Marketing chØ giíi h¹n ë mét thÞ trêng ®Þa ph¬ng, cho nªn cßn gäi lµ Marketing ®Þa ph¬ng (Local Marketing), hay Marketing néi ®Þa (Domestic Marketing), hay Marketing quèc gia (National Marketing) Tuy nhiªn, theo Ph. Chapuis vµ Charles CrouÐ trong cuèn "Marketing Internaional"(b¶n tiÕng Ph¸p), xuÊt xø ra ®êi cña Marketing quèc tÕ ®· b¾t ®Çu tõ cuèi thÕ kû 17 (n¨m 1675) ë níc Ph¸p.
§iÒu kh¼ng ®Þnh nµy ®· ®îc x¸c nhËn cô thÓ b»ng chÝnh c«ng tr×nh cßn ®Ó l¹i cña Jacques Lavary [2], t¸c gi¶ næi tiÕng ngêi Ph¸p ®îc ®¸nh gi¸ cao nh Philip Kotler hiÖn nay. C«ng tr×nh nµy ®· ®îc t¸i b¶n nhiÒu lÇn vµ ®· trë thµnh s¸ch gi¸o khoa cña ngµnh th¬ng m¹i, ngay tõ cuèi thÕ kû 17. Theo b×nh luËn cña giíi chuyªn m«n, ®ã lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu s©u réng vµ toµn diÖn vÒ lÜnh vùc th¬ng m¹i nãi chung vµ marketing nãi riªng. Trong néi dung cña c«ng tr×nh nghiªn cøu ®ã, J.
Lavary ®· ph©n tÝch kh¸ ®Çy ®ñ vai trß cña c¸c th¬ng nh©n trung gian kh«ng chØ trong ph¹m vi quèc gia hay khu vùc (nh ë Ph¸p vµ Ch©u ¢u) mµ cßn më réng trªn toµn thÕ giíi. Ngay tõ bÊy giê, Lavary ®· cã tÇm nh×n réng vÒ c¸c kªnh ph©n phèi trong Marketing quèc tÕ. Lavary ®· sím ph¸t triÓn néi dung lý luËn vÒ Marketing quèc tÕ còng nh th¬ng m¹i thÕ giíi. ¤ng ®· ®Ò cËp cã hÖ thèng vai trß cña ngêi thî thñ c«ng, nhµ s¶n xuÊt lín, nhµ b¸n bu«n, nhµ b¸n lÎ, ®¹i lý vµ ngêi tiªu dïng.
Kh«ng nh÷ng thÕ, «ng cßn ®Ò cËp c¶ vÊn ®Ò tiªu 3 chuÈn ho¸ s¶n phÈm vµ thÝch øng s¶n phÈm víi nhu cÇu biÕn ®éng cña thÞ trêng, kÓ c¶ t©m lý, thÞ hiÕu cña ngêi tiªu dïng ë c¸c khu vùc thÞ trêng kh¸c nhau trªn thÕ giíi. Sau nµy, Lavary còng ®· viÕt lêi tùa ®Ó xuÊt b¶n cuèn "Tõ ®iÓn th¬ng m¹i" n¨m 1748, trong ®ã l¹i nhÊn m¹nh kh¸i niÖm nhu cÇu néi ®Þa còng nh kh¸i niÖm nhu cÇu më réng c¸c thÞ trêng níc ngoµi. Theo «ng, Marketing quèc tÕ ph¶i b¾t ®Çu b»ng viÖc x©y dùng néi dung lý luËn cèt lâi cña nã. Nh÷ng lý thuyÕt ban ®Çu vÒ Marketing quèc tÕ Néi dung cña Marketing ®· ph¶n ¸nh ®îc nh÷ng sù vËn ®éng x· héi häc cña thÕ giíi vµ thÝch øng kÞp víi nhu cÇu ®a d¹ng cña ngêi tiªu dïng ë c¸c níc.
Tõ n¨m 1675, theo ®¸nh gi¸ cña Charles CrouÐ, t¸c gi¶ J. Lavary ®· cã tÇm nh×n réng nh vËy vÒ Marketing quèc tÕ. Nh÷ng c¸ch tiÕp cËn nµy ®ßi hái ph¶i ph¸t triÓn kÞp thêi néi dung lý luËn cña Marketing, trong ®ã næi bËt lµ häc thuyÕt chøc n¨ng (Fontionnalism-theo b¶n gèc tiÕng Ph¸p) vµ chñ nghÜa chøc n¨ng (Fontionnism). Häc thuyÕt chøc n¨ng xem xÐt Marketing quèc tÕ nh mét khoa häc x· héi, theo ®ã c¸c nguyªn lý liªn kÕt cña nã vÒ t©m lý häc, x· héi häc, nh©n lo¹i häc (anthropology) vµ khoa häc chÝnh trÞ - kinh tÕ lµ nÒn t¶ng cho c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ vÜ m« vµ vi m«.
Ch¼ng h¹n, marketing cña Ch©u ¢u ph¶i tiÕp cËn ®îc kh«ng gian kinh tÕ ®a d¹ng cña c¸c níc ®èi t¸c; c¸c kü thuËt truyÒn th«ng (nh qu¶ng c¸o, héi chî) còng ph¶i theo hÖ tham chiÕu Ch©u ¢u. Chñ nghÜa chøc n¨ng ®Ò cËp viÖc tiÕp cËn Marketing quèc tÕ nh mét qu¸ tr×nh nhÊt thÓ ho¸ bªn trong cña m«i trêng kinh tÕ. Sù vËn ®éng cña c¸c tÇng líp x· héi, c¸c bíc chuyÓn tiÕp cña c¸c thêi ®¹i g¾n kÕt nhau, sù ph¸t triÓn lµ ®iÒu kiÖn t¹o ra bíc tiÕn vÒ c¬ cÊu kinh tÕ. §iÒu ®ã tÊt yÕu ph¶i ®æi míi hÖ thèng kinh tÕ nh»m tho¶ m·n nhu cÇu cña ngêi tiªu dïng.
XuÊt hiÖn vµo ®Çu thÕ kû 20, chñ nghÜa nµy x¸c ®Þnh c¸c quan hÖ t¬ng t¸c trong ho¹t ®éng kinh tÕ, chóng cã thÓ chuyÓn ho¸ thµnh c¸c chøc n¨ng Marketing ngµy cµng phæ biÕn h¬n. Nh vËy, hai lý luËn c¬ b¶n trªn ®ang ®îc ¸p dông tÝch cùc trong lÜnh vùc Marketing quèc tÕ. Trªn thùc tÕ, hai lý luËn ®ã ph¸t triÓn m¹nh trong nh÷ng n¨m 1919 - 1938 vµ vÉn lµ néi dung cèt lâi cña Marketing quèc tÕ hiÖn nay. ¸p dông hai lý luËn nµy cña Marketing quèc tÕ, Mü vµ c¸c níc lín kh¸c nh Anh, Ph¸p, §øc.
®· ®Èy m¹nh xuÊt khÈu s¶n phÈm d thõa cña m×nh sang c¸c níc thuéc ®Þa vµ c¸c níc chËm tiÕn trong giai ®o¹n gi÷a hai cuéc ThÕ chiÕn. Marketing quèc tÕ ë chç nµo trong c¸i "rõng"Marketing (MKT)? Cho ®Õn nay, trªn thÕ giíi cã rÊt nhiÒu lo¹i MKT kh¸c nhau. TÝnh phong phó vµ ®a d¹ng ®ã cÇn ®îc hÖ thèng l¹i mét c¸ch kh¸i qu¸t theo nh÷ng c¨n cø ph©n lo¹i sau ®©y: 4 - Theo thêi gian, cã thÓ chia Marketing ra hai lo¹i: MKT truyÒn thèng vµ MKT hiÖn ®¹i. - Theo b¶n chÊt kinh tÕ, cã hai nhãm MKT chñ yÕu: + Nhãm MKT kinh tÕ - th¬ng m¹i gåm hai tiÓu nhãm chÝnh lµ: MKT s¶n phÈm: gåm MKT hµng ho¸ vµ MKT dÞch vô.
Trong dÞch vô l¹i ph©n nh¸nh ra: MKT du lÞch, MKT tµi chÝnh, ng©n hµng. MKT theo ngµnh kinh tÕ: MKT c«ng nghiÖp, MKT n«ng nghiÖp. + Nhãm MKT phi kinh tÕ th¬ng m¹i: gåm MKT chÝnh trÞ, MKT quèc phßng, MKT bÇu cö, MKT x· héi, MKT gi¸o dôc. - Theo néi dung øng dông MKT, l¹i cã MKT bé phËn vµ MKT hçn hîp (Marketing - Mix).
- Theo sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ tin häc, cã hai lo¹i: MKT TiÒn Internet (Pre -Internet Marketing) vµ MKT Internet. - Theo kh«ng gian, cã hai lo¹i chÝnh: MKT quèc gia (hay MKT ®Þa ph¬ng, MKT néi ®Þa) MKT quèc tÕ (®îc ph¸t triÓn ra ngoµi biªn giíi quèc gia vµ lµ ®èi tîng nghiªn cøu s©u trong toµn bé gi¸o tr×nh nµy). VËy lµ chóng ta ®· ®Õn víi Marketing quèc tÕ theo c¸ch ph©n lo¹i cuèi cïng nµy. Ngµy nay, Marketing ®· th©m nhËp s©u réng vµo c¸c ngµnh vµ lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi cña mçi quèc gia còng nh trªn toµn cÇu.
Marketing quèc gia vµ Marketing quèc tÕ ®îc ph¸t triÓn theo qu¸ tr×nh tõ kinh doanh trong níc sang kinh doanh xuÊt khÈu. Do vËy, chóng ta võa cã nh÷ng néi dung gièng nhau nhng ®ång thêi còng cã nhiÒu nÐt rÊt kh¸c biÖt. Kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt cña Marketing quèc tÕ 2. §Þnh nghÜa Marketing quèc tÕ Tuy mçi so¹n gi¶ cã thÓ ®a ra nh÷ng ®Þnh nghÜa kh¸c nhau nhng hÇu hÕt trong sè hä l¹i thèng nhÊt r»ng, yÕu tè mÊu chèt nhÊt ®Ó ph©n ®Þnh Marketing quèc gia vµ Marketing quèc tÕ lµ biªn giíi chÝnh trÞ quèc gia cña doanh nghiÖp.
NÕu ë Marketing quèc gia, luång s¶n phÈm chØ vËn ®éng trong ph¹m vi mét níc th× ë Marketing quèc tÕ, luång s¶n phÈm nµy thêng vît qua biªn giíi quèc gia vµ do ®ã ph¹m vi m«i trêng ho¹t ®éng Ýt nhÊt còng ®îc më réng ë h¬n mét níc. §©y lµ yÕu tè mÊu chèt mµ P. Cateora ®· nhÊn m¹nh.