Giáo Trình Môn Học: Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ Ngành Kế Toán

Giáo trình lý thuyết tài chính tiền tệ ngành kế toán cao đẳng trường cao đẳng xây dựng số 1 cung cấp kiến thức chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: ThS. Lê Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Xây Dựng Số 1
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: TIỀN TỆ VÀ LƯU THÔNG TIỀN TỆ
• 1.1. Nguồn gốc ra đời và khái niệm tiền tệ
• 1.1.1. Nguồn gốc ra đời
• 1.1.2. Khái niệm tiền tệ
• 1.1.3. Hình thái tiền tệ
• 1.1.4. Tiền dấu hiệu
• 1.1.5. Chức năng và vai trò của tiền tệ
• 1.1.5.1. Chức năng của tiền tệ
• 1.1.5.2. Vai trò của tiền tệ
• 1.1.6. Cung và cầu tiền tệ
• 1.1.7. Cung và cầu tiền trong lưu thông
• 2. CHƯƠNG 2: NGÂN HÀNG
• 2.1. Sự ra đời và phát triển của hệ thống ngân hàng
• 2.2. Hệ thống ngân hàng trên thế giới
• 2.3. Hệ thống NH Việt Nam
• 2.3.1. Ngân hàng trung gian
• 2.3.2. Các loại hình ngân hàng trung gian
• 2.3.3. Ngân hàng trung ương
• 2.3.4. Mô hình tổ chức
• 2.3.5. Ngân hàng nhà nước Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH
• 3.1. Tổng quan về tài chính
• 3.2. Sự ra đời và phát triển của tài chính
• 3.3. Quan niệm tài chính
• 3.4. Các chức năng của tài chính
• 3.5. Vai trò của tài chính trong nền kinh tế thị trường
• 3.6. Hệ thống tài chính
• 3.7. Quan niệm về hệ thống tài chính và khâu tài chính
• 3.8. Nhiệm vụ của các khâu trong hệ thống tài chính
• 4. CHƯƠNG 4: KHÂU TÀI CHÍNH
• 4.1. Ngân sách nhà nước
• 4.1.1. Tổng quan về NSNN
• 4.1.2. Chi ngân sách nhà nước
• 4.1.3. Cân đối thu - chi
• 4.2. Khái niệm bảo hiểm
• 4.2.1. Các hình thức bảo hiểm
• 4.2.2. Vai trò và nguyên tắc quản lý của bảo hiểm
• 4.3. Những vấn đề chung
• 4.3.1. Tài chính doanh nghiệp
• 4.3.2. Những vấn đề chung
• 4.3.3. Tổ chức tài chính doanh nghiệp
• 4.4. Tài chính hộ gia đình và các tổ chức xã hội
• 4.4.1. Tài chính hộ gia đình
• 4.4.2. Tài chính các tổ chức xã hội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ dành cho sinh viên cao đẳng kế toán là một tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức cơ bản về tài chính và hệ thống tài chính. Tài liệu này được biên soạn nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu của sinh viên trong lĩnh vực kế toán. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản về tiền tệ, ngân hàng và các vấn đề tài chính khác. Việc nắm vững lý thuyết tài chính tiền tệ sẽ giúp sinh viên có nền tảng vững chắc cho sự nghiệp sau này.

1.1. Mục Tiêu Của Giáo Trình Lý Thuyết Tài Chính

Giáo trình nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về tài chính và hệ thống tài chính. Sinh viên sẽ hiểu rõ hơn về vai trò của tiền tệ trong nền kinh tế và các khái niệm liên quan đến ngân hàng.

1.2. Cấu Trúc Của Giáo Trình

Giáo trình được chia thành 4 chương chính, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh khác nhau của tài chính và tiền tệ. Điều này giúp sinh viên dễ dàng theo dõi và nắm bắt nội dung.

II. Vấn Đề Trong Việc Học Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm phức tạp liên quan đến tài chính và tiền tệ. Những vấn đề này có thể gây cản trở trong quá trình học tập và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc thiếu tài liệu tham khảo và hướng dẫn cụ thể cũng là một thách thức lớn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Nắm Bắt Khái Niệm

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc hiểu rõ các khái niệm như cung cầu tiền tệ và chức năng của tiền tệ. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng sai kiến thức trong thực tế.

2.2. Thiếu Tài Liệu Tham Khảo

Việc thiếu tài liệu tham khảo chất lượng có thể làm giảm hiệu quả học tập. Sinh viên cần có nguồn tài liệu phong phú để có thể nghiên cứu sâu hơn về tài chính.

III. Phương Pháp Học Tập Hiệu Quả Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Để học tốt lý thuyết tài chính tiền tệ, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và áp dụng vào thực tiễn. Các phương pháp như thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống và thực hành trên phần mềm tài chính sẽ rất hữu ích.

3.1. Kết Hợp Lý Thuyết Với Thực Hành

Việc áp dụng lý thuyết vào thực tế thông qua các bài tập thực hành sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tài chính và tiền tệ. Điều này cũng giúp sinh viên phát triển kỹ năng phân tích và ra quyết định.

3.2. Thảo Luận Nhóm Và Nghiên Cứu Tình Huống

Thảo luận nhóm và nghiên cứu tình huống là những phương pháp học tập hiệu quả. Chúng giúp sinh viên trao đổi ý kiến và học hỏi từ nhau, từ đó nâng cao khả năng tư duy và phân tích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Kiến thức từ giáo trình lý thuyết tài chính tiền tệ có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Sinh viên có thể sử dụng kiến thức này để làm việc trong các tổ chức tài chính, ngân hàng hoặc các doanh nghiệp. Việc hiểu rõ về tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính sẽ giúp sinh viên có lợi thế trong thị trường lao động.

4.1. Ứng Dụng Trong Ngân Hàng

Kiến thức về ngân hàng và tiền tệ giúp sinh viên có thể làm việc trong các ngân hàng, nơi mà việc quản lý tài chính và phân tích rủi ro là rất quan trọng.

4.2. Ứng Dụng Trong Doanh Nghiệp

Sinh viên có thể áp dụng kiến thức về tài chính doanh nghiệp để quản lý tài chính cho các doanh nghiệp, từ đó giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Giáo trình lý thuyết tài chính tiền tệ là một tài liệu quan trọng cho sinh viên cao đẳng kế toán. Việc nắm vững kiến thức trong giáo trình sẽ giúp sinh viên có nền tảng vững chắc cho sự nghiệp tương lai. Cần có sự cải tiến liên tục trong nội dung và phương pháp giảng dạy để đáp ứng nhu cầu học tập của sinh viên.

5.1. Tương Lai Của Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ

Lý thuyết tài chính tiền tệ sẽ tiếp tục phát triển để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Sinh viên cần cập nhật kiến thức mới để không bị lạc hậu.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Nội Dung Giáo Trình

Cần có sự cải tiến nội dung giáo trình để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của sinh viên. Việc bổ sung các ví dụ thực tế và tài liệu tham khảo sẽ giúp sinh viên học tập hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lý thuyết Tài chính Tiền tệ (Mã môn học: MH 11) được Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 tổ chức biên soạn theo đề cương môn học đã được phê duyệt, ban hành kèm theo Quyết định số 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10 tháng 08 năm 2021 của Hiệu trưởng nhà trường. Tác giả biên soạn giáo trình là ThS. Lê Thị Thùy Linh.

Trong chương trình đào tạo ngành Kế toán trình độ Cao đẳng, môn học có tính chất là học phần cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy ở kỳ học thứ 2. Môn học tiên quyết được quy định là Kinh tế vi mô.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes) của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Trình bày được nguồn gốc, khái niệm, hình thái phát triển, chức năng, vai trò của tiền tệ; cấu trúc các khối tiền và cân đối cung - cầu tiền tệ; lịch sử hình thành, chức năng, nghiệp vụ của hệ thống ngân hàng; bản chất, đặc điểm, chức năng của tài chính cũng như vị trí, nội dung của các khâu tài chính trong hệ thống tài chính quốc gia.
• Về kỹ năng: Tính toán tiền lãi của các khoản tín dụng theo phương pháp lãi đơn và lãi kép; phân tích được mối liên hệ vận động giữa các khâu trong hệ thống tài chính.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thể hiện ý thức tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành trong công tác chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm và tính cẩn trọng, trung thực của người làm công tác kế toán.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương tuần tự:

1. Chương 1: Tiền tệ và lưu thông tiền tệ.
2. Chương 2: Ngân hàng.
3. Chương 3: Những vấn đề cơ bản về tài chính.
4. Chương 4: Khâu tài chính.

Cách tiếp cận của tài liệu đi từ các phạm trù cơ bản về phương tiện trao đổi (tiền tệ), định chế trung gian và quản lý lưu thông (ngân hàng), phát triển lên phạm trù phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị (tài chính tổng quan), và cụ thể hóa vào từng lĩnh vực hoạt động trong nền kinh tế (các khâu tài chính).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 4 chương chuyên đề mang tính hệ thống chặt chẽ:

[Chương 1: Tiền tệ & Lưu thông]
[Chương 2: Ngân hàng]
[Chương 3: Những vấn đề cơ bản về tài chính]
[Chương 4: Khâu tài chính]
      (Ngân sách nhà nước, Doanh nghiệp, Bảo hiểm, Hộ gia đình & TCXH)

• Chương 1: Tiền tệ và lưu thông tiền tệ: Trình bày nguồn gốc tiền tệ qua 4 hình thái giá trị (hình thái giản đơn/ngẫu nhiên, hình thái đầy đủ/mở rộng, hình thái chung của giá trị và hình thái tiền tệ). Phân tích các loại hình thái tiền gồm hóa tệ (phi kim loại, kim loại) và tiền dấu hiệu (giấy bạc ngân hàng, tiền điện tử gồm séc, thẻ). Xác định 5 chức năng của tiền tệ: phương tiện lưu thông ($H - T - H$), thước đo giá trị (với khái niệm tiêu chuẩn giá cả, tiền đơn vị, ước số, bội số), phương tiện dự trữ giá trị, phương tiện thanh toán, và phương tiện trao đổi quốc tế/tiền thế giới. Phân loại các khối tiền theo tính lỏng:

  • $M_1$: Giấy bạc ngân hàng, thẻ thanh toán, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, séc, chứng từ có giá thanh toán, tiền gửi không kỳ hạn.
  • $M_2 = M_1 + \text{Tiền gửi có kỳ hạn}$.
  • $M_3 = M_2 + \text{Thương phiếu, tín phiếu, trái khoán, cổ phiếu}$.
  • $M_s = M_3 + \text{Các phương tiện thanh toán khác}$. Trình bày quy luật lưu thông tiền tệ của C.Mác: $$M_n = \frac{PQ}{V}$$ Trong đó: $M_n$ là số lượng tiền cần thiết cho lưu thông, $PQ$ là tổng giá cả hàng hóa, $V$ là tốc độ lưu thông bình quân. Mô hình cung tiền: $$M_s = MB \times m \quad \text{với} \quad m = \frac{1 + C/D}{r_D + r_E + C/D}$$ Phân tích 4 thành phần cầu tiền (giao dịch, tích lũy/đầu tư, dự phòng, cất trữ) và 3 trạng thái cân đối cung - cầu ($M_s/M_n = 1$: cân đối lý tưởng; $M_s/M_n < 1$: giảm phát; $M_s/M_n > 1$: lạm phát).

• Chương 2: Ngân hàng: Tổng thuật 4 giai đoạn phát triển của hệ thống ngân hàng thế giới từ năm 3.800 TCN đến nay, mốc thành lập các ngân hàng hoàn chỉnh (Hà Lan năm 1609, Thụy Điển năm 1656, Anh năm 1694, Hoa Kỳ năm 1791, Pháp năm 1800). Phân tích lịch sử ngân hàng Việt Nam: giai đoạn hệ thống một cấp (1951-1987) khởi đầu từ Sắc lệnh số 15/SL ngày 06/05/1951 thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam; giai đoạn hệ thống hai cấp (1988 đến nay) khởi đầu từ Nghị định 53/HĐBT ngày 26/03/1988. Phân loại Ngân hàng trung gian theo tính chất hoạt động (chuyên môn hóa, đa năng), theo quy mô giao dịch (bán lẻ, bán buôn) và các ngân hàng đặc biệt (ngân hàng phát triển, chính sách, đầu tư, hợp tác). Phân tích Ngân hàng Trung ương với hai mô hình tổ chức (trực thuộc Chính phủ như NHNN Việt Nam theo Luật NHNN tháng 12/1997; độc lập với Chính phủ trực thuộc Quốc hội), cùng 4 chức năng: độc quyền phát hành tiền, ngân hàng của các ngân hàng, ngân hàng của Chính phủ và quản lý nhà nước về tiền tệ - tín dụng.

• Chương 3: Những vấn đề cơ bản về tài chính: Làm rõ tiền đề ra đời của tài chính (kinh tế hàng hóa và sự xuất hiện của nhà nước). Xác định bản chất tài chính là hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ. Phân tích 3 đặc điểm của quỹ tiền tệ: tính mục đích, tính sở hữu, tính vận động thường xuyên. Làm rõ hai chức năng cốt lõi:

  • Chức năng phân phối: gồm phân phối lần đầu (chia giá trị sản phẩm thành: bù đắp hao mòn máy móc/nguyên vật liệu, quỹ tiền lương, trích lập quỹ bảo hiểm, thu nhập của chủ sở hữu) và phân phối lại.
  • Chức năng giám đốc - kiểm tra: giám đốc bằng tiền, mang tính toàn diện, thường xuyên và liên tục. Mô tả cấu trúc hệ thống tài chính Việt Nam gồm 5 khâu và cấu trúc thị trường tài chính (thị trường tiền tệ và thị trường vốn).

• Chương 4: Khâu tài chính: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về 5 khâu cấu thành hệ thống tài chính:

  1. Ngân sách nhà nước: Khâu chủ đạo; phân tích thu, chi và cân đối ngân sách.
  2. Tài chính doanh nghiệp: Khâu cơ sở; phân biệt pháp nhân và thể nhân; phân loại vốn điều lệ, quỹ dự trữ, quỹ chuyên dùng, quỹ khấu hao tài sản cố định, quỹ bù đắp vốn lưu động, quỹ tiền lương; các quyết định đầu tư, cung ứng vốn và kế hoạch hóa tài chính.
  3. Tài chính bảo hiểm: Dịch vụ tài chính gồm Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm kinh doanh (bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ).
  4. Tài chính tín dụng - ngân hàng: Khâu trung gian chuyển hóa vốn nhàn rỗi theo nguyên tắc thời hạn, có hoàn trả và có lợi tức.
  5. Tài chính hộ gia đình và tài chính tổ chức xã hội: Quỹ tài chính phục vụ tiêu dùng, đầu tư gia đình và chi phí hoạt động phi lợi nhuận của tổ chức xã hội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết giá trị và lưu thông tiền tệ: Xây dựng trên quan điểm kinh tế học về hao phí lao động xã hội, cơ chế hình thành giá cả xoay quanh giá trị và các quy luật cung - cầu.
• Lý thuyết tạo tiền và trung gian tài chính: Hệ thống hóa bản chất số nhân tiền tệ ($m$), cơ số tiền ($MB$), tỷ lệ dự trữ bắt buộc ($r_D$), tỷ lệ dự trữ dư thừa ($r_E$) và tỷ lệ nắm giữ tiền mặt ($C/D$).
• Nguyên lý phân phối tài chính và quỹ tiền tệ: Xác lập ranh giới và mối quan hệ biện chứng giữa phân phối lần đầu tại khâu cơ sở (doanh nghiệp sản xuất) và phân phối lại thông qua công cụ ngân sách nhà nước, bảo hiểm và tín dụng.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng tính toán kỹ thuật: Áp dụng phương pháp tính lãi đơn và lãi kép cho các khoản tín dụng ngân hàng; tính toán lượng tiền cần thiết cho lưu thông theo công thức $M_n = PQ/V$; xác định mức cung tiền giao dịch $M_s$ dựa trên hệ số tạo tiền.
• Kỹ năng phân tích kinh tế: Phân tích thực trạng cung - cầu tiền tệ để nhận diện các dấu hiệu lạm phát ($M_s/M_n > 1$) hoặc giảm phát ($M_s/M_n < 1$); đánh giá tác động của lãi suất, thu nhập đến tổng cầu tiền giao dịch, tích lũy và dự phòng.
• Năng lực chuyên môn kế toán: Phân loại và nhận diện các dòng tiền, cơ cấu vốn điều lệ, nguyên tắc trích lập và luân chuyển các quỹ tiền tệ nội bộ doanh nghiệp (quỹ khấu hao, quỹ tiền lương, quỹ dự trữ), phục vụ trực tiếp cho nghiệp vụ tổ chức công tác kế toán tài chính.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa trang bị lý thuyết thể chế và phân tích định lượng các biến số tài chính - tiền tệ:

• Phương pháp sư phạm: Giảng viên sử dụng phương pháp diễn dịch và quy nạp. Bắt đầu từ việc diễn giải các khái niệm pháp lý, phạm trù kinh tế trừu tượng (bản chất tiền tệ, bản chất tài chính), sau đó minh họa bằng các công thức toán kinh tế cụ thể (công thức xác định giá cả hàng hóa, công thức quy luật lưu thông tiền tệ của C.Mác, công thức nhân tiền của NHTW).
• Hệ thống câu hỏi ôn tập: Cuối mỗi chương đều có phần câu hỏi tổng hợp bám sát mục tiêu học tập:
  • Chương 1: 5 câu hỏi bao quát nguồn gốc, hình thái, chức năng, vai trò và các khối tiền tệ ($M_1, M_2, M_3, M_s$).
  • Chương 2: 4 câu hỏi kiểm tra lịch sử hệ thống ngân hàng, khái niệm/vai trò/loại hình ngân hàng trung gian, và mô hình/chức năng ngân hàng trung ương.
  • Chương 3: 5 câu hỏi về khái niệm, chức năng, hệ thống tài chính và nhiệm vụ của 5 khâu tài chính.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá định kỳ và kết thúc học phần thông qua bài kiểm tra tự luận kết hợp bài tập tính toán. Nội dung đánh giá tập trung vào khả năng trình bày bản chất các phạm trù, giải thích chức năng của NHTW và NHTM, tính toán lãi suất tín dụng, phân tích cơ cấu thu chi ngân sách và các quỹ doanh nghiệp.
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước nội dung từng chương theo đề cương chi tiết, tự trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương, đồng thời đối chiếu các khái niệm trong giáo trình với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành (Luật Ngân sách nhà nước, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình thể hiện tính chuẩn xác về mặt học thuật và pháp lý thông qua các dữ liệu trích xuất cụ thể:

Tiêu chí	Nội dung thể hiện trong giáo trình
Căn cứ pháp lý biên soạn	Ban hành theo Quyết định số 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10/08/2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1.
Dữ liệu lịch sử chuẩn hóa	Trích dẫn chính xác Sắc lệnh số 15/SL ngày 06/05/1951 (thành lập NH Quốc gia Việt Nam), Nghị định 53/HĐBT ngày 26/03/1988 (chuyển sang hệ thống 2 cấp), Luật NHNN tháng 12/1997.
Quy chuẩn đơn vị đo lường	Chuẩn hóa bảng quy đổi vàng quốc tế: 1 ounce = 31,1035 gr; 1 thoi = 400 ounce = 12,4414 kg; 1 chỉ = 3,845 gr; 1 cây = 38,45 gr; 1 kg = 1000 gr. Tiêu chuẩn dollar Mỹ năm 1973: 1 USD = 0,736662 gr vàng ròng.
Tích hợp công nghệ thanh toán	Cập nhật tiền dấu hiệu dưới dạng tiền điện tử (séc, thẻ thanh toán, ghi Nợ/Có qua tài khoản ngân hàng).

• Chuẩn hóa khung thể chế: Giáo trình tích hợp các quy định pháp luật điều chỉnh hệ thống tài chính và ngân hàng Việt Nam, giúp sinh viên nắm vững vị trí pháp lý của Ngân hàng Nhà nước (cơ quan thuộc Chính phủ) và các ngân hàng trung gian đa năng hiện đại.
• Tính chính xác của số liệu và mốc lịch sử: Trình bày chi tiết tiến trình chuyển đổi tiền tệ của Việt Nam qua các mốc năm 1951, 1960, 1975, đợt hợp nhất tiền tệ năm 1978 và đợt đổi tiền năm 1985.
• Hệ thống hóa định lượng: Tích hợp mô hình đo lường các khối tiền ($M_1, M_2, M_3, M_s$), hệ số tạo tiền tệ ($m$), và công thức quy luật lưu thông tiền tệ, tạo nền tảng định lượng cho sinh viên khối ngành kinh tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Là giáo trình bắt buộc dành cho sinh viên trình độ Cao đẳng ngành Kế toán tại Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 và các cơ sở đào tạo nghề tương đương. Môn học được học ở kỳ thứ 2 sau khi sinh viên đã hoàn thành học phần Kinh tế vi mô.
• Sinh viên các ngành kinh tế liên quan: Tài liệu dùng cho người học các ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh trình độ cao đẳng cần nắm vững nguyên lý vận hành của tiền tệ và hệ thống tài chính.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, căn cứ theo khung chương trình chi tiết được nhà trường phê duyệt năm 2021 để thiết kế bài giảng, đề kiểm tra và ngân hàng câu hỏi thi.
• Người tự học và tham khảo: Nhân sự làm công tác kế toán, quản trị doanh nghiệp muốn củng cố kiến thức nền tảng về quan hệ ngân hàng, cơ chế tín dụng, quản lý các quỹ tiền tệ và nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ cao đẳng ngành Kế toán, đồng thời phù hợp cho sinh viên các ngành khối kinh tế và những người cần tài liệu tham khảo chuẩn mực về tài chính - ngân hàng cơ bản.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn này?

Sinh viên bắt buộc phải hoàn thành học phần Kinh tế vi mô trước khi học Lý thuyết Tài chính Tiền tệ, nhằm nắm vững các nguyên lý về cung - cầu, giá cả thị trường và hành vi của các chủ thể kinh tế.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình trình bày cô đọng, bám sát khung đào tạo thực hành của hệ cao đẳng; kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế chính trị cổ điển (Mác) với các mô hình tài chính hiện đại ($M_1, M_2, M_3$, số nhân tiền $m$) và hệ thống hóa chi tiết lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với giáo trình này?

Người học nên tiếp cận nội dung theo đúng trình tự 4 chương, ghi nhớ các định nghĩa và công thức toán kinh tế, đồng thời hoàn thành toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương để kiểm tra mức độ nắm bắt kiến thức.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Người học cần kết hợp nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật được đề cập trong giáo trình như Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Doanh nghiệp và Luật Bảo hiểm xã hội.

---

Kết luận

Giáo trình môn học Lý thuyết Tài chính Tiền tệ do ThS. Lê Thị Thùy Linh biên soạn cung cấp hệ thống tri thức cơ sở hoàn chỉnh về cơ chế vận hành của tiền tệ, cấu trúc hệ thống ngân hàng hai cấp và các quan hệ phân phối tài chính trong nền kinh tế thị trường.

Lộ trình tiếp cận kiến thức được chuẩn hóa theo trình tự 4 bước:

$$\text{Nghiên cứu Tiền tệ (Ch. 1)} \longrightarrow \text{Hệ thống Ngân hàng (Ch. 2)} \longrightarrow \text{Lý thuyết Tài chính (Ch. 3)} \longrightarrow \text{Khâu tài chính chuyên biệt (Ch. 4)}$$

Tài liệu là căn cứ học tập và giảng dạy chính thức theo chuẩn đào tạo nghề kế toán, định hình tư duy tài chính pháp lý và kỹ năng nghiệp vụ nền tảng cho người học trước khi bước vào các học phần chuyên sâu ngành Kế toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TIỀN TỆ VÀ LƯU THÔNG TIỀN TỆ Giới thiệu: Là chương đầu tiên nằm trong môn học Lý thuyết tài chính tiền tệ. Nội dung chương sẽ trình bày những vấn đề chung nhất về tiền tệ: Nguồn gốc ra đời, khái niệm, các hình thái, chức năng và vai trò của tiền tệ,… Mục tiêu: - Trình bày được nguồn gốc ra đời và khái niệm của tiền tệ. - Trình bày được quá trình phát triển và các hình thái tiền tệ. - Trình bày được chức năng và vai trò của tiền tệ.

- Trình bày được các khối tiền trong lưu thông, lý thuyết cung - cầu và tương quan cung - cầu tiền. Nội dung chính: 1. Nguồn gốc ra đời và khái niệm tiền tệ 1. Nguồn gốc ra đời Sự phát triển các quan hệ trao đổi, nảy sinh và dần hoàn thiện vật ngang giá chung.

Hình thái giá trị giản đơn hay ngẫu nhiên: Đây là giai đoạn đầu của trao đổi hàng hoá, trao đổi mang tính chất ngẫu nhiên, người ta trao đổi trực tiếp hàng lấy hàng. Ví dụ: 1m vải (hàng hoá 1) = 10 kg thóc (hàng hoá 2) Giá trị của vải được thể biện bằng thóc, thóc là cái được dùng làm phương tiện để biểu hiện giá trị của vải. Sở dĩ như vậy vì bản thân thóc cũng có giá trị. Giá trị của hàng hoá 1 được biểu hiện như là một giá trị tương đối tức là đang ở trong hình thái tương đối của giá trị.

Còn hàng hoá 2 làm chức năng một vật ngang giá, hay đang ở trong hình thái ngang giá. Hình thái giá trị đầy đủ hay mở rộng: Khi lực lượng sản xuất phát triển, phân công lao động xã hội lần thứ 1- diễn ra vào thời kỳ cuối của chế độ công xã nguyên thủy: chăn nuôi tách khỏi trồng trọt diễn ra làm cho sản phẩm thặng dư của các bộ lạc nhiều hơn. Số lượng sản phẩm được đưa ra trao đổi cũng nhiều và quan hệ trao đổi cũng diễn ra thường xuyên hơn. Tương ứng với quan hệ trao đổi này là hình thái đầy đủ hay mở rộng của giá trị Ví dụ: 20 m vải = 1 cái áo 7 = 10 kg chè =3.5 kg vàng Đặc điểm: giá trị sử dụng của nhiều hàng hoá được sử dụng làm vật ngang giá cho một hàng hoá, tuy nhiên vẫn là trao đổi trực tiếp, tỷ lệ trao đổi chưa cố định Hình thái chung của giá trị Xuất hiện trong thời kỳ diễn ra đại phân công xã hội lần thứ 2, thủ công tách khỏi nghề nông.

là thời kỳ đánh dấu sự phát triển cao hơn của lực lượng sản xuất xã hội, sản phẩm thặng dư nhiều hơn và trao đổi đã trở thành nhu cầu cần thiết thường xuyên. 1 cái áo = 1 con ngựa 10 kg chè 20 m vải Hình thái chung của giá trị có những tiến bộ hơn đó là: +giá trị của các hàng hoá được biểu hiện một cách đơn giản, vì giá trị của chúng được biểu hiện ở một hàng hoá duy nhất + Giá trị của các hàng hoá được biểu hiện một các thống nhất vì chỉ có một hàng hoá ở vị trí vật ngang giá hình thái chung của giá trị là phổ biến, nhưng vật ngang giá chung lại hoàn toàn mang tính chất địa phương hay khu vực Do đó trong qúa trình trao đổi tiếp xúc rộng hơn thì các vật ngang giá địa phương đã loại trừ lẫn nhau 1. Khái niệm tiền tệ Tiền tệ là một hàng hoá đặc biệt, đóng vai trò vật ngang giá chung để đo lường giá trị của các hàng hoá khác, làm phương tiện để trao đổi hàng hoá, dịch vụ và thanh toán các khoản nợ. Bản chất này đã đem lại cho tiền tệ một tính chất đặc biệt, đó là khả năng có thể đổi lấy bất cứ một hàng hoá hay dịch vụ nào… + Giá trị sử dụng: khả năng thoả mãn nhu cầu trao đổi của xã hội +Giá trị: sức mua của tiền hay số lượng hàng hoá mà tiền có thể trao đổi được 1.

Hình thái tiền tệ Khi lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội phát triển hơn nữa, sản xuất hàng hoá và thị trường ngày càng mở rộng, thì tình trạng có nhiều vật ngang giá 8 chung làm cho trao đổi giữa các địa phương khó khăn, đòi hỏi phải có vật ngang giá chung thống nhất. Hình thái tiền của giá trị xuất hiện. Như vậy, quá trình phát triển của quan hệ trao đổi đã dẫn đến sự xuất hiện của những vật ngang giá chung. Vật ngang giá chung là những hàng hoá có thể trao đổi trực tiếp với nhiều hàng hoá thông thường khác.

Đặc điểm của vật ngang giá chung là có giá trị sử dụng thiết thực, dễ bảo quản vận chuyển, quý hiếm và mang tính đặc thù địa phương. Những bộ lạc du mục đã từng dùng vải, muối, lương thực. cư dân vùng biển dùng lưỡi câu, da thú, xương động vật… làm vật ngang giá chung trong trao đổi. Hoá tệ ✓ Phi kim loại Nghĩa là dùng một loại hàng hóa nào đó làm vật trung gian trao đổi giữa những hàng hóa khác nhau.

Những hàng hóa được dùng làm tiền tệ là những hàng hóa quen thuộc với những người sử dụng. Nó có giá trị và giá trị sử dụng đối với người nhận nó: trâu, bò và các loại súc vật.và chúng có đặc điểm là quý hiếm, có công dụng thiết thực. Hóa tệ (tiền hàng hóa) có nhược điểm: giá trị của nó có thể suy giảm do người ta sản xuất được nhiều hơn và bị hao mòn theo thời gian và chi phí bảo quản cao. Vì vậy, hóa tệ dần bị thay thế bằng các loại tiền tệ khác.

✓ Kim loại Cùng với sự phát triển của trao đổi hàng hoá, vai trò tiền tệ chuyển dần sang kim loại. Kim loại được sử dụng làm vật ngang giá chung đầu tiên là sắt, kẽm sau đó là đồng rồi đến bạc,cố định ở vàng. Trong thời kỳ đó vàng có nhiều đặc tính ưu việt hơn các hàng hoá khác lúc bấy giờ trong việc thực hiện các chức năng của tiền tệ như: tính đồng nhất của vàng cao, dễ phân chia, dễ mang theo, không hao mòn, giá trị cao. Tiền dấu hiệu Tiền dấu hiệu là tiền không có giá trị thực mà chỉ là dấu hiệu của hàng hóa theo quy ước hoặc dấu hiệu của vàng hoặc bạc do các ngân hàng phát hành và chịu trách nhiệm về giá trị của nó (như tiền giấy).

Về nguyên tắc, phải nộp vào ngân hàng một lượng vàng cụ thể và phải đựơc nhân ra một số lượng tiền giấy có giá trị tương đương với quy định cụ thể hàm lượng vàng trong một đơn vị tiền giấy. 9 Các loại tiền dấu hiệu được sử dụng hiện nay gồm: + Giấy bạc ngân hàng: có bảo chứng vàng và không có bảo chứng vàng. + Tiền điện tử: séc, thẻ,…. Tồn tại dưới hình thức số dư tài khoản tiền thanh toán tại các ngân hàng, các tổ chức tín dụng khác và được chi trả khi ngân hàng ghi Nợ, Có trên các tài khoản dựa trên các chứng từ thanh toán do chủ tài khoản phát hành và gửi tới cho ngân hàng Là tiền pháp định, nó được luật pháp cho phép phát hành và yêu cầu phải được chấp nhận khi đem ra thanh toán.

-ưu điểm: khắc phục tình trạng thiếu phương tiện lưu thông trên thị trường tiền tệ trong điều kiện nền kinh tế phát triền. Tiết kiệm được chi phí lưu thông. - Nhược điểm: Dễ bị làm giả, gây ra lạm phát 1. Chức năng và vai trò của tiền tệ 1.1 Chức năng của tiền tệ a.

Chức năng Phương tiện lưu thông: Là chức năng đầu tiên và là chức năng quan trọng nhất của tiền - Thực hiện chức năng này Tiền đóng vai trò là môi giới trung gian trong quá trình trao đổi, là phương tiện nhưng không là mục đích của trao đổi. Quá trình này được diễn đạt bằng công thức: H–T–H - Việc sử dụng tiền tệ làm vật trung gian đã khắc phục được những hạn chế của hình thức trao đổi trực tiếp. qua đó giúp cho việc trao đổi được thực hiện dễ dàng hơn. Thể hiện: • Quá trình trao đổi hàng hoá được tách thành hai giai đoạn riêng biệt là bán và mua.

• Hành vi mua và bán tách rời về không gian và thời gian. Điều kiện để thực hiện chức năng - Phải có một lượng tiền thực sự tham gia vào lưu thông. - Có thể sử dụng tiền dấu hiệu như tiền giấy, tiền qua ngân hàng (séc, thẻ thanh toán. - Lưu thông chỉ chấp nhận một lượng tiền nhất định.

Bản thân tiền hàng hóa có sự khan hiếm vốn có Tiền quy ước: tín tệ, tiền pháp định, tiền điển tử, khan hiếm do có sự can thiệp của NN. 10 - ưu điểm: Việc sử dụng tiền làm phương tiện trung gian trong trao đổi hàng hoá làm cho nền kinh tế hoạt động trôi chảy hơn, hiệu quả hơn, tiết kiệm được các khoản chi phí giao dịch, tiết kiệm đựoc thời gian do không phải tìm những người trùng hợp về nhu cầu trao đổi. Chức năng thước đo giá trị - Chức năng thước đo giá trị của tiền thể hiện ở chỗ tiền được sử dụng làm phương tiện để so sánh với giá trị của hàng hóa hay dịch vụ khác. Giá trị của tiền được coi là “chuẩn mực” để giá trị của tất cả các hàng hóa khác phải so sánh với nó.

Như chúng ta đã được nghiên cứu trong môn kinh tế chính trị giá trị hàng hóa: là hao phí lao động xã hội kết tinh trong hàng hóa, do đó khi thực hiện chức năng thước đo giá trị, cũng có nghĩa là tiền được sử dụng để đo hao phí lao động kết tinh trong hàng hóa ấy. Biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa gọi là giá cả hàng hóa. Thực chất giá cả hàng hoá được xác lập trên quan hệ so sánh giữa giá trị của nó, với giá trị của tiền. Nếu loại trừ các yếu tố: cung, cầu hàng hoá, tâm lý người mua.ta có công thức xác định giá cả hàng hoá: Giá trị hàng hoá Giá cả hàng hoá = Giá trị của tiền ( giả sử loại trừ những yếu tố ngoại lai như cung cầu, tâm lý người mua…) Trên thực tế do tác động của các yếu tố cung cầu, tâm lý.làm cho giá cả luôn tách rời giá trị, xoay xung quanh giá trị của nó.

- Điều kiện để thực hiện chức năng ➢ Tiền phải có đầy đủ giá trị: Tất cả các hàng hóa đều có giá trị nội tại, vì vậy để đo được những lượng giá trị này thì bản thân thước đo - tiền phải có giá trị. Như đã nghiên cứu ở bài trước về bản chất tiền tệ: tiền tệ có hai thuộc tính đó là: giá trị và giá trị sử dụng. Giá trị của tiền?