Giáo Trình Trung Cấp Lý Luận Chính Trị: Nội Dung Cơ Bản Về Nhà Nước và Pháp Luật Việt Nam 2021

Giáo trình trung cấp lý luận chính trị 2021 cung cấp kiến thức cơ bản về nhà nước và pháp luật Việt Nam, phục vụ học tập và nghiên cứu.

• Tác giả: Gs, Ts Nguyễn Xuân Thắng
• Người hướng dẫn: Pgs, Ts Trương Hồ Hải
• Trường học: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận chính trị
• Đề tài: Nội dung cơ bản về Nhà nước và Pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN
• 1.1. MỤC TIÊU
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.2.1. Cơ sở hình thành quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền
• 1.2.1.1. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong lịch sử tư tưởng nhân loại
• 1.2.1.2. Thời kỳ cổ đại
• 1.2.1.3. Thời kỳ cách mạng tư sản
• 1.2.2. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật kiểu mới
• 1.2.2.1. Tư tưởng của C.Ăngghen về nhà nước và pháp luật
• 1.2.2.2. Tư tưởng của V.Lênin về nhà nước và pháp luật kiểu mới
• 1.2.2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật kiểu mới
• 1.2.3. Cơ sở hình thành quan điểm về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Lý Luận Chính Trị Trung Cấp 2021

Giáo trình Lý luận Chính trị Trung cấp: Nhà nước và Pháp luật Việt Nam 2021 là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý. Giáo trình này được biên soạn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý luận mà còn gắn liền với thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức cơ bản về Nhà nước và Pháp luật Việt Nam, từ đó giúp họ hiểu rõ hơn về hệ thống chính trị và pháp luật hiện hành.

1.2. Đối tượng và phương pháp giảng dạy

Đối tượng chính của giáo trình là cán bộ, công chức và học viên tại các trường chính trị. Phương pháp giảng dạy được thiết kế linh hoạt, kết hợp lý thuyết và thực hành.

II. Những thách thức trong việc áp dụng lý luận chính trị vào thực tiễn

Việc áp dụng lý luận chính trị vào thực tiễn gặp nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và sự thay đổi nhanh chóng của xã hội đặt ra yêu cầu cao đối với việc cập nhật kiến thức cho cán bộ.

2.1. Sự không đồng bộ trong hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập, gây khó khăn trong việc thực thi và áp dụng các chính sách của Nhà nước.

2.2. Thay đổi nhanh chóng của xã hội

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và kinh tế đòi hỏi các cán bộ phải thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

III. Phương pháp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Điều này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và tăng cường sự tham gia của người dân.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Cần rà soát và điều chỉnh các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc thực thi.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước

Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ quản lý là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động của Nhà nước.

3.3. Tăng cường sự tham gia của người dân

Khuyến khích người dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi pháp luật để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong công tác đào tạo

Giáo trình Lý luận Chính trị Trung cấp không chỉ là tài liệu học tập mà còn là công cụ hỗ trợ trong công tác đào tạo cán bộ. Việc áp dụng các kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác quản lý nhà nước.

4.1. Tích hợp lý luận vào thực tiễn công tác

Các học viên có thể áp dụng lý thuyết vào thực tiễn công việc hàng ngày, từ đó nâng cao hiệu quả công việc.

4.2. Đánh giá kết quả đào tạo

Cần có các tiêu chí đánh giá rõ ràng để đo lường hiệu quả của việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giáo trình

Giáo trình Lý luận Chính trị Trung cấp: Nhà nước và Pháp luật Việt Nam 2021 là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo lý luận chính trị. Tương lai, giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

5.1. Cần thiết phải cập nhật giáo trình

Việc cập nhật giáo trình sẽ giúp đảm bảo tính thời sự và phù hợp với thực tiễn xã hội.

5.2. Định hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Cần có các nghiên cứu sâu hơn để phát triển nội dung giáo trình, đảm bảo đáp ứng nhu cầu đào tạo trong bối cảnh mới.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ: NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị: Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam do Nhà xuất bản Lý luận chính trị ấn hành, được tổ chức biên soạn dưới sự chỉ đạo của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh theo Quyết định số 145-QĐ/TW ngày 08/8/2018 của Bộ Chính trị. Hội đồng chỉ đạo biên soạn gồm GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng (Trưởng ban), TS. Nguyễn Thị Thanh Nhàn (Ủy viên Thường trực) cùng các Ủy viên: PGS.TS. Nguyễn Duy Bắc, PGS.TS. Hoàng Phúc Lâm, PGS.TS. Lê Văn Lợi, PGS.TS. Dương Trung Ý, PGS.TS. Nguyễn Viết Thảo. Đội ngũ tác giả do PGS.TS. Trương Hồ Hải làm Chủ biên, cùng các tác giả: PGS.TS. Tào Thị Quyên, PGS.TS. Trịnh Đức Thảo, TS. Đinh Thị Hương Giang, TS. Hoàng Minh Hội và TS. Dương Thị Tươi.

Tài liệu là một trong mười cuốn thuộc bộ giáo trình Trung cấp lý luận chính trị, được áp dụng thống nhất tại hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các bộ, ban, ngành, đoàn thể Trung ương. Về vị trí, học phần kế thừa và phát triển từ giáo trình Những vấn đề cơ bản về hệ thống chính trị, nhà nước và pháp luật xã hội chủ nghĩa trước đây, nhằm phục vụ đào tạo đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện:

• Kiến thức: Cung cấp hệ thống tri thức lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hệ thống pháp luật, thiết chế chính quyền địa phương và thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa; xác định các định hướng hoàn thiện bộ máy nhà nước.
• Kỹ năng: Rèn luyện năng lực vận dụng lý luận vào công tác lãnh đạo, quản lý, xử lý các quan hệ pháp lý và giải quyết các vấn đề thực tiễn phát sinh trong hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở.
• Tư tưởng: Định hình nhận thức chính trị chuẩn xác theo đường lối của Đảng, củng cố ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công vụ.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận đối tượng nghiên cứu từ phương diện lịch sử tư tưởng học thuật thế giới đến các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, gắn liền với các quy định của Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung toàn diện của môn học tập trung vào 4 chủ đề nền tảng với tiến trình logic chặt chẽ:

1. Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân: Phân tích lịch sử tư tưởng nhà nước pháp quyền từ thời kỳ cổ đại (Xôcrát, Đêmôcrít, Platôn, Arixtốt, Xixêrôn), thời kỳ cách mạng tư sản (Jôn Lốccơ, Môngtexkiơ, Rútxô, Cantơ, Tômát Giépphơcxơn, Tômát Pên), tư tưởng Mác - Lênin và Hồ Chí Minh; xác định khái niệm và 5 đặc trưng bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; phân tích thực trạng và phương hướng hoàn thiện.
2. Pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Luận giải bản chất giai cấp và tính xã hội của pháp luật, cấu trúc hệ thống pháp luật, quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và các tiêu chí bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, khả thi.
3. Chính quyền địa phương ở Việt Nam: Phân tích cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và nguyên tắc vận hành của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân ở ba cấp (tỉnh, huyện, xã) gắn với các yêu cầu tinh gọn bộ máy và phân cấp quản lý.
4. Thực hiện pháp luật và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam: Nghiên cứu các hình thức thực hiện pháp luật (tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng pháp luật), cơ chế phòng ngừa và xử lý vi phạm pháp luật, bảo đảm kỷ luật kỷ cương hành chính.

Tiến trình nội dung đi từ cơ sở lý luận phổ quát và lịch sử tư tưởng nhân loại, định vị bản chất Nhà nước và hệ thống pháp luật Việt Nam, tiếp đến khảo sát thiết chế quản trị địa phương, và kết thúc ở cơ chế thực thi, giám sát pháp chế trên thực tế.

flowchart TD
    A["Lịch sử tư tưởng & Lý luận Mác - Lênin, Hồ Chí Minh"] --> B["Bản chất & 5 đặc trưng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam"]
    B --> C["Hệ thống pháp luật & Thể chế Hiến định (Hiến pháp 2013)"]
    C --> D["Tổ chức bộ máy: Trung ương & Chính quyền địa phương 3 cấp"]
    D --> E["Thực hiện pháp luật, Tăng cường pháp chế & Hoàn thiện theo ĐH XIII"]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận dựa trên ba tầng tri thức:

• Học thuyết chính trị - pháp lý thế giới:
  • Tư tưởng thượng tôn luật pháp của Platôn (luật đứng trên nhà cầm quyền); quan điểm phân quyền và công lý tự nhiên của Arixtốt trong Đạo đức học và Thuật hùng biện; luận điểm của Xixêrôn về nhà nước là công việc chung và pháp luật là nơi nương thân của công dân trong Về nhà nước, Về những đạo luật.
  • Học thuyết quyền tự nhiên và khế ước xã hội của Jôn Lốccơ trong Hai bài giảng về lãnh đạo nhà nước (1690); lý thuyết phân chia ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp để ngăn chặn độc đoán của Môngtexkiơ trong Bàn về tinh thần pháp luật (1748); tư tưởng chủ quyền nhân dân của Rútxô trong Bàn về khế ước xã hội (1762); quan điểm về nguồn gốc đạo luật của Cantơ.
• Học thuyết Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh:
  • C. Mác và Ph. Ăngghen trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản chỉ rõ tính giai cấp kết hợp tính xã hội của pháp luật, mục tiêu chuyển nhà nước từ đứng trên xã hội sang phục vụ xã hội.
  • V.I. Lênin đặt nền móng cho khái niệm "pháp chế xã hội chủ nghĩa", chỉ đạo tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân và gắn pháp luật với Chính sách kinh tế mới (NEP).
  • Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng xây dựng nhà nước hợp hiến, hợp pháp, kết hợp quản lý theo pháp luật với giáo dục đạo đức, ngăn ngừa quan liêu, tham nhũng, lãng phí.
• Khung hiến định và nguyên tắc tổ chức quyền lực:
  • 5 đặc trưng theo Hiến pháp năm 2013: Tất cả quyền lực thuộc về nhân dân (Điều 2); tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân (Điều 14, Chương II); thượng tôn Hiến pháp và pháp luật (Điều 8, Điều 119); quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp (Khoản 3 Điều 2); sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (Điều 4).

Kỹ năng phát triển

• Năng lực phân tích và xử lý văn bản quy phạm pháp luật: Nắm vững thứ bậc hiệu lực pháp lý (Hiến pháp là tối cao), nhận diện các khiếm khuyết, mâu thuẫn hoặc chồng chéo trong các văn bản quản lý nhà nước tại địa phương.
• Năng lực vận hành và thực thi công vụ: Thực hiện đúng quy trình thủ tục hành chính, nguyên tắc tập trung dân chủ, tránh tình trạng lạm quyền, quan liêu hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
• Năng lực kiểm tra, giám sát và bảo đảm quyền dân chủ: Vận dụng cơ chế "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" theo Văn kiện Đại hội XIII; xử lý đúng quy định các khiếu nại, tố cáo và tranh chấp ở cơ sở.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy theo nguyên lý gắn lý luận với thực tiễn cơ sở, bao gồm các cấu phần:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình kết hợp nêu vấn đề, phân tích văn bản pháp luật hiện hành và thảo luận tình huống. Bài giảng kết nối các nguyên lý kinh điển (Mác - Lênin, tư tưởng phương Tây) với các điều khoản cụ thể trong Hiến pháp 2013 và các luật chuyên ngành.
• Bài tập và phân tích thực tiễn:
  • Phân tích cơ chế phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân.
  • Thảo luận các tồn tại trong thực tiễn như: cải cách hành chính, xây dựng chính phủ điện tử, quy trình tinh giản biên chế ở ba cấp chính quyền địa phương, các vụ việc phòng chống tham nhũng, lãng phí.
• Phương pháp đánh giá:
  • Đánh giá quá trình: Căn cứ vào mức độ tham gia thảo luận các chuyên đề về quyền con người, quyền công dân, cơ chế dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp (trưng cầu ý dân).
  • Đánh giá kết thúc học phần: Thi tự luận hoặc viết tiểu luận xử lý tình huống quản trị nhà nước, yêu cầu học viên liên hệ trực tiếp với chức trách, nhiệm vụ tại địa phương, đơn vị công tác.
• Hướng dẫn tự học và nghiên cứu: Người học cần tra cứu song song giáo trình với các văn kiện chính trị và văn bản quy phạm pháp luật: Văn kiện Đại hội XIII của Đảng, Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân; kết hợp đọc các bài nghiên cứu chuyên sâu trên Tạp chí Lý luận chính trị.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình ghi nhận những điểm điều chỉnh học thuật và cập nhật lập pháp quan trọng:

• Cập nhật quan điểm Đại hội XIII của Đảng: Bổ sung phương châm hoàn thiện nền dân chủ: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"; xác định yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, xây dựng chính phủ điện tử, đẩy mạnh đấu tranh ngăn chặn tình trạng suy thoái đạo đức công vụ và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước.
• Thể chế hóa toàn diện Hiến pháp năm 2013:
  • Làm rõ việc đưa chế định "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân" lên Chương II ngay sau Chương I về Chế độ chính trị, phản ánh nhận thức mới về vị trí trung tâm của con người.
  • Phân tích nguyên tắc mới tại Khoản 3 Điều 2: quyền lực nhà nước không chỉ có sự "phân công, phối hợp" mà còn có cơ chế "kiểm soát" giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
  • Xác định vị trí chế định Chủ tịch nước (thay thế khái niệm Nguyên thủ quốc gia trước đây) và quy định rõ thẩm quyền của Chính phủ là cơ quan thực hiện quyền hành pháp.
• Nhìn nhận khách quan về thực trạng thể chế: Giáo trình không né tránh các hạn chế nội tại của bộ máy như: hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, cồng kềnh; chưa thiết lập cơ chế tài phán hiến màu (xử lý vi phạm Hiến pháp trong lập pháp, hành pháp, tư pháp); tình trạng quan liêu, xa dân và hạn chế trong công tác cải cách tư pháp cấp huyện.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên đào tạo Trung cấp lý luận chính trị: Đối tượng trọng tâm là cán bộ lãnh đạo, quản lý và quy hoạch chức danh lãnh đạo, quản lý ở cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn, phòng ban cấp huyện, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước) theo khung chương trình chuẩn quốc gia.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành liên quan: Phục vụ nghiên cứu cho sinh viên các ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, Quản lý công, Luật học, Chính trị học tại các học viện, trường đại học.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức về Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam để có nền tảng tiếp thu lý luận về nhà nước và pháp luật.
• Giảng viên và cán bộ tham mưu: Tài liệu chuẩn tắc để giảng viên các trường chính trị cấp tỉnh xây dựng đề cương bài giảng; đồng thời là tài liệu tham khảo cho cán bộ làm công tác tư pháp, nội chính, văn phòng cấp ủy và chính quyền các cấp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học viên hệ Trung cấp lý luận chính trị thuộc các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, trường cán bộ của bộ, ngành, đoàn thể Trung ương; cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở; cùng giảng viên, sinh viên khối ngành khoa học chính trị và luật học.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần nắm vững tri thức nền tảng về thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin, lý luận về hình thái kinh tế - xã hội, giai cấp và đấu tranh giai cấp, cùng lịch sử đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam.

3. Điểm khác biệt căn bản giữa cuốn giáo trình này và giáo trình thế hệ trước là gì?

Giáo trình điều chỉnh tên gọi và kết cấu theo chương trình mới; cập nhật các định hướng của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII; phân tích sâu sắc các chế định của Hiến pháp 2013 (về quyền con người, cơ chế kiểm soát quyền lực, mô hình chính quyền địa phương) thay thế cho các giáo trình dựa trên khuôn khổ Hiến pháp 1992 (sửa đổi năm 2001).

4. Làm thế nào để tự học và tiếp thu tốt nội dung giáo trình?

Học viên nên lập bảng so sánh các học thuyết tư tưởng (từ Cổ đại, Cận đại đến Mác - Lênin); hệ thống hóa 5 đặc trưng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam bằng sơ đồ; đồng thời đối chiếu các nhận định trong giáo trình với các điều khoản thực tế tại Hiến pháp 2013 và các luật hiện hành.

5. Những văn bản và công trình nghiên cứu nào được giáo trình dẫn chiếu trực tiếp?

Tài liệu dẫn chiếu trực tiếp:

• Tác phẩm kinh điển: Đạo đức học, Thuật hùng biện (Arixtốt); Về nhà nước, Về những đạo luật (Xixêrôn); Hai bài giảng về lãnh đạo nhà nước (Jôn Lốccơ); Bàn về tinh thần pháp luật (Môngtexkiơ); Bàn về khế ước xã hội (Rútxô); Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (C. Mác và Ph. Ăngghen).
• Văn kiện, văn bản pháp lý: Quyết định 145-QĐ/TW của Bộ Chính trị; Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng; Hiến pháp năm 2013 (các Điều 2, 4, 8, 14, 46, 119).
• Báo cáo nghiên cứu: Đề tài KX.04.02 do GS. Đào Trí Úc chủ biên; bài viết của Hoàng Văn Nghĩa trên Tạp chí Lý luận chính trị (số 2-2014).

---

Kết luận

Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị: Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam cung cấp hệ thống tri thức lý luận chính trị - pháp lý hoàn chỉnh, kết hợp giữa tinh hoa tư tưởng pháp quyền thế giới với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn thể chế Việt Nam hiện đại. Lộ trình học tập khoa học dẫn dắt người học từ việc thấu hiểu nguồn gốc học thuyết, nhận diện các đặc trưng bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đến việc nắm vững cơ chế vận hành bộ máy và giải pháp tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa theo định hướng Đại hội XIII của Đảng. Để phục vụ nghiên cứu chuyên sâu, người học có thể khai thác thêm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành và các công trình nghiên cứu lý luận chính trị do Nhà xuất bản Lý luận chính trị và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NỘI DUNG CUBAN VỂ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1 2 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA Hồ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 3 4 BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN 1.GS, TS Nguyễn Xuân Thắng 2.PGS,TS Nguyễn Duy Bắc 3.PGS, TS Hoàng Phúc Lâm 4. PGS,TS Lê Văn Lợi 4. PGS,TS Dương Trung Ý 6. PGS, TS Nguyễn Viết 5 Thảo 7.TS Nguyễn Thị Thanh - Trưởng ban Nhàn - ủy viên - ủy viên - ủy viên - ủy viên - ủy viên - ủy viên Thường trực 6 CHỦ BIÊN PGS, TS Trương Hồ Hải TẬP THẺ TÁC GIẢ 1.

PGS, TS Trương Hồ Hải 2. PGS, TS Tào Thị Quyên 3. PGS, TS Trịnh Đức Thảo 4. TS Đinh Thị Hương Giang 5.

TS Hoàng Minh Hội 6. TS Dương Thị Tươi 7 LỜI GIỚI THIỆU Theo Quyết định số 145-QD/TW ngày 8-8-2018 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện là cơ quan “Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan xây dựng, hướng dẫn và thống nhất quản lý việc thực hiện chương trình, nội dung đào tạo và bồi dưỡng; phương pháp giảng dạy và học tập; nghiên cứu khoa học; quy chế quản lý đào tạo; đào tạo, bồi dưỡng giảng viên của các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các bộ, ngành, đoàn thể Trung ương”. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Bộ chính trị, Ban Bí thư, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Min 11 luòn quan tâm đặc biệt đối với việc đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo phương châm khoa học, thựẹ tiễn, sáng tạo, hiện đại và gắn lý luận với thực tiễn trong đảo lạo. bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, 8 đặc biệt tá cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở - đội ngũ trực tiếp lãnh đạo, ch 1 đạo đưa đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật cúa Nhà nước vào cuộc sống.

Trước yêu cầu của thực tiễn giai đoạn phát triên mới. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức biên soạn bộ giáo trình Trung cấp lý luận chính trị bao gồm 10 cuốn. Bộ giáo trinh được áp dụng thống nhất trong các trường chính trị tinh. thành phố trực thuộc Trung ương và trường cán bộ của bộ, ngành, đoàn thể Trung ương.

Đây là công trình được các nhà khoa học biên soạn công phu, trên cơ sở kế thừa các bộ giáo trình Trung cấp lý luận chính trị - hành chính trước kia và điều chỉnh, bổ sung các chuyên đề phù họp với mục tiêu chương trình, đối tượng người học; đồng thời, cập nhật các quan điểm, nội dung mới theo Vãn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. Nghiên cứu lý luận, thực tiễn về nhà nước và pháp luật nhằm xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nội dung quan trọng trong công tác lý luận thời kỳ đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay. 9 Trước đây, Giáo trình Những vẩn đề cơ bản về hệ thống chỉnh trị, nhà nước và pháp luật xã hội chủ nghĩa đã được Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh xuất bản và trở thành tài ]íệu giang dạy, học tập trong Chương trình Trung cấp lý luận chinh trí - hành chính. Tuy nhiên, trong bối cảnh Đảng và nhà nirớc ta dang tiến hành đổi mới mạnh mẽ tổ chức và hoạt động bộ máy 11 há 11U ỚC từ Trung ương đến địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lưc hiệu quả và tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật V iệt Nam đòi hỏi chúng ta phải bổ sung những vấn đề lý tuân vã ihực tiễn mới cho học phần Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam trong Chương trình Trung cấp lý ỉuận chinh trị.

Giáo trình được biên soạn có tính kế thừa và phát triển. nhẩm bảo đảm cập nhật kịp thời các quan điểm, chủ trương cua Đang tại Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, các vỉín há TI quy phạm pháp luật mới ban hành và bảo đảm phù hợp vói yêu cầu đổi mới toàn diện Chương trình Trung cấp lý luận chính trị theo hướng đồng bộ, hiện đại hoá nội dung và hình thức, kết cấu, phục vụ tốt nhất cho nhu cầu giảng dạy, học tập trong tình hình mới. 10 Trên cơ sở học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và những tri thức tiến bộ của nhân loại về nhà nước và pháp luật, môn học này phân tích, luận giải một cách khoa học những vấn đề lý luận và thực tiễn về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; pháp luật và hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam; chính quyền địa phương ở Việt Nam và thực hiện pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tuy nhiên, nhà nước và pháp luật là những hiện tượng xã hội phức tạp, nhiều vấn đề mới xuất hiện với những quan điểm, ý kiến khác nhau, do đó rất khó để có được một cuốn giáo trinh hoàn thiện.

Vì vậy, mặc dù tập thể tác giả đã có nhi Ế LL Củ gàng song do thời gian có hạn nên việc biên soạn giáo trình khiđ trành khỏi khiếm khuyết, các tác giả và Nhà xuất bản mon:' rìhặn dược ý kiến góp ý của các giảng viên, học viên để hoàn thiện giáo trinh cho lần xuất bản sau. NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CrìlNH I KJ 11 1 0 Bài ỉ XÂY DựNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYÈN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CỦA NHÂN DAN, DO NHÂN DÂN, VÌ NHÂN DÂN A. MỤC TIÊU về kiến thức: Trang bị kiến thức lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; xác định các quan điểm, định hướng tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. về kỹ năng: Vận dụng những vấn đề lý luận vào thực tiễn xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chù nghía Việt Nam; giải quyết các vấn đề đặt ra trong tổ chức, hoạt động của Nhà nước, góp phần xây dựng, hoàn thiện Nhà J1UOC pliip quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

về tư tưởng: Thống nhất nhận thức quan điểm cua Đàng vè Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây 11 dựng lòn* tin vá chuyển hóa thành quyết tâm chính trị và hành động cụ thồ trong công tác lãnh đạo, quản lý hướng đến mục tiêu, yêu cap xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện 114}. Cơ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYÊN XÀ Í1ỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 1.Cơ sở hình thành quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 1. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong lịch sử tư tưởng nhân loại * Thời kỳ cổ đại Tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã hình thành ngay từ thời cổ đại, luôn gắn với tư tưởng phát triển dân chủ, loại trừ chuyên quyền, độc tài, vô chính phủ, vô pháp luật, được thể hiện trong quan điểm của các nhà tư tưởng như Xôcrát, Đêmôcrít, Platôn, Arixtốt, Xixêrôn.CN): Ông ủng hộ triệt để nguyên tắc tuân thủ pháp luật và cho rằng, xã hội 12 không thể tồn tại nếu các đạo luật bất lực; giá trị cao nhất là công lý, sự tuân thủ pháp luật của nhà nước; không tuân thủ pháp luật thì cũng không thể có nhà nước; công dân tuân thủ pháp luật thì nhà nước sẽ vững mạnh yà phồn vinh.CN): Ông nêu luận điểm nổi tiếng: “Tôi nhìn thấy sụ sụp đổ mau chóng của nhà nước ở nơi nào mà luật không cố hiệu lực và nằm dưới quyền lực của một ai đó. Còn ở dâu mà luậl đứng trên nhà cầm quyền, còn họ chỉ là nô lệ của luật [hì ợ íló lói nhìn thấy sự cứu thoát của nhà nước và tất cả các lợi icli mả ụhĩ có thượng đế mới có thể ban phát cho các nhà nước”1.CN): Ông là học trò của Platôn và được C.

Mác dãn ■■■ giá là nhà tư tưởng vĩ đại nhất của thời cổ đại. Ông cho ràng, có tồn tại pháp luật chung, tự nhiên, cao hơn pháp luật Plaỉon: Nxb. do nhà nước ban hành; đạo đức phải phục vụ pháp luật; hành động công bằng là hành động theo pháp luật. Ông cực lực lên án người cầm quyền không tuân theo 13 pháp luật, chà đạp lên pháp luật, mưu toan thống trị bằng bạo lực và cần phải phân quyền trong tổ chức nhà nước.

Những quan điểm nêu trên được Arixtốt trình bày trong tác phẩm Đạo đức học và Thuật hùng biện.CN): Ông là nhà hoạt động nhà nước, nhà luật học và nhà hùng biện của thời kỳ La Mã cổ đại, tác giả của những tác phẩm nổi tiếng như về nhà nước, về những đạo luật và về các nghĩa vụ v. Ông đã có những tư tưởng tiến bộ như: nhà nước là công việc chung của nhân dân; phân biệt ba hình thức nhà nước: dân chủ, quý tộc và quân chủ V. Đặc biệt, Xixêrôn đưa ra quan điểm nổi tiếng: tất cả mọi người đều ở dưới hiệu lực của pháp luật và nhân dân phải coi pháp luật như chốn nương thân của mình. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền thời cổ đại chứa dựng những giá trị cốt lõi sau: Quyền lực nhà nước thuộc ve dân.

Dân jà chủ thể của quyền lực nhà nước, dù khái niệm nhân dân cỏ tnang tính lịch sử. Những người cầm quyền, dù họ là ai, cũng không có quyền mà chỉ được uỷ quyền. Người cầm quyền phải biết dựa váo dân. Quyền lực nhà nước phải được kiểm soát và 14 hạn chế1.

* Thời kỳ cách mạng tư sản Những quan điểm, tư tưởng về nhà nước pháp quyền nẽư trên được tiếp tục phát triển, nhất là trong thời kỳ các cuộc cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế, độc tài và vô pháp luật ở châu Âu thế kỷ XVII, XVIII. Trong thời kỳ này tư tưởng về nhà nước pháp quyền được phát ưiển khá phong phú, toàn diện, hình thành hệ thống quan điểm trong các học thuyết chính trị - pháp lý, tiêu biểu là quan điểm của các nhà tư tưởng, lý luận sau: - Jôn Lổccơ (1632-1704)'. Quan điểm tư tưởng về nhà nước pháp quyền của Jôn Lốcco được trình bày trong tác phẩm Hai bài giảng về lãnh đạo nhà nước (1690).