CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VÈ KIỂM TOẤN NỘI Bộ Mục tiêu học tập ■ Hiểu được mục đích, hản chất và phạm vi của kiểm toán nội bộ. ■ Hiểu được các bên liên quan mong đợi gì từ kiểm toán nội bộ. ■ Phân biệt giữa dịch vụ đảm bảo báo cáo tài chính do kiểm toán viên nội bộ cung cap và dịch vụ đảm bảo do kiểm toán viên độc lập cung cấp. ■ Nhận biết được các dịch vụ mà kiểm toán nội bộ cung cấp.
■ Nhận biết được tổng quan các chuẩn mực kiểm toán nội bộ và các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp. ■ Nhận biết các năng lực cần có của kiếm toán viên nội bộ. • Nhận thức được các cơ hội nghề nghiệp kiểm toán. Khi một ai đổ nhắc tới “kiểm toán nội bộ” sẽ có những suy nghĩ và quan điểm khác nhau về nó.
Tại sao cần phải kiểm toán nội bộ? Nghề nghiệp này mang lại lợi ích gì cho tổ chức và cho xâ hội? Thuật ngữ này có ý nghĩa gì đối với mọi người? Có quan điểm cho răng kiểm toán nói chung chỉ đơn thuần là một công việc kế toán, thậm chí tiêu cực hon là việc kiểm tra để phát hiện và báo cáo những sai lầm của người khác. Quan điểm này dựa trên lý thuyết kinh tế học tội phạm. Trong đó, kiểm toán nội bộ có chức năng như “cảnh sát” và đối tượng kiểm toán được xem như “tội phạm”. Tuy nhiên, khi các tổ chức mở rộng quy mô, đa dạng hình thức sở hữu và phạm vi hoạt động thì việc thực hiện chức năng này ngày càng trờ nên ít quan trọng và thậm chí không hiệu quả.
Chương này sẽ làm rõ kiểm toán nội bộ là gì, tại sao một tổ chức phải thiết lập bộ phận kiểm toán nội bộ, hoạt động kiểm toán nội bộ giống và khác nhau như thể nào so với kiểm toán độc lập. Qua đó nhằm xóa bỏ những định kiến sai lầm về kiểm toán nội bộ. Hiện nay, kiểm toán nội bộ được xem là một nghề danh tiếng bởi vì công việc này do những kiểm toán viên chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao trong các lĩnh vực khác nhau thực hiện. Trong một tổ chức, ví dụ như các công ty cổ phần, giám đốc điều hành kiểm toán (CAE) của các công ty đại chúng thường báo cáo trực tiếp với ủy ban kiểm toán trực thuộc hội đồng quản trị.
Theo đỏ, các CAE được xem là cùng cấp với ban giảm đốc. Hiệp hội Kiểm toán Nội bộ Quốc tế (IIA) là tổ chức nghề nghiệp quốc tế về kiểm toán nội bộ duy nhất được thế giới công nhận. IIA được thành lập vào năm 1941 và hiện có hơn 185.000 hội viên đến từ trên 190 quốc gia. Tuy nhiên, để tồn tại và phát triển, kiểm toán nội bộ phải được thừa nhận.
Nói 10 cách khác, các bên liên quan phải đánh giá cao vai trò kiểm toán nội bộ trong tổ chức thông qua các hoạt động đảm bảo và tư vấn. Các giá trị cốt lõi mà nghề nghiệp kiểm toán nội bộ cần theo đuổi mà được IIA xác định gồm: ■ Cung cấp sự đảm bảo. Kiểm toán nội bộ cần phải cung cấp sự đảm bảo đối với ba hoạt động chủ yếu trong bất kỳ tổ chức nào gồm quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát để giúp tổ chức đạt được kế hoạch chiến lược, các mục tiêu hoạt động, tài chính và tuân thủ pháp luật. ■ Tăng cường khả năng học hỏi.
Việc trao đổi các phát hiện kiểm toán, kết quả kiểm toán được đưa ra dựa trên quy trình kiểm toán khách quan và có hệ thống gỏp phần tăng cường sự hữu hiệu và hiệu quả của một tổ chức bằng cách cung cấp cái nhìn sâu sắc và các khuyến nghị phù hợp với hoạt động của một tổ chức. ■ Duy trì sự khách quan. Với cam kết về tính trung thực, trách nhiệm giải trình và tính độc lập, kiểm toán nội bộ cung cấp nhiều lợi ích khác nhau cho các ban giám đốc và các bên liên quan khác. Cả ba lợi ích được đề cập trên giúp giải thích tại sao kiểm toán nội bộ quan trọng đổi với các tổ chức.
Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Kiểm toán nội bộ Các hoạt động quán lý nói chung hay hoạt động kiểm toán nội bộ nói riêng đều xuất phát từ nhu cầu. Mặc dù xuất hiện từ rất sớm nhưng kiểm toán nội bộ chỉ được công nhận chính thức từ năm 1934 sau khi ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) được thành lập và có những thay đổi đáng kể các mục tiêu và phương pháp kiểm toán kể thời điểm đó. Chẳng hạn, mục tiêu kiểm toán báo cáo tài chính theo yêu cầu của SEC quan trọng nhất là xác nhận thông tin, do đó, các doanh nghiệp niêm yết phải cung cấp báo cáo tài chỉnh có xác nhận của các kiểm toán viên độc lập hoặc việc thay đổi cách tiếp cận công việc kiểm toán từ kiểm tra chi tiết sang chọn mẫu. Yêu cầu này đã thúc đẩy các công ty thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ, mục đích chính của bộ phận kiểm toán nội bộ nhằm hỗ trợ các kiểm toán viên độc lập.
Theo nghĩa đó, chức năng kiểm toán nội bộ cỏ thể được coi là mở rộng công việc của kiểm toán viên độc lập. Khi đó, kiểm toán viên độc lập tập trung vào việc trình bày ý kiến về tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính của doanh nghiệp hon là tập trung vào việc phát hiện các điểm yếu của kiểm soát nội bộ hoặc thậm chí các sai sót của báo cáo. SEC quy định việc kiểm toán bắt buộc dựa trên một số mẫu được chọn, cùng với sự phụ thuộc nhiều hơn vào các thủ tục kiểm soát nội bộ. 11 Cũng tại thời điểm đó, kiểm toán viên nội bộ chủ yếu quan tâm đến việc kiểm tra sổ sách kế toán và phát hiện các sai sót và bất thường về tài chính và chủ yếu hỗ trợ cho các kiểm toán viên độc lập.
Meigs (1962) đã nhận xét về kiểm toán viên nội bộ trong những năm 1930 là “những thư ký được giao nhiệm vụ tìm kiếm các sai sót trong báo cáo kế toán hoặc người đại diện cho các tập đoàn tại các chi nhánh”. Kiểm toán viên nội bộ ban đầu giống như những người thực hiện công việc đối chiểu dữ liệu kế toán. Vào năm 1941, IIA được thành lập và đi vào hoạt động, thời điểm này được xem là dấu mốc quan trọng chỉ sự lớn mạnh của nghề nghiệp kiểm toán nội bộ. Trải qua nhiều thay đổi trong những năm qua và đã tạo nên một nghề nghiệp kiểm toán viên nội bộ đa diện hiện nay.
Hiệp hội Kiểm toán nội bộ Quốc tế Hiệp hội Kiểm toán Nội bộ Quốc tế (IIA) là tổ chức nghề nghiệp quốc tế về kiểm toán nội bộ duy nhất được thế giới công nhận, cỏ trụ sở chính tại Hoa Kỳ. HA được công nhận trên toàn thế giới, được xem là “tiếng nói toàn cầu của nghề kiểm toán nội bộ, tổ chức xây dựng tiêu chuẩn và nguồn lực để phát triển chuyên môn và chứng nhận nghề nghiệp.”1 Việt Nam đã gia nhập mạng lưới IIA, và là thành viên chính thức của IIA. Tư cách chính thức của Hiệp hội Kiểm toán viên nội bộ Việt Nam đã được Hội đồng quản trị của IIA toàn cầu thông qua vào ngày 08/09/2022 dựa trên phê duyệt của ủy ban Quan hệ Quốc tể (IRC) (https://www. Theo đó, “Hiệp hội Kiểm toán viên nội bộ Việt Nam sẽ hoạt động theo phạm vi đầy đủ tuân thủ theo các chuẩn mực kiểm toán nội bộ của 1IA, và được toàn quyền tiếp cận với các hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ, cồng cụ, nguồn lực và khả năng hợp tác với các đối tác địa phương trong việc phát triển và cung cấp đào tạo chuyên môn cho các kiểm toán viên nội bộ, những người mong muốn đạt được chứng chỉ kiểm toán nội bộ được công nhận toàn cầu, chẳng hạn như Chứng chỉ kiểm toán nội bộ (CIA) hoặc Chương trình Thực hành Kiểm toán nội bộ (Internal Audit Practitioner program).” Sứ mệnh của IIA: IIA với sứ mệnh là một tổ chức lãnh đạo nghề nghiệp kiểm toán nội bộ toàn cầu.
Theo đó, một số hoạt động chính để HA thực hiện sứ mệnh của mình là: ■ Vận động và thúc đẩy giá trị mà các chuyên gia kiểm toán nội bộ mang lại cho tổ chức của họ. ■ Cung cấp các dịch vụ đào tạo và phát triển chuyên nghiệp toàn diện, các chuẩn mực và hướng dẫn thực hành nghề nghiệp khác, và các chứng nhận nghề nghiệp. theiia org' 12 ■ Nghiên cứu, phổ biến và quảng bá kiến thức liên quan đến kiểm toán nội bộ và vai trò thích hợp của nó trong kiểm soát, quản lý rủi ro và quản trị cho những người hành nghề và các bên liên quan. ■ Đào tạo cho những người hành nghề và các đối tượng có liên quan khác về-chuẩn mực, quy trình và quy định thực hành kiểm toán nội bộ.
■ Thúc đẩy sự hợp tác, trao đổi và chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong phạm vi toàn cầu. Đa dạng và hòa nhập: IIA cam kết tạo ra một môi trường hòa nhập đề cao sự đa dạng với tôn chỉ là “xây dựng một tổ chức năng động và đa dạng phù hợp cho tất cả các thành viên, tình nguyện viên và nhân viên bằng việc công nhận sự tài năng, kinh nghiêm và sở trường cũng như chấp nhận sự đa dạng, đổi mới trên cơ sở thúc đẩy sự hòa nhập, hợp tác, công bằng, tôn trọng cho phép tất cả mọi người tham gia và đóng góp hết khả năng của họ.” Hướng dẫn nghề nghiệp: IIA đã ban hành Khung thực hành Nghề nghiệp Kiểm toán nội bộ Quốc tế (IPPF) cho hoạt động kiểm toán nội bộ toàn cầu. IPPF là hướng dẫn thực hành kiểm toán nội bộ duy nhất được công nhận trên toàn cầu. Các thành phần của IPPF được chỉ ra trong Hình ỉ.
Khung thực hành Nghề nghiệp Kiểm toán nội bộ Quốc tế Sứ mệnh của kiểm toán nội bộ Hướng dẫn mang tính bắt buộc gồm: - Nguyên tắc cốt lõi của kiểm toán nội bộ. - Định nghĩa kiểm toán nội bộ. - Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp - Chuẩn mực quốc tế về thực hành kiểm toán nội bộ. Hướng dẫn mang tính khuyến nghị gồm: - Hướng dẫn thực hiện.
- Hướng dẫn bổ sung.org Chứng chỉ nghề nghiệp: HA cung cấp một số chứng chỉ nghề nghiệp cho KTV nội bộ. Các chứng chỉ này giúp KTV nội bộ phát triển sự nghiệp của họ thông qua: ■ Nâng cao kỹ năng và kiến thức của KTV nội bộ. ■ Giúp KTV nội bộ có được sự tín nhiệm và tôn trọng. ■ Mức thu nhập cao, ổn định với nhiều cơ hội thăng tiến.