CHƯƠNG 1 KHÁI NIỆM, VAI TRÒ VÀ MỤC TIÊU CỦA KHUYẾN NÔNG, KHUYẾN NGƯ Giới thiệu: Trong công tác khuyến nông, khuyến ngư để hoạt động có hiệu quả, cần phải hiểu rõ được vai trò, chức năng của khuyến nông, khuyến ngư nói chung và cán bộ khuyến ngư nói riêng. Bên cạnh đó, mỗi tổ chức khuyến ngư cũng có những vai tò, chức năng và nhiệm vụ riêng. Nội dung chương này sẽ giới thiệu đến người học những khái niệm về khuyến nông, khuyến ngư cũng như hệ thống tổ chức của khuyến nông, khuyến ngư. Và tiêu chuẩn cũng như vai trò của cán bộ khuyến ngư trong hoạt động khuyến nông, khuyến ngư Mục tiêu + Kiến thức - Trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về thực trạng của công tác khuyến nông, khuyến ngư hiện nay ở Việt Nam, hiểu được nhiệm vụ của người cán bộ khi tham gia công tác khuyến nông, khuyến ngư - Phân tích được nhiệm vụ, vai trò của các hoạt động khuyến nông, khuyến ngư Việt Nam - Phân tích được vai trò, chức năng, nhiệm vụ của cán bộ khuyến nông, khuyến ngư.
+ Kỹ năng: - Phân biệt được các tổ chức khuyến nông khuyến ngư trong hệ thồng khuyến nông khuyến ngư hiện nay ở Việt Nam. - Phân biệt được vai trò, chức năng của hoạt động khuyến nông, khuyến ngư và cán bộ khuyến nông, khuyến ngư. + Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong đọc và phân tích tài liệu. Một số khái niệm về khuyến nông, khuyến ngư 1.
Bối cảnh ra đời của khuyến nông, khuyến ngư Trên thế giới Nhiều tài liệu cho rằng, khuyến nông/ngư bắt đầu thời kỳ Phục Hưng (thế kỷ 14) khi khoa học bắt đầu ứng dụng lý thuyết và thực tiễn. Lịch sử của ngành khuyến nông có thể tóm tắt như sau: 1 Năm 1530, nhà giáo người Pháp là Rabelais đã chuyển cách dạy sinh viên nông nghiệp từ cách dạy trong trường ra dạy trên đồng ruộng. Năm 1661, một giáo sư người Anh là Hartlib dạy học kết hợp với thực hành. Ông đã viết cuốn sách về “Sự tiến bộ của nghề nông”, được xem là tài liệu đầu tiên về khuyến nông.
Các tổ chức Hiệp hội “Tăng cường hiểu biết về nông nghiệp” đầu tiên ở châu Âu lần lượt ra đời: 1761 ở Pháp, 1764 ở Đức, 1765 ở Nga. Sơ lược về sự phát triển khuyến nông/ngư ở một số nước trên thế giới: Pháp: Thế kỷ 18, cụm từ Phổ cập nông nghiệp hay chuyển giao kỹ thuật đến người nông dân được sử dụng phổ biến. Mỹ: Năm 1845 ở bang Ohio xuất hiện các câu lạc bộ nông dân ở các quận, huyện. Những câu lạc bộ này sinh hoạt hang tháng, nghe giảng chủ đề kỹ thuật nông nghiệp, nghe báo cáo, đi tham quan thực tế ở trang trại.
Anh: năm 1840 thuật ngữ “University Extension” lần đầu tiên sử dụng ở Anh, đến năm 1866-1868 thuật ngữ “Extension” và “Agriculture Extension” được sử dụng ở Anh. Hoạt động khuyến nông ở châu Âu, New Zealand, Canada có nhiều điểm tương tự như Pháp, Mỹ, Anh. Ở Trung Quốc vào năm 1933, trường Đại học Nông nghiệp Kim Lăng đã thành lập phân khoa khuyến nông. Đến 1970 mới chính thức có tổ chức khuyến nông.
Ở Thái Lan, năm 1967 mới có khuyến nông. Ở Việt Nam Riêng Việt Nam, ở các triều đại phong kiến từ rất xa xưa cũng đã có những hoạt động như là khuyến nông: đắp đê, ngăn lũ, nước mặn, khai hoang, mở rộng sản xuất. Tháng 11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong buổi bế giảng lớp huấn luyện các cán bộ Việt Minh khoá 5 đã căn dặn: “Các chú ra về phải làm tốt công tác khuyến nông”. Trong một thời gian dài, công tác khuyến nông ở nước ta được coi là công tác chỉ đạo sản xuất và được các ngành, các cấp tham gia thực hiện.
Từ sau “Nghị quyết 10” (năm 1988) đã xác định hộ là đơn vị kinh tế tự chủ. Do đó việc chuyển giao kỹ thuật, kinh nghiệm sản xuất và quản lý phải lấy nông hộ làm đối tượng chính. Do vậy, ở các nơi nhất là ở Nam bộ đã sớm tổ chức các hình thức khuyến nông với các tên gọi khác nhau. 2 Ngày 02/3/1993 Chính phủ đã ra Nghị định số 13/CP về công tác khuyến nông, hình thành tổ chức khuyến nông từ Trung ương đến cơ sở.
Ngày 26 tháng 4 năm 2005, Chính phủ ra Nghị định 56/2005/NĐ-Về Khuyến nông, Khuyến ngư, thay thế Nghị định 13. Ngày 10 tháng 10 năm 2005, Bộ Nông nghiệp & PTNT đã ra THÔNG TƯ Số 60/2005/TT/BNN, hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 56/2005/NĐ-CP của Chính phủ về khuyến nông, khuyến ngư. Ngày 06 tháng 4 năm 2006, để thống nhất quản lý và sử dụng kinh phí sự nghiệp kinh tế đối với hoạt động khuyến nông, khuyến ngư, Liên Bộ: Tài chính - Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Thuỷ sản ra thông tư liên tịch hướng dẫn thực hiện số 30/2006/TTLT-BTC-BNN&PTNT-BTS. Định nghĩa khuyến nông, khuyến ngư Thuật ngữ Khuyến nông/ngư “Extension” được dùng đầu tiên ở Anh vào năm 1866, có nghĩa là mở rộng-triển khai”.
Nếu ghép với “Agriculture” thành “Agricultural Extension” thì có nghĩa là mở rộng nông nghiệp, hay triển khai nông nghiệp”, dịch gọn là “khuyến nông”. Do vậy, “khuyến nông” là một thuật ngữ có nghĩa rất rộng được tổ chức thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau để phục vụ cho nhiều mục đích có quy mô khác nhau. Khái niệm về khuyến ngư cũng dựa trên khuyến nông do tính chất, tổ chức, nội dung, phương pháp hoạt động tương tự nhau. Và khuyến nông/ngư là một thuật ngữ mở, một khái niệm linh động thể hiện sự đa dạng trong việc giải nghĩa và luôn luôn thay đổi.
Sau đây là một số khái niệm về khuyến nông/ngư:“Khuyến nông/ngư là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến việc phát triển nông thôn. Đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trường, trong đó các người già và trẻ học bằng cách thực hành. Tất cả những kết quả đạt được của khuyến nông/ngư là giúp cho gia đình nông dân có được một cuộc sống tốt hơn”. Có rất nhiều định nghĩa cho thuật ngữ khuyến nông như sau: 1.
Khuyến ngư là một từ tổng quát để chỉ tất cả công việc có liên quan đến việc phát triển nông thôn. Đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trường, trong đó người già và người trẻ học bằng cách thực hành. Tất cả những kết đạt được của khuyến nông là giúp cho gia đình nông dân có được một cuộc sống tốt hơn. Khuyến ngư là chương trình giáo dục cho nông dân dựa trên nhu cầu của họ, giúp giải quyết các vấn đề trên cơ sở tự lực.
Khuyến ngư là những hoạt động nhằm giúp đỡ nông dân và gia đình của họ cải thiện cuộc sống. Khuyến nông viên có nhiệm vụ chuyển giao đến cho nông 3 dân những kiến thức khoa học tự nhiên để họ có khả năng điều hành trang trại một cách có hiệu quả hơn. Khuyến ngư không phải là một tổ chức cứng nhắc, mà là một quá trình giáo dục có mục đích để chuyển những thông tin có ích đến nông dân, nhằm giúp họ học cách sử dụng chúng để xây dựng một đời sống tốt hơn cho mình, cho gia đình và cho xã hội. Khuyến ngư là một quá trình đặc biệt gúp cho người ta học bằng cách thực hành và phát triển lòng tin để đáp ứng mục tiêu là tăng thu nhập và chất lượng đời sống của họ.
Khuyến ngư là một kiểu đào tạo đặc biệt, dành cho những người sống ở nông thôn, nhằm đem lại cho họ những lời khuyên và những thông tin cần thiết giúp họ giải quyết những vấn đề của họ. Khuyến ngư luôn đi sát với công việc của người sản xuất nhằm cải thiện điều kiện sống và làm việc của họ. Điều này bao gồm sự giúp đỡ những người nông dân tăng hiệu quả sản xuất và qua đó làm cho họ tự tin trong tương lai phát triển của mình. Những định nghĩa trên có một điểm giống nhau là tất cả đều nhấn mạnh KN là một quá trình kéo dài trong một giai đoạn chứ không phải là một hành động duy nhất thực hiện một lần rồi thôi.
Tóm lại: Khuyến nông/ khuyến ngư là một quá trình học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với nhau, tuyên truyền những thông tin, kiến thức, đào tạo những kỹ năng cần thiết cho người nông dân để họ có đủ khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề của chính nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình và cộng đồng. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc, FAO (Food and Agriculture Organization) đã đúc kết và trên cơ sở hoạt động khuyến nông/ngư được định nghĩa như sau: “Khuyến nông/ngư là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, thủy sản những kiến thức và kỹ thuật, kinh nghiệm và quản lý kinh tế, những thông tin về thị trường, để họ có khả năng tự giải quyết các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới”. Ở Việt Nam, khuyến nông có thể được định nghĩa như sau: Khuyến nông là cách đào tạo, rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp cho họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, những thông tin thị trường để họ có đủ khả năng tự giải quyết 4 được các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn. Vai trò và mục tiêu của khuyến nông, khuyến ngư Vai trò của khuyến nông, khuyến ngư là: Cầu nối trực tiếp giữa các tầng lớp nhân dân với cơ quan hành chính, cơ quan quản lý, cơ quan khoa học, các tổ chức xã hội, giúp họ nâng cao nhận thức về vai trò ngành thủy sản, về kỹ thuật, về môi trường trong lĩnh thủy sản hoặc liên quan đến lĩnh vực thủy sản.
Giúp đỡ, khuyên giải ngư dân trong quá trình sản xuất. Cung cấp sự giợ giúp trực tiếp cho ngư dân. Cung cấp tài liệu khoa học kỹ thuật cho ngư dân. Tập huấn, huấn luyện và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ cho ngư dân.
Hướng dẫn thử nghiệm nghiên cứu khoa học. Hổ trợ thông tin thị trường, giá cả, các chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước. Tham mưu cho chính quyền đề ra những chính sách, kế hoạch phát triển ngành thủy sản.