CHƯƠNG 1. KẾ TOÁN VỐN BẰNG TIỀN, ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH, CÁC KHOẢN PHẢI THU VÀ HÀNG TỒN KHO Mã chương: MH 22- 01 Giới thiệu: Phương pháp tổ chức kế toán trong đơn vị HCSN; phân biệt được mục lục ngân sách; Sử dụng được các tài khoản kế toán; phân biệt được các hình thức ghi sổ kế toán. Trình bày được khái niệm và nhiệm vụ, chức năng của kế toán HCSN; phương pháp tổ chức kế toán trong đơn vị HCSN; Phân biệt được mục lục ngân sách; Sử dụng được các tài khoản kế toán; Phân biệt được các hình thức ghi sổ kế toán Mục tiêu: - Trình bày được nguyên tắc kế toán, kết cấu tài khoản và phương pháp kế toán toán vốn bằng tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn và vật tư hàng hóa - Vận dụng làm được bài tập thực hành liên quan - Phân biệt được nội dung và kết cấu các tài khoản sử dụng - Xác định được các chứng từ kế toán liên quan đến vốn bằng tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn và vật tư hàng hóa - Vào được sổ kế toán chi tiết các tài khoản liên quan -Vào được sổ kế toán chi, tổng hợp cho các tài khoản liên quan theo hình thức nhật ký sổ cái 1. Kế toán vốn bằng tiền 1.1 Kế toán tiền mặt 1.1 Nguyên tắc kế toán - Tài khoản này dùng để phản ánh tình hình thu, chi, tồn quỹ tiền mặt của đơn vị, bao gồm tiền Việt Nam, ngoại tệ.
- Chỉ phản ánh vào TK 111- Tiền mặt về giá trị tiền mặt, ngoại tệ thực tế nhập, xuất quỹ. - Kế toán quỹ tiền mặt phải có trách nhiệm mở sổ kế toán quỹ tiền mặt, ghi chép hàng ngày liên tục theo trình tự phát sinh các khoản nhập, xuất quỹ tiền mặt, ngoại tệ và tính ra số tồn quỹ tại mọi thời điểm, luôn đảm bảo khớp đúng giữa giá trị ghi trên sổ kế toán, sổ quỹ và thực tế. Thủ quỹ chịu trách nhiệm quản lý và nhập, xuất quỹ tiền mặt. Hàng ngày, thủ quỹ phải kiểm kê số tồn quỹ tiền mặt thực tế, đối chiếu số liệu sổ quỹ tiền mặt và sổ kế toán tiền mặt.
Mọi chênh lệch phát sinh phải xác định nguyên nhân, báo cáo lãnh đạo, kiến nghị biện pháp xử lý chênh lệch. - Kế toán tiền mặt phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định trong chế độ quản lý lưu thông tiền tệ hiện hành và các quy định về thủ tục thu, chi, nhập quỹ, xuất quỹ, kiểm soát trước quỹ và kiểm kê quỹ của Nhà nước.2 Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 111- Tiền mặt Bên Nợ: Các khoản tiền mặt tăng, do: - Nhập quỹ tiền mặt, ngoại tệ; - Số thừa quỹ phát hiện khi kiểm kê; - Giá trị ngoại tệ tăng khi đánh giá lại số dư ngoại tệ tại thời điểm báo cáo (trường hợp tỷ giá tăng). Bên Có: Các khoản tiền mặt giảm, do: - Xuất quỹ tiền mặt, ngoại tệ; 1 - Số thiếu hụt quỹ phát hiện khi kiểm kê; - Giá trị ngoại tệ giảm khi đánh giá lại số dư ngoại tệ tại thời điểm báo cáo (trường hợp tỷ giá giảm). Số dư bên Nợ: Các khoản tiền mặt, ngoại tệ còn tồn quỹ.3 Phương pháp hạch toán kế toán một số hoạt động kinh tế chủ yếu - Khi rút tiền gửi Ngân hàng, Kho bạc về quỹ tiền mặt của đơn vị, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 112- Tiền gửi Ngân hàng, Kho bạc.
- Trường hợp rút tạm ứng dự toán chi hoạt động về quỹ tiền mặt của đơn vị để chi tiêu: a) Khi rút tạm ứng dự toán chi hoạt động, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt. Có TK 337- Tạm thu (3371). Đồng thời, ghi: Có TK 008- Dự toán chi hoạt động (008211, 008221). b) Các khoản chi trực tiếp từ quỹ tiền mặt thuộc nguồn ngân sách nhà nước mà trước đó đơn vị đã tạm ứng, ghi: Nợ TK 611- Chi phí hoạt động Có TK 111- Tiền mặt.
Đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371) Có TK 511 - Thu hoạt động do NSNN cấp. c) Xuất quỹ tiền mặt tạm ứng cho người lao động trong đơn vị, ghi: Nợ TK 141- Tạm ứng Có TK 111- Tiền mặt. Khi người lao động thanh toán tạm ứng, ghi: Nợ TK 611 - Chi phí hoạt động Có TK 141- Tạm ứng Đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371) Có TK 511- Thu hoạt động do NSNN cấp. d) Thanh toán các khoản phải trả bằng tiền mặt, ghi: Nợ các TK 331, 332, 334.
Có TK 111- Tiền mặt. Đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371) Có TK 511- Thu hoạt động do NSNN cấp. đ) Đối với các khoản ứng trước cho nhà cung cấp: - Căn cứ hợp đồng và các chứng từ có liên quan, xuất quỹ tiền mặt ứng trước cho nhà cung cấp, ghi: Nợ TK 331- Phải trả cho người bán Có TK 111- Tiền mặt. - Khi thanh lý hợp đồng với nhà cung cấp, ghi: Nợ 611- Chi phí hoạt động Có TK 331 - Phải trả cho người bán.
Đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371) Có TK 511- Thu hoạt động do NSNN cấp. 2 e) Khi làm thủ tục thanh toán tạm ứng với NSNN, ghi: Có TK 008- Dự toán chi hoạt động (008211, 008221) (ghi âm). Đồng thời, ghi: Có TK 008- Dự toán chi hoạt động (008212, 008222) (ghi dương). - Khi thu phí, lệ phí bằng tiền mặt, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 337- Tạm thu (3373), hoặc Có TK 138- Phải thu khác (1383).
- Khi thu được các khoản phải thu của khách hàng bằng tiền mặt, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 131- Phải thu khách hàng. - Khi thu hồi các khoản đã tạm ứng cho người lao động trong đơn vị, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 141- Tạm ứng. - Số thừa quỹ phát hiện khi kiểm kê, chưa xác định được nguyên nhân, chờ xử lý, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 338- Phải trả khác (3388). - Khi thu tiền bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ bằng tiền mặt nhập quỹ: a) Đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, thuế TTĐB, thuế xuất khẩu, thuế bảo vệ môi trường và các loại thuế gián thu khác kế toán phản ánh doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ theo giá bán chưa có thuế, các khoản thuế này phải được tách riêng theo từng loại ngay khi ghi nhận doanh thu, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt (tổng giá thanh toán) Có TK 531- Doanh thu hoạt động SXKD, dịch vụ (giá bán chưa có thuế GTGT) Có TK 333- Các khoản phải nộp nhà nước.
b) Trường hợp không tách ngay được các khoản thuế phải nộp kế toán ghi nhận doanh thu bao gồm cả thuế gián thu phải nộp. Định kỳ, kế toán xác định nghĩa vụ thuế phải nộp và ghi giảm doanh thu, ghi: Nợ TK 531- Doanh thu hoạt động SXKD, dịch vụ Có TK 333- Các khoản phải nộp nhà nước. - Khi đơn vị vay tiền về nhập quỹ, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 338- Phải trả khác (3382). - Nhận vốn góp kinh doanh của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài đơn vị bằng tiền mặt, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 411 - Nguồn vốn kinh doanh.
- Khách hàng đặt tiền trước cho các dịch vụ, hàng hóa; bệnh nhân đặt tiền trước khi sử dụng các dịch vụ khám, chữa bệnh tại bệnh viện,. bằng tiền mặt, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 131- Phải thu khách hàng. - Nhận đặt cọc, ký quỹ, ký cược bằng tiền mặt, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 348- Nhận đặt cọc, ký quỹ, ký cược. - Nhận lại tiền đơn vị đã đi đặt cọc, ký quỹ, ký cược cho đơn vị khác, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 248- Đặt cọc, ký quỹ, ký cược.
3 - Kế toán hoạt động thanh lý, nhượng bán TSCĐ bằng tiền mặt: a) Khi thu tiền thanh lý, nhượng bán TSCĐ kể cả thu tiền bán hồ sơ thầu liên quan đến hoạt động thanh lý, nhượng bán TSCĐ (trường hợp theo cơ chế tài chính phần chênh lệch thu lớn hơn chi của hoạt động thanh lý, nhượng bán TSCĐ được để lại đơn vị), khi thu ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt (tổng giá thanh toán) Có TK 711- Thu nhập khác (7111) (số thu chưa có thuế GTGT) Có TK 333- Các khoản phải nộp nhà nước (3331) (nếu có). b) Khi thu tiền thanh lý, nhượng bán TSCĐ kể cả thu tiền bán hồ sơ thầu liên quan đến hoạt động thanh lý, nhượng bán TSCĐ (trường hợp theo cơ chế tài chính phần chênh lệch thu lớn hơn chi của hoạt động thanh lý, nhượng bán TSCĐ đơn vị phải nộp lại cho NSNN): - Phản ánh số thu thanh lý, nhượng bán TSCĐ, ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 337- Tạm thu (3378). - Phản ánh số chi thanh lý, nhượng bán TSCĐ, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3378) Có TK 111- Tiền mặt. - Chênh lệch thu lớn hơn chi phải nộp NSNN, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3378) Có TK 333- Các khoản phải nộp nhà nước - Khi nộp, ghi: Nợ TK 333- Các khoản phải nộp nhà nước Có TK 111- Tiền mặt - Trường hợp thu nhỏ hơn chi theo quy định của cơ chế quản lý tài chính đơn vị được phép sử dụng nguồn thu hoạt động do NSNN cấp của đơn vị để bù đắp chi phí thiếu, ghi: Nợ TK 611- Chi phí hoạt động Có TK 111- Tiền mặt.
- Thu các khoản thuế đã nộp nhưng sau đó được hoàn, được giảm; tiền phạt do khách hàng vi phạm hợp đồng; thu nợ khó đòi của hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đã xử lý xóa sổ; các khoản nợ phải trả không xác định được chủ; Bên thứ 3 bồi thường thiệt hại (tiền bảo hiểm, tiền đền bù được bồi thường), ghi: Nợ TK 111- Tiền mặt Có TK 711- Thu nhập khác (7118). - Mua nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ nhập kho bằng tiền mặt, ghi: Nợ các TK 152, 153 Có TK 111- Tiền mặt. Nếu mua bằng nguồn NSNN; nguồn viện trợ, vay nợ nước ngoài; nguồn phí được khấu trừ, để lại, đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371, 3372, 3373) Có TK 366- Các khoản nhận trước chưa ghi thu (36612, 36622, 36632). Đồng thời, ghi: Có TK 014- Nguồn phí được khấu trừ, để lại (nếu mua bằng nguồn phí được khấu trừ, để lại).
- Xuất quỹ tiền mặt mua TSCĐ về đưa ngay vào sử dụng, ghi: Nợ các TK 211, 213 4 Có TK 111- Tiền mặt. Nếu mua bằng nguồn NSNN; nguồn viện trợ, vay nợ nước ngoài; nguồn phí được khấu trừ, để lại, đồng thời, ghi: Nợ TK 337- Tạm thu (3371, 3372, 3373) Có TK 366- Các khoản nhận trước chưa ghi thu (36611, 36621, 36631).