Giáo trình môn học Hình học họa hình nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí - Cao đẳng Dầu khí

Giáo trình hình học hoạ hình cho nghề sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết.

• Tác giả: Trần Thanh Ngọc
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Thiết Bị Chế Biến Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Hình Học Họa Hình Nghề Sửa Chữa Thiết Bị Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 1.2. Các phép chiếu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỂM
• 2.1. Đồ thức của điểm
• 2.2. Hệ ba mặt phẳng hình chiếu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐƯỜNG THẲNG
• 3.1. Đồ thức của một đường thẳng
• 3.2. Các đường thẳng đặc biệt
• 3.3. Điều kiện liên thuộc của điểm và đường thẳng
• 3.4. Vết của đường thẳng
• 3.5. Đường thẳng cắt nhau
• 3.6. Đường thẳng song song
• 4. CHƯƠNG 4: MẶT PHẲNG
• 4.1. Đồ thức của một mặt phẳng
• 4.2. Vết mặt phẳng
• 4.3. Các vị trí đặc biệt của mặt phẳng
• 4.4. Bài toán cơ bản của mặt phẳng
• 4.5. Các đường thẳng đặc biệt của mặt phẳng
• 4.6. Mặt phẳng song song
• 4.7. Đường thẳng và mặt phẳng song song
• 5. CHƯƠNG 5: GIAO CỦA CÁC KHÔNG GIAN CON
• 5.1. Giao của hai mặt phẳng
• 5.2. Giao của đường thẳng và mặt phẳng
• 5.3. Giao của ba mặt phẳng
• 6. CHƯƠNG 6: CÁC BÀI TOÁN VỀ LƯỢNG
• 6.1. Khoảng cách giữa hai điểm
• 6.2. Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng
• 6.3. Khoảng cách từ một điểm đến một đường thẳng
• 6.4. Khoảng cách từ một điểm đến một mặt phẳng
• 7. CHƯƠNG 7: CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI HÌNH CHIẾU CƠ BẢN
• 7.1. Phương pháp thay đổi mặt phẳng hình chiếu
• 7.2. Phép quay quanh đường thẳng chiếu bằng
• 7.3. Phép quay quanh đường thẳng chiếu đứng
• 7.4. Phép quay quanh đường thẳng
• 7.5. Phép quay quanh đường mặt
• 8. CHƯƠNG 8: BIỂU DIỄN ĐƯỜNG VÀ MẶT
• 8.1. Các hình phẳng cổ điển
• 8.2. Các đa diện trong không gian
• 8.3. Biểu diễn mặt cong
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Hình Học Họa Hình Nghề Sửa Chữa Thiết Bị Dầu Khí

Giáo trình Hình học họa hình là tài liệu quan trọng dành cho sinh viên ngành Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về hình học không gian, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm về điểm, đường thẳng và mặt phẳng. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Dầu Khí, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và thực hành của sinh viên.

1.1. Mục tiêu và yêu cầu của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức cơ bản về hình học họa hình, từ đó giúp họ thực hiện các bản vẽ kỹ thuật chính xác. Yêu cầu của môn học bao gồm việc nắm vững các phép chiếu và khả năng biểu diễn các không gian hình học.

1.2. Cấu trúc nội dung giáo trình

Nội dung giáo trình được chia thành nhiều chương, từ mở đầu đến các chương chuyên sâu về điểm, đường thẳng, mặt phẳng và các phép biến đổi hình chiếu. Mỗi chương đều có mục tiêu rõ ràng và yêu cầu cụ thể cho sinh viên.

II. Thách thức trong việc học Hình Học Họa Hình

Việc học Hình học họa hình không chỉ đòi hỏi kiến thức lý thuyết mà còn cần kỹ năng thực hành cao. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tế, đặc biệt là trong việc biểu diễn các không gian hình học phức tạp.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu các phép chiếu

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các phép chiếu khác nhau như phép chiếu vuông góc và phép chiếu song song. Điều này ảnh hưởng đến khả năng biểu diễn chính xác các đối tượng trong không gian.

2.2. Thách thức trong việc thực hành

Thực hành là phần quan trọng trong việc học Hình học họa hình. Sinh viên cần có thời gian và không gian để thực hành các kỹ năng vẽ kỹ thuật, điều này đôi khi không được đáp ứng đầy đủ trong môi trường học tập.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong Hình Học Họa Hình

Để nâng cao hiệu quả học tập, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.1. Sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực

Giáo viên nên sử dụng các phương pháp như thuyết trình, làm mẫu và hướng dẫn thực hành để sinh viên có thể tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả nhất.

3.2. Khuyến khích tự học và thảo luận nhóm

Khuyến khích sinh viên tự học và thảo luận nhóm sẽ giúp họ phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này cũng tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Hình Học Họa Hình trong ngành Dầu Khí

Hình học họa hình có vai trò quan trọng trong ngành dầu khí, đặc biệt trong việc thiết kế và sửa chữa thiết bị. Kiến thức từ giáo trình giúp sinh viên áp dụng vào thực tế công việc, từ việc đọc bản vẽ đến thực hiện các phép chiếu trong không gian.

4.1. Ứng dụng trong thiết kế thiết bị

Kiến thức về hình học họa hình giúp kỹ sư thiết kế các thiết bị dầu khí một cách chính xác, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu sai sót.

4.2. Ứng dụng trong sửa chữa thiết bị

Kỹ năng hình học họa hình là cần thiết trong việc sửa chữa thiết bị, giúp kỹ thuật viên xác định vị trí và kích thước chính xác của các bộ phận trong không gian ba chiều.

V. Kết luận và tương lai của Hình Học Họa Hình trong ngành Dầu Khí

Hình học họa hình sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân lực cho ngành dầu khí. Việc cải tiến giáo trình và phương pháp giảng dạy sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết cho công việc sau này.

5.1. Tương lai của giáo trình

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tế trong ngành dầu khí.

5.2. Định hướng phát triển kỹ năng cho sinh viên

Cần chú trọng phát triển kỹ năng thực hành cho sinh viên, giúp họ tự tin hơn khi bước vào môi trường làm việc thực tế.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH HÌNH HỌC HỌA HÌNH – NGHỀ SỬA CHỮA THIẾT BỊ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ (TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Hình học họa hình (Mã môn học: CK19MH10) do Trường Cao đẳng Dầu khí biên soạn và ban hành kèm theo Quyết định số 194/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 03 năm 2020 tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Ban biên soạn giáo trình gồm Trần Thanh Ngọc (Chủ biên), Trần Nam An và An Đình Quân. Tài liệu được lưu hành nội bộ phục vụ công tác đào tạo hệ Trung cấp chính quy (thời gian đào tạo 1,5 năm) cho các nghề: Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí (SCTBCBDK), Cắt gọt kim loại (CGKL) và Nghề Hàn.

Trong khung chương trình đào tạo, Hình học họa hình là môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc thuộc nhóm II.1 (Môn học, mô-đun cơ sở). Môn học có thời lượng 5 tín chỉ với tổng số 120 giờ học tập (28 giờ lý thuyết, 87 giờ thực hành/thảo luận/bài tập, 2 giờ kiểm tra lý thuyết và 3 giờ kiểm tra thực hành). Về tiến trình đào tạo, môn học được bố trí học sau các môn học chung/đại cương (Chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh) và học trước môn Vẽ kỹ thuật 1 (Mã: CK19MH01).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình được xác định cụ thể theo các chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức:
  • A1: Trình bày được các phép chiếu trong không gian.
  • A2: Trình bày được các khái niệm về điểm, đường thẳng và mặt phẳng.
  • A3: Trình bày được sự giao nhau của đường thẳng và mặt phẳng.
• Về kỹ năng:
  • B1: Thực hiện được các bài toán về khoảng cách giữa hai điểm, khoảng cách từ một điểm tới đường thẳng và mặt phẳng.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:
  • C1: Rèn luyện tính kiên trì, tỉ mỉ, tác phong làm việc khoa học; nâng cao tính tự giác và khả năng tự học.

Cấu trúc giáo trình gồm 8 chương, tiếp cận từ các nguyên lý cơ bản của phép chiếu hình học đến các phương pháp biểu diễn không gian 3 chiều lên mặt phẳng bản vẽ 2 chiều nhằm đảm bảo tính trực quan, chính xác và tính phản chuyển của bản vẽ kỹ thuật.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 8 chương chuyên đề với cấu trúc logic từ phần tử cơ bản đến tổ hợp không gian phức tạp:

• Chương 1: Mở đầu (4 giờ: 2 LT - 2 TH): Trình bày nguồn gốc lịch sử, mục đích và yêu cầu của hình biểu diễn trên bản vẽ kỹ thuật (tính đơn giản, rõ ràng, chính xác, thỏa mãn tính phản chuyển). Khảo sát 3 phép chiếu cơ bản: phép chiếu xuyên tâm (tâm chiếu $S$, mặt phẳng hình chiếu $P$, bảo toàn tính chất đường thẳng và giao điểm đồng quy của hai đường thẳng song song); phép chiếu song song (hướng chiếu $s$, bảo toàn tính song song và tỷ số đơn của 3 điểm thẳng hàng); phép chiếu vuông góc (trường hợp $s \perp P$, điều kiện bảo toàn góc vuông).
• Chương 2: Điểm (12 giờ: 4 LT - 8 TH): Thiết lập hệ thống hai mặt phẳng hình chiếu vuông góc $P_1$ (mặt phẳng hình chiếu bằng) và $P_2$ (mặt phẳng hình chiếu đứng) chia không gian thành 4 góc phần tư. Xây dựng đồ thức của điểm thông qua thao tác quay $P_1$ trùng vào $P_2$. Định nghĩa các yếu tố: hình chiếu bằng $A_1$, hình chiếu đứng $A_2$, đường dóng nối $A_1A_2$, độ xa ($A_1A_x$), độ cao ($A_2A_x$). Khảo sát hệ ba mặt phẳng hình chiếu vuông góc với mặt phẳng hình chiếu cạnh $P_3$, hình chiếu cạnh $A_3$ và độ xa cạnh ($A_3A_x$).
• Chương 3: Đường thẳng (20 giờ: 4 LT - 15 TH - 1 KT): Biểu diễn đường thẳng qua hai điểm hoặc hai hình chiếu. Phân loại các đường thẳng đặc biệt: đường bằng (song song $P_1$), đường mặt (song song $P_2$), đường cạnh (song song $P_3$); đường thẳng chiếu bằng (vuông góc $P_1$), đường thẳng chiếu đứng (vuông góc $P_2$), đường thẳng chiếu cạnh (vuông góc $P_3$). Xác định điều kiện liên thuộc giữa điểm và đường thẳng; xác định vết bằng $M$ ($M \in P_1$) và vết đứng $N$ ($N \in P_2$); thiết lập điều kiện để hai đường thẳng cắt nhau (hình chiếu cùng tên cắt nhau trên cùng một đường dóng) hoặc song song (hình chiếu cùng tên song song).
• Chương 4: Mặt phẳng (24 giờ: 6 LT - 17 TH - 1 KT): Trình bày các cách cho mặt phẳng trên đồ thức (qua 3 điểm không thẳng hàng, 1 điểm và 1 đường thẳng, 2 đường thẳng song song hoặc cắt nhau). Biểu diễn vết mặt phẳng: vết bằng $m_\alpha$ và vết đứng $n_\alpha$. Khảo sát các mặt phẳng đặc biệt (chiếu bằng, chiếu đứng, chiếu cạnh, mặt phẳng bằng, mặt phẳng mặt, mặt phẳng cạnh, mặt phẳng vuông góc với mặt phẳng phân giác 1 và 2). Thiết lập các bài toán liên thuộc cơ bản, các đường thẳng đặc biệt thuộc mặt phẳng (đường bằng $h$, đường mặt $f$, đường dốc nhất đối với $P_1$ và $P_2$), cùng điều kiện song song giữa hai mặt phẳng, giữa đường thẳng và mặt phẳng.
• Chương 5: Giao của các không gian con (20 giờ: 4 LT - 15 TH - 1 KT): Khảo sát bài toán xác định giao tuyến của hai mặt phẳng, bao gồm trường hợp có mặt phẳng chiếu và trường hợp tổng quát sử dụng phương pháp mặt phẳng phụ trợ $\phi$. Xác định giao điểm giữa đường thẳng và mặt phẳng (giao giữa đường thẳng với mặt phẳng chiếu, giao giữa đường thẳng chiếu với mặt phẳng tổng quát) và giao điểm của ba mặt phẳng.
• Chương 6: Các bài toán về lượng (24 giờ: 2 LT - 21 TH - 1 KT): Trình bày phương pháp tam giác vuông để xác định khoảng cách giữa hai điểm (độ dài thật của đoạn thẳng $AB$) và xác định góc nghiêng $\alpha, \beta$ của đoạn thẳng đối với các mặt phẳng hình chiếu $P_1, P_2$. Xác lập định lý đường thẳng vuông góc với mặt phẳng trên đồ thức ($d_1 \perp h_1$ và $d_2 \perp f_2$). Giải quyết bài toán đo khoảng cách từ một điểm đến một đường thẳng và từ một điểm đến một mặt phẳng.
• Chương 7: Các phép biến đổi hình chiếu cơ bản (8 giờ: 4 LT - 3 TH - 1 KT): Trình bày phương pháp thay đổi mặt phẳng hình chiếu (thay đổi mặt phẳng hình chiếu đứng $P_2$ thành $P'2 \perp P_1$, bảo toàn hình chiếu bằng $A_1$ và độ cao $A_xA_2 = A{x'}A'_2$). Khảo sát các phép quay quanh đường thẳng chiếu bằng, đường thẳng chiếu đứng, đường bằng và đường mặt.
• Chương 8: Biểu diễn đường và mặt (8 giờ: 2 LT - 6 TH): Hướng dẫn biểu diễn các hình phẳng cổ điển, các hình đa diện trong không gian và phương pháp biểu diễn các mặt cong cơ bản.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên các nguyên lý hình học thuần túy:

• Lý thuyết hình chiếu Monge: Phương pháp hai và ba mặt phẳng hình chiếu trực giao gắn với hệ trục tọa độ liên kết $Oxyz$.
• Định lý hình chiếu góc vuông: Điều kiện cần và đủ để một góc vuông trong không gian chiếu thành một góc vuông trên mặt phẳng hình chiếu là một trong hai cạnh của góc vuông phải song song với mặt phẳng hình chiếu đó và cạnh còn lại không vuông góc với mặt phẳng hình chiếu.
• Nguyên lý liên thuộc và giao hoán không gian: Quy tắc xác định điểm thuộc đường thẳng, đường thẳng thuộc mặt phẳng dựa trên mối quan hệ vị trí của hình chiếu và vết hình học.
• Phương pháp không gian phụ trợ: Sử dụng mặt phẳng chiếu phụ trợ để quy đổi các bài toán giao tuyến và bài toán lượng phức tạp về các dạng bài toán cơ bản.

Kỹ năng phát triển

Thông qua 87 giờ bài tập và thực hành, giáo trình hình thành các nhóm kỹ năng:

• Kỹ năng kỹ thuật dựng hình: Sử dụng chính xác bộ thước vẽ kỹ thuật, compa, bút chì để thiết lập đồ thức điểm, đường thẳng, mặt phẳng và các vết hình học.
• Kỹ năng phân tích không gian: Đọc và phân tích các quan hệ vị trí tương đối (song song, cắt nhau, vuông góc, chéo nhau) của các phần tử không gian từ các hình chiếu phẳng hai chiều.
• Kỹ năng giải quyết bài toán định lượng: Áp dụng phương pháp tam giác vuông và phép đổi mặt phẳng hình chiếu để tính toán khoảng cách thực, kích thước thực và góc nghiêng thực của các chi tiết kỹ thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Thành phần	Quy định chi tiết trong giáo trình
Cơ cấu thời lượng	Tổng 120 giờ: 28 giờ Lý thuyết, 87 giờ Thực hành/Bài tập/Thảo luận, 5 giờ Kiểm tra.
Phương pháp giảng dạy	Áp dụng phương pháp tích cực: Thuyết trình ngắn, nêu vấn đề, giáo viên thao tác mẫu, hướng dẫn thường xuyên, phân nhóm thực hành.
Tổ chức học tập	Phân chia nhóm nhỏ (2 người học/nhóm) kết hợp tự học cá nhân, luân phiên thực hiện bài tập đồ thức và thực tập kỹ năng.
Cơ sở vật chất & Học liệu	Phòng học lý thuyết tiêu chuẩn, máy chiếu projector, máy vi tính, bảng, phấn, bàn vẽ phẳng mặt rộng, bộ thước vẽ kỹ thuật, bộ compa, bút chì, bìa kẹp, phiếu học tập.
Tiêu chí chuyên cần	Người học phải tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết (vắng >31% phải học lại); tham dự 100% thời lượng thực hành (vắng >1% phải học lại).

Quy trình đánh giá kết quả học tập được áp dụng theo quy chế đào tạo Cao đẳng/Trung cấp chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:

$$\text{Điểm môn học} = (\text{Điểm kiểm tra thường xuyên} \times 1 + \text{Điểm kiểm tra định kỳ} \times 2) \times 40% + (\text{Điểm thi kết thúc môn}) \times 60%$$

• Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1): Thực hiện sau 35 giờ học tập, hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm, đánh giá các chuẩn đầu ra A1, A2, A3, B1, C1, C2.
• Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2): Thực hiện sau 115 giờ học tập, hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm, đánh giá các chuẩn đầu ra A4, B1, C3.
• Thi kết thúc môn học: Tổ chức sau 120 giờ, hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm, đánh giá toàn diện chuẩn đầu ra (A1 đến A5, B1, C1 đến C3).
• Quy đổi điểm: Điểm thành phần và điểm tổng kết chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân), sau đó quy đổi sang điểm chữ và thang điểm 4 theo quy định đào tạo theo hệ thống tín chỉ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa theo chương trình đào tạo năm 2020: Giáo trình được nhóm tác giả Trần Thanh Ngọc, Trần Nam An, An Đình Quân biên soạn dựa trên chương trình đào tạo ban hành năm 2020 của Trường Cao đẳng Dầu khí, chuẩn hóa nội dung cho hệ trung cấp kỹ thuật 1,5 năm.
• Tập trung hóa thời lượng thực hành: Tỷ lệ thời gian dành cho thực hành, giải bài tập và thảo luận chiếm 72,5% tổng thời lượng môn học (87/120 giờ), giúp người học củng cố lý thuyết thông qua việc trực tiếp vẽ và phân tích đồ thức.
• Tính liên kết chuyên ngành cơ khí – dầu khí: Giáo trình cung cấp các phương pháp biểu diễn hình học đóng vai trò làm nền tảng trực tiếp cho môn Vẽ kỹ thuật (CK19MH01) và các mô-đun chuyên ngành tiếp theo như: Gia công cắt gọt kim loại 1 (CK19MĐ01), Sửa chữa bảo dưỡng van công nghiệp 1 (CK19MĐ03), Sửa chữa bảo dưỡng bơm 1 (CK19MĐ05), Sửa chữa bảo dưỡng máy nén khí (CK19MĐ07), Sửa chữa bảo dưỡng động cơ đốt trong (CK19MĐ08), và Hàn cơ bản (HCB19MĐ01).
• Tính kế thừa tài liệu học thuật tiêu chuẩn: Nhóm tác giả tổng hợp và trích dẫn trực tiếp từ các tài liệu tham khảo chuyên ngành tiêu chuẩn gồm:
  1. Dương Thọ (2004), Hình học họa hình, Nhà xuất bản Đại học Đà Nẵng.
  2. Trần Hữu Quế, Đặng Văn Cứ, Nguyễn Văn Tuấn (1998), Vẽ Kỹ Thuật Cơ Khí tập 1, 2, Nhà xuất bản Giáo dục.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Người học hệ đào tạo trung cấp (thời gian 1,5 năm) thuộc các ngành: Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Cắt gọt kim loại, và Nghề Hàn tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức văn hóa/đại cương cơ bản, đặc biệt là kiến thức hình học không gian và hình học phẳng sơ cấp trước khi tiếp cận môn học.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình cùng đề cương bài giảng và phiếu học tập để tổ chức các buổi giảng dạy lý thuyết và hướng dẫn bài tập thực hành trên lớp.
• Tự học và tham khảo: Phục vụ học sinh, sinh viên nghiên cứu bài trước khi đến lớp, làm bài tập nhóm và tra cứu các quy tắc biểu diễn hình học phục vụ cho việc đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào và áp dụng trong chương trình nào?

Giáo trình được biên soạn cho học sinh, sinh viên trình độ trung cấp hệ 1,5 năm thuộc các nghề: Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Cắt gọt kim loại và Nghề Hàn theo chương trình đào tạo ban hành năm 2020 của Trường Cao đẳng Dầu khí.

2. Người học cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết nào trước khi học môn học này?

Người học cần hoàn thành các môn học chung/đại cương trong chương trình khung (Chính trị, Pháp luật, Tin học, Tiếng Anh) và cần nắm vững các kiến thức hình học sơ cấp, đặc biệt là các tiên đề và định lý của hình học không gian.

3. Giáo trình Hình học họa hình này giữ vai trò gì trong mối quan hệ với các môn chuyên môn khác?

Môn học cung cấp cơ sở lý luận về phương pháp biểu diễn không gian 3 chiều lên mặt phẳng 2 chiều. Đây là môn học điều kiện bắt buộc phải học trước môn Vẽ kỹ thuật 1 (CK19MH01) nhằm chuẩn bị năng lực đọc, lập bản vẽ cơ khí cho các mô-đun gia công, sửa chữa và bảo dưỡng thiết bị công nghiệp.

4. Quy định về chuyên cần và tự học đối với môn học này như thế nào?

Người học phải nghiên cứu bài học trước khi đến lớp; tham dự tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết (vắng quá 31% số tiết lý thuyết phải học lại) và tham gia đầy đủ 100% thời lượng thực hành (vắng quá 1% số tiết thực hành không được dự thi kết thúc môn và phải học lại môn học).

5. Những học liệu, trang thiết bị nào bắt buộc phải chuẩn bị khi học theo giáo trình?

Người học và giảng viên cần trang bị: Giáo trình môn học, giáo án, phiếu học tập; hệ thống máy tính, máy chiếu projector; bàn học phẳng mặt rộng; cùng các dụng cụ vẽ kỹ thuật cá nhân gồm bộ thước vẽ kỹ thuật, bộ compa, bút chì và bìa kẹp bản vẽ.

---

Kết luận

Giáo trình Hình học họa hình (CK19MH10) của Trường Cao đẳng Dầu khí là tài liệu đào tạo kỹ thuật cơ sở, hệ thống hóa toàn bộ các nguyên lý về phép chiếu, đồ thức điểm, đường thẳng, mặt phẳng, phương pháp giải toán giao tuyến không gian, bài toán lượng và phép biến đổi hình chiếu. Lộ trình đào tạo 120 giờ phân bổ hợp lý giữa lý thuyết (28 giờ) và thực hành đồ thức (87 giờ) tạo tiền đề trực tiếp cho việc tiếp thu môn Vẽ kỹ thuật và các mô-đun sửa chữa cơ khí chuyên sâu. Nội dung tài liệu kế thừa trực tiếp từ các công trình học thuật của tác giả Dương Thọ (2004) và nhóm tác giả Trần Hữu Quế (1998), đảm bảo tính quy chuẩn trong đào tạo kỹ thuật cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Trang 15 CHƯƠNG 2: ĐIỂM ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 giới thiệu về điểm, đồ thức của điểm, các mặt phẳng hình chiếu, biểu diện độ cao độ xa ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được đồ thức của điểm và trình bày được hệ 3 mặt phẳng hình chiếu ➢ Về kỹ năng: - Nắm được đồ thức của điểm và hệ 3 mặt phẳng hình chiếu ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỷ, chính xác, trung thực của sinh viên. - Có ý thức tự giác, có tính kỷ luật cao, có tinh thần tập thể, có tránh nhiệm với - công việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, làm mẫu, hướng dẫn thường xuyên, theo dõi, rút kinh nghiệm cho người học); yêu cầu người học thực hiện theo giáo viên hướng dẫn (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; theo dõi giáo viên làm mẫu, làm theo, rút kinh nghiệm đề thực tập lần sau đạt được kỹ năng tay nghề theo yêu cầu kỹ thuật chương 2 đúng thời gian quy định.

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: phòng LT tiêu chuẩn - Trang thiết bị máy móc: Projetor, máy vi tính, bảng, phấn. - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, - Các điều kiện khác: Ánh sáng, thông thoáng ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. Chương 2: Điểm Trang 16 ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học.

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 01 ✓ Kiểm tra định kỳ: 01 ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. ĐỒ THỨC CỦA ĐIỂM Hệ thống các mặt phẳng hình chiếu: Trong không gian, chọn hai mặt phẳng vuông góc nhau. P1 nằm ngang và P2 thẳng đứng như hình vẽ.1) P1 : gọi là mặt phẳng hình chiếu bằng.

P2 : gọi là mặt phẳng hình chiếu đứng. Hai mặt phẳng P1, P2 chia không gian ra làm bốn phần tư theo thứ tự như hình vẽ.1 Biểu diễn điểm, độ cao, độ xa: Chiếu vuông góc điểm A lần lượt lên P1 và P2 rôi gập P1 đến trùng với P2 theo chiều như hình vẽ. Sau đo đặt P2 trùng với mặt phẳng bản vẽ ta sẽ có một hệ các hình chiếu của điểm A , thường được gọi là đồ thức của A (H2.2) Chương 2: Điểm Trang 17 Ta có một số định nghĩa như sau: − A1: Hình chiếu bằng của điểm A. − A2: Hình chiếu đứng của điểm A.

− Đường nối hai điểm A1,A2 : Đường dóng − A1Ax : Độ xa, được qui ưóc là dương khi A1 nằm phía dưới trục x. − A2Ax : Độ cao, được quy ước là dương khi A2 nằm phía trên trục x. HỆ BA MẶT PHẲNG HÌNH CHIẾU Sử dụng thêm một mặt phẳng hình chiếu thứ ba, kỳ hiệu là P3 vuông góc với cả hai mặt phẳng hình chiếu P1 và P2 nói trên, ta có hệ ba mặt phẳng hình chiếu vuông góc.4) Chiếu vuông góc một điểm A lần lượt lên P1,P2,P3, rôi gập P1,P3 theo chiếu như hình vẽ đển trùng với P2 ,ta có đồ thức tương ứng của nó.5 Chương 2: Điểm Trang 18 A3: là hình chiếu cạnh của điểm A. AA3=AxO : là độ xa cạnh của A , với qui ước là dương khi A1,A2 ở bên trái trụ ❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 2: 2.

Đồ thức của điểm 2. Hệ ba mặt phẳng hình chiếu ❖ CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 2: 1. Thế nào là đồ thức của 1 điểm? 2. Hãy giải thích hệ 3 mặt phẳng hình chiếu? Chương 2: Điểm Trang 19 CHƯƠNG 3: ĐƯỜNG THẲNG ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 3 Chương 3 giới thiệu về đường thẳng, đồ thức của đường thẳng, và các loại đường thẳng đặc biệt.

❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 3 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được các tính chất của đường thẳng ➢ Về kỹ năng: - Nắm được các loại đường thẳng ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỷ, chính xác, trung thực của sinh viên. - Có ý thức tự giác, có tính kỷ luật cao, có tinh thần tập thể, có tránh nhiệm với - công việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 3 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, làm mẫu, hướng dẫn thường xuyên, theo dõi, rút kinh nghiệm cho người học); yêu cầu người học thực hiện theo giáo viên hướng dẫn (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 3) trước buổi học; theo dõi giáo viên làm mẫu, làm theo, rút kinh nghiệm đề thực tập lần sau đạt được kỹ năng tay nghề theo yêu cầu kỹ thuật chương 3 đúng thời gian quy định.

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 3 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: phòng LT tiêu chuẩn - Trang thiết bị máy móc: Projetor, máy vi tính, bảng, phấn. - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, - Các điều kiện khác: Ánh sáng, thông thoáng ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 3 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. Chương 3: Đường thẳng Trang 20 ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học.

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 01 ✓ Kiểm tra định kỳ: 01 ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 3 3. ĐỒ THỨC CỦA MỘT ĐƯỜNG THẲNG Một đường thẳng được biểu diễn bởi hai điểm hay bởi hai hình chiếu của nó. CÁC ĐƯỜNG THẲNG ĐẶC BIỆT Đường bằng: Là đường thẳng song song với mặt phẳng hình chiếu bằng P1.

Đồ thức được vẽ trên hình-3. Nhận xét: − Hỉnh chiếu đứng của đường bằng thỉ song song trục x. − Hình chiếu bằng của một đoạn thẳng thuộc đường bằng thỉ bằng chính nó Chương 3: Đường thẳng Trang 21 Đường mặt: Là đường thẳng song song với mặt phẳng hình chiếu đứng P2. Đồ thức được vẽ trên hình-3.

Nhận xét: − Hỉnh chiếu bằng của đuờng mặt thì song song trục x − Hỉnh chiếu đứng của một đoạn thẳng thuộc đuờng mặt thì bằng chính nó. Đường cạnh: Là đường thẳng song song với mặt phẳng hình chiếu cạnh P3. Đồ thức được vẽ trên hình-3. Nhận xét: − Hỉnh chiếu bằng và hỉnh chiếu đứng của đường cạnh thỉ trùng nhau và vuông góc với trục x.

− Hỉnh chiếu bằng của một đoạn thẳng thuộc đường bằng thỉ bằng chính nó. * Để thoả mãn tính phản chuyển của đồ thức, một đường cạnh phải được biểu diễn bởi hai điểm thuộc nó. Chương 3: Đường thẳng Trang 22 Đường thẳng chiếu bằng: Là đường thẳng vuông góc với mặt phẳng hình chiếu bằng P1. Đồ thức được vẽ trên hình -3.

Nhận xét: − Hình chiếu bằng của đường thẳng chiếu bằng suy biến thành một điểm. − Hình chiếu đứng của đường thẳng chiếu bằng là đường thẳng vuông góc vời trục *Đường thẳng chiếu bằng vừa là đường mặt vừa là đường cạnh, nên có mọi tính chất của hai loại đường nói trên. Đường thẳng chiếu đứng: Là đường thẳng vuông góc với mặt phẳng hình chiếu đứng P2. Đồ thức được vẽ trên hình -3.

Nhận xét: − Hình chiếu đứng của đường thẳng chiếu đứng suy biến thanh một điểm. − Hình chiếu bằng của đường thẳng chiếu đứng là đường thẳng vuông góc vời trục x. *Đường thẳng chiếu đứng vừa là đường bằng vừa là đường cạnh, nên có mọi tính chất của hai loại đường nói trên. Đường thẳng chiếu cạnh: Là đường thẳng vuông góc với mặt phẳng hình chiếu cạnh P3.

Đồ thức được vẽ trên hình -3. Nhận xét: − Hình chiếu bằng và hình chiếu đứng của đường thẳng chiếu cạnh song song với trục x ; − Hình chiếu cạnh của đường thẳng chiếu cạnh suy biến thanh một điểm. *Đường thẳng chiếu cạnh vừa là đường bằng vừa là đường mặt, nên có mọi tính chất của hai loai đường nói trên. Chương 3: Đường thẳng Trang 23 3.

ĐIỀU KIỆN LIÊN THUỘC CỦA ĐIỂM VÀ ĐƯỜNG THẲNG − Điều kiện 1: Điều kiện cần và đủ để một điểm thuộc một đường thẳng thường là các hình chiếu cùng tên thuộc nhau.10) − Điệu kiện 2: Điều kiện cần và đủ đề một điềm C thuộc một đường cạnh AB là tỷ số đơn của ba điềm A,B,C trên hai hình chiếu bằng nhau. VẾT CỦA ĐƯỜNG THẲNG Vết bằng: Vết bằng đường thẳng là giao điểm của đường thẳng với mặt phẳng hình chiếu bằng P1.12) Nhần xét: − Hình chiếu đứng của vềt bằng thuộc trục x. − Hình chiếu bằng của vềt bằng trùng vời chính nó. Vết đứng: Vết đứng đường thẳng là giao điểm của đường thẳng với mặt phẳng hình chiếu đứng P2.12) Nhần xét: Chương 3: Đường thẳng Trang 24 − Hình chiếu bằng của vềt đứng thuộc trục x.

− Hình chiếu đứng của vềt đứng trùng vời chính nó.12 a,b biểu diễn vết bằng M và vết đứng N 3. ĐƯỜNG THẲNG CẮT NHAU: Điều kiện 1: Điều kiện cần và đủ để hai đường thẳng thường cắt nhau là các hình chiếu cùng tên của chủng cắt nhau trên một đường dóng.13) Điệu kiện 2: Điều kiện cần và đủ đề một đường thắng thường và một đường cạnh cắt nhau là các hình chiếu cùng tên của chúng cắt nhau tại các điềm thoả mãn đồ thức một điểm thuộc đường cạnh. ĐƯỜNG THẲNG SONG SONG: Điệu kiện 1: Điều kiện cần và đủ để hai đường thắng thường song song là các hỉnh chiếu cũng tên song song nhau.15) Chương 3: Đường thẳng Trang 25 Điệu kiện 2: Điều kiện cần và đủ để hai đường thắng cạnh song song là có hai đường thắng tựa trên chúng cắt nhau hoặc song song.16) ❖ TÓM TẮT NỘI DUNG CHƯƠNG 3: 3.1 Đồ thức của một đường thẳng 3.2 Các đường thẳng đặc biệt 3.3 Điều kiện liên thuộc của điểm và đường thẳng 3.4 Vết của đường thẳng 3.5 Đường thẳng cắt nhau 3.