Giáo trình Giáo dục tích hợp ở bậc Mầm non - Tác giả: Nguyễn Thị Hoa

Giáo trình giáo dục tích hợp mầm non là tài liệu hướng dẫn phương pháp giảng dạy hiện đại, giúp trẻ phát triển toàn diện về nhận thức và kỹ năng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoa
• Trường học: Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non
• Đề tài: Giáo trình Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình giáo dục tích hợp mầm non

Giáo trình giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non là tài liệu học thuật do tác giả Nguyễn Thị Hoa biên soạn. Giáo trình phục vụ đào tạo hệ cử nhân chuyên ngành Giáo dục Mầm non tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Nội dung giáo trình bao gồm ba chương chính. Chương I giới thiệu khái niệm giáo dục tích hợp và sự cần thiết phải áp dụng cách tiếp cận này. Chương II trình bày đặc điểm giáo dục tích hợp ở bậc mầm non. Chương III hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp theo chủ đề cho trẻ. Giáo trình được xây dựng dựa trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu về giáo dục mầm non trong nước và quốc tế. Tài liệu cập nhật xu thế phát triển của khoa học giáo dục mầm non thế giới, trong khu vực và trong nước. Phần phụ lục kèm theo giới thiệu Chương trình giáo dục mầm non ban hành theo Thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giáo trình đóng vai trò nền tảng cho việc giảng dạy và học tập tại khoa Giáo dục Mầm non.

1.1. Khái niệm giáo dục tích hợp

Giáo dục tích hợp là phương pháp tiếp cận nhìn nhận thế giới tự nhiên, xã hội và con người như một thể thống nhất. Cách tiếp cận này đối lập với phương pháp chia cắt rạch ròi các sự vật và hiện tượng. Tích hợp không đơn thuần là đặt cạnh nhau hay liên kết rời rạc. Đó là sự xâm nhập, đan xen, lồng ghép các đối tượng vào nhau để tạo thành chỉnh thể. Trong chỉnh thể đó, giá trị từng bộ phận được bảo tồn và phát triển. Ý nghĩa thực tiễn của toàn bộ chỉnh thể được nhân lên. Phương pháp này giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách toàn diện, tránh tình trạng học thuộc lý thuyết nhưng không vận dụng được vào thực tế cuộc sống.

1.2. Mục tiêu và đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ chủ yếu cho việc giảng dạy và học tập của giảng viên, sinh viên thuộc các hệ đào tạo khác nhau của khoa Giáo dục Mầm non. Đối tượng chính là sinh viên hệ cử nhân đại học chuyên ngành Giáo dục Mầm non. Mục tiêu giáo trình cung cấp nền tảng lý luận về giáo dục tích hợp. Người học nắm được nguyên tắc và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp theo chủ đề. Giáo trình cũng đáp ứng yêu cầu đào tạo giáo viên trong giai đoạn hiện nay. Tài liệu kết hợp giữa lý thuyết giáo dục và thực tiễn sư phạm mầm non, giúp sinh viên có khả năng áp dụng kiến thức vào thực hành dạy học hiệu quả.

II. Phân tích nội dung và cấu trúc giáo trình giáo dục tích hợp

Giáo trình được xây dựng với cấu trúc ba chương rõ ràng và logic. Mỗi chương đảm nhận một vai trò riêng trong việc hình thành kiến thức toàn diện cho người học. Chương I đặt nền tảng lý luận. Nội dung phân tích sự cần thiết phải tiếp cận giáo dục tích hợp trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng. Thông tin ngày càng lớn. Chức năng truyền đạt kiến thức truyền thống của giáo viên cần được định hướng lại. Chương II đi sâu vào đặc điểm giáo dục tích hợp ở bậc mầm non. Giáo trình trình bày các quan điểm giáo dục hiện đại. Nội dung nhấn mạnh mối quan hệ giữa tích hợp và phát triển toàn diện của trẻ. Chương III mang tính ứng dụng cao. Giáo trình hướng dẫn cách tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp theo chủ đề. Cách tiếp cận này giúp tránh trùng lặp kiến thức và quá tải nội dung chăm sóc giáo dục đối với trẻ. Phần phụ lục cung cấp văn bản pháp quy quan trọng. Đó là Chương trình giáo dục mầm non theo Thông tư 17/2009/TT-BGDĐT.

2.1. Cơ sở lý luận của giáo trình

Giáo trình kế thừa các công trình nghiên cứu về giáo dục mầm non và giáo dục tích hợp. Tài liệu cập nhật xu thế phát triển của khoa học giáo dục trong khu vực và trên thế giới. Cơ sở lý luận dựa trên nhiều học thuyết giáo dục quan trọng. Tiêu biểu là học thuyết của L. Vưgốlxki về Vùng phát triển gần nhất. Học thuyết này nhấn mạnh vai trò nâng đỡ của người lớn đối với trẻ. Giáo viên cần giảm dần mức độ trợ giúp khi trẻ có khả năng tự điều khiển hoạt động. Giáo trình cũng tham khảo kinh nghiệm giáo dục tích hợp từ các nước phát triển như Singapore, Úc để rút ra bài học áp dụng trong bối cảnh Việt Nam.

2.2. Các vấn đề đặt ra trong giáo dục tích hợp mầm non

Một vấn đề lớn là tình trạng mù chữ chức năng ở người học. Nhiều người lĩnh hội kiến thức trong trường nhưng không vận dụng được vào cuộc sống hàng ngày. Họ giải mã được văn bản nhưng không hiểu ý nghĩa. Họ biết làm phép tính nhưng không áp dụng vào thực tế. Vấn đề thứ hai là cách tiếp cận kiến thức rời rạc. Trẻ quen học các khái niệm riêng lẻ từ nhỏ sẽ có nguy cơ suy nghĩ theo kiểu khép kín khi trưởng thành. Giáo dục tích hợp đặt ra yêu cầu thay đổi cách tổ chức nội dung. Kiến thức cần được liên kết theo chủ đề, gắn liền với thực tiễn cuộc sống của trẻ.

III. Phương pháp tổ chức giáo dục tích hợp theo chủ đề cho trẻ

Giáo dục tích hợp theo chủ đề là phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục hiệu quả ở bậc mầm non. Nội dung giáo dục được xây dựng xoay quanh các chủ đề gần gũi với cuộc sống thực của trẻ. Cách tiếp cận tích hợp giúp tránh trùng lặp kiến thức. Nó giảm tải nội dung chăm sóc giáo dục đối với trẻ. Nội dung tác động tổng thể đến phát triển của trẻ ở các mặt: trí tuệ, tình cảm, đạo đức xã hội và sức khỏe. Trong quá trình hoạt động, giáo viên và trẻ cùng tham gia khám phá. Họ cùng học, cùng chơi, cùng trao đổi và thỏa thuận. Cùng học cách giải quyết vấn đề và đi đến kết luận cụ thể. Quan điểm giáo dục tích hợp đòi hỏi giáo viên quan tâm đến tiềm năng phát triển của trẻ. Không chỉ tạo cơ hội tương ứng với mức phát triển hiện tại. Giáo viên nâng đỡ trẻ bằng cách giảm dần mức độ trợ giúp khi trẻ có khả năng tự điều khiển hoạt động. Phương pháp này thống nhất với học thuyết Vưgốlxki về Vùng phát triển gần nhất.

3.1. Nguyên tắc thiết kế hoạt động giáo dục tích hợp

Hoạt động giáo dục tích hợp cần đảm bảo tính toàn diện. Nội dung phải liên kết nhiều lĩnh vực phát triển: ngôn ngữ, nhận thức, thể chất, tình cảm xã hội và thẩm mỹ. Chủ đề được chọn phải gần gũi với cuộc sống hàng ngày của trẻ. Trẻ dễ dàng liên hệ kiến thức mới với kinh nghiệm sẵn có. Điều này tạo hứng thú và giúp trẻ tiếp thu hiệu quả. Mỗi hoạt động cần có mục tiêu rõ ràng hướng đến phát triển nhiều mặt cùng lúc. Không nên tách rời các lĩnh vực mà để chúng đan xen tự nhiên trong cùng một hoạt động. Hoạt động phải phù hợp với lứa tuổi và khả năng tiếp nhận của trẻ. Nội dung không quá tải, không gây áp lực.

3.2. Vai trò của giáo viên trong tổ chức hoạt động tích hợp

Giáo viên đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức hoạt động tích hợp. Giáo viên không đơn thuần truyền đạt kiến thức mà là người hướng dẫn và hỗ trợ trẻ khám phá. Giáo viên cần thiết kế hoạt động phù hợp với chủ đề đã chọn. Mỗi chủ đề cần được phân tích để xác định nội dung tích hợp từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong quá trình tổ chức, giáo viên quan sát và đánh giá mức độ tham gia của từng trẻ. Từ đó điều chỉnh mức độ hỗ trợ phù hợp. Giáo viên nâng đỡ trẻ yếu hơn và tạo thử thách cho trẻ có khả năng. Giáo viên cũng hợp tác với phụ huynh và cộng đồng để mở rộng môi trường học tập cho trẻ.

IV. Kết luận và ứng dụng giáo trình trong đào tạo giáo viên

Giáo trình giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non đóng vai trò quan trọng trong đào tạo giáo viên. Tài liệu cung cấp nền tảng lý luận vững chắc về giáo dục tích hợp. Giáo trình giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của phương pháp giáo dục tích hợp. Người học nắm được cách tổ chức hoạt động giáo dục theo chủ đề cho trẻ mầm non. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình rất đa dạng. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thiết kế hoạt động dạy học. Giáo viên đang công tác sử dụng tài liệu để nâng cao chuyên môn nghiệp vụ. Giáo trình cũng là nguồn tham khảo hữu ích cho nghiên cứu khoa học. Các nhà nghiên cứu giáo dục mầm non có thể tìm thấy cơ sở lý luận và thực tiễn phong phú. Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang đổi mới, giáo trình đáp ứng yêu cầu đào tạo giáo viên hiện đại. Phương pháp giáo dục tích hợp giúp hình thành thế hệ trẻ phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng với xã hội biến đổi nhanh chóng.

4.1. Ý nghĩa đối với đào tạo giáo viên mầm non

Giáo trình trang bị kiến thức nền tảng cho sinh viên ngành Giáo dục Mầm non. Sinh viên hiểu được tại sao cần áp dụng giáo dục tích hợp thay vì dạy học phân môn truyền thống. Người học được hướng dẫn cách thiết kế hoạt động giáo dục theo chủ đề. Kỹ năng này thiết thực cho công tác giảng dạy sau này tại các trường mầm non. Giáo trình cập nhật kinh nghiệm quốc tế từ Singapore, Úc và nhiều nước khác. Sinh viên được tiếp cận cách nhìn đa chiều về giáo dục tích hợp. Tài liệu cũng phục vụ đào tạo liên tục cho giáo viên đang công tác. Giáo viên có cơ hội nâng cao năng lực chuyên môn và đổi mới phương pháp dạy học.

4.2. Hướng phát triển và hoàn thiện giáo trình

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để bắt kịp xu thế giáo dục mới. Chương trình giáo dục mầm non có thể thay đổi theo chính sách của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tác giả mong muốn nhận được ý kiến đóng góp từ chuyên gia và bạn đọc. Những phản hồi giúp hoàn thiện nội dung trong các lần tái bản tiếp theo. Giáo trình nên bổ sung thêm nhiều ví dụ thực tiễn từ trường mầm non. Các tình huống cụ thể giúp sinh viên dễ hình dung và áp dụng kiến thức. Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giáo trình cũng cần được quan tâm. Tài liệu điện tử và video minh họa sẽ tăng hiệu quả học tập cho sinh viên trong thời đại số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC TÍCH HỢP Ở BẬC HỌC MẦM NON GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC TÍCH HỢP Ở BẬC HỌC MẦM NON (Sách dùng cho hệ cử nhân chuyên ngành Giáo dục Mầm non) Tác giả: Nguyễn Thị Hoa LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non được biên soạn theo chương trình đào tạo cử nhân hệ đại học chuyên ngành Giáo dục Mầm non của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Giáo trình bao gồm ba chương và phần phụ lục: Chương I: Giáo dục tích hợp: Giới thiệu chung về giáo dục tích hợp và sự cần thiết phải giáo dục tích hợp. Chương II: Giáo dục tích hợp ở bậc mầm non: Giới thiệu về giáo dục tích hợp ở bậc học Mầm non và sự cần thiết phải tiến hành giáo dục tích hợp ở bậc học này. Chương III: Tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp theo chủ đề cho trẻ ở trường mầm non. Phụ lục: Giới thiệu "Chương trình giáo dục mầm non" được ban hành theo Thông tư số 17/2009/TT-BG.DĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Giáo trình Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non nhằm phục vụ chủ yếu chỉ việc giảng dạy và học tập của giảng viên, sinh viên thuộc các hệ đào tạo khác nhau của khoa Giáo dục Mầm non, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Giáo trình Giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non kế thừa, tiếp nối những công trình nghiên cứu về giáo đục mầm non và giáo dục tích hợp ở bậc học này. Đồng thời, giáo trình cập nhật xu thế phát triển của khoa học giáo dục mầm non thế giới, trong khu vực và trong nước nhằm góp phần đáp ứng yêu cầu đào tạo giáo viên hệ cử nhân đại học chuyên ngành giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay. Chúng tôi chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp của các chuyên gia, các bạn đồng nghiệp. Chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý xây dựng của bạn đọc để có thể tiếp tục hoàn thiện trong những lần tái bản sau. Hà Nội, tháng 3 năm 2010 Tác giả Chương 1: GIÁO DỤC TÍCH HỢP I. SỰ CẦN THIẾT PHẢI TIẾP CẬN VỚI GIÁO DỤC TÍCH HỢP Thế giới đang biến đổi, đó là điều chúng ta có thể thấy được bởi số liệu thông tin ngày càng lớn thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng intemet. Điều này có nghĩa là chức năng truyền thống vẫn dành cho giáo viên là truyền đạt kiến thức cho người học ngày càng giảm. Chính vì thế mà cần phải định hướng lại chức năng này của giáo viên. Ngày nay, chúng ta đang sống trong một thế giới trong đó các bộ môn khoa học ngày càng thâm nhập, đan cài xen lẫn trong một tổng thể thống nhất và vì thế mà rất cần những những nhóm làm việc đa môn và ngày càng đòi hỏi con người phải đa năng. Nếu ngày từ khi cỏn nhỏ, trẻ quen tiếp cận với các khái niệm một cách rời rạc thì sau này đứa trẻ có nguy cơ tiếp tục suy luận theo kiểu khép kín. Nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới đã chứng tỏ có những người "mù chữ chức năng", nghĩa là họ lĩnh hội được những kiến thức trong nhà trường nhưng không có khả năng vận dụng chúng vào các tình huống trong cuộc sống hàng ngày. Họ có thể giải mã được một văn bản nhưng không hiểu ý nghĩa của nó. Họ biết làm các phép tính nhưng khi có một vấn đề của cuộc sống hàng ngày đặt ra thì họ không biết phải làm phép tính gì cho phù hợp… Những người "mù chữ chức năng" này sẽ khó tìm được cho mình một chỗ đứng thích hợp trong xã hội hiện nay. Nghề nghiệp trong tương lai sẽ đòi hỏi những năng lực và trình độ chuyên môn. ngày càng cao mới có thể giải quyết được những vấn đề mới, muôn hình muôn vẻ trong thế giới biến động liên tục. Điều này đòi hỏi con người ngày càng cần phải có năng lực hơn. Một giáo viên mầm non có năng lực là người giáo viên biết tổ chức hoạt động của một nhóm trẻ, một lớp học ở trường mầm non, biết lưu tâm đến sự tiến bộ của trẻ, biết dào sâu một số nội dung giáo đục, biết giao tiếp với trẻ, với đồng nghiệp, biết đánh giá chất lượng công việc của bản thân… Một giáo viên giỏi không phải chỉ là người biết nói phải tổ chức lớp học như thế nào mà phải biết tổ chức một lớp cụ thể. Và để làm được điều đó, họ phải tích hợp những cái họ đã học được. Điều này cũng được với trẻ em, chẳng hạn thay vì nhắc lại những "mẫu” lời nói lễ phép, trẻ biết lựa chọn "một mẫu lời nói lễ phép trong một tình huống cụ thể và biết sử dụng "mẫu' đó 'một cách hợp lí. Hoặc là thay vì chỉ học một lí thuyết đơn thuần về môi trường, đứa trẻ có thể thực hiện một hành động cụ thể để bảo vệ môi trường xung quanh mình. Đây chính là quan niệm về khái niệm năng lực trên những nét khái quát và khái niệm về năng lực chung là cơ sở của giáo dục tích hợp. Vì vậy; nhà trường trong đó có trường mầm non cần phải là nơi đào tạo và đảm bảo cho những giá trị quan trọng của xã hội. Giáo viên không chỉ có chức năng truyền thụ kiến thức và thông tin cho trẻ em học mà phải là người giúp đỡ và dạy cho trẻ em biết sử dụng chúng vào những tình huống có ý nghĩa đối với chúng. Giáo dục tích hợp góp phần đáp ứng những yêu cầu của xã hội ngày nay, nó dựa trên tư tưởng hình thành do người học có khả năng sử dụng các tri thức lĩnh hội được trong những tình huống xảy ra trong cuộc sống. KHÁI NIỆM VỀ GIÁO DỤC TÍCH HỢP VÀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA NÓ 1. Khái niệm về giáo dục tích hợp Giáo dục tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở người học những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho người học nhằm phục vụ cho quá trình họp tập tương lai, hoặc nhằm hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động. Như vậy, giáo dục tích hợp làm cho học tập có ý nghĩa. Ngoài những quá trình học tập đơn lẻ cần thiết cho các năng lực đó, giáo dục tích hợp dự định những hoạt động tích hợp trong đó học sinh học cách sử dụng phối hợp những kiến thức, những kĩ năng và những động tác để lĩnh hội một cách toàn vẹn nhất. Giáo dục tích hợp sàng lọc những thông tin có ích để hình thành năng lực và mục tiêu tích hợp. Những đặc trưng của giáo dục tích hợp Giáo dục tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa, hình thành cho người học những năng lực chung giúp họ có khả năng huy động một cách hiệu quả vốn kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một tình huống và có thể đối mặt với một tình huống khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp. Giáo dục tích hợp làm cho quá trình học tập mang tính mục đích rõ rệt, giúp người học phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn. Giáo dục tích hợp dạy cho người học biết sử dụng kiến thức trong các tình huống có ý nghĩa với họ và biết thiết lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học. Chính sự đan cài, lồng ghép của nhiều môn học với nhau làm giảm bớt sự chồng chéo về nội dung học tập khiến người học cảm thấy hứng thú và cố gắng vượt qua các cản trở để chiếm lĩnh kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA GIÁO DỤC TÍCH HỢP 1. Nội dung Nội dung được hiểu là vấn đề giảng dạy" hay "một đối tượng học tập". Kĩ năng Kĩ năng là khả năng thực hiện một cái gì đó, kĩ năng chỉ biểu hiện thông qua một nội dung. Kĩ năng được hình thành dần dần trong suốt cả cuộc đời. Có kĩ năng nhận thức, kĩ năng chân tay, kĩ năng cư xử, kĩ năng vừa mang tính nhận thức vật mang tính hoạt động chân tay. Theo De Ketele có một số kĩ năng: a. Kĩ năng nhắc lại: là những hoạt động nói lại hoặc khôi phục một thông tin được học hay được cung cấp mà không có biến đổi gì đáng kể. Tình huống trong đó có hoạt động này tác động giống như tình huống khi học. + Kĩ năng nhắc lại nguyên văn: từng từ, từng chữ. + Kĩ năng nhắc lại chuyển đổi: nhắc lại vấn đề đó bằng cách diễn đạt riêng hoặc dưới một hình thức khác. + Kĩ năng lặp lại: đơn thuần tái hiện những động tác được học trong cùng một tình huống. Phát triển kĩ năng này giúp cho các cá nhân thích nghi nhanh với những tình huống của đời sống hàng ngày (nhưng một cách hình thức). Kĩ năng nhận thức: là những hoạt động nhận thức ở trình độ cao hơn, tức 1 những hoạt động đòi hỏi công việc biến đổi một thông tin được cung cấp hoặc không được cung cấp: nhận biết, so sánh, tổ hợp, cộng, sắp xếp, phân tích, tổng. hợp…Những kỹ năng này được đặc biệt huy động khi tình huống không giống với cấu trúc với tình huống đã phục vụ cho việc học tập. Kĩ năng khái niệm: Kĩ năng minh hoạ bằng ví dụ, phát biểu cùng một vấn đề bằng những từ khác, tóm tắt thông tin ngắn gọn… c. Kĩ năng hoạt động chân tay: là những hoạt động chủ yếu bằng động tác và đòi hỏi sự làm chủ cảm giác vận động: sử dụng com pa, học đi xe đạp, xe máy… d. Kĩ năng xử sự: là những hoạt động trong đó con người biểu lộ cách nhận thức bản thân mình (khái niệm về cái tôi, tính tự ái…) và những người khác cũng như những tình huống và cuộc sống nói chung trong cách phản ứng và hành động. Kĩ năng xử sự hình thành trong thói quen trở thành bản chất trong chừng mực, nó luôn luôn quy về một hệ thống giá trị. Kĩ năng tự phát triển: là những hoạt động theo dự án, xây dựng dự án, kế hoạch dự án, thực hiện dự án, đánh giá dự án, điều chỉnh dự án. Một kĩ năng có thể là hỗn hợp của nhiều loại kĩ năng cơ bản. Mục tiêu Mục tiêu là tác động của một kĩ năng lên một nội dung: Mục tiêu = kĩ năng x nội dung. Năng lực Năng lực là một khái niệm tích hợp ở chỗ nó bao hàm cả những nội đung, những hoạt động cần thực hiện và những tình huống trong đó diễn ra các hoạt động.