Chương 3 QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG Ở TRƯỜNG MẦM NON MỤC TIÊU Sau khi học xong chương này, sinh viên cần: ~ Nêu được mục đích giáo dục môi trường cho trẻ mâm non và vận dụng để xác định mục đích giáo dục môi trường trong các hoạt động cụ thể ở trường mầm non. — Biết cụ thể hoá mục đích giáo dục môi trường cho trẻ mâm non qua các nhiệm vụ. ~ Phân tích được cơ sở xác định nội dung giáo dục môi trường và xác định được các nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non nói chung và theo lứa tuổi nói riêng. ~ Vận dụng được các phương pháp giáo dục môi trường cho trẻ mâm non và có kĩ năng lựa chọn và sử dụng các phương pháp giáo dục môi trường cho trẻ trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non.
~ Có kĩ năng thiết kế và triển khai các hình thức giáo dục môi trường cho trẻ ở trường mâm non. ~ Biết lựa chọn các điều kiện giáo dục môi trường phù hợp với từng hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non. Mục đích giáo dục môi trường cho trẻ mầm non Giáo dục môi trường cho trẻ mầm non hướng tới các mục tiêu: ~— Hình thành biểu tượng vẻ môi trường sống, mối quan hệ giữa con người và môi trường và việc bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi và đặc điểm tâm sinh lí của trẻ. ~ Giáo dục trẻ bước đầu có ý thức quan tâm đến các vấn để môi trường, nhận biết được trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường.
~ Hình thành một số kĩ năng bảo vệ và gìn giữ môi trường, ứng xử tích cực trong việc giải quyết vấn để môi trường, bước đâu có thói quen bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi. 4I Các mục tiêu trên có liên quan mật thiết với nhau. Việc hình thành nó được bắt đầu từ cung cấp những trí thức ban đầu vẻ sự vật và hiện tượng xung quanh cho trẻ đến mức có thể hình thành xúc cảm, tình cảm tích cực của trẻ với môi trường. Trên cơ sở đó, tạo điều kiện cho trẻ có cơ hội trải nghiệm, luyện tập hành vị, thói quen đúng trong quan hệ với môi trường xung quanh.
Nhiệm vụ giáo dục môi trường cho trẻ mầm non Mục đích giáo dục môi trường cần dược cụ thể hoá ở các nhiệm vụ sau đây: ~ Tạo cơ hội cho trẻ được tiếp cận với môi trường, với các thành phần cơ bản của nó thông qua các phương tiện giáo dục ở trường mâm non. ~ Giúp trẻ khám phá môi trường xung quanh dựa trên khả năng kinh nghiệm của trẻ ở các lứa tuổi và đặc điểm riêng của mỗi trẻ. ~ Tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm trong môi trường thông qua các hoạt động đa dạng ở trường mầm non. = Tao co hội cho trẻ được chia sẻ hiểu biết, suy nghĩ, xúc cảm, tình cảm với bạn và những người xung quanh vẻ các vấn đẻ môi trường và việc bảo vệ môi trường.
~ Sử dụng các hoạt động đa dạng ở trường mầm non để rèn luyện kĩ năng, hành vi, thói quen bảo vệ môi trường cho trẻ. Nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non 3. Cơ sở xác định nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non 3. Căn cứ vào mục tiêu giáo dục môi trường cho trẻ mầm non Mục tiêu giáo dục môi trường cho trẻ mầm non là trang bj tri thức, hình thành thái độ, kĩ năng, hành vi.
Do vậy, nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non cũng phải được xác định dựa theo các hướng trên để đảm bảo việc thực hiện các mục tiêu đặt ra. Giáo dục môi trường cho trẻ mâm non sẽ tập trung vào bốn nội dung lớn sau: — Môi trường sống của con người. ~— Mối quan hệ giữa con người và môi trường. ~ Sự ô nhiễm môi trường.
— Bảo vệ môi trường. Căn cứ vào đặc điểm lứa tuổi và khả năng nhận thức của trẻ mầm non Sự phát triển của trẻ diễn ra theo nhiều lĩnh vực có liên quan chặt chẽ với nhau: thể chất, nhận thức, tình cảm, xã hội. Sự phát triển của lĩnh vực này có ảnh hưởng đến sự phát triển của các lĩnh vực khác. Sự phát triển của trẻ diễn ra theo các bước có thể dự đoán trước.
Trong đó, có sự phát triển khác biệt ở từng cá nhân về tốc độ phát triển. Cho nên, giáo viên cân phải lựa chọn nội dung giáo dục cho phù hợp với từng lứa tuổi và từng trẻ riêng biệt. Sự phát triển của trẻ diễn ra liên tục là do sự tương tác giữa trẻ với môi trường. Môi trường có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trẻ em.
Do vậy, cần sử dụng môi trường làm phương tiện có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của trẻ và giáo dục thái độ đúng cho trẻ trong quan hệ với môi trường. Trẻ mẫu giáo nhận thức thông qua cảm nhận trực tiếp từ các hành động cảm giác, tri giác cụ thể sự vật, hiện tượng trong môi trường. Sự cảm nhận này diễn ra theo kiểu trực giác và tổng thể. Hoạt động tư duy theo kiểu trực quan hành dong và trực quan hình tượng và thường gắn liên với cảm xúc và ý muốn chủ quan.
Do vậy, nội dung giáo dục cân cung cấp cho trẻ theo hướng tích hợp sẽ phù hợp với sự phát triển và đặc điểm nhận thức mang tính tổng thể ở trẻ. Căn cứ vào chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ mâm non Trong chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ mẩm non nội dung giáo dục được cấu trúc theo chủ đề. Đó là nội dung hoặc một phân kiến thức mà trẻ có thể tìm hiểu, khám phá theo nhiều cách khác nhau dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên, diễn ra trong một khoảng thời gian thích hợp. Một chủ đề có thể bao gồm một số chủ để nhánh.
Phạm vi kiến thức động của một chủ đề được mở ra rất linh hoạt, không bị khép kín (từ kiến thị lõi sẽ mở rộng, cho phép trẻ tìm hiểu và lĩnh hội tuỳ theo khả năng của lứa tuổi và từng trẻ riêng biệt. Kiến thức trong một chủ điểm thường mang tính tích hợp, nghĩa là, để có được sự hiểu biết đây đủ vẻ một chủ đẻ nào đó, người dạy và người học phải vận dụng trì thức từ các ngành khoa học khác nhau như: tự nhiên, khoa học xã hội, nghệ thuật, sức khoẻ và dinh dưỡng. Do vậy, để xác định nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non, cần phải nắm được hệ thống các chủ điểm có trong chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ, sự phân bố các chủ đề đó trong suốt năm học và yêu cầu nâng cao dân về nội dung của nó ở các lứa tuổi. Từ đó, sẽ xác định các nội dung giáo dục môi trường có thể khai thác được qua các chủ đẻ.
Dựa vào việc thiết kế mạng hoạt động sẽ xác định nội dung giáo dục môi trường trong các hình thức giáo dục trẻ ở trường mam non. Nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non Trong Báo cáo môi trường toàn cầu của Liên hợp quốc - UNEP, năm 2000 đã chỉ rõ môi trường sinh thái lấy con người làm trung tâm, bao gồm các loại môi trường cụ thể: — Môi trường sinh vật: thực vật, động vật, vi sinh vat, rừng. — Môi trường nước: nước ngầm, nước sông hồ, nước biển. — Môi trường không khí, ánh sáng, khí hậu, thời tiết.
— Môi trường đất, cát, sỏi, đá, các khoáng sản. — Môi trường kinh tế - xã hội: MT đô thị - nông thôn, MT gia đình, MT sản xuất, MT học đường, MT chính trị - xã hội, MT văn hoá - giáo dục, MT văn hoá- lịch sử. Dựa trên quy luật vận động và phát triển của các đối tượng có trong môi trường, mối quan hệ của nó với con người, sự ô nhiễm môi trường do con người tạo ra và sự cần thiết phải bảo vệ môi trường, có thể xác định nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non theo các lĩnh vực trên như sau: 3. Lĩnh vực 1: Môi trường sinh vật (động vật, thực vật) Động, thực vật thuộc thế giới tự nhiên hữu sinh, có vị trí quan trọng trong quá trình phát triển của của cá thể nói riêng và con người nói chung.
Bảo vệ động, thực vật cũng có nghĩa là bảo vệ môi trường sống của con người. Để hình thành thái độ và hành vi tích cực của trẻ với thế giới động vật cần giúp trẻ hiểu rõ bản chất của động, thực vật là cơ thể sống nên có khả năng dinh dưỡng, hô hấp, sinh sản và phát triển để duy trì sự sống của mình. Các loài động, thực vật đều có cấu tạo với đây đủ các bộ phận phù hợp với các chức năng sống khác nhau, có liên quan đến môi trường nơi cư trú của nó và các tác động của con người. Tóm lại, cấu tạo, chức năng, hoạt động sống và môi trường có quan hệ qua lại chặt chẽ trong đời sống sinh vật.
Nội dung giáo dục môi trường cho trẻ mầm non ở lĩnh vực này bao gồm: — Su thích nghỉ của động, thực vật với môi trường sống: Trẻ biết được đặc điểm cấu tạo của động, thực vật; mỗi bộ phận của nó thực hiện các chức năng khác nhau; nó tổn tại ở vị trí thích hợp để có thể sử dụng các điều kiện của môi trường như nước, không khí, ánh sáng, độ ẩm, chất dinh dưỡng. — Sự đa dang sinh học và sự thống nhất của nó: Trẻ biết được: tên gọi, sự khác và giống nhau của nhiều loài động, thực vật dựa vào đặc điểm cấu tạo, chức năng, nhu câu, môi trường sống của mỗi loài; sự phong phú, đa dạng của các loài động, 44 thực vật trong cùng một môi trường sống (có nhiều loại động thực vật khác nhau, chúng có các đặc điểm khác nhau, nhưng cũng có những điểm chung, cùng tồn tại trong một khu vực nhất định. — Mối quan hệ giữa con người với động, thực vật Động, thực vật đem lại nhiều lợi ích cho con người như cung cấp nguồn thức ăn đa dạng với đủ các thành phân dinh dưỡng cân thiết, tạo ra không khí trong lành cần cho sự sống; là nguồn nguyên liệu quý giá để sản xuất ra các vật dụng cần thiết trong đời sống hằng ngày (quần áo, đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ học tập.); bảo vệ con người khỏi các tác động của khói bụi, tiếng ồn, chất độc hại, nắng mưa, gió bão, hạn hán, lũ lụt; là thành phần của hệ sinh thái cho nên động thực vật bảo đảm sự cân bằng, phát triển bền vững môi trường tự nhiên.