Giáo trình Giáo dục học Tập 2 - NXB Đại học Sư phạm (Phan Thị Hồng Vinh)

Giáo trình giáo dục học tập 2 cung cấp kiến thức và phương pháp giảng dạy hiệu quả, hỗ trợ phát triển kỹ năng cho giáo viên và học sinh.

Trường đại học

Trường Đại Học

Chuyên ngành

Giáo Dục

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Giáo Trình

2023

193

Phí lưu trữ

45 Point

Mục lục chi tiết

LỜI NÓI ĐẦU

10. Chương 10: Quá trình giáo dục

10.1. Khái niệm và cấu trúc của quá trình giáo dục

10.2. Bản chất và đặc điểm của quá trình giáo dục

10.3. Quy luật, động lực và logic của quá trình giáo dục

10.4. Tự giáo dục và giáo dục lại

10.5. Các nguyên tắc giáo dục

10.6. Trường hợp nghiên cứu

10.7. Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành

11. Chương 11: Nội dung giáo dục

11.1. Khái quát về nội dung giáo dục

11.2. Nội dung giáo dục ở trường phổ thông

11.3. Trường hợp nghiên cứu

11.4. Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành

12. Chương 12: Phương pháp giáo dục

12.1. Khái niệm phương pháp giáo dục

12.2. Hệ thống các phương pháp giáo dục

12.3. Việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp giáo dục

12.4. Trường hợp nghiên cứu

12.5. Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành

13. Chương 13: Tổ chức hoạt động giáo dục ở trường phổ thông

13.1. Khái quát về hoạt động giáo dục ở trường phổ thông

13.2. Khái quát về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

13.3. Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông

13.4. Trường hợp nghiên cứu

13.5. Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành

14. Chương 14: Công tác chủ nhiệm lớp trong nhà trường phổ thông

14.1. Vị trí, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp

14.2. Chức năng, nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp

14.3. Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp

14.4. Yêu cầu đối với giáo viên chủ nhiệm lớp

14.5. Trường hợp nghiên cứu

14.6. Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan Giáo trình Giáo dục học tập 2 Nền tảng cốt lõi

Giáo trình Giáo dục học tập 2 là một tài liệu học thuật quan trọng, được biên soạn bởi tập thể tác giả uy tín từ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và phát hành bởi Nhà xuất bản Đại học Sư phạm. Cuốn sách này là phần tiếp nối của Giáo trình Giáo dục học tập 1, tập trung sâu vào phần thứ ba: "Lí luận và tổ chức quá trình giáo dục ở trường phổ thông". Đây là tài liệu không thể thiếu đối với sinh viên các ngành sư phạm, cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng và kỹ năng nghiệp vụ cần thiết cho công tác giảng dạy và giáo dục trong bối cảnh đổi mới giáo dục toàn diện tại Việt Nam. Nội dung giáo trình được xây dựng theo hướng tiếp cận phát triển năng lực, chú trọng vào việc vận dụng lý thuyết vào thực tiễn. Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho người học một cái nhìn hệ thống về quá trình giáo dục, từ bản chất, quy luật, nguyên tắc đến các phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục cụ thể. So với các tài liệu giáo dục học đại cương trước đây, cuốn sách này cập nhật những tri thức mới, phù hợp với sự thay đổi của xã hội và yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Các chương mục được trình bày logic, khoa học, đi từ những vấn đề chung của lý luận giáo dục đến các khía cạnh chuyên sâu như nội dung, phương pháp, và vai trò của giáo viên chủ nhiệm. Cuốn sách không chỉ là một tài liệu ôn tập giáo dục học hữu ích mà còn là nguồn tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, giúp họ nắm bắt được những xu hướng mới trong lĩnh vực này và có cơ sở để phát triển các sáng kiến kinh nghiệm hiệu quả.

1.1. Mục tiêu và cấu trúc của giáo trình đại học sư phạm này

Giáo trình Giáo dục học tập 2 đặt ra mục tiêu rõ ràng: trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức và kỹ năng cốt lõi về lý luận và tổ chức quá trình giáo dục ở trường phổ thông. Cấu trúc của giáo trình được thiết kế một cách khoa học, bao gồm các chương chuyên sâu về quá trình giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, và tổ chức hoạt động giáo dục. Mỗi chương đều bắt đầu bằng việc xác định mục tiêu học tập cụ thể theo định hướng phát triển năng lực, giúp người học định hướng rõ ràng con đường chiếm lĩnh tri thức. Nội dung cơ bản của từng chương được trình bày logic, kết hợp giữa lý luận giáo dục và các ví dụ thực tiễn sinh động. Đặc biệt, cuối mỗi chương đều có các trường hợp nghiên cứu và hệ thống câu hỏi ôn tập, thảo luận, thực hành. Cách tiếp cận này không chỉ giúp củng cố kiến thức mà còn thúc đẩy năng lực tư duy phê phán, sáng tạo và giải quyết vấn đề trong thực tiễn sư phạm.

1.2. Vai trò của Nhà xuất bản Giáo dục trong biên soạn tài liệu

Vai trò của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm trong việc biên soạn và phát hành Giáo trình Giáo dục học tập 2 là cực kỳ quan trọng. Nhà xuất bản không chỉ đảm bảo về mặt chất lượng nội dung học thuật mà còn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bản quyền và quy trình thẩm định. Sách được xuất bản theo chỉ đạo biên soạn của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, một đơn vị hàng đầu về đào tạo giáo viên tại Việt Nam. Quá trình biên soạn có sự tham gia của Hội đồng thẩm định gồm các chuyên gia đầu ngành, đảm bảo tính chính xác, khoa học và cập nhật của giáo trình. Sự đầu tư nghiêm túc này giúp cuốn sách trở thành một tài liệu ôn tập giáo dục học chuẩn mực, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo cử nhân sư phạm, đồng thời là nguồn tham khảo đáng tin cậy cho các nhà giáo dục và quản lý giáo dục trên cả nước.

II. Thách thức đổi mới giáo dục và vai trò của giáo trình cốt lõi

Ngành giáo dục Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện. Yêu cầu về chất lượng đào tạo ngày càng cao đòi hỏi các chương trình, tài liệu giảng dạy phải được cập nhật liên tục. Một trong những khó khăn lớn nhất là làm thế nào để chuyển từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp giáo dục phát triển năng lực và phẩm chất người học. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy trong các trường sư phạm. Sinh viên cần được trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cả kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục, kỹ năng xử lý tình huống sư phạm và năng lực tự học, tự nghiên cứu. Giáo trình Giáo dục học tập 2 ra đời chính là để giải quyết những thách thức này. Cuốn sách không chỉ hệ thống hóa lý luận giáo dục kinh điển mà còn tích hợp những quan điểm hiện đại, gắn liền với thực tiễn lịch sử giáo dục Việt Nam. Nó cung cấp một khung lý thuyết vững chắc và các định hướng thực hành cụ thể, giúp giáo viên tương lai tự tin đối mặt với những yêu cầu phức tạp của nghề dạy học trong giai đoạn mới. Việc thiếu những tài liệu chuẩn như thế này sẽ dẫn đến tình trạng đào tạo thiếu định hướng, không đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đội ngũ giáo viên và thế hệ học sinh tương lai. Do đó, vai trò của một giáo trình cốt lõi, được biên soạn công phu là không thể thay thế.

2.1. Nhu cầu cập nhật kiến thức giáo dục học đại cương hiện nay

Sự phát triển nhanh chóng của xã hội và công nghệ đòi hỏi các kiến thức trong giáo dục học đại cương phải được cập nhật thường xuyên. Các lý thuyết cũ có thể không còn phù hợp với tâm sinh lý và nhu cầu học tập của thế hệ học sinh mới. Giáo trình Giáo dục học tập 2 đã đáp ứng nhu cầu này bằng cách bổ sung, cập nhật những kiến thức và kỹ năng mới, phù hợp với biến đổi của thực tiễn. Sách nhấn mạnh vào các phương pháp giáo dục tích cực, lấy người học làm trung tâm, và cách tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Điều này giúp sinh viên không bị lạc hậu so với xu thế giáo dục chung của thế giới, đồng thời có khả năng áp dụng linh hoạt các nguyên lý giáo dục vào bối cảnh cụ thể của Việt Nam.

2.2. Khó khăn trong việc vận dụng lý luận vào thực tiễn giảng dạy

Một trong những thách thức lớn nhất đối với sinh viên sư phạm là khoảng cách giữa lý luận dạy học và thực tiễn giảng dạy. Nhiều sinh viên cảm thấy lúng túng khi phải áp dụng những kiến thức hàn lâm vào các tình huống sư phạm cụ thể trong lớp học. Giáo trình Giáo dục học tập 2 đã giải quyết vấn đề này một cách hiệu quả thông qua việc tích hợp các "Trường hợp nghiên cứu" và "Câu hỏi thảo luận/thực hành" vào cuối mỗi chương. Ví dụ, sau khi trình bày về các nguyên tắc giáo dục, giáo trình đưa ra một tình huống thực tế về một giáo viên xử lý học sinh đi muộn, từ đó yêu cầu người học phân tích và đề xuất cách giải quyết. Phương pháp này giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành, rèn luyện cho sinh viên năng lực tư duy phản biện và khả năng ứng phó linh hoạt trong công tác quản lý giáo dục lớp học.

III. Khám phá lý luận giáo dục trong Giáo trình giáo dục học tập 2

Nền tảng của Giáo trình Giáo dục học tập 2 là hệ thống lý luận giáo dục vững chắc, được trình bày một cách hệ thống và chi tiết. Phần cốt lõi của cuốn sách tập trung vào việc phân tích "Quá trình giáo dục", xem đây là một hệ thống toàn vẹn bao gồm nhiều thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau. Các tác giả đã làm rõ khái niệm, cấu trúc, bản chất, đặc điểm, quy luật và động lực của quá trình giáo dục. Theo giáo trình, quá trình giáo dục được hiểu là "một quá trình trong đó dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, người được giáo dục tự giác, tích cực, chủ động tự giáo dục nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục". Quan điểm này nhấn mạnh vai trò chủ thể của người học, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại. Các quy luật của quá trình giáo dục cũng được phân tích sâu sắc, chẳng hạn như quy luật về sự thống nhất giữa giáo dục với môi trường kinh tế - xã hội, hay mối quan hệ giữa tác động của nhà giáo dục và hoạt động tự giác của người học. Việc nắm vững những lý luận dạy học và giáo dục này không chỉ giúp người giáo viên hiểu sâu hơn về nghề nghiệp của mình mà còn là cơ sở để họ đưa ra những quyết định sư phạm đúng đắn. Đây là kiến thức nền tảng mà bất kỳ đề cương môn giáo dục học 2 nào cũng phải đề cập, và giáo trình này đã trình bày chúng một cách bài bản và dễ tiếp thu.

3.1. Phân tích bản chất và quy luật của quá trình giáo dục

Giáo trình định nghĩa bản chất của quá trình giáo dục là "quá trình tổ chức cuộc sống, tổ chức các hoạt động và giao lưu cho người được giáo dục tham gia một cách tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo". Điều này khẳng định rằng giáo dục không chỉ là truyền đạt tri thức mà là quá trình tổ chức hoạt động và trải nghiệm để hình thành nhân cách. Sách cũng chỉ ra các quy luật cơ bản chi phối quá trình này, ví dụ như sự phụ thuộc của giáo dục vào các điều kiện kinh tế - xã hội và sự thống nhất biện chứng giữa vai trò chủ đạo của nhà giáo dục và vai trò tích cực của người được giáo dục. Hiểu rõ các quy luật này giúp nhà giáo dục tránh được những hành động chủ quan, duy ý chí và tổ chức các hoạt động giáo dục một cách khoa học, hiệu quả.

3.2. Hệ thống các nguyên lý giáo dục nền tảng được trình bày

Một nội dung quan trọng trong phần lý luận giáo dục là hệ thống các nguyên lý giáo dục. Giáo trình trình bày chi tiết các nguyên tắc cốt lõi như: nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, nguyên tắc gắn giáo dục với đời sống xã hội, nguyên tắc tôn trọng nhân cách và yêu cầu hợp lý đối với người học, và nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể. Mỗi nguyên tắc được phân tích cặn kẽ về cơ sở lý luận và yêu cầu thực hiện. Chẳng hạn, nguyên tắc tôn trọng nhân cách đòi hỏi nhà giáo dục phải tin tưởng vào tiềm năng của học sinh, nhưng đồng thời phải đặt ra những yêu cầu hợp lý để thúc đẩy sự phát triển. Các slide bài giảng giáo dục học thường dựa trên hệ thống nguyên tắc này để xây dựng nội dung giảng dạy.

3.3. Mối quan hệ giữa tâm lý học giáo dục và lý luận dạy học

Mặc dù không phải là một giáo trình về tâm lý học giáo dục, cuốn sách này thể hiện rõ mối liên hệ chặt chẽ giữa hai lĩnh vực. Các nguyên tắc và phương pháp giáo dục được xây dựng dựa trên sự thấu hiểu sâu sắc về đặc điểm tâm sinh lý, nhu cầu, và động cơ của người học ở từng lứa tuổi. Ví dụ, khi đề cập đến nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức, giáo trình yêu cầu nhà giáo dục phải nắm vững đặc điểm cá nhân của từng học sinh để có tác động phù hợp. Logic của quá trình giáo dục, từ việc hình thành nhận thức đến tạo lập tình cảm và thói quen hành vi, cũng hoàn toàn phù hợp với các quy luật phát triển tâm lý. Sự kết hợp này giúp các phương pháp giáo dục trở nên khoa học và nhân văn hơn, tác động hiệu quả đến sự phát triển toàn diện của học sinh.

IV. Hướng dẫn phương pháp giáo dục hiệu quả từ giáo trình ĐHSP

Giáo trình Giáo dục học tập 2 không chỉ dừng lại ở lý luận mà còn cung cấp một hệ thống các phương pháp giáo dục cụ thể và khả thi. Chương 12 của giáo trình dành riêng để phân tích khái niệm, hệ thống và cách lựa chọn, sử dụng các phương pháp giáo dục. Các tác giả đã hệ thống hóa các nhóm phương pháp chính, bao gồm: nhóm phương pháp hình thành ý thức cá nhân (giảng giải, đàm thoại, nêu gương), nhóm phương pháp tổ chức hoạt động và hình thành kinh nghiệm ứng xử (rèn luyện, giao nhiệm vụ, tập thể), và nhóm phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi (khen thưởng, trách phạt). Mỗi phương pháp đều được mô tả chi tiết về bản chất, cách tiến hành và điều kiện áp dụng hiệu quả. Điều quan trọng mà giáo trình nhấn mạnh là không có một phương pháp vạn năng nào. Việc lựa chọn và phối hợp các phương pháp phải dựa trên mục tiêu, nội dung giáo dục, đặc điểm đối tượng và điều kiện thực tiễn. Hướng dẫn này giúp giáo viên tương lai tránh được cách tiếp cận máy móc, rập khuôn. Thay vào đó, họ được khuyến khích để trở nên sáng tạo và linh hoạt trong việc thiết kế các hoạt động giáo dục. Đây là một phần kiến thức cực kỳ hữu ích, biến cuốn sách thành một cẩm nang nghiệp vụ quý giá, vượt ra ngoài khuôn khổ một tài liệu ôn tập giáo dục học thông thường.

4.1. Hệ thống các phương pháp giảng dạy và giáo dục cốt lõi

Giáo trình phân loại một cách khoa học các phương pháp giảng dạy và giáo dục thành ba nhóm chính. Nhóm phương pháp tác động vào nhận thức giúp học sinh hiểu rõ các chuẩn mực xã hội. Nhóm phương pháp tổ chức hoạt động tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm, rèn luyện và hình thành thói quen hành vi. Nhóm phương pháp kích thích có vai trò củng cố hành vi tích cực và điều chỉnh hành vi tiêu cực. Sự phân loại này giúp nhà giáo dục có cái nhìn tổng quan và hệ thống, từ đó lựa chọn công cụ phù hợp cho từng nhiệm vụ giáo dục cụ thể. Ví dụ, để giáo dục lòng nhân ái, giáo viên có thể kết hợp giảng giải về ý nghĩa của tình yêu thương, tổ chức hoạt động từ thiện, và khen thưởng những học sinh có hành động giúp đỡ bạn bè.

4.2. Cách lựa chọn và sử dụng phương pháp giáo dục phù hợp

Giáo trình cung cấp những chỉ dẫn quan trọng về việc lựa chọn và sử dụng phương pháp giáo dục. Yếu tố quyết định không phải là bản thân phương pháp mà là sự phù hợp của nó với bối cảnh. Nhà giáo dục cần cân nhắc các yếu tố như: mục tiêu giáo dục cần đạt được là gì, nội dung giáo dục cụ thể ra sao, đặc điểm tâm sinh lý và trình độ của học sinh như thế nào, và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường có cho phép hay không. Sự linh hoạt và sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp được đề cao. Một hoạt động giáo dục thành công thường là kết quả của sự kết hợp nhịp nhàng nhiều phương pháp khác nhau, tạo ra tác động tổng hợp và toàn diện lên nhân cách học sinh.

V. Ứng dụng quản lý giáo dục vào thực tiễn trường phổ thông

Một trong những điểm sáng của Giáo trình Giáo dục học tập 2 là khả năng kết nối lý thuyết với thực tiễn ứng dụng trong công tác quản lý giáo dục tại trường phổ thông. Cuốn sách cung cấp những hướng dẫn chi tiết về cách tổ chức hoạt động giáo dục, đặc biệt là hoạt động ngoài giờ lên lớp và công tác của giáo viên chủ nhiệm. Giáo trình không chỉ mô tả các hình thức tổ chức như sinh hoạt lớp, hoạt động tập thể, hay lao động công ích, mà còn phân tích sâu về quy trình xây dựng kế hoạch, triển khai và đánh giá hiệu quả của các hoạt động này. Vai trò của giáo viên chủ nhiệm được nhấn mạnh như một nhà quản lý, một nhà giáo dục và một người cố vấn. Các nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm, từ việc tìm hiểu học sinh, xây dựng tập thể lớp vững mạnh, đến phối hợp với các lực lượng giáo dục khác như gia đình và xã hội, đều được trình bày một cách cụ thể. Kiến thức này đặc biệt hữu ích cho sinh viên sư phạm, giúp họ hình dung rõ ràng hơn về công việc thực tế sau khi ra trường. Bằng cách cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận cho công tác tổ chức và quản lý, giáo trình góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong hoạt động giáo dục tại các nhà trường, đóng góp vào sự phát triển toàn diện của học sinh.

5.1. Tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hiệu quả

Giáo trình chỉ rõ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một bộ phận quan trọng của quá trình giáo dục tổng thể. Sách hướng dẫn cách thiết kế và tổ chức các hoạt động đa dạng như tham quan, cắm trại, các cuộc thi văn nghệ, thể thao. Mục tiêu là tạo ra một môi trường giáo dục mở, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế, phát triển kỹ năng mềm và hình thành các phẩm chất xã hội. Quy trình tổ chức được mô tả theo các bước khoa học: khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch, chuẩn bị, thực hiện, và tổng kết, đánh giá. Những hướng dẫn này là đề cương môn giáo dục học 2 thực hành quý báu cho giáo viên.

5.2. Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm

Cuốn sách dành một phần quan trọng để nói về công tác của giáo viên chủ nhiệm. Đây được xem là một khía cạnh của quản lý giáo dục vi mô. Nội dung công tác bao gồm quản lý hồ sơ học sinh, tổ chức các buổi sinh hoạt lớp, giáo dục đạo đức, lối sống, và phối hợp với phụ huynh. Về phương pháp, giáo trình đề cao việc xây dựng mối quan hệ sư phạm thân thiện, gần gũi nhưng vẫn nghiêm khắc. Giáo viên chủ nhiệm cần là người lắng nghe, thấu hiểu, đồng thời là người định hướng và tổ chức các hoạt động tập thể để xây dựng một lớp học đoàn kết, tiến bộ. Các kỹ năng như giao tiếp, giải quyết xung đột, và tư vấn tâm lý cũng được xem là yếu tố then chốt cho sự thành công của một giáo viên chủ nhiệm.

VI. Xu hướng nghiên cứu khoa học giáo dục từ cuốn giáo trình này

Giáo trình Giáo dục học tập 2 không chỉ là một tài liệu học tập mà còn mở ra nhiều định hướng quan trọng cho hoạt động nghiên cứu khoa học giáo dục. Bằng việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận cốt lõi và chỉ ra những yêu cầu của thực tiễn đổi mới, cuốn sách tạo ra một nền tảng vững chắc để các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên triển khai các đề tài mới. Các chủ đề như phát triển chương trình giáo dục theo định hướng năng lực, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, xây dựng môi trường giáo dục tích cực, hay vai trò của công nghệ trong giáo dục đều là những hướng đi tiềm năng có thể được khai thác từ nền tảng lý thuyết của giáo trình. Cuốn sách khuyến khích một cách tiếp cận dựa trên bằng chứng, nghĩa là các giải pháp và sáng kiến kinh nghiệm cần được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích lý luận sâu sắc và khảo sát thực tiễn cẩn thận. Bên cạnh đó, các "Trường hợp nghiên cứu" trong sách có thể trở thành nguồn dữ liệu ban đầu cho các nghiên cứu tình huống sâu hơn. Nhìn chung, giáo trình đóng vai trò như một kim chỉ nam, định hướng cho cộng đồng học thuật tập trung vào việc giải quyết những vấn đề cấp thiết của ngành giáo dục, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của lịch sử giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế.

6.1. Định hướng phát triển năng lực tự học và tự nghiên cứu

Một trong những điểm tiến bộ của giáo trình là cách tiếp cận theo hướng phát triển năng lực tự học và tự nghiên cứu cho sinh viên. Thay vì chỉ cung cấp kiến thức một cách áp đặt, sách đặt ra các câu hỏi mở, các bài tập thực hành và các tình huống nghiên cứu đòi hỏi người học phải tự tìm tòi, phân tích và đưa ra giải pháp. Cấu trúc này biến quá trình học tập thành một quá trình nghiên cứu khoa học giáo dục ở quy mô nhỏ. Sinh viên được rèn luyện các kỹ năng quan trọng như đọc tài liệu, phân tích dữ liệu, tư duy phản biện và trình bày quan điểm. Đây là nền tảng cần thiết để họ không chỉ trở thành những giáo viên giỏi mà còn có thể tiếp tục học tập suốt đời và tham gia vào các hoạt động cải tiến, đổi mới giáo dục sau này.

6.2. Tương lai của lý luận giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa

Giáo trình cũng gián tiếp gợi mở về tương lai của lý luận giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa. Bằng cách kế thừa những giá trị kinh điển của giáo dục học đại cương và cập nhật những xu hướng hiện đại, cuốn sách cho thấy sự cần thiết của việc xây dựng một hệ thống lý luận vừa mang bản sắc dân tộc, vừa hội nhập với tri thức của nhân loại. Các vấn đề như giáo dục công dân toàn cầu, phát triển bền vững, hay trí tuệ nhân tạo trong giáo dục là những thách thức và cơ hội mới. Các nhà nghiên cứu có thể dựa vào nền tảng mà giáo trình cung cấp để tiếp tục phát triển các lý thuyết và mô hình giáo dục mới, đáp ứng yêu cầu của thế kỷ 21, góp phần nâng cao vị thế của nền giáo dục Việt Nam trên trường quốc tế.

Tóm tắt và mô tả trên trang này được tạo với sự hỗ trợ của AI. Nếu bạn thấy nội dung không chính xác hoặc có vấn đề, vui lòng Báo lỗi nội dung.

25/07/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Giáo trình giáo dục học tập 2

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Giáo trình Giáo dục học – Tập Hai: Lí luận và Tổ chức Quá trình Giáo dục ở Trường Phổ thông

Tác giả: Phan Thị Hồng Vinh, Trần Thị Tuyết Oanh, Từ Đức Văn, Vũ Lệ Hoa, Nguyễn Thị Tình, Trịnh Thuý Giang, Nguyễn Thị Thanh Hồng Nhà xuất bản: Đại học Sư phạm | Năm xuất bản: 2018

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giáo dục học – Tập Hai là thành phần thứ hai trong bộ giáo trình hai tập do tập thể tác giả Trường Đại học Sư phạm Hà Nội biên soạn theo chỉ đạo của nhà trường. Tập một đề cập Phần thứ nhất (Những vấn đề chung của Giáo dục học) và Phần thứ hai (Lí luận và tổ chức quá trình dạy học ở trường phổ thông). Tập hai tập trung toàn bộ vào Phần thứ ba: Lí luận và tổ chức quá trình giáo dục ở trường phổ thông – bao gồm các chương 10 đến 14 theo cấu trúc môn học Giáo dục học (Pedagogics) tại các trường đại học sư phạm Việt Nam.

Môn học Giáo dục học có vị trí là môn học nghiệp vụ bắt buộc trong chương trình đào tạo Cử nhân Sư phạm. Giáo trình được biên soạn theo bốn hướng tiếp cận được nêu rõ trong Lời nói đầu: tiếp cận phát triển, tiếp cận năng lực, tiếp cận hoạt động và tiếp cận thực tiễn. Các tiếp cận này chi phối toàn bộ cách trình bày nội dung, thiết kế bài tập và hệ thống câu hỏi ôn tập trong từng chương.

Mục tiêu học tập được xác định theo định hướng phát triển năng lực: người học không chỉ ghi nhớ khái niệm mà còn phải phân tích, vận dụng lí luận vào phân tích tình huống thực tiễn dạy học và giáo dục ở trường phổ thông. Cuối mỗi chương có trường hợp nghiên cứu (case study) mang tính tổng hợp và hệ thống câu hỏi ôn tập, thảo luận, thực hành nhằm phát triển năng lực tư duy phê phán và tư duy sáng tạo cho sinh viên.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Phần thứ ba của giáo trình được cấu trúc thành các chương như sau:

Chương 10 – Quá trình giáo dục Chương mở đầu phần ba xác lập khung lí luận nền tảng về quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp – một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể). Các mục chính bao gồm: khái niệm và cấu trúc của quá trình giáo dục; bản chất và đặc điểm; quy luật, động lực và logic; tự giáo dục và giáo dục lại; hệ thống các nguyên tắc giáo dục.

Chương 11 – Nội dung giáo dục Chương này trình bày khái niệm nội dung giáo dục được tiếp cận từ hai phương diện – lí luận (hệ thống, cấu trúc) và thực tiễn (toàn bộ các hoạt động giáo dục trong nhà trường) – cùng các nguyên tắc xây dựng nội dung. Phần trọng tâm là nội dung giáo dục ở trường phổ thông, bao gồm: giáo dục đạo đức và ý thức công dân, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động và hướng nghiệp, giáo dục môi trường, giáo dục giới tính và sức khoẻ sinh sản, giáo dục phòng chống tệ nạn xã hội.

Chương 12 – Phương pháp giáo dục Nội dung chương này gồm khái niệm phương pháp giáo dục, hệ thống các phương pháp và nguyên tắc lựa chọn, sử dụng phương pháp giáo dục trong thực tiễn.

Chương 13 – Tổ chức hoạt động giáo dục ở trường phổ thông Chương trình bày khái quát về hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) – viết tắt được quy định trong bảng tra ký hiệu của giáo trình. Các loại hình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông được mô tả cụ thể.

Chương 14 – Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp (GVCN) Chương cuối tập trung vào vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, nội dung và phương pháp công tác của người giáo viên chủ nhiệm lớp, đồng thời xác định các yêu cầu đối với GVCN trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Về cấu trúc quá trình giáo dục: Giáo trình xác định 7 thành tố cấu trúc theo tiếp cận hệ thống: mục đích, nhiệm vụ giáo dục; nội dung giáo dục; phương pháp và phương tiện giáo dục; nhà giáo dục; người được giáo dục; kết quả giáo dục. Mối quan hệ biện chứng giữa các thành tố và sự chi phối của môi trường chính trị, kinh tế, văn hoá được phân tích rõ.

Về bản chất quá trình giáo dục: Hai luận điểm bản chất được trình bày: (a) quá trình giáo dục là quá trình xã hội nhằm giúp đối tượng giáo dục biến các yêu cầu khách quan thành yêu cầu chủ quan của cá nhân; (b) quá trình giáo dục là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giao lưu cho đối tượng giáo dục. Cơ sở triết học được trích dẫn từ quan điểm mác xít: "Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội" (C. Mác).

Về động lực quá trình giáo dục: Giáo trình phân biệt mâu thuẫn bên ngoài (giữa các thành tố với điều kiện khách quan) và mâu thuẫn cơ bản (giữa yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục mới của nhà giáo dục với trình độ được giáo dục hiện có của người được giáo dục). Mâu thuẫn trở thành động lực khi thoả mãn ba điều kiện: được người được giáo dục ý thức đầy đủ, có tính "vừa sức" và xuất phát từ tiến trình của chính quá trình giáo dục.

Về hệ thống nguyên tắc giáo dục: Giáo trình trình bày 8 nguyên tắc được sắp xếp có hệ thống: (1) đảm bảo tính mục đích; (2) gắn với đời sống xã hội và lao động; (3) thống nhất giữa giáo dục ý thức và tạo lập thói quen hành vi; (4) giáo dục trong tập thể và bằng tập thể; (5) tôn trọng nhân cách người được giáo dục kết hợp với yêu cầu hợp lí; (6) thống nhất vai trò tổ chức sư phạm của nhà giáo dục và tự giác tích cực của người được giáo dục; (7) đảm bảo tính hệ thống, kế tiếp, liên tục; (8) thống nhất giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Về nội dung giáo dục: Bốn nguyên tắc xây dựng nội dung được trình bày: phù hợp với mục tiêu giáo dục; tính liên tục và hệ thống; đảm bảo mối quan hệ giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại (bao gồm cả giá trị dân tộc và giá trị nhân loại); tính đồng tâm (nội dung lặp lại theo vòng xoáy mở rộng qua các cấp học).

Kỹ năng phát triển

Kỹ năng phân tích lí luận: Sau mỗi chương, sinh viên được yêu cầu phân tích bản chất, đặc điểm và rút ra kết luận sư phạm cần thiết – không dừng ở tái hiện mà đòi hỏi tư duy diễn giải.

Kỹ năng thực hành nghề: Sinh viên phải xây dựng được quy trình tổ chức các hoạt động giáo dục và xây dựng được động lực cho quá trình giáo dục – các mục tiêu học tập được ghi rõ ở đầu Chương 10.

Kỹ năng quan sát và sưu tầm: Câu hỏi cuối Chương 10 yêu cầu sưu tầm 5 tình huống giáo dục gia đình thành công và 5 tình huống không thành công, phân tích nguyên nhân – đây là nhiệm vụ học tập theo phương pháp quan sát thực địa.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế để hỗ trợ cả giảng dạy trên lớp lẫn tự học độc lập. Mỗi chương mở đầu bằng danh sách mục tiêu học tập được phân chia theo ba nhóm: kiến thức (biết, hiểu, phân tích); kỹ năng (xây dựng, vận dụng, tổ chức); thái độ (ý thức, tích cực rèn luyện). Cách trình bày này phù hợp với khung phân loại mục tiêu giáo dục theo định hướng năng lực đang được áp dụng trong chương trình giáo dục phổ thông mới.

Trường hợp nghiên cứu (case study): Cuối mỗi chương có ít nhất một trường hợp nghiên cứu kèm hệ thống câu hỏi phân tích. Ví dụ, Trường hợp 1 của Chương 10 mô tả tình huống giáo viên chủ nhiệm lớp 10A xử lý học sinh đi học muộn theo cách thiếu tôn trọng nhân cách. Bốn câu hỏi kèm theo yêu cầu người học: xác định nguyên tắc bị vi phạm; phân tích tác hại; đề xuất cách ứng xử thay thế; rút ra bài học. Cấu trúc này đòi hỏi người học vận dụng lí luận đã học để phân tích thực tiễn, phát triển năng lực tư duy phê phán.

Câu hỏi ôn tập và thực hành: Chương 10 có 14 câu hỏi và bài tập được phân loại theo mức độ từ tái hiện (trình bày khái niệm, cấu trúc) đến ứng dụng (xây dựng ví dụ minh hoạ, bình luận nhận định, sưu tầm tình huống thực tế). Việc yêu cầu lấy ví dụ minh hoạ mối quan hệ giữa nhận thức và hành vi trong thực tế cuộc sống của bản thân là bài tập liên hệ cá nhân có tính phản tư.

Yêu cầu đối với người học được ghi rõ ở đầu mỗi chương: nghiên cứu nội dung thông tin, tham gia thảo luận nhóm, tích cực giải quyết các nhiệm vụ học tập và câu hỏi thực hành. Điều này cho thấy giáo trình được thiết kế phù hợp với mô hình dạy học tích cực, trong đó người học giữ vai trò chủ động.

Tự học: Cấu trúc mỗi chương với mục tiêu học tập rõ ràng, phần tóm tắt cuối chương và hệ thống câu hỏi phân cấp tạo khung để người tự học có thể theo dõi tiến độ và kiểm tra mức độ nắm bắt kiến thức mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào giảng viên.

Điểm nổi bật và cập nhật so với các tài liệu trước

Lời nói đầu xác nhận giáo trình được biên soạn trong bối cảnh "đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo" và yêu cầu đáp ứng "chương trình giáo dục phổ thông mới". Đây là cơ sở để xác định những điểm cập nhật so với các tài liệu Giáo dục học trước đó.

Tích hợp quan điểm tiếp cận năng lực: Khung mục tiêu học tập theo định hướng phát triển năng lực được áp dụng nhất quán trong toàn bộ giáo trình, phản ánh chuyển dịch từ giáo dục định hướng nội dung sang giáo dục định hướng năng lực của chương trình 2018.

Cập nhật cơ sở pháp lí: Nội dung Chương 10 trích dẫn Điều 27, Luật Giáo dục (2005) về mục tiêu giáo dục phổ thông; Chương 11 phân tích nội dung giáo dục ý thức công dân gắn với đường lối phát triển của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn đổi mới.

Cập nhật về nội dung giáo dục: Chương 11 bổ sung các nội dung giáo dục đang được quan tâm trong bối cảnh hiện đại: giáo dục môi trường; giáo dục giới tính và sức khoẻ sinh sản; giáo dục dân số; giáo dục phòng chống tệ nạn xã hội. Phần nguyên tắc xây dựng nội dung giáo dục đề cập rõ mối quan hệ giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại, giữa bản sắc dân tộc và giá trị nhân loại – tránh hai xu hướng cực đoan là "dân tộc hẹp hòi" và "chạy theo những giá trị nhân loại một cách vô nguyên tắc".

Kết nối thực tiễn nghề nghiệp: Việc đưa trường hợp nghiên cứu và bài tập sưu tầm tình huống từ giáo dục gia đình và nhà trường vào hệ thống câu hỏi là cách tiếp cận thực tiễn rõ ràng so với lối trình bày thuần lí luận trong các giáo trình trước đó.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên Cử nhân Sư phạm: Đây là đối tượng chính được xác định trong Lời nói đầu. Giáo trình phục vụ "chủ yếu cho đào tạo Cử nhân Sư phạm ở các trường đại học sư phạm". Người học cần có nền kiến thức từ Tập Một (Những vấn đề chung của Giáo dục học và Lí luận dạy học) để tiếp thu hiệu quả nội dung Tập Hai về lí luận giáo dục.

Yêu cầu đầu vào: Nội dung Tập Hai giả định người học đã nắm được các khái niệm cơ bản về giáo dục học, quá trình sư phạm tổng thể và mối quan hệ giữa quá trình dạy học và quá trình giáo dục – những nội dung được xây dựng ở Tập Một. Kiến thức tâm lí học lứa tuổi cũng là nền tảng cần thiết, vì nhiều phân tích trong giáo trình (đặc biệt về đặc điểm của quá trình giáo dục và tính vừa sức) dựa trên đặc điểm tâm sinh lí các cấp học.

Giảng viên và nghiên cứu viên: Giáo trình được dùng làm "tài liệu tham khảo cho người dạy, người học thuộc chuyên ngành Giáo dục học". Cấu trúc chương với đầy đủ mục tiêu, nội dung, trường hợp nghiên cứu và câu hỏi thực hành tạo thuận lợi cho giảng viên thiết kế kế hoạch bài dạy theo định hướng tích cực hoá người học.

Người tự học và tham khảo: Cấu trúc rõ ràng, phần tóm tắt cuối mỗi chương và hệ thống câu hỏi phân cấp cho phép người đọc tự định hướng học tập. Giáo viên phổ thông đang công tác và cán bộ quản lí giáo dục có thể sử dụng giáo trình để hệ thống hoá và đối chiếu kiến thức lí luận với thực tiễn công tác.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Giáo trình phù hợp với sinh viên đang theo học chương trình đào tạo giáo viên tại các trường đại học sư phạm, đặc biệt những sinh viên đã hoàn thành học phần Giáo dục học Tập Một. Ngoài ra, giáo viên phổ thông muốn hệ thống hoá lí luận về quá trình giáo dục – đặc biệt phần công tác chủ nhiệm lớp và tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp – có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo.

2. Cần kiến thức nền nào để học hiệu quả? Người học cần nắm được nội dung cơ bản của Tập Một, bao gồm các khái niệm nền tảng của Giáo dục học và lí luận dạy học. Kiến thức tâm lí học lứa tuổi (đặc điểm tâm sinh lí học sinh từng cấp) và triết học cơ bản (đặc biệt triết học mác xít về hoạt động, giao lưu và sự hình thành nhân cách) là nền tảng bổ trợ cần thiết, vì giáo trình trực tiếp vận dụng các quan điểm này trong phân tích bản chất và động lực quá trình giáo dục.

3. Điểm khác biệt so với các giáo trình Giáo dục học khác? Giáo trình có ba đặc điểm phân biệt được xác định trong Lời nói đầu: (a) được biên soạn theo bốn hướng tiếp cận (phát triển, năng lực, hoạt động, thực tiễn) thay vì chỉ tiếp cận nội dung; (b) mỗi chương có trường hợp nghiên cứu gắn với tình huống cụ thể trong giáo dục nhà trường Việt Nam; (c) hệ thống câu hỏi bao gồm cả bài tập sưu tầm và quan sát thực địa, không chỉ câu hỏi tái hiện lí luận.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Mỗi chương đã cung cấp lộ trình học rõ ràng: đọc mục tiêu học tập trước, sau đó nghiên cứu nội dung, giải quyết trường hợp nghiên cứu, trả lời câu hỏi ôn tập từ mức độ nhận biết đến mức độ vận dụng. Người tự học nên chú ý phần "Yêu cầu đối với người học" đầu mỗi chương và dùng phần tóm tắt cuối chương để kiểm tra mức độ nắm bắt trước khi chuyển sang chương tiếp theo.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Giáo trình có phần Tài liệu tham khảo ở cuối sách. Ngoài ra, bảng Quy ước viết tắt ở đầu giáo trình giải thích hai ký hiệu được dùng xuyên suốt: GVCN (giáo viên chủ nhiệm) và HĐGDNGLL (hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp). Giảng viên các trường sư phạm cũng có thể bổ sung tài liệu từ hệ thống văn bản pháp quy về giáo dục phổ thông (Luật Giáo dục 2005, chương trình giáo dục phổ thông 2018) để đặt nội dung giáo trình trong bối cảnh chính sách hiện hành.

Kết luận

Giáo trình Giáo dục học – Tập Hai cung cấp khung lí luận có hệ thống về quá trình giáo dục theo nghĩa hẹp trong nhà trường phổ thông, bao gồm bản chất, cấu trúc, nội dung, phương pháp, tổ chức hoạt động và công tác chủ nhiệm lớp. Các nội dung được trình bày gắn với tiếp cận năng lực và có liên hệ với bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam.

Người học tiếp cận giáo trình này theo lộ trình: từ lí luận quá trình giáo dục (Chương 10) → nội dung và phương pháp (Chương 11–12) → tổ chức thực tiễn (Chương 13–14). Để đào sâu thêm, người học có thể đối chiếu với chương trình giáo dục phổ thông 2018, các tài liệu về tâm lí học lứa tuổi và tài liệu tham khảo được liệt kê cuối giáo trình.

ISBN: 978-604-54-4108-4 | Nhà xuất bản Đại học Sư phạm

Trích đoạn nội dung tài liệu

CQ mu wien 370/371 PHAN THI HONG VINH— TRAN THI TUYẾT 0ANH - TỪ ĐỨC VĂN GIAO LỆ H0A— NGUYEN THI TINH— TRỊNH THUÝ GIANG— NGUYÊN THỊ THANH HỒNG 2018 20135111 GIAO TRINH GIAO DUC HOC lận) Giáo trình giáo dục. a IN NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM PHAN THỊ HỒNG VINH ~ TRẦN THỊ TUYẾT OANH TỪ ĐỨC VĂN - VU LE HOA ~ NGUYEN THI TINH TRINH THUY GIANG - NGUYÊN THỊ THANH HỒNG GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC HỌC TẬP HAI NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM UNIVERSITY OF EDUCATION PUBLISHING HOUSE GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC HỌC - TẬP HAI Phan Thị Hồng Vinh - Trần Thị Tuyết Oanh Từ Đức Văn - Vũ Lệ Hoa - Nguyễn Thị Tình Trịnh Thuý Giang - Nguyễn Thị Thanh Hồng Sách được xuất bản theo chỉ đạo biên soạn của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phục vụ công tác đào tạo. Bản quyền xuất bản thuộc về Nhà xuất bản Đại học Sư phạm. Mọi hình thức sao chép toàn bộ hay một phần hoặc các hình thức phát hành mà không có sự cho phép trước bằng văn bản của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm điều là vi phạm pháp luật.

Chúng tôi luôn mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp của quý vị độc qiả để sách ngày càng hoàn thiện hơn. Mọi góp ý về sách, liên hệ về bản thảo và dịch vụ bản quyên xin vui lòng gửi về địa chi email: kehoach@nxbdhsp.vn ISBN 978-604-54-4108-4 MỤC LỤC Trang LOI NOI ĐẦU.1100100000n00 000111 5 Phần thứ ba: LÍ LUẬN VÀ TỔ CHỨC QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG.-------c-+-ee+rrrttrrriirrrrrrree 7 Chương 10: Quá trình giáo dục. Khái niệm và cấu trúc của quá trình giáo dục. Bản chất và đặc điểm của quá trình giáo dục.

Quy luật, động lực và logic của quá trình giáo dục. Tự giáo dục và giáo dục lại. Các nguyên tắc giáo ỤC. 29 Trường hợp righiÊn CI U.0011 rg 40 Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành,.

«c5 Scenheieerrriiirrrirer 41 Chương 11: Nội dưng giáo dục. Khái quát về nội dung giáo dục. Nội dung giáo dục ở trường phổ thông.eiieerrie 46 Trường hợp rghiÊH CỨU. các HH HH2 HH 10 cv 67 Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hàhH.

se cccceieiiirrrerre 68 Chương 12: Phương pháp giáo dục. cv ckinH2 nh H101 ksee 69 12.1, Khái niệm phương pháp giáo dục. Hệ thống các phương pháp giáo dục. Việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp giáo dục.

86 Trường hợp nghiên cứu. seecssecsssetsuscessecsesnsuvecsesssenvecuesnesaseearecauessacissessessee 87 Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành.«csccsiereierririirere 89 Chương 13: Tổ chúc hoạt động giáo dục ở trường phổ thông. Khái quát về hoạt động giáo đục ở trường phổ thông. Khái quát về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông. 102 Trường hợp rghiÊn CỨU. «se cisnhhHhtH HH H114 12 1120111 129 Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hành. Vị trí, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp.

Chức năng, nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp. Nội dung và phương pháp công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp. Yêu cầu đối với giáo viên chủ nhiệm lớp .-----c---------- 181 Trường hợp nghiÊP CIỬU. nhti 11 tr, 184 Câu hỏi ôn tập và thảo luận/thực hànÌ,.,ÔỎ 187 TAI LIEU THAM KHAO\iecsssssssssssssssssssssnsssssssssessssscssnecsassenenssnssanssnvennessiessssss 190 BANG QUY UGC VIET TAT DUNG TRONG GIAO TRINH GVCN _ | gido viên chủ nhiệm HĐGDNGLL | hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp LOI NO! DAU Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay thì đổi mới chương trình giáo dục nói chung và đổi mới chương trình giáo dục phổ thông nói riêng là một trong những yêu cẩu tất yếu và quan trọng nhằm tạo được sự chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế và nhu cầu học tập suốt đời của người học.

Đứng trước yêu cầu đó, chương trình đào tạo giáo viên ở các trường đại học sư phạm đã có sự điểu chỉnh nhằm đổi mới hoạt động đào tạo giáo viên, đáp ứng được yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay. Giáo dục học là môn học nghiệp vụ ở các trường sư phạm. Môn học này có nhiệm vụ trang bị cho sinh viên hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản, thái độ đặc trưng, cần thiết cho nghề dạy học. Nhiều năm qua, các nhà giáo dục học Việt Nam đã biên soạn nhiều tài liệu, giáo trình Giáo dục học đảm bảo tốt yêu cầu này của môn học.

Tuy nhiên, trước sự phát triển của xã hội, sự phát triển tâm sinh lí, nhu cầu học tập của người học và đặc biệt là yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông thì chương trình, giáo trình Giáo dục học cần phải bổ sung, cập nhật những kiến thức và kĩ năng mới, phù hợp với những biến đối của thực tiễn giáo dục, tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu, phát triển năng lực nghề nghiệp, năng lực tư duy phê phán và sáng tạo cho sinh viên. Trong bối cảnh như thế, chúng tôi đã biên soạn cuốn Giáo frình Giáo đục học (gồm 02 tập) với mong muốn nâng cao chất lượng đào tạo môn học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông trong giai đoạn hiện nay. Giáo trình được biên soạn theo tiếp cận phát triển, tiếp cận năng lực, tiếp cận hoạt động và tiếp cận thực tiễn. Giáo trình có sự kế thừa, tiếp nối và phát triển những tài liệu, giáo trình và những công trình về Giáo dục học đã có trước đó, đảm bảo những kiến thức cơ bản, nền tảng, cốt lõi, đồng thời đảm bảo được tính cập nhật, tính hệ thống, tính hiện đại của giáo trình.

5 Với cuốn giáo trình này, sinh viên có thể phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, hướng tới hình thành các năng lực phù hợp với yêu cầu của người giáo viên phổ thông hiện nay. Giáo trình nhằm phục vụ chủ yếu cho đào tạo Cử nhân Sư phạm ở các trường đại học sư phạm, đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo cho người đạy, người học thuộc chuyên ngành Giáo dục học. Giáo trình được cấu trúc thành ba phần (trong đó phần thứ nhất và phần thứ hai được trình bày trong tập một; phần thứ ba được trình bày trong tập bai): Phẩu thứ nhất: Những vấn đề chung của Giáo dục học; Phần thứ hai: Lí luận và tổ chức quá trình dạy học ở trường phổ thông; Phần thứ ba: Lí luận và tổ chức quá trình giáo dục ở trường phổ thông. Các chương trong mỗi phần của giáo trình thể hiện rõ các mục tiêu học tập theo định hướng phát triển năng lực cho người học, nội dung cơ bản của từng chương cũng như những yêu cầu đối với người học.

Cuối mỗi chương có bài tập nghiên cứu mang tính tổng hợp và hệ thống câu hỏi ôn tập, thảo luận, thực hành, giúp cho người học có thể vận dụng kiến thức đã học vào phân tích, nhận xét, đánh giá và giải quyết những vấn để nảy sinh trong thực tiễn dạy học và giáo dục ở trường phổ thông, qua đó người học có thể phát triển được năng lực tư duy phê phán, năng lực tư duy sáng tạo và các nắng lực cần thiết của người giáo viên phổ thông. Tập thể tác giả xin trân trọng cảm ơn sự tham gia biên soạn giáo trình của ThS. Dam Thi Van Anh, ThS. Lé Xuan Phan, TS.

Truong Thi Hoa, TS. Nguyễn Thị Thanh Trà, ThS. Nguyễn Đăng Trung, ThS. Tran Thi Cẩm Tú, ThS.

Chúng tôi cũng xin trân trọng cảm ơn những ý kiến đánh giá, góp ý quý báu của Hội đồng thẩm định để giáo trình đạt chất lượng tốt nhất khi xuất bản. Trong quá trình biên soạn, mặc dù tập thể tác giả đã tham khảo, tiếp thu những ý kiến của các đồng nghiệp, các nhà nghiên cứu và tác giả của các giáo trình trước đó, song giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong được sự góp ý của bạn đọc để khi tái bản giáo trình được hoàn thiện hơn. Cac tac gia PHAN THU BA | Li LUAN VA TO CHUC QUA TRINH GIAO DUC O TRUONG PHO THONG Chuong 10: QUA TRINH GIAO DUC Sau khi nghiên cứu chương này, người học có thể: - Xác định được cấu trúc, nhiệm vụ của quá trình giáo dục.

-_ Phân tích được bản chất, đặc điểm, quy luật, logic và động lực của quá trình giáo dục. —_ Trình bày được hệ thống các nguyên tắc giáo dục. - Xây dựng được quy trình tổ chức các hoạt động giáo dục cho học sinh ở trường phổ thông. - Xây dựng được động lực cho quá trình giáo dục.

- Biét van dụng một cách linh hoạt các nguyên tắc giáo dục trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục. — Có ý thức vận dụng kiến thức lí luận giáo dục trong tổ chức các hoạt động giáo dục ở trường phổ thông. —_ Tích cực rèn luyện kiến thức, kĩ năng tổ chức hoạt động giáo dục nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục ở nhà trường phổ thông biện nay. Chương này để cập đến một số vấn để cơ bản sau: — Khái niệm, cấu trúc của quá trình giáo dục.

— Bản chất và đặc điểm của quá trình giáo dục. —_ Quy luật, động lực và logic của quá trình giáo dục. —_ Các nguyên tắc giáo dục Yêu cầu đối với người học: — _ Nghiên cứu nội dung thông tin của chương, — _ Tích cực tham gia các hoạt động hoc tập cá nhân, thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi và bài tập thực hành cuối chương. KHÁI NIỆM VÀ CẤU TRÚC CỦA QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC 10.

Khái niệm quá trình giáo dục Trong nhà trường phổ thông, quá trình dạy học và quá trình giáo dục rèn luyện nhân cách cho học sinh luôn được thực hiện song hành thông qua các hoạt động đa dạng trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục: phát triển toàn điện nhân cách người học đáp ứng yêu cầu của xã hội. Chất lượng giáo dục nhà trường được thể hiện ở năng lực và phẩm chất nhân cách của người học đáp ứng yêu cầu của xã hội như thế nào? Vì vậy, nhiệm vụ “dạy chữ” và “dạy người” là hai nhiệm vụ quan trọng đối với người giáo viên ở nhà trường phổ thông. Quá trình giáo dục ở đây được hiểu theo nghĩa hẹp, là một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, có mối quan hệ thống nhất biện chứng với quá trình dạy học. Nếu như quá trình dạy học có chức năng trội là giúp cho người học nắm vững tri thức, hình thành hệ thống kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, phát triển trí tuệ thì quá trình giáo dục có mục tiêu chủ yếu là hình thành thế giới quan khoa học, niểm tin, lí tưởng, các phẩm chất đạo đức.

cho người được giáo dục.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Chủ đề

lý luận và tổ chức giáo dục

giáo trình sư phạm đại học

quá trình giáo dục phổ thông