SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH & XÃ HỘI ĐẮK LẮK TRƯỜNG TRUNG CẤP TRƯỜNG SƠN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: DƯỢC LÝ THÚ Y NGHỀ: CHĂN NUÔI – THÚ Y TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: 140/QĐ-TCTS ngày 02 tháng 08 năm 2022 của Hiệu trưởng trường Trung Cấp Trường Sơn Đắk Lắk, năm 2022 i TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. ii LỜI GIỚI THIỆU Nghề thú y có tầm quan trọng đặc biệt trong việc bảo vệ vật nuôi, gắn liền với việc phát triển ngành chăn nuôi. Số lượng vật nuôi càng tăng thì nghề thú y cũng phát triển theo.
Trong việc bảo vệ sức khỏe cho đàn vật nuôi thì Dược lý thú y góp một phần đặc biệt quan trọng. Giáo trình Dược lý thú y là giáo trình nội bộ, là tài liệu học tập cho học sinh học chuyên ngành Chăn nuôi thú y nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về các nguyên tắc sử dụng thuốc trong việc phòng và trị bệnh cho vật nuôi. Giáo trình Dược lý thú y gồm 11 chương. Trong mỗi chương sẽ giới thiệu về tính chất lý, hóa học của các nhóm thuốc, công dụng và ứng dụng điều trị của các nhóm thuốc trong việc phòng và điều trị bệnh cho vật nuôi.
Chúng tôi biên soạn cuốn sách này trên cơ sở tham khảo các giáo trình Dược lý thú y đã được xuất bản của các tác giả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, Thuốc chữa bệnh và phòng bệnh cho vật nuôi luôn luôn có sự thay đổi nhờ thành tựu nghiên cứu khoa học của ngành chăn nuôi – thú y. Vì vậy giáo viên nên có sự chủ động bổ sung các loại thuốc mới có hiệu quả cao trong việc phòng và điều trị bệnh cho vật nuôi để kiến thức luôn được cấp nhật. Đồng thời loại bỏ những thuốc ít được sử dụng có trong giáo trình.
Trong quá trình biên soạn chúng tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ về tư liệu và những ý kiến đóng góp của các bạn đồng nghiệp gần xa. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó, xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc về cuốn sách này. Dù đã cố gắng nhiều song cuốn sách này chắc chắn vẫn còn những khiếm khuyết, chúng tôi rất mong nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các bạn để cuốn sách ngày càng hoàn thiện hơn Xin chân thành cảm ơn!., ngày……tháng……năm……… Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Th.S Nguyễn Thị Duyên 2.S Mai Thị Xoan iii MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.
ii LỜI GIỚI THIỆU. iii MỤC LỤC .iv GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN DƯỢC LÝ THÚ Y .1 BÀI 1 NHỮNG KHÁI NIỆM CHUNG VỀ THUỐC .2 Mục tiêu của bài: .2 Nội dung bài:. Khái niệm về thuốc. Nguồn gốc của thuốc.
Tầm quan trọng của đơn thuốc. Cấu tạo một đơn thuốc. Nguyên tắc chung khi viết đơn thuốc và những điều chú ý. Thông tin về phản ứng không mong muốn của thuốc: .8 Bài 2 TÁC DỤNG CỦA THUỐC .9 Mục tiêu của bài: .9 Nội dung bài:.
Phản ứng cơ bản của cơ thể đối với thuốc. Tác dụng của thuốc. Tác dụng tại chỗ. Tác dụng toàn thân.
Tác dụng chính, tác dụng phụ. Tác dụng chọn lọc và tác dụng đặc hiệu. Tác dụng hồi phục và tác dụng không hồi phục. Những yếu tố ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc.
Các yếu tố ngoài cơ thể. Các yếu tố cơ thể .12 Bài 3 CÁC ĐƯỜNG ĐƯA THUỐC VÀ ĐƯỜNG THẢI TRỪ .19 Mục tiêu của bài: .19 Nội dung bài:. Các đường đưa thuốc vào cơ thể và sự hấp thu thuốc. Các đường đưa thuốc vào cơ thể.
Sự hấp thụ thuốc. Đường thải trừ thuốc. Đường tiết niệu. Đường tiêu hoá.
Đường hô hấp. Qua da, các tuyến. Ý nghĩa của đường thải trừ thuốc và giải độc. Nguyên tắc sử dụng thuốc .28 Bài 4 THUỐC TÁC ĐỘNG LÊN THẦN KINH TRUNG ƯƠNG .30 Mục tiêu của bài: .30 Nội dung bài:.
Thuốc ức chế thần kinh trung ương. Thuốc an thần, giảm đau. Thuốc kích thích thần kinh trung ương. Thuốc kích thích thần kinh trung ương tác động đến tuỷ sống.
Thuốc kích thích thần kinh trung ương tác động lên hành tuỷ. Thuốc kích thích thần kinh trung ương tác động lên vỏ đại não .41 Bài 5 THUỐC TÁC ĐỘNG LÊN THẦN KINH NGOẠI VI .42 Mục tiêu của bài: .42 Nội dung bài:. Các loại thuốc tê. Thuốc gây nôn.
Các loại thuốc gây nôn. Nội dung thực hành: .47 Bài 6 THUỐC TÁC ĐỘNG LÊN THẦN KINH THỰC VẬT .48 Mục tiêu của bài: .48 Nội dung bài:. Thuốc tác động lên hệ thần kinh phó giao cảm. Thuốc cường phó giao cảm.
Thuốc ức chế phó giao cảm. Thuốc tác động lên hệ thần kinh giao cảm. Thuốc cường giao cảm. Thuốc ức chế thần kinh giao cảm.
Nội dung thực hành .52 Bài 7 THUỐC TÁC ĐỘNG ĐẾN CƠ QUAN NỘI TẠNG.53 Mục tiêu của bài .53 Nội dung bài:. Thuốc tác động đến hệ tim mạch và máu. Thuốc tác động đến tim. Thuốc tác động trên máu.
Thuốc tác động hệ hô hấp. Thuốc long đờm. Thuốc kích thích trung khu hô hấp. Thuốc hồi tỉnh.
Thuốc ổn định trung khu hô hấp. Thuốc gây liệt hô hấp tế bào. Thuốc tác dụng đến hệ tiêu hóa. Thuốc kích thích thèm ăn.
Thuốc kích thích nhu động. Thuốc trị tiêu chảy. Thuốc tác động đến tử cung. Thuốc lợi tiểu.
Những yếu tố làm tăng sự thay đổi lọc ở thận. Các thuốc lợi tiểu tác động trên thận. Các thuốc lợi tiểu tác dụng ngoài thận. Nội dung thực hành: .86 Bài 8 THUỐC ẢNH HƯỞNG TỚI QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI CHẤT .87 Mục tiêu của bài: .87 Nội dung bài:.
Khái niệm và vai trò của vitamin. Các nguyên tố vi lượng. Đồng – niken – kẽm .114 Bài 9 SULFAMID VÀ THUỐC KHÁNG SINH .115 Mục tiêu của bài: .115 Nội dung bài:. Sự thải trừ của Sunfamid.
Tác dụng và nguyên tắc sử dụng. Các loại sulfamid và chất tổng hợp hoá học. Thuốc kháng sinh. Kháng phổ.
Cơ chế tác dụng của kháng sinh. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh. Các loại kháng sinh. Nội dung thực hành: .123 Bài 10 THUỐC TRỊ KÝ SINH TRÙNG .124 Mục tiêu của bài .124 vi Nội dung bài:.
Thuốc tẩy sán lá gan trâu bò. Thuốc trị sán dây. Thuốc điều trị giun tròn. Thuốc điều trị cầu trùng.
Thuốc trị ngoại ký sinh trùng. Pyrethrin và pyrethroid. Thuốc trị ký sinh trùng đường máu. Thuốc trị tiên mao trùng.
Các thuốc điều trị babesiosis và theileriosis. Thuốc điều trị Trichomonas. Nội dung thực hành: .167 Bài 11 THUỐC SÁT TRÙNG VÀ THUỐC TIÊU ĐỘC .168 Mục tiêu của bài: .168 Nội dung bài:. Các loại thuốc sát trùng.
Thuốc tiêu độc. Các thuốc thường dùng.170 TÀI LIỆU THAM KHẢO .173 vii GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN DƯỢC LÝ THÚ Y Tên mô đun: DƯỢC LÝ THÚ Y Mã mô đun: MĐ10 Thời gian thực hiện mô đun: 60 giờ; (Lý thuyết: 27 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 30 giờ; Kiểm tra: 3 giờ) Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Dược lý thú y là môn học cơ sở trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp Chăn nuôi thú y. - Tính chất: Môn học giới thiệu những kiến thức cơ bản về: Nguồn gốc, các dạng thuốc, tác dụng, sự hấp thu, yếu tố ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc, các đường đưa thuốc vào cơ thể gia súc và đường thải trừ thuốc. Tính chất, tác dụng, công dụng và cách sử dụng các loại thuốc thú y đang được lưu hành ở nước ta hiện nay.
Mục tiêu mô đun: - Kiến thức: Trình bày được các nội dung cơ bản về khái niệm, nguồn gốc, tác dụng, sự hấp thu, yếu tố ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc, các đường đưa thuốc vào cơ thể gia súc và đường thải trừ thuốc, mô tả được tính chất, tác dụng, công dụng, cách sử dụng các loại thuốc thú y. - Kỹ năng: Xác định được các dạng thuốc, tính chất, tác dụng, công dụng và cách sử dụng các loại thuốc thú y. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Sử dụng được đơn thuốc và các loại thuốc để điều trị bệnh gia súc đạt hiệu quả cao, cẩn thận, an toàn cho gia súc và vệ sinh an toàn thực phẩm. 1 BÀI 1 NHỮNG KHÁI NIỆM CHUNG VỀ THUỐC Mục tiêu của bài: - Trình bày được khái niệm, nguồn gốc, các dạng thuốc và nội dung đơn thuốc.
- Thực hiện được việc xác định nguồn gốc, dạng thuốc và biết kê một đơn thuốc theo yêu cầu kỹ thuật. - Cẩn thận, an toàn cho gia súc và vệ sinh an toàn thực phẩm. Nội dung bài: 1. Khái niệm về thuốc Thuốc là các chất hay hợp chất được sử dụng để điều trị, phòng ngừa hoặc để chẩn đoán bệnh tật.
Thuốc còn có tác dụng khôi phục, điều chỉnh các chức năng của hệ thống cơ quan trong cơ thể người và vật nuôi. Với mục đích là điều trên, thuốc sẽ giúp cho cơ thể người và động vật có thể điều chỉnh hoặc khôi phục lại trạng thái sinh lý bình thường. Với chức năng phòng bệnh, thuốc giúp cho cơ thể người và động vật không lâm vào trạng thái bệnh lý. Có thể dùng thuốc để hạn chế, ngăn ngừa bệnh bằng cách tiêu diệt các nguyên nhân gây bệnh hay các động vật môi giới trung gian truyền bệnh tồn tại ngoài môi trường.
Với chức năng chẩn đoán bệnh, thuốc giúp ta kiểm tra, xác định lại các bệnh truyền nhiễm ở người và động vật đang ở giai đoạn nghi ngờ (Dùng các thuốc kháng sinh đặc trị sẽ giúp ta phân biệt được bệnh do vi khuẩn, virút…) Với chức năng dùng thuốc để khôi phục, điều chỉnh các chức phận của hệ thống cơ quan trong cơ thể vật nuôi như các thuốc giảm sốt, chống thiếu máu, thuốc mê, thuốc tê 1. Nguồn gốc của thuốc 1.1 Nguồn gốc tự nhiên - Thuốc có nguồn gốc từ thực vật: Bồ công anh, bồ kết, mã tiền, mã đề… - Thuốc có nguồn gốc từ động vật: Mật gấu, cao hổ cốt… 2 - Thuốc từ khoáng vật, kim loại: Thủy ngân, đồng, sắt… 1.2 Nguồn gốc nhân tạo Thuốc có nguồn gốc từ vi sinh vật và xạ khuẩn: Các thuốc kháng sinh Các thuốc do con người tạo ra bằng cách bán tổng hợp, tổng hợp hoá học: ampicillin, oxacillin.