UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: CHĂN NUÔI ONG NGÀNH, NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Chương trình đào tạo nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp. Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực và các kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện.
Sau khi tiến hành hội thảo xây dựng chương trình đào tạo dưới sự hướng dẫn của các tư vấn trong và ngoài trường cùng với sự tham gia của các chủ trang trại, công ty và các nhà nuôi ong, chúng tôi đã xây dựng giáo trình chăn nuôi ong ở trình độ cao đẳng. Giáo trình được k ết cấu thành 7 bài và sắp xếp theo trật tự logic nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu về chăn nuôi. Giáo trình được biên soạn đã tích hợp những kiến thức, kỹ năng cần có của nghề, đã cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và thực tế nuôi ong mật tại các địa phương trong cả nước, do đó có thể coi là cẩm nang cho người đã, đang và sẽ nuôi ong mật. Để hoàn thiện giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Ban Giám Hiệu trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, khoa Nông nghiệp và Thủy sản, tổ bộ môn chăn nuôi thú y.
Sự hợp tác, giúp đỡ của các hộ chăn nuôi ong. Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các Viện, Trường, cơ sở nuôi ong đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành giáo trình này. Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Đồng Tháp, ngày….
năm 2017 Chủ biên/Tham gia biên soạn 1. Ngô Phú Cường: chủ biên ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. Error! Bookmark not defined. BÀI 1: NGUỒN GỐC PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM.
Các loài ong mật chủ yếu. Ong Châu Á nội địa. Ong Châu Âu. Nuôi ong châu Âu (ong Ý) ở Miền Nam Việt Nam.
Ong Phi hoá. Hình thái và cấu tạo cơ thể. Phần đầu ong. Phần ngực ong.
Phần bụng ong. Các cơ quan bên trong cơ thể ong. Cơ quan hô hấp. Cơ quan tuần hoàn.
Cơ quan thần kinh. Cơ quan sinh dục. 19 BÀI 2: SINH HỌC ONG MẬT. Cấu trúc tổ ong.
Tổ chức xã hội của đàn ong. 23 BÀI 3: NGUỒN PHẤN HOA VÀ CÔNG TÁC CHĂM SÓC QUẢN LÝ. Nguồn mật phấn. Vai trò của cây nguồn mật, phấn đối với nghề nuôi ong.
Cây nguồn mật, phấn. Một số cây nguồn mật chính ở Việt nam. Một số cây nguồn mật, phấn chính ở Việt Nam .2: Bước đi hoa của một số người nuôi ong tỉnh Lâm Đồng. Một số dụng cụ nuôi ong.
Lựa chọn địa điểm và xếp đặt đàn ong. Chọn chỗ đặt ong. Bố trí đàn ong Đối với ong nội. Kỹ thuật quản lý đàn ong theo thời vụ.
32 BÀI 4: KỸ THUẬT NUÔI ONG MẬT. Nuôi ong theo kỹ thuật cổ truyền. Error! Bookmark not defined. Nuôi ong theo phương pháp hiện đại.
Error! Bookmark not defined. BÀI 5: CÔNG TÁC NHÂN GIỐNG ONG MẬT. Đặc điểm của việc chọn lọc giống ong:. Một số phương pháp chọn lọc giống.
36 BÀI 6: SÂU BỆNH VÀ DỊCH HẠI ONG. Bệnh thối ấu trùng châu âu. Tác nhân gây bệnh. Triệu chứng ấu trùng bị bệnh.
Triệu chứng trên bánh tổ. Biện pháp phòng trừ. Bệnh thối ấu trùng túi. Tác nhân gây bệnh.
Triệu chứng bệnh ấu trùng túi. Bệnh tiêu chảy. Hội chứng ngộ độc. Ngộ độc thuốc hoá học.
Ngộ độc thực vật có mật phấn độc. Phòng trị. Các ký sinh của ong. Ve ký sinh hay chí lớn.
Ve ký sinh hay chí nhỏ. Ve Neocypholaelaps indica Evans. Các côn trùng hại ong. Ngài đầu lâu.
52 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 54 v GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Chăn nuôi ong Mã mô đun: CNN516 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: là mô đun chuyên ngành tự chọn trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng Dịch vụ thú y, được bố trí giảng dạy sau các môn học, mô đun cơ sở trong chương trình đào tạo. - Tính chất: Mô đun Chăn nuôi ong được đưa vào giảng dạy trong ngành thú y để giúp cho sinh viên có thêm kiến thức về kỹ thuật chăm sóc và nuôi dưỡng ong nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn sản xuất của địa phương. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Giáo trình rất có ý nghĩa trong giảng dạy và học tập, góp phần quan trọng trong chương trình môn học của nghành.
Mục tiêu của mô đun: Sau khi học xong mô đun này sinh viên đạt được: - Về kiến thức: Cung cấp kiến thức cơ bản về nguồn gốc, phân loại và hình thái cấu tạo cơ thể của ong mật, sinh học ong mật, nguồn mật phấn và công tác chăm sóc quản lý đàn ong, kỹ thuật nuôi ong, công tác giống ong, sâu bệnh và địch hại của ong mật - Về kỹ năng: Hiểu rõ về kỹ thuật chăn nuôi ong; hiểu biết được đặc tính của ong, phân biệt được các loại ong. Biết cách khai thác sản phẩm hợp lý; Biết cách phòng và trị bệnh cho ong. Thực hiện được cách xác định vị trí địa lý, mùa vụ để quản lý đàn ong theo thời vụ và được nguồn mật, phấn chất lượng cao. Thực hiện được phương cách nuôi phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương có hiệu quả tốt.
Thực hiện được các phương pháp chọn lọc giống, lai giống, tạo chúa, nhân đàn có hiệu quả nhất. Thực hiện được việc chẩn đoán, phòng và trị có hiệu quả một số bệnh mà ong thường bị. Thực hiện thu hoạch các sản phẩm từ ong một cách hiệu quả mà không ảnh hưởng đến sinh học đàn ong. vi - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động, tích cực trong việc học tập, nghiên cứu mô đun; tiếp cận và giải quyết các vấn đề có liên quan phù hợp với thực tế sản xuất.
Nội dung của mô đun: Số T Tên cá bài trong mô đun Thời gian (giờ) T Tổng Lý Thực Kiểm tra số thuy hành, thí (định ết nghiệm, kỳ)/Ôn thi, thảo luận, Thi kết thúc bài tập mô đun 1 Bài 1: Nguồn gốc, phân loại và 2 2 hình thái cấu tạo cơ thể của ong mật 2 Bài 2: Sinh học ong mật 2 2 3 Bài 3: Nguồn mật phấn và công 6 2 4 tác chăm sóc quản lý đàn ong 4 Bài 4: Kỹ thuật nuôi ong mật 10 2 8 Kiểm tra 1 1 vii 5 Bài 5: Công tác giống ong mật 10 2 8 6 Bài 6: Sâu bệnh và địch hại của 6 2 4 ong mật 7 Bài 7: Thu sản phẩm ong 6 2 4 Ôn thi 1 1 Thi kết thúc mô đun 1 1 Cộng 45 14 28 3 viii BÀI 1 NGUỒN GỐC PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM MĐ37-01 Giới thiệu: Bài học cung cấp cho sinh viên các kiến thúc về nguồn gốc, vị trí, đặc điểm hình thái của các loài ong. Mục tiêu: - Kiến thức: Sinh viên hiểu, trình bày được nguồn gốc, vị trí phân loại của các loài ong mật, cấu tạo cơ thể - Kỹ năng: Thực hiện được, đúng việc phân loại các loài ong mật. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Học tập nhiêm túc, sáng tạo; áp dụng kiến thức, kỹ năng đã học để phân loại các loài ong mật ứng dụng trong chăn nuôi ong; đảm bảo an toàn trong sản xuất. Nguồn gốc Cách đây 6000 năm nguời Ai Cập đã biết nuôi ong.
Tiếp theo là người Do Thái, Trung Quốc, Liên Xô cũ, Bungari. Thế kỷ XV Ong mật được nuôi khắp các nước Châu Á. Thế kỷ XVII- XVIII bị giảm. Thế kỷ XIX phát triển mạnh mẽ 2.
Phân loại Giới: động vật Nghành: chân đốt (Arthropoda) Lớp: côn trùng (insecta) Bộ: cánh màng (Hymenoptera) Họ: ong (Apidal) Họ phụ: ong có ngòi đốt (Apinae), ong không có ngòi đốt (meliponiae), Giống: ong mật (Apis) 3. Các loài ong mật chủ yếu 3. Ong ruồi (ong nhỏ xíu – Apisflorea) Ong ruồi là loài có kích thước nhỏ nhất trong giống ong (chi) Apis. Sống ở vùng ấm áp của Châu Á.
Phía tây từ Oman đến phía dông là Inđônêxia, chủ yếu là ở Pakixtan, Ấn Độ, Srilanca, Makiixia, Thái Lan, Việt Nam và cực nam Trung Quốc. 1 Kích thước cơ thể ong ruồi nhỏ: chiều dài của ong chúa là 13mm. Ong đực là 13mm. Sự chênh lệch về kích thước giữa rất lớn.
ong đực có màu đen, ong thợ có màu đỏ gạch và có chiều dài vòi hút 3,44mm. Ong xây một bánh tổ trốn cành cây nhỏ lộ ra ngoài không khí, phía trên bánh tổ phình ra thành hình chỏm bám vào cành cây, từ đó bánh tổ được treo rủ xuống. Bánh tổ được ong đậu kín bằng 3 – 4 lớp (khoảng 3/4 số ong của đàn) để bảo vệ và điều hoà nhiệt độ ở phạm vi 32 – 36°C. Phần bánh tổ bao quanh cành cây là các lỗ tổ chứa mật, bề mặt hoi cong, là nơi ong thu hoạch ra vào, là chỗ để ong trinh sát và nhảy múa báo hiệu về nguồn thức ăn.
Sát các lỗ lỗ mật là các lỗ tổ nuôi ấu trùng ong thợ. Vào mùa chia đàn ở phía dưới có các lỗ tổ ong đực và một vài mũ chúa.1: Tổ ong ruồi Ở hai đầu cành phía ngoài tổ được ong bọc bằng một lớp keo dính rộng 2,5 – 4cm để ngăn ngừa kiến tấn công vào tổ. Vào mùa chia đàn có thể có vài đàn chia bay ra từ một đàn đông quân.florea dễ bỏ tổ bốc bay khi thiếu thức ăn, thời tiết khắc nghiệt và bị kẻ thù tấn công. Dự trữ mật của ong A.