Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ, Bà Mẹ và Gia Đình

Giáo trình về chăm sóc sức khỏe phụ nữ bà mẹ và gia đình cao đẳng y tế hà nội, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: Phạm Thúy Quỳnh
• Trường học: Cao Đẳng Y Tế Hà Nội
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng
• Đề tài: Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ và Gia Đình
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. BÀI 1: CHÀM SÓC sức KHỎE PHỤ NỮ
• 1.1. MỤC TIÊU HỌC TẬP
• 1.2. Sinh lý sinh dục nữ
• 1.2.1. Chức năng nội tiết
• 1.2.2. Chức năng ngoại tiết
• 1.2.3. Chu kỳ kinh nguyệt và hoạt động của buồng trứng
• 1.2.3.1. Thời kỳ bong niêm mạc tử cung
• 1.2.3.2. Thời kỳ phát triển của noãn bào thành nang De Graaf
• 1.2.3.3. Thời kỳ phóng noãn (rụng trứng)
• 1.2.3.4. Thời kỳ hoàng thể
• 1.2.4. Những thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt
• 1.3. Rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường
• 1.3.1. Định nghĩa những bất thường chu kỳ kinh nguyệt
• 1.3.2. Nguyên nhân ra máu âm đạo bất thường
• 1.3.3. Chăm sóc phụ nữ rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường
• 1.3.3.1. Bệnh nhân ngoại trú
• 1.3.3.2. Người bệnh điều trị tại bệnh viện
• 1.4. Các khối u sinh dục và u vú
• 1.4.1. Đại cương
• 1.4.2. u nang buồng trứng
• 1.4.2.1. u nang cơ năng
• 1.4.2.2. u nang thực thể
• 1.4.3. Lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.4.3.1. Triệu chứng cơ năng
• 1.4.3.2. Triệu chứng thực thể
• 1.4.3.3. Cận lâm sàng
• 1.4.4. Tiến triển và biến chứng
• 1.4.5. u xơ tử cung
• 1.4.5.1. Triệu chứng cơ năng
• 1.4.5.2. Triệu chứng thực thể
• 1.4.5.3. Cận lâm sàng
• 1.4.6. Ung thư cổ tử cung
• 1.4.6.1. Các yếu tố nguy cơ
• 1.4.6.2. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ tại Cao Đẳng Y Tế Hà Nội

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ và gia đình tại Cao đẳng Y tế Hà Nội là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo ngành Điều dưỡng. Tài liệu này không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản về chăm sóc sức khỏe phụ nữ mà còn nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc hỗ trợ sức khỏe của phụ nữ. Nội dung giáo trình bao gồm nhiều khía cạnh từ chăm sóc sức khỏe phụ nữ đến các vấn đề liên quan đến thai nghén và chăm sóc sau sinh.

1.1. Mục tiêu của giáo trình chăm sóc sức khỏe phụ nữ

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để chăm sóc sức khỏe phụ nữ, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ y tế cho phụ nữ và gia đình.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế dành cho sinh viên ngành Điều dưỡng, các chuyên gia y tế và những người làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe phụ nữ.

II. Những thách thức trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiện nay

Chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiện nay đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt thông tin, sự phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế và các vấn đề về tâm lý. Những thách thức này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của phụ nữ, đặc biệt là ở những vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa.

2.1. Thiếu thông tin về sức khỏe phụ nữ

Nhiều phụ nữ không có đủ thông tin về sức khỏe sinh sản, dẫn đến việc không nhận thức được các vấn đề sức khỏe của bản thân.

2.2. Phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế

Phân biệt giới tính trong chăm sóc y tế vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ mà phụ nữ nhận được.

III. Phương pháp chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiệu quả

Để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe phụ nữ, cần áp dụng các phương pháp chăm sóc toàn diện, bao gồm giáo dục sức khỏe, tư vấn và hỗ trợ tâm lý. Những phương pháp này giúp phụ nữ hiểu rõ hơn về sức khỏe của mình và có thể tự chăm sóc tốt hơn.

3.1. Giáo dục sức khỏe cho phụ nữ

Giáo dục sức khỏe giúp phụ nữ nhận thức rõ hơn về các vấn đề sức khỏe, từ đó có thể chủ động trong việc chăm sóc bản thân.

3.2. Tư vấn và hỗ trợ tâm lý

Tư vấn tâm lý giúp phụ nữ vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, từ đó cải thiện sức khỏe tinh thần và thể chất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ tại Cao đẳng Y tế Hà Nội đã được áp dụng trong nhiều cơ sở y tế, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ. Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng giáo trình này đã cải thiện đáng kể sự hài lòng của bệnh nhân.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả chăm sóc

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng giáo trình đã giúp giảm tỷ lệ bệnh tật và tăng cường sức khỏe cho phụ nữ.

4.2. Phản hồi từ sinh viên và giảng viên

Sinh viên và giảng viên đều đánh giá cao giáo trình, cho rằng nó cung cấp kiến thức thực tiễn và dễ áp dụng trong công việc.

V. Kết luận và tương lai của chăm sóc sức khỏe phụ nữ

Chăm sóc sức khỏe phụ nữ là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết trong hệ thống y tế. Tương lai của chăm sóc sức khỏe phụ nữ sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện chất lượng giáo dục và dịch vụ y tế, cũng như nâng cao nhận thức của cộng đồng về sức khỏe phụ nữ.

5.1. Tầm quan trọng của giáo dục sức khỏe

Giáo dục sức khỏe đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và cải thiện sức khỏe cho phụ nữ.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ và phát triển bền vững trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ, bà mẹ và gia đình do Bộ môn Điều dưỡng Sản phụ khoa – Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội biên soạn năm 2021, dưới sự chủ biên của ThS. Phạm Thúy Quỳnh, đồng chủ biên ThS. Bùi Thị Phương cùng hội đồng biên soạn (TS. Nguyễn Thanh Phong, ThS. Lê Tùng Lâm, ThS. Phạm Thị Kim Hoàn, ThS. Mã Thị Hồng Liên, BS. Trần Mai Huyên). Trong chương trình đào tạo Cao đẳng Điều dưỡng, đây là học phần chuyên ngành bắt buộc, cung cấp các kiến thức và kỹ năng điều dưỡng lâm sàng trong lĩnh vực sản phụ khoa.

Về mục tiêu học tập, giáo trình chuẩn hóa ba chuẩn đầu ra:

1. Kiến thức: Trình bày giải phẫu, sinh lý sinh dục nữ và cơ chế biến đổi cơ thể khi mang thai; giải thích nguyên nhân, triệu chứng các bệnh lý viêm nhiễm sinh dục, rối loạn kinh nguyệt, khối u phụ khoa và các bất thường thai kỳ; phân tích mục tiêu chăm sóc sản khoa.
2. Kỹ năng: Lập và thực hiện kế hoạch chăm sóc người bệnh ngoại trú/nội trú; thực hành 9 bước khám thai, 4 thủ thuật Leopold, đo chỉ số nhân trắc học, tính ngày sinh dự kiến và tư vấn giáo dục sức khỏe.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thể hiện thái độ tôn trọng, hỗ trợ và bảo đảm sự đồng thuận của người phụ nữ cùng gia đình trong toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ y tế.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 5 nội dung cơ bản: (1) Chăm sóc sức khỏe phụ nữ, (2) Chăm sóc thai nghén, (3) Chăm sóc chuyển dạ, (4) Chăm sóc sau đẻ, (5) Kế hoạch hóa gia đình. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận lấy người phụ nữ và gia đình làm trung tâm chăm sóc (woman- and family-centered care), mở rộng phạm vi điều dưỡng từ cá thể sang việc thiết lập môi trường gia đình và xã hội thuận lợi cho việc nuôi dạy trẻ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Căn cứ theo đề cương chi tiết trong tài liệu, các bài học trọng tâm được triển khai theo tiến trình logic từ chăm sóc sức khỏe phụ khoa đến quản lý thai kỳ:

• Bài 1: Chăm sóc sức khỏe phụ nữ (Thời lượng: 05 tiết):

  • Sinh lý sinh dục nữ: Cấu tạo và hai chức năng (nội tiết: Estrogen, Progesteron; ngoại tiết: phóng noãn) của buồng trứng; cơ chế điều hòa của trục Dưới đồi – Tuyến yên – Buồng trứng; 4 thời kỳ của chu kỳ kinh nguyệt 28 ngày (bong niêm mạc, phát triển nang De Graaf, phóng noãn ngày thứ 14, hoàng thể); ứng dụng theo dõi chất nhầy cổ tử cung (dấu hiệu con ngươi) và phương pháp tính vòng kinh Ogino-Knaus.
  • Bất thường kinh nguyệt và xuất huyết âm đạo: Khái niệm kinh thưa (Oligomenorrhea >35 ngày), kinh mau (Polymenorrhea $\le$21 ngày), rong kinh (Menorrhagia >80 ml, kéo dài >7 ngày), rong huyết (Metrorrhagia), kinh ít (Hypomenorrhea), thống kinh. Phân loại 5 nhóm nguyên nhân gây xuất huyết: cơ năng (rối loạn phóng noãn), tổn thương thực thể (u xơ tử cung, polyp, ung thư cổ tử cung, lạc nội mạc tử cung, lao sinh dục), biến chứng thai nghén (sảy thai, chửa ngoài tử cung, bệnh tế bào nuôi), bệnh toàn thân và do thuốc (thuốc chống đông, Depo-Provera, thuốc tránh thai).
  • Khối u sinh dục và u vú: Cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán và chăm sóc ung thư vú (ung thư biểu mô ống dẫn sữa/thùy tận cùng, tần suất 60–70/100, chẩn đoán bằng X-quang tuyến vú, siêu âm, chọc hút tế bào kim nhỏ FNAC, sinh thiết); u nang buồng trứng cơ năng (bọc noãn, hoàng tuyến, hoàng thể) và thực thể (u nang bì, nang nước, nang nhầy; biến chứng xoắn, vỡ, ung thư hóa); u xơ tử cung (dưới thanh mạc, kẽ, dưới niêm mạc); ung thư cổ tử cung (vùng chuyển tiếp biểu mô lát – trụ, yếu tố nguy cơ do HPV, sinh đẻ nhiều $\ge$5 con, giao hợp sớm <17 tuổi).
  • Viêm nhiễm đường sinh dục dưới: Phân biệt viêm âm đạo do nấm Candida albicans (khí hư váng sữa, ngứa rát), trùng roi Trichomonas vaginalis (khí hư xanh loãng, có bọt), vi khuẩn (khí hư xám trắng đồng nhất, test Sniff dương tính với KOH 10%); viêm cổ tử cung; viêm phần phụ và các biện pháp dự phòng, kiểm soát nhiễm khuẩn.

• Bài 2: Chăm sóc thai nghén (Thời lượng: 10 tiết):

  • Sự thụ tinh, làm tổ và phát triển phôi thai: Tinh trùng (dài 65 $\mu\text{m}$, 23 nhiễm sắc thể), noãn bào (đường kính 100–150 $\mu\text{m}$, nang De Graaf chín 18–22 mm). Quá trình thụ tinh tại 1/3 ngoài vòi trứng; sự di chuyển của hợp bào nhờ nhu động vòi trứng, nhung mao và dòng dịch ổ bụng. Quá trình làm tổ vào ngày thứ 6–8 sau thụ tinh (ngày 20–22 chu kỳ). Phân hóa 3 lá thai (ngoại bì, trung bì, nội bì) và 3 màng thai (nội sản mạc, trung sản mạc, ngoại sản mạc tử cung – rau tạo hồ huyết).
  • Sinh lý thai kỳ và tính tuổi thai: Chẩn đoán thai nghén qua lâm sàng, xét nghiệm Beta-hCG, siêu âm; tính ngày sinh theo quy tắc Naegele:

$$\text{Ngày dự sinh} = (\text{Ngày đầu của kỳ kinh cuối} + 6) \ / \ (\text{Tháng} - 3 \text{ hoặc } + 9)$$

• Biến đổi giải phẫu – sinh lý người mẹ: Thể tích tử cung tăng từ 3–5 ml lên 5.000 ml, trọng lượng tăng từ 50–60 g lên 1.000 g; lớp cơ đan chéo ở thân tử cung co bóp cầm máu sau sinh; nút nhầy cổ tử cung bảo vệ buồng ối; khối lượng tuần hoàn tăng tới 50% (thiếu máu sinh lý khi Hemoglobin <11 g/dL), cung lượng tim tăng 50%, nhịp tim tăng 10–15 nhịp/phút; tốc độ lọc cầu thận tăng 50% (lưu lượng máu thận tăng từ 200 lên 250 ml/phút).
• Quản lý thai và 9 bước khám thai: Khám toàn thân, khám sản khoa (4 thủ thuật Leopold, đo chiều cao tử cung, vòng bụng, nghe tim thai bằng ống nghe Pinard hoặc Doppler), xét nghiệm sàng lọc, tiêm phòng uốn ván (con so 2 mũi, con rạ 1 mũi cách dưới 5 năm), cung cấp vi chất (viên sắt/acid folic bổ sung tối thiểu trước sinh 90 ngày đến 6 tuần sau sinh), giáo dục sức khỏe, ghi chép sổ sách và quản lý thai nghén bằng 4 công cụ (Sổ khám thai, Phiếu theo dõi tại nhà, Hộp lưu phiếu hẹn, Bảng quản lý thai).
• Bất thường thai kỳ: Xuất huyết 3 tháng đầu (dọa sảy, thai ngoài tử cung, chửa trứng); xuất huyết 3 tháng cuối (rau tiền đạo – máu đỏ tươi tái phát, cấm thăm âm đạo; rau bong non – tử cung co cứng như gỗ, máu đen không đông); tiền sản giật (huyết áp $\ge$140/90 mmHg sau tuần 20 kèm protein niệu/phù; cơn sản giật 4 giai đoạn: xâm nhiễm, giật cứng, giật giãn cách, hôn mê; dùng Magie Sulfat cấp cứu); đái tháo đường thai kỳ chẩn đoán theo tiêu chuẩn IADPSG 2010 với nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng trên hệ thống nguyên lý khoa học y học vững chắc:

• Lý thuyết nội tiết sinh sản: Hoạt động đồng vận và đối kháng giữa FSH, LH của tuyến yên với Estrogen, Progesteron của buồng trứng trong việc điều hòa chu kỳ niêm mạc tử cung và duy trì thai kỳ.
• Nguyên lý thích ứng giải phẫu – huyết học: Cơ chế pha loãng máu do tăng thể tích huyết tương, cơ chế phì đại cơ trơn tử cung và biến đổi dung tích cặn hô hấp dưới lực đẩy của tử cung mang thai.
• Khung phân loại dịch tễ và nguy cơ: Nhận diện các yếu tố nguy cơ cao ở phụ nữ mang thai (chỉ số khối cơ thể BMI, tiền sử sản khoa PARA, nhóm tuổi sinh đẻ, tiền sử phẫu thuật phụ khoa).

Kỹ năng phát triển

Học viên được đào tạo các kỹ năng chuyên môn cụ thể:

• Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật: Thao tác 4 bước khám nắn bụng Leopold (xác định đáy tử cung, thế nằm lưng thai, thao tác Pawlick xác định ngôi và vị trí chỏm đầu); đo chỉ số nhân trắc học thai; đặt mỏ vịt âm đạo; thực hiện nghiệm pháp Sniff test; chuẩn bị dụng cụ và theo dõi sau nạo buồng tử cung.
• Kỹ năng tư duy và phân tích: Phân tích biểu đồ chuyển dạ; phân biệt các hình thái xuất huyết tử cung cơ năng và thực thể; nhận định sớm dấu hiệu tiền sản giật nặng (đau thượng vị, đau đầu không đáp ứng thuốc giảm đau, mắt nhìn mờ).
• Năng lực thực hành điều dưỡng: Vận dụng quy trình 5 bước điều dưỡng (Nhận định – Chẩn đoán điều dưỡng – Lập kế hoạch – Thực hiện kế hoạch – Đánh giá kết quả) đối với bệnh nhân nội trú, ngoại trú và chăm sóc hậu phẫu cắt khối u phụ khoa.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình triển khai theo mô hình đào tạo dựa trên năng lực (Competency-Based Education), kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý thuyết tại giảng đường và hướng dẫn kỹ năng tại phòng thực hành tiền lâm sàng (skills lab), trước khi đi lâm sàng tại các cơ sở y tế. Phương pháp giảng dạy tập trung vào giải quyết vấn đề thông qua các ca bệnh thực tế.

Bài tập tình huống và quy trình thực hành

Mỗi bài học được thiết kế kèm các ca lâm sàng cụ thể yêu cầu sinh viên ra quyết định chuyên môn:

• Tình huống sản khoa bất thường: Tiếp nhận sản phụ mang thai 32 tuần có huyết áp 150/100 mmHg, phù chân, protein niệu dương tính; yêu cầu sinh viên xây dựng kế hoạch nhận định, chuẩn bị thuốc Magie Sulfat và phương tiện ngáng miệng dự phòng co giật.
• Tình huống hậu phẫu phụ khoa: Lập kế hoạch điều dưỡng cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt u xơ tử cung hoặc ung thư vú, bao gồm việc kiểm soát đau, chăm sóc vết mổ, vận động sớm phòng ngừa thuyên tắc mạch và hỗ trợ ổn định tâm lý.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá kết quả: Kết hợp đánh giá thường xuyên (thao tác bảng kiểm kỹ năng khám thai, hỏi tiền sử) và đánh giá định kỳ (thi lý thuyết trắc nghiệm/tự luận, thi chạy trạm OSCE trên mô hình lâm sàng).
• Hướng dẫn tự học: Tài liệu định hướng sinh viên tự học qua việc lập sơ đồ tư duy phân loại nguyên nhân xuất huyết âm đạo, thực hành tính toán tăng trọng thai kỳ theo bảng phân loại BMI:

Chỉ số BMI trước mang thai	Tỷ lệ tăng cân khuyến nghị (% cân nặng mẹ)
< 18,5 (Gầy)	Tăng 25%
18,5 – 22,9 (Bình thường)	Tăng 20%
23,0 – 29,9 (Thừa cân)	Tăng 10 – 15%
$\ge$ 30,0 (Béo phì)	Tăng < 10%

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Cập nhật các hướng dẫn chuyên môn

Tài liệu tích hợp các quy chuẩn y tế chuyên ngành cập nhật:

• Tiêu chuẩn chẩn đoán Đái tháo đường thai kỳ theo IADPSG (3/2010): Ứng dụng ngưỡng chẩn đoán chính xác bằng nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose (FPG $\ge$5,1 mmol/L; sau 1 giờ $\ge$10,0 mmol/L; sau 2 giờ $\ge$8,5 mmol/L).
• Quy trình khám thai 9 bước: Tuân thủ Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản do Bộ Y tế ban hành năm 2009.

Ứng dụng thực tiễn và liên kết hệ thống y tế

• Mô hình chăm sóc phân cấp: Phân định rõ nhiệm vụ của điều dưỡng viên tại tuyến y tế cơ sở (quản lý 4 công cụ thai nghén, sơ cứu ban đầu, thực hiện cấp cứu Magie Sulfat và chuyển tuyến an toàn) so với xử trí chuyên sâu tại bệnh viện chuyên khoa.
• Liên kết đào tạo và lâm sàng: Giáo trình được biên soạn bởi các giảng viên và bác sĩ lâm sàng thuộc Bộ môn Điều dưỡng Sản phụ khoa – Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội, bám sát nhu cầu thực tế của mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu và các bệnh viện phụ sản trên địa bàn thành phố Hà Nội.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên Cao đẳng Điều dưỡng: Là tài liệu học tập chính khóa bắt buộc. Người học cần hoàn thành các học phần tiên quyết bao gồm: Giải phẫu – Sinh lý người, Vi sinh – Ký sinh trùng, Dược lý học, và Điều dưỡng cơ sở.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo án chuẩn để thiết kế bài giảng lý thuyết, biên soạn bảng kiểm dạy học kỹ năng thực hành và xây dựng ngân hàng câu hỏi lượng giá.
• Điều dưỡng viên, Nữ hộ sinh tại các cơ sở y tế: Dùng làm tài liệu tham khảo nhanh để tra cứu quy trình quản lý thai nghén, phác đồ tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ và quy chuẩn chăm sóc người bệnh phụ khoa tại trạm y tế xã, phường, phòng khám đa khoa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?
Tài liệu được biên soạn làm tài liệu giảng dạy chính thức cho sinh viên hệ Cao đẳng ngành Điều dưỡng đa khoa, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho nhân viên y tế tuyến cơ sở.

2. Học viên cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học?
Người học cần nắm vững kiến thức giải phẫu hệ sinh dục nữ, sinh lý học tuần hoàn – nội tiết, nguyên tắc vô khuẩn và các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản (đo dấu hiệu sinh tồn, tiêm truyền, dùng thuốc).

3. Điểm khác biệt cốt lõi trong phương pháp tiếp cận của giáo trình là gì?
Giáo trình áp dụng quan điểm tiếp cận lấy người phụ nữ và gia đình làm trung tâm chăm sóc, tích hợp quản lý sức khỏe sản phụ khoa gắn liền với môi trường tâm lý – xã hội của gia đình người bệnh.

4. Làm thế nào để học tốt các kỹ năng thực hành trong giáo trình?
Sinh viên cần đối chiếu các bước lý thuyết với bảng kiểm kỹ năng (như 4 bước khám Leopold, 9 bước khám thai), tích cực phân tích các tình huống giả định và tuân thủ các mốc thời gian chỉ định xét nghiệm sàng lọc.

5. Giáo trình có tích hợp các hướng dẫn chuyên môn chính thức nào?
Tài liệu tích hợp chuẩn chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ của IADPSG (2010), Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản của Bộ Y tế (2009), cùng các phác đồ dùng thuốc chuẩn (viên sắt/acid folic, Magie Sulfat, vaccine uốn ván).

---

Kết luận

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe phụ nữ, bà mẹ và gia đình cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện và có cơ sở khoa học về sinh lý, bệnh lý và quy trình điều dưỡng chuyên ngành sản phụ khoa. Bằng việc tích hợp các chuẩn mực chuyên môn quốc gia và quốc tế, giáo trình tạo dựng lộ trình học tập logic từ lý thuyết giải phẫu – sinh lý đến kỹ năng nhận định và xử trí các tình huống lâm sàng. Để đạt hiệu quả đào tạo tối ưu, người học cần kết hợp nghiên cứu nội dung giáo trình với Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (Bộ Y tế) và các tài liệu thực hành lâm sàng liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẢNG Y TẾ HÀ NỘI Giáo trình CHĂM SÓC SỨC KHỎE PHỤ NỬ, BÀ MẸ VÀ GIA ĐÌNH Tài liệu giảng dạy dành cho Cao đẳng ngành Điều dưỡng Bộ môn: Điều dưỡng Sản phụ khoa HÀ NỘI, 2021 GIÁO TRÌNH CHĂM SÓC SỨC KHỎE PHỤ NỮ, BÀ MẸ VÀ GIA ĐÌNH 1 LỜI NÓI ĐÀU Việc hoàn thiện một tài liệu cho sinh viên để đáp ứng chương trình của cơ quan chủ quản là cần thiết của Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội và Bộ môn Điều dưỡng sản phụ khoa. Môn học “Chăm sóc sức khỏe phụ nữ, bà mẹ và gia đình” là môn học chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo Cao đẳng điều dường. Tài liệu gồm 5 nội dung cơ bản trong chăm sóc phụ nữ ở các thời kỳ đó là: (1) Chăm sóc sức khỏe phụ nữ (2) Chăm sóc thai nghén (3) Chăm sóc chuyển dạ (4) Chăm sóc sau đẻ (5) Ke hoạch hóa gia đình. Với cách tiếp cận lấy phụ nữ và gia đình họ làm trung tâm chăm sóc, yêu cầu người học khi ra trường không chỉ chăm sóc sức khỏe phụ nữ mà còn chăm sóc cả gia đình của họ và mong muốn người phụ nữ có môi trường gia đình, xã hội thuận lợi nhất để phát triển và chăm sóc con cái của họ.

Đây là cách tiếp cận rất nhân văn và cũng khá mới so với cách nhìn truyền thống. Vì vậy tài liệu phải đáp ứng yêu cầu cung cấp đủ kiến thức cơ bản nhất, phù hợp cho đối tượng Điều dường đa khoa. Mặc dù nhóm biên soạn đã cố gắng rất nhiều nhưng có thể chưa thực sự đáp ứng được mong mỏi của các độc giả và các em sinh viên. Rất mong nhận được sự đóng góp để chúng tôi hoàn chỉnh tài liệu.

Trân trọng! Chủ biên Phạm Thúy Quỳnh 2 Tham gia biên soạn Chủ biên: Ths. Phạm Thúy Quỳnh Đồng chủ biên: Ths. Bùi Thị Phương Thành viên tham gia: Ts. Nguyễn Thanh Phong Ths.

Lê Tùng Lâm Ths. Phạm Thị Kim Hoàn Ths. Mã Thị Hồng Liên Bs. Trần Mai Huyên 3 Bài 1: CHÀM SÓC sức KHỎE PHỤ NỮ Thời gian: 05 tiết MỤC TIÊU HỌC TẬP Kiến thức: 1.

Trình bày được đặc điểm sinh lý sinh dục nữ. Giải thích được nguyên nhân, triệu chứng của một số hình thái viêm nhiễm sinh dục; rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường. Phân tích được nguyên nhân, triệu chứng của một số khối u sinh dục và u vú. Giao tiếp, tư vấn hiệu quả với khách hàng và các nhân viên y tế khác.

Lập được kế hoạch chăm sóc cho người phụ nữ bị một số bệnh phụ khoa: viêm nhiễm sinh dục; rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường; khối u sinh dục và u vú trên tình huống lâm sàng. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: 6. Thể hiện được sự tôn trọng, quan tâm đến các mong muốn và lòng tin của người phụ nữ trong việc chăm sóc. Sinh lý sinh dục nữ 1.

Buồng trúng Là tuyến vừa nội tiết, vừa ngoại tiết thuộc cơ quan sinh dục nữ. Buồng trứng tương ứng với tinh hoàn của cơ quan sinh dục nam. Tuy nhiên nếu tinh hoàn nằm ở ngoài cơ thể thì buồng trứng nằm trong tiểu khung. Có 2 buồng trứng nằm cạnh 2 vòi trứng ở 2 bên của tử cung.

Bình thường kích thước buồng trứng tương ứng khoảng ngón tay cái. Buồng trứng thay đổi cả hình thể và kích thước theo tuổi của người phụ nữ. Trong độ tuổi sinh đẻ, buồng trúng to hon, có nhiều nang noãn và phóng noãn hàng tháng tạo ra chu kì kinh nguyệt. Khi bé chưa dậy thì, buồng trúng nhỏ, chứa nhiều nang noãn nhỏ và khi đã mãn kinh buồng trúng không còn nang noãn, tổ chức có màu xơ trắng.

Buồng trứng có 2 chức năng chính là nội tiết và ngoại tiết. Chức năng nội tiêt Buồng trúng tiết ra 2 nội tiết chính là Estrogen và Progesteron. 4 - Estrogen của buồng trứng chủ yếu do các tế bào hạt của nang noãn tiết ra dưới tác động của FSH của tuyến yên.Chức năng chính của Estrogen: + Là nội tiết tố chính gây tăng trưởng niêm mạc tử cung; giúp biệt hóa, phát triển cơ quan và đặc điểm sinh dục phụ thứ phát như quy định cách mọc lông mu, phát triển vú, giọng nói, khung xương chậu. ; góp phần điều hòa hoạt động của trục Dưới đồi - Tuyến Yên - Buồng trứng.

+ Ngoài ra Estrogen còn có tác động lên các cơ quan khác như làm tăng kích thước các cơ quan sinh dục, làm ẩm âm đạo, tăng chất nhày cổ tử cung, giúp xương phát triển và chắc khỏe, giúp chuyển hóa mỡ,. + Phối họp Progesteron giúp niêm mạc tử chế tiết tạo điều kiện thuận lợi cho trứng làm tồ sau thụ thai. Giúp thai phát triển và trưởng thành. + Progesteron do hoàng thể tiết ra dưới tác động của LH của tuyến yên.

Chức năng chính: Làm niêm mạc tử cung chế tiết trong nửa 2 của vòng kinh, tạo điều kiện thuận lợi cho trứng làm tổ. + Chức năng khác: Phát triển và biệt hóa tuyến vú. Cùng một số nội tiết tố khác ức chế tiết sữa. Tham gia vào quá trình điều hòa hoạt động trục Dưới đồi - Tuyến yên - Buồng trứng.

+ Có tác dụng đối kháng với Estrogen trên niêm mạc tử cung. Phối họp cùng Estrogen phát triển, duy trì sự phát triển của thai. Tăng nguy cơ sảy thai nếu thiếu trong trường họp suy sớm hoàng thể của buồng trứng. Chức năng ngoại tiêt Từ khi dậy thì, buồng trứng bắt đầu hoạt động.

Mồi tháng thông thường phóng ra một noãn. Đôi khi có ngoại lệ có thể phóng 2 hoặc nhiều hon gây ra đa thai nếu noãn được thụ tinh hoặc không phóng noãn. Chức năng này kết thúc khi mãn kinh. Chu kỳ kinh nguyệt và hoạt động của buồng trứng - Kinh nguyệt là sự chảy máu có chu kỳ của tử cung đi đôi với sự rụng niêm mạc tử cung và chủ yếu là sự giảm Estrogen và Progesteron trong máu, nhung vai trò của Estrogen là quyết định.

- Đặc tính của kinh nguyệt: theo qui ước chung, chu kỳ kinh nguyệt được tính tù- ngày đầu tiên hành kinh (là ngày thứ nhất của chu kỳ kinh nguyệt) đến ngày trước khi có kinh lần sau (ngày kết thúc của chu kỳ kinh nguyệt). Nhung trên thực tế, để dễ 5 hiểu người ta thường tính chu kỳ kinh nguyệt từ ngày bắt đầu hành kinh lần này đến ngày bắt đầu có kinh lần sau. - Máu kinh nguyệt là máu không đông, kinh nguyệt có máu đông gặp trong trường họp băng kinh. - Lượng máu kinh khoảng 40 - lOOml.

- Chu kỳ kinh nguyệt thưòng gặp là 28 - 30 ngày có thể có nhũng chu kỳ kinh nguyệt dài hon 35 -40 ngày hoặc ngắn hon 20 - 25 ngày. - Đặc điểm ra máu kinh nguyệt: ngày đầu, ngày cuối ra ít nhũng ngày giữa ra nhiều. - Một chu kỳ kinh nguyệt là kết quả của một chu kỳ hoạt động của buồng trúng, chu kỳ hoạt động này được chia làm bốn thời kỳ. Neu lấy chu kỳ kinh nguyệt là 28 ngày, thì 4 thời kỳ đó là: 1.

Thời kỳ bong niêm mạc tử cung Từ ngày thứ 1 đến hết 3-4 ngày đầu của chu kỳ kinh nguyệt, niêm mạc tử cung bong ra gây chảy máu (thực chất đây là kết quả của chu kỳ kinh nguyệt trước). HORMON HƯỚNG SINH DỤC HORMON SINH DUC NỮ CHU KỲ BUổNG TRƯNG NỌl MAC TỬ CUNG o 4 8 12 16 20 24 28 Hình 1. Nhũng thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt (https://thuocchuabenh.vn/benh-san-khoa/chu-ky-kinh-nguyet-la-gi. Thời kỳ phát triển của noãn bào thành nang De Graaf Bắt đầu từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 14 của chu kỳ kinh nguyệt, dưới ảnh hưỏng của kích dục to FSH của thùy trước tuyến yên, một noãn bào của buồng trúng phát triển thành nang De Graaf.

Nang này càng lón càng tiết ra nhiều estrogen. Dưới tác dụng của estrogen, tế bào niêm mạc tử cung tăng sinh, dày lên nhưng không chế tiết 6 1. Thời kỳ phóng noãn (rụng trứng) Vào khoảng ngày thứ 14 của chu kỳ kinh nguyệt, nang De Graaf chín, bài tiết estrogen ngày càng nhiều và đạt mức tối đa, làm cho thùy trước tuyến yên ngừng bài tiết FSH, đồng thời bài tiết ra LH làm nang De Graaf vỡ ra, tiểu noãn được giải phóng và đi vào ống dẫn trứng, nếu không gặp tinh trùng để thụ tinh, noãn tự tiêu hủy. Thời kỳ hoàng thê Phần còn lại ở buồng trứng sau khi phóng noãn có màu vàng nên gọi là hoàng thể.

Dưới tác dụng của LH hoàng thể chế tiết ra progesterol và estrogen. Tại tử cung dưới tác dụng của progesterol niêm mạc tử cung dày lên, động mạch và các tuyến phát triển và chế tiết, tạo điều kiện để trứng thụ tinh về làm tổ. Vì vậy niêm mạc tử cung ở giai đoạn này còn gọi là niêm mạc hoài thai. Thường có hai khả năng: Nếu có thụ thai, hoàng thể phát triển và tồn tại 2,5tháng tiếp tục tiết ra progesterol giúp trứng làm tổ ở tử cung được tốt, nên được gọi là hoàng thể thai nghén.

Nếu không thụ thai, hoàng thể sẽ thoái hóa, nên gọi là hoàng thể kinh nguyệt. Đen ngày thứ 26 của chu kỳ kinh nguyệt nồng độ progesterol và estrogen trong máu giảm đột ngột, làm cho các mạch máu dưới niêm mạc tử cung xoắn lại gây chảy máu, niêm mạc tử cung bị hoại tử bong ra từng mảng nhỏ chảy ra ngoài tạo nên kinh nguyệt. Khi nồng độ progesterol và estrogen giảm theo cơ chế hồi tác FSH của thùy trước tuyến yên được giải phóng, tác động lên buồng trứng kích thích noãn bào phát triển và một chu kỳ kinh nguyệt mới lại bắt đầu. Trong mồi chu kỳ kinh nguyệt, thời kỳ hoàng thể thường là cố định 14 ngày.

Như vậy chu kỳ kinh nguyệt dài hay ngắn là tùy thuộc vào thời kỳ phát triển dài hay ngắn. Trên thực tế người ta thường chia một chu kỳ kinh nguyệt thành 2 thời kỳ (giai đoạn): trước phóng noãn gọi là thời kỳ phát triển và sau phóng noãn gọi là thời kỳ chế tiết. Neu chu kỳ kinh nguyệt không có phóng noãn là chu kỳ kinh nguyệt chỉ có một giai đoạn. Những thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt Do nội tiết tố thay đổi liên tục trong một chu kì nên có nhiều thay đổi diễn ra trong cơ thể người phụ nừ mà họ có thể cảm nhận được.

Còn chúng ta có thể ứng dụng các tính chất này để theo dõi, chẩn đoán và chăm sóc điều trị. Một sô thay đôi trong vòng kinh của phụ nữ: 1 - Trong giai đoạn trước phóng noãn: do có sự tăng dần của Estrogen nên người phụ nữ thấy âm đạo ẩm ưót tăng dần cho đến ngày phóng noãn.