ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH BỘ MÔN CHÂM CỨU ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH BỘ MÔN CHÂM CỨU GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY ĐẠI HỌC CHÂM CỨU HỌC 2 (Tái bản lần thứ nhất, có chỉnh sửa và bỗ sung) Chủ biên: PGS. Trịnh Thị Diệu Thường NHÀ XUẤT BẢN Y HỌC 2021 CHỦ BIÊN PGS. Trịnh Thị Diệu Thường Trưởng Khoa Y học cổ truyền Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh Trưởng Bộ môn Châm cứu BAN BIÊN SOẠN PGS.
Trịnh Thị Diệu Thường ThS. Nguyễn Văn Đàn Th5. Ngô Thị Kim Oanh Th§S. Kiều Xuân Thy ThS.
Phạm Thị Bình Minh ThS. Bai Pham Minh Man ThS. Ta Nguyén Thao Binh Th§. Phạm Đức Thắng BS.
Trần Hòa An BAN THƯ KÝ ThS. Tạ Nguyên Thảo Bình ThS. Phạm Đức Thắng BS. Trần Hòa An HỘI ĐÔNG THÂM ĐỊNH GIÁO TRÌNH 1.
Châu Ngọc Hoa, Giám đốc TTĐTNLYTTNCXH Chủ tịch 2. Trịnh Thị Diệu Thường, Trưởng Khoa YHCT Ủy viên TK 3. Nguyễn Thị Bay, Chủ tịch Hội Đông Tây y kết hợp TP.HCM_ Nhận xét I 4. Trần Viết Hoàng, Nguyên Trưởng khoa YHCT BV 175 Nhận xét 2 5.
Hà Thị Hồng Linh, Phó Giám đốc BV YHCT TP.HCM Ủy viên Quyết định lựa chọn và sử dụng giáo trình “Châm cứu học 2” tại Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh số 1836/QĐ-ĐHYD ngày 21 tháng 06 năm 2019 của Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình Châm cứu học 2 được xuất bản lần đầu năm 2019.
Ban biên tập rất cảm kích khi được sự quan tâm và đón nhận của bạn đọc, học viên và sinh viên. Hiện nay số lượng xuất bản lần 1 đã hết, Ban biên tập tái bản kèm chỉnh sửa một số lỗi trong lần in ấn trước, đồng thời bổ sung thêm 3 bài mới là Laser châm, Thủy châm và Chích lẻ. Mục tiêu của giáo trình Châm cứu học 2: Giải thích được cơ chế thần kinh sinh học của châm cứu. Trình bày được các kỹ thuật: hào châm, cứu, bổ và tả, điện châm, đầu châm, nhĩ châm, mai hoa châm, châm tê, laser châm, thủy châm, chích lễ.
Giải thích được tác dụng, chỉ định và chống chỉ định của các kỹ thuật hào châm, cứu, điện châm, đầu châm, nhĩ châm, mai hoa châm, châm tê, laser châm, thủy châm, chích lẻ. Ứng dụng được các nguyên tắc chọn huyệt. Xác định chính xác các vùng đầu châm, nhĩ châm, mai hoa châm. Thực hiện đúng kỹ thuật hào châm, nhĩ châm, điện châm, laser châm, thủy châm, chích lễ trên người mẫu.
Xử trí và phòng ngừa được các tai biến (nếu có) khi tiến hành kỹ thuật hào châm, cứu, điện châm, đầu châm, nhĩ châm, mai hoa châm, châm tê, laser châm, thủy châm, chích lễ trên người. Giáo trình nhằm giới thiệu cho người học những kiến thức cơ bản về các phương pháp châm cứu thường được sử dụng hiện nay như hào châm, điện châm, đầu châm, nhĩ châm, mai hoa châm, châm tê, laser châm, thủy châm, chích lể. Từng phương pháp được giới thiệu sơ lược lịch sử, chỉ định, chống chỉ định cũng như phương pháp áp dụng. Ngoài ra trong giáo trình còn có bài “Nguyên tắc chọn huyệt” giúp người học hiểu rõ các nguyên tắc cơ bản khi chọn huyệt để châm cứu.
Thú vị hơn, bài “Cơ chế thần kinh sinh học” sẽ cung cấp cho người học những góc nhìn và bằng chứng khoa học về châm cứu. Sau mỗi bài học đều có kèm theo câu hỏi ôn tập giúp người học tự học, tự kiểm tra kiến thức tốt hơn. Ngoài ra, các tài liệu tham khảo cuối mỗi bài sẽ là nguồn tra cứu, giúp mở rộng kiến thức liên quan. Những bài giảng lý thuyết sẽ được giảng bằng hình thức lên lớp hoặc elearning kết hợp với thực hành lâm sang tại các bệnh viện sẽ giúp người học hiểu rõ hơn về các phương pháp châm cứu trong Y học cổ truyền.
Ban biên soạn rất mong được các bạn học viên, sinh viên tham khảo kỹ lời nói đầu của giáo trình trước khi tham gia vào quá trình học tập môn học và rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của người học và đồng nghiệp. TRỊNH THỊ DIỆU THƯỜNG Trưởng Bộ môn Châm cứu MỤC LỤC Tiời:Rồi,đẤN:ssaeaeeieseeooikindonuantnandueildtdlrsctorrGanngitssrrnsDottrctsE3iTDnSrtssoit4essrrtkggrrgerlsstrren iii Cơ chế thần kinh sinh hoc cla ChAM CUU.cscesecsesssssesessesessesscsevscsssecessecesssesestessensessseeeess 1 NBG ChaNY sesesorcersereimormrrsarmeumveesenvecacmucsns ss scateapeuseeeyurceueec ae: estes tverencetsbea nla cta a eucans 94 891010901 cs seroccsnovccsuvcvvcosvectevesevivar tin wictvrus1s Wists cconueesboyyesereensydstuedeevdesapensaneeneapeti 118 BS. Trần Hòa An, ThS. Kiều Xuân Thy Thủy châm.
- - - - 5: 5225++*2*t2rtE thi mHrrrrrrriiriiitririiirirrie Chích lễ ThS. Phạm Đức Thắng, ThŠ. Nguyễn Văn Đàn Phụ lục. Tóm tắt các bệnh và rối loạn có thể được điều trị bằng châm cứu.
209 Đáp án câu hỏi ôn tập. 21) nsnesemarc en anessevasseserenatans Bate 188.csscssvessesseermcaneses ermmemseer smnannorecaneanennena r 213 neneres vi CƠ CHÉ THÂN KINH SINH HỌC CUA CHAM CUU MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng: 1. Giải thích được cơ chế châm cứu theo Y học cổ truyén. Trinh bày được tác đụng tại chỗ của châm cứu.
Trình bày được phản xạ bản thể — tự chủ của châm cứu. Trình bày được tác dụng toàn thân của châm cứu. ĐẠI CƯƠNG Hiệu quả của châm cứu có thể được giải thích theo cơ chế Y học cô truyền (kinh lạc, khí huyết, âm đương) hoặc theo cơ chế Y học hiện đại (thần kinh sinh học). Do vậy, người học châm cứu cần hiểu cả hai cơ chế trên dé bé sung tri thức và có tằm nhìn rộng hơn về châm cứu khi ứng dụng trong thực tế lâm sàng.
Vào năm 2002, lần đầu tiên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố hơn 40 bệnh, triệu chứng, rối loạn điều trị hiệu quả bằng châm cứu qua tổng hợp các báo cáo nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (Phụ lục), danh sách các nghiên cứu cơ bản và lâm sàng của châm cứu ngày cảng được mở rộng cả số lượng và chất lượng. => => Châm cứu Hiệu quả của vào huyệt châm cứu => Khái niệm: khi, kinh lạc, âm và dương => Hiệu quả của Châm cứu châm cứu vào huyệt = Khái niệm: _ giải phẫu thần kinh và sinh lý = Hiệu quả của Châm cứu châm cứu vào huyệt Cc Hình 1. A: Phương pháp châm cứu; B: Phương pháp châm cứu với khái niệm Y học cổ truyền; €: Phương pháp châm cứu với khái niệm Y học hiện đại 2. CO CHE CHAM CUU THEO Y HOC CO TRUYEN 2.
Điều hòa âm dương Theo Y học cổ truyền, bệnh tật phát sinh ra là do sự mắt cân bằng (quân bình) âm dương. Sự mắt cân bằng đó gây nên bởi các tác nhân gây bệnh bên ngoài (lục dâm) hoặc do sự biến đổi bất thường về mặt tình cảm, tỉnh thần (nội nhân) hoặc do các yếu tố bất nội ngoại nhân. Nguyên tắc điều trị chung của châm cứu là điều hòa (lập lại) mối cân bằng âm dương. Ví dụ đau đầu trong bệnh lý Can dương thượng cang do âm hư, điều trị châm cứu vừa bổ phần Can âm, nhưng vừa tả phần Can dương vượng.
Nâng chính khí và trục tà khí Theo Y học cô truyền, “Hư” có nghĩa là thiếu, chính khí suy. “Thực” đề cập đến sức mạnh của tà khí gây bệnh, trong trường hợp chính khí còn đầy đủ. Mục tiêu của trị liệu bằng châm cứu là nâng chính khí hư và trục tà khí bằng kim hoặc cứu hoặc cả hai để kích thích điều hòa tự động của cơ thể. Ví dụ, ở một người bệnh bị Cảm nhiệt thực chứng, điều trị bằng châm cứu nhằm mục đích thanh tán nhiệt bằng cách châm kim nông gây chảy máu.
Ở người bệnh Cảm hàn hư chứng, phương pháp điều trị châm cứu thường nhằm mục đích vừa nâng chính khí vừa trục xuất hàn tà bằng lưu kim lâu và cứu. CO CHE CHAM CỨU THEO THẢN KINH - SINH HỌC Khoa học hiện đại giải thích khi châm cứu vào các huyệt đạo sẽ kích thích khả năng chữa bệnh tự nhiên của cơ thé, giúp thúc đây sự khỏe mạnh về thể chất va tinh than qua các cơ chế thần kinh — thể địch xảy ra tại nhiều tầng của cơ thê: tại chỗ (tại vị trí châm), tủy sống và não bộ. Tác dụng tại chỗ Châm cứu tạo vi tổn thương, kích thích thụ thể thần kinh trong mô tại chỗ tác động (phản xạ sợi trục — axon reflex), giúp giải phóng các neuropeptide gây giãn mạch và tăng tuần hoàn tại chỗ, kết quả gây hiện tượng đỏ da quanh chỗ châm. Châm cứu có hiệu quả giảm đau tại chỗ thông qua việc giải phóng encephalin và endorphin cục bộ.
Dưỡng bảo (mast cell) trong mô liên kết tại chỗ châm đóng vai trò quan trọng trong cơ chế giảm đau của châm cứu. Zhang và cộng sự năm 2007 đã nghiên cứu chích disodium chromoglycate hủy dưỡng bảo tại vị trí huyệt châm, kết quả gây mắt tác dụng giảm đau của châm cứu. Phản ứng tại chỗ có ý nghĩa giải thích cho việc sử dụng A thị huyệt trong châm cứu. inh sinh học của châm cứu Ngoài hiệu quả tại chỗ trong điều trị đau, kích thích châm cứu có thê có tác dụng tại chỗ trong việc hồi phục dây thần kinh bị tổn thương như trong liệt dây VII ngoại biên, bằng cách cải thiện lưu lượng máu cục bộ và thúc đây quá trình trao đổi chất.
Phản xạ bản thể — tự chú (somato-autonomic reflex) 3. Phan xạ bán thể — tự chủ ở tiết đoạn túy sống (somafo-autonomic reflex with segmental pathway) Phản xạ điện thế tại tầng tủy sống: ở sừng sau tủy sống có hệ thống kiểm soát cảm giác đau được giải thích qua thuyết kiểm soát cổng của Melzack và Wall. Sợi dẫn truyền cảm giác đau AB (sợi lớn) có ngưỡng kích thích thấp và vận tốc dẫn truyền nhanh. Trong khi sợi AS va C (sợi nhỏ), có ngưỡng kích thích cao và vận tốc dẫn truyền chậm.
Các sợi này cùng tiếp hợp với tế bào T (Transmission cell) tại sừng sau tủy sống, từ đó các tín hiệu sẽ được dẫn truyền lên hệ thống cao hơn. Tuy nhiên con đường này có thể được hoạt hóa hay ức chế tùy thuộc vào ngưỡng kích thích. Với một kích thích đủ mạnh, tín hiệu đau sẽ dẫn truyền theo sợi nhỏ gây ức chế các tế bào SG (Substantia Gelatinosa) từ đó hoạt hóa các tín hiệu đến tế bào T, làm xuất hiện cảm giác đau. Ngược lại, một kích thích vừa phải, được dẫn truyền trong sợi lớn, gây kích thích tế bào SG, dẫn đến ức chế tín hiệu tới tế bào T từ sợi lớn và sợi nhỏ, do đó giúp giảm đau.
HE THONG KIEM SOAT CONG Soi lon Tín hiệu Hệ thống L_, đầu vào hành động Sợi nhỏ Hình 2. Cơ chế Kiểm soát cổng của Melzack và Wall Hiệu quả giảm đau của châm cứu được giải thích qua vai trò của hệ thống kiểm soát cổng Melzack và Wall.