Giáo Trình Cây Ăn Quả: Kỹ Thuật Trồng Trọt và Bảo Vệ Thực Vật

Giáo trình cây ăn quả cung cấp kiến thức về trồng trọt và bảo vệ thực vật cho sinh viên trung cấp, giúp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

• Tác giả: Th.S Hoàng Thị Thành
• Trường học: Trường Trung Cấp Trường Sơn
• Chuyên ngành: Trồng Trọt và Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Giáo Trình Cây Ăn Quả
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. PHẦN ĐẠI CƯƠNG
• 1.1. Bài 01 GIỚI THIỆU VỀ MÔN HỌC, HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TRIỂN VỌNG NGÀNH CÂY ĂN QUẢ CỦA NƯỚC TA
• 1.2. Bài 02 CÁC LOÀI CÂY ĂN QUẢ VÀ SỰ PHÂN BỐ
• 1.3. Bài 03 THIẾT KẾ VƯỜN CÂY ĂN QUẢ
• 1.4. Bài 4 CÁC BIỆN PHÁP NHÂN GIỐNG CÂY ĂN QUẢ
• 1.5. Bài 5 PHƯƠNG PHÁP CẮT TỈA TẠO HÌNH CÂY ĂN QUẢ VÀ CẮT TỈA TẠO QUẢ
• 2. PHẦN CHUYÊN MÔN
• 2.1. Bài 1 Cây họ cam quýt (Citrus spp)
• 2.2. Bài 2 CÂY XOÀI
• 2.3. Bài 3
• 2.4. Bài 4 CÂY NHÃN VÀ CHÔM CHÔM
• 2.5. Bài 5 CÂY DỨA
• 2.6. Bài 6 CÂY CHUỐI
• 3. PHẦN THỰC HÀNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình cây ăn quả Kỹ thuật trồng trọt

Giáo trình cây ăn quả cung cấp kiến thức cơ bản về kỹ thuật trồng cây ăn quả và bảo vệ thực vật. Ngành cây ăn quả đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp Việt Nam, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống nông dân. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn sản xuất.

1.1. Hiện trạng sản xuất cây ăn quả tại Việt Nam

Trong những năm qua, diện tích cây ăn quả ở Việt Nam đã tăng đáng kể. Theo thống kê, diện tích cây ăn quả đã tăng gấp 3,4 lần trong giai đoạn 1991-2000. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của ngành cây ăn quả trong bối cảnh hội nhập kinh tế.

1.2. Giá trị dinh dưỡng của cây ăn quả

Cây ăn quả cung cấp nhiều loại vitamin và khoáng chất cần thiết cho sức khỏe con người. Các loại quả như cam, quýt, và xoài không chỉ ngon mà còn giàu dinh dưỡng, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

II. Thách thức trong kỹ thuật trồng cây ăn quả và bảo vệ thực vật

Ngành trồng cây ăn quả đang đối mặt với nhiều thách thức như sâu bệnh và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ thực vật hiệu quả là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Các loại sâu bệnh phổ biến trên cây ăn quả

Sâu bệnh như rệp, nấm và vi khuẩn thường gây hại cho cây ăn quả. Việc nhận diện và phòng ngừa kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ năng suất cây trồng.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến cây ăn quả

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi về thời tiết, ảnh hưởng đến thời vụ trồng và thu hoạch. Điều này đòi hỏi nông dân phải điều chỉnh kỹ thuật canh tác để thích ứng với tình hình mới.

III. Phương pháp trồng cây ăn quả hiệu quả và bền vững

Để nâng cao năng suất và chất lượng cây ăn quả, cần áp dụng các phương pháp trồng trọt hiện đại. Việc lựa chọn giống cây phù hợp và áp dụng kỹ thuật chăm sóc đúng cách sẽ giúp cây phát triển tốt hơn.

3.1. Kỹ thuật chọn giống cây ăn quả

Việc chọn giống cây ăn quả có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích nghi với điều kiện khí hậu là rất quan trọng. Các giống cây như xoài, nhãn, và bưởi đang được ưa chuộng nhờ năng suất cao và chất lượng tốt.

3.2. Kỹ thuật chăm sóc cây ăn quả

Chăm sóc cây ăn quả bao gồm tưới nước, bón phân và cắt tỉa. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp cây phát triển khỏe mạnh và cho năng suất cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong sản xuất cây ăn quả

Nghiên cứu và ứng dụng các kỹ thuật mới trong sản xuất cây ăn quả là rất cần thiết. Việc áp dụng công nghệ hiện đại không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.1. Công nghệ trong sản xuất và chế biến cây ăn quả

Công nghệ chế biến hiện đại giúp bảo quản và chế biến sản phẩm cây ăn quả hiệu quả hơn. Việc này không chỉ tăng giá trị sản phẩm mà còn kéo dài thời gian bảo quản.

4.2. Kết quả nghiên cứu về cây ăn quả

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới có thể tăng năng suất cây ăn quả lên đến 30%. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển ngành cây ăn quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngành cây ăn quả

Ngành cây ăn quả có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong và ngoài nước.

5.1. Định hướng phát triển ngành cây ăn quả

Cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho ngành cây ăn quả, tập trung vào việc nâng cao chất lượng giống và áp dụng công nghệ mới trong sản xuất.

5.2. Tương lai của cây ăn quả trong nền kinh tế

Cây ăn quả sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mô đun: Cây ăn quả (Mã mô đun: MĐ 15) do Thạc sĩ Hoàng Thị Thành chủ biên, được ban hành kèm theo Quyết định số 226/QĐ-TCTS ngày 15 tháng 12 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Trung cấp Trường Sơn Đắk Lắk. Tài liệu được biên soạn phục vụ công tác đào tạo chuyên ngành Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Trong tiến trình chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau các môn học chung và khối kiến thức cơ sở ngành gồm: Khí tượng nông nghiệp, Côn trùng học, Bệnh học đại cương, Quản lý cỏ dại và Thuốc Bảo vệ thực vật.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc cung cấp hệ thống tri thức tổng quát về ngành sản xuất quả tại Việt Nam và trên thế giới; trang bị phương pháp phân loại thực vật học, kỹ thuật điều tra thổ nhưỡng, thiết kế quy hoạch vườn quả, phương pháp nhân giống sạch bệnh, cắt tỉa tạo tán, xử lý ra hoa và quản lý dịch hại. Người học sau khi hoàn thành chương trình có năng lực áp dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất, thực hiện chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật thông qua công tác khuyến nông, tổ chức thí nghiệm chuyên ngành và quản trị quy trình canh tác các nhóm cây ăn quả hàng hóa chủ lực.

Cấu trúc giáo trình chia thành hai phần chính: Phần Đại cương (từ Bài 01 đến Bài 05) và Phần Chuyên môn (nghiên cứu sâu từng loài cây cụ thể như cây có múi, xoài, sầu riêng, nhãn, chôm chôm, dứa, chuối), kết hợp cùng nội dung hướng dẫn thực hành và hệ thống tài liệu tham khảo. Điểm đặc thù của tài liệu là việc tích hợp chặt chẽ giữa nguyên lý nông học thực vật với kinh nghiệm canh tác thực tế tại các vùng sinh thái trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai tuần tự từ nhận diện tổng quan, cơ sở sinh học, thiết kế hạ tầng canh tác cho đến các quy trình kỹ thuật chuyên sâu:

• Bài 01: Giới thiệu về môn học, hiện trạng sản xuất và triển vọng ngành cây ăn quả của nước ta: Khái quát định nghĩa khoa học cây ăn quả, phân tích số liệu thống kê sản xuất giai đoạn 1980–2000 (tổng diện tích đạt 520.200 ha năm 2000), cơ cấu vùng sản xuất (Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 38–46% diện tích, 45–50% sản lượng cả nước), phân tích thành phần dinh dưỡng của quả (vitamin C, A, B, PP, pectin, đường dễ tiêu) và định hướng quy hoạch theo đề án phát triển rau quả hoa của Chính phủ.
• Bài 02: Các loài cây ăn quả và sự phân bố: Trình bày hệ thống phân loại theo thị trường (nhiệt đới, á nhiệt đới, ôn đới) và theo thực vật học (16 họ tiêu biểu như Rutaceae, Bromeliaceae, Rosaceae, Myrtaceae, Sapindaceae, Ebenaceae, Sapotaceae...); phân tích đặc điểm 5 vùng sản xuất sinh thái (Trung du Miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên) cùng bảng danh mục thời vụ thu hoạch của 21 chủng loại quả đặc sản.
• Bài 03: Thiết kế vườn cây ăn quả: Quy trình điều tra cơ bản thổ nhưỡng, địa hình, nguồn nước; kỹ thuật thiết kế mặt bằng (đào mương lên liếp ở Đồng bằng sông Cửu Long); tính toán đai rừng cản gió (hướng thẳng góc hoặc xiên 30 độ, khoảng cách bảo vệ bằng 15–20 lần chiều cao cây); xây dựng hệ thống đê bao chống lũ, cống đầu mối, bọng điều tiết nước và kiểm soát mặn.
• Bài 04: Các biện pháp nhân giống cây ăn quả: Cơ cấu tổ chức vườn ươm (khu cây mẹ, khu nhân giống, khu luân canh họ đậu); phân tích ưu - nhược điểm và quy trình kỹ thuật của các phương pháp: nhân giống bằng hạt (ứng dụng hiện tượng đa phôi ở xoài, bơ, cam quýt, măng cụt), tách chồi, chiết cành, giâm hom, ghép cây (ghép nối cầu, ghép tiếp rễ) và đại cương nuôi cấy mô tế bào in vitro.
• Bài 05: Phương pháp cắt tỉa tạo hình cây ăn quả và cắt tỉa tạo quả: Cơ sở sinh lý phân hóa mầm hoa và điều tiết cành sinh dưỡng; nguyên tắc tạo hình khung tán 1 thân chính, 3–5 cành cấp 1, cành cấp 2 và cấp 3; phương pháp đốn trẻ cành già cách mặt đất 80–100 cm; quy trình cắt tỉa tạo quả chuyên sâu trên cây nho tại Ninh Thuận với chu kỳ 3 vụ/năm (Đông xuân, Xuân hè, Thu đông) trên giống Cardinal và Ribier.
• Phần Chuyên môn (Cây họ cam quýt Citrus spp. và các cây ăn quả chủ lực): Phân loại học chi Citrus (họ Rutaceae, phân họ Aurantioideae, dẫn liệu Tanaka 1954, Webber 1967); phân tích sinh thái nhiệt độ (13–38°C, tối thích 23–29°C), cường độ ánh sáng (10.000–15.000 lux), vũ lượng (1.400 mm), độ mặn nước tưới (NaCl < 1,5 g/l), đất trồng (pH 5,5–6,5); quy trình nhân giống sạch bệnh và kỹ thuật canh tác xoài, nhãn, chôm chôm, dứa, chuối.

Tiến trình phát triển logic của nội dung:
[Hiện trạng & Tài nguyên thực vật] ➔ [Khảo sát & Thiết kế mặt bằng vườn] ➔ [Tổ chức Vườn ươm & Nhân giống] ➔ [Kỹ thuật Cắt tỉa, Tạo tán & Xử lý ra hoa] ➔ [Quy trình canh tác chuyên đề từng loài cây]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý luận sinh học và sinh thái học cây ăn quả: Mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố ngoại cảnh (nhiệt độ, quang chu kỳ, vũ lượng, ẩm độ không khí, độ mặn, tầng canh tác) với các chu kỳ sinh trưởng, phân hóa mầm hoa, thụ phấn và phát triển quả.
• Phân loại học thực vật: Hệ thống phân loại chi tiết họ Cam quýt (Rutaceae), họ Hoa hồng (Rosaceae), họ Bồ hòn (Sapindaceae), họ Dứa (Bromeliaceae), họ Chuối (Musaceae) và các dẫn liệu phân loại của Swingle, Webber, Tanaka.
• Cơ sở sinh lý di truyền và nhân giống: Bản chất phôi tâm vô tính (nucellar embryony) trong nhân giống hạt đa phôi; cơ chế hình thành rễ bất định trong giâm hom, chiết cành; nguyên lý tương thích mô tầng sinh sinh dưỡng trong kỹ thuật ghép cây; tác động của hormone sinh trưởng (IAA, NAA, IBA, Cytokinin) trong môi trường in vitro.
• Thủy văn và cơ sở kỹ thuật đất đai: Động thái nước ngầm, cơ chế xói mòn trên đất dốc, nguyên lý vận hành cống bọng hai chiều theo chế độ thủy triều, tính toán biên độ ngập lũ tại hạ lưu và thượng lưu lưu vực sông Mê Kông.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện các thao tác cắt ghép cành, giâm cành, chiết cành đúng vị trí mắt mầm; kỹ thuật đốn tỉa tạo tán cân đối 3 cấp; pha chế dung dịch boóc-đô 10% và quét vôi xử lý vết cắt; thao tác cắt cành nho ở vị trí mắt thứ 6–8 trên cành cấp 1 để kích thích ra hoa.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khảo sát, đo đạc và đánh giá các chỉ tiêu lý hóa học của đất (độ phì, độ chua pH, độ mặn NaCl, độc chất Bo/Carbonat); phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn vùng để dự báo mùa vụ và thời điểm xả lũ, lấy nước ngọt.
• Kỹ năng thực hành quy hoạch và chuyển giao (Practical competencies): Vẽ sơ đồ thiết kế mặt bằng trang trại, xác định hướng đai rừng chắn gió phù hợp với gió mùa thịnh hành; lập kế hoạch phân lô, đào mương, đắp líp; xây dựng quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp và hướng dẫn kỹ thuật canh tác trực tiếp cho nông dân.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn phục vụ phương thức đào tạo dựa trên năng lực (competency-based training), kết hợp giữa tiếp thu kiến thức lý thuyết nền tảng và rèn luyện kỹ năng thực hành nghề:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Sử dụng phương pháp mô đun hóa (modular teaching), trong đó mỗi bài học đều bắt đầu bằng mục tiêu rõ ràng về kiến thức, kỹ năng và mức độ tự chủ. Nội dung đi từ cơ sở lý luận sinh học đến hướng dẫn thao tác thực tế ngoài đồng ruộng.
• Bài tập và phân tích trường hợp điển hình (Case studies): Giáo trình lồng ghép các bài học thực tiễn từ vùng sản xuất lớn như mô hình chuyển đổi cơ cấu cây ăn quả tại Đồng bằng sông Cửu Long, giải pháp canh tác cây chanh không hạt quy mô 100 ha tại Bến Lức (Long An), kỹ thuật xử lý ra hoa trái vụ cho xoài Cát Chu tại Đồng Tháp, hoặc quy trình ép cây nho ra 3 vụ/năm tại Ninh Thuận trong điều kiện không có mùa đông lạnh.
• Hệ thống bài tập thực hành: Người học được yêu cầu thực hiện các bài tập tính toán khoảng cách đai rừng chắn gió (bằng 15–20 lần chiều cao cây đai rừng), xác định kích thước mương líp dựa trên độ sâu ngập lũ, lập quy hoạch mặt bằng vườn ươm 3 khu (khu cây mẹ, khu nhân giống, khu luân canh) và thao tác kỹ thuật cắt tỉa cành trên giàn nho hoặc vườn cam quýt.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Đánh giá định kỳ thông qua hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài (tập trung vào phân loại, ưu - nhược điểm của các phương pháp nhân giống, nguyên tắc cắt tỉa cành gỗ) kết hợp với đánh giá trực tiếp thao tác thực hành tại vườn ươm và trại thực nghiệm.
• Hướng dẫn tự học: Tài liệu yêu cầu người học chủ động tra cứu danh mục phân loại thực vật, theo dõi diễn biến mùa vụ quả tại địa phương, quan sát tập quán sử dụng phân bón và cơ cấu đất đai nơi cư trú để đối chiếu với các nguyên tắc lý thuyết được trình bày trong giáo trình.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn xác và hệ thống hóa cao về phân loại thực vật: Giáo trình cung cấp danh mục chi tiết các loài cây ăn quả tại Việt Nam, bao gồm tên tiếng Việt, tên khoa học, họ thực vật và tên tiếng Anh (từ Passiflora edulis, Nephelium lappaceum, Manilkara achras đến Pyrus pyrifolia), chuẩn hóa hệ thống phân loại cam quýt theo tộc Citreae và tộc phụ Citrinae.
• Phản ánh trung thực điều kiện tự nhiên và vùng sinh thái nông nghiệp Việt Nam: Phân chia chi tiết 5 vùng sản xuất quả với đặc trưng khí hậu, nhóm đất thích hợp (đất phù sa, đất feralit, đất xám mùn) và các cây trồng tiêu biểu từ vùng núi cao trên 500 m (đào, mận, lê ôn đới) đến vùng đồng bằng châu thổ và đất cát ven biển.
• Tích hợp các số liệu sản xuất và địa danh chuyên canh thực tế: Giáo trình viện dẫn các số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chỉ rõ các vùng chuyên canh đặc thù như: Bơ sáp Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), Cam sành Hàm Yên (Tuyên Quang), Chôm chôm Long Khánh (Đồng Nai), Bưởi da xanh (Bến Tre), Xoài Cát Chu (Đồng Tháp), Chanh Bến Lức (Long An), Sapo Mặc Bắc (Tiền Giang).
• Giải pháp canh tác thích ứng với biến đổi địa hình và thủy văn: Phân tích sâu sắc kỹ thuật đào mương lên líp trên các vùng đất phù sa trũng, đất phèn mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long; các chỉ số ngưỡng chịu đựng mặn của nguồn nước tưới (NaCl dưới 1,5 g/l, Mg dưới 0,3 g/l); kỹ thuật xử lý ép cành cưỡng bức trên cây nho trong điều kiện sinh thái nhiệt đới.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên chuyên ngành: Học viên hệ trung cấp, sinh viên cao đẳng và đại học thuộc các ngành Trồng trọt, Bảo vệ thực vật, Nông học, Lâm nghiệp nhiệt đới và Khuyến nông.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu giáo trình hiệu quả, người học cần nắm vững kiến thức từ các môn học cơ sở: Khí tượng nông nghiệp (nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa), Côn trùng học và Bệnh học đại cương (vòng đời sâu bệnh, tác nhân nấm/vi khuẩn/virus), Quản lý cỏ dại và Hóa bảo vệ thực vật.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun MĐ 15: Cây ăn quả; định hướng khung bài giảng lý thuyết, giáo án thực hành ngoài hiện trường và thiết kế đề thi kiểm tra tay nghề.
• Cán bộ khuyến nông và chủ trang trại: Dùng làm tài liệu tra cứu kỹ thuật tiêu chuẩn về nhân giống cây ăn quả, nguyên tắc đốn tỉa cành gỗ, thiết kế đai cản gió và kỹ thuật quản lý nước trong điều kiện canh tác thực địa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho học viên trình độ trung cấp và sinh viên cao đẳng/đại học khối ngành Nông nghiệp (Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho giảng viên, cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên quản lý vườn cây ăn quả.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ sở ngành gồm: Khí tượng nông nghiệp, Côn trùng học đại cương, Bệnh học đại cương, Quản lý cỏ dại và Thuốc Bảo vệ thực vật nhằm hiểu rõ các tương tác sinh thái và quy trình bảo vệ thực vật trên cây ăn quả.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu tập trung xử lý trực tiếp các bài toán kỹ thuật tại các vùng sinh thái trọng điểm của Việt Nam, đặc biệt là kỹ thuật đào mương lên líp chống ngập/mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long, kỹ thuật đai rừng chắn gió và chu trình cắt cành 3 vụ/năm trên cây nho Ninh Thuận.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Học viên nên kết hợp học lý thuyết trong từng bài với quan sát thực địa tại các nhà vườn; rèn luyện kỹ năng nhận diện họ thực vật, lập bảng so sánh ưu - nhược điểm của từng phương pháp nhân giống và hoàn thành đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương.

5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu bổ trợ và thực hành không?

Có. Giáo trình tích hợp phần bài tập thực hành, bảng phân loại mùa vụ chi tiết cho 21 loại quả đặc sản, các hình vẽ minh họa thao tác kéo cắt cành, sơ đồ vườn ươm và danh mục tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ nghiên cứu mở rộng.

---

Kết luận

Giáo trình Mô đun: Cây ăn quả (Mã mô đun: MĐ 15) của Trường Trung cấp Trường Sơn Đắk Lắk là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống kiến thức từ đại cương thực vật học, kỹ thuật quy hoạch vườn cây đến các biện pháp canh tác chuyên sâu các loài cây ăn quả nhiệt đới và á nhiệt đới. Lộ trình đào tạo được xây dựng logic, giúp người học phát triển đồng bộ từ hiểu biết quy luật sinh học đến năng lực thực thi các thao tác nông học phức tạp. Để mở rộng kiến thức, người học nên kết hợp tra cứu các công trình nghiên cứu chuyên sâu về phân loại Citrus của Tanaka, Webber cùng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành về sản xuất rau quả an toàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH & XÃ HỘI ĐẮK LẮK TRƯỜNG TRUNG CẤP TRƯỜNG SƠN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: CÂY ĂN QUẢ NGÀNH/NGHỀ: TRỒNG TRỌT VÀ BẢO VỆ THỰC VẬT TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: 226/QĐ - TCTS ngày 15 tháng 12 năm 2022 của Hiệu trưởng trường Trung Cấp Trường Sơn Đắk Lắk, năm 2022 i TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. ii LỜI GIỚI THIỆU Cây ăn quả ở nước ta là một ngành quan trọng trong nông nghiệp, trên cơ sở khai thác lợi thế về điều kiện khí hậu, sinh thái đa dạng và nguồn lao động dồi dào đã mở ra khả năng mới về xuất khẩu các mặt hàng từ sản phẩm quả. Đẩy mạnh phát triển trồng cây ăn quả vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, vừa tăng kim ngạch xuất khẩu, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống cho nhân dân.

Để giúp cho sinh viên ngành Trồng trọt và bảo vệ thực vật có những kiến thức về sản xuất cây ăn quả trên thế giới và trong nước, đồng thời nắm bắt các kỹ thuật cơ bản, các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất cây ăn quả trong thu hoạch, bảo quản, chế biến các loại quả và hướng dẫn một số vấn đề cơ bản về phương pháp nghiên cứu cây ăn quả. Trong quá trình biên soạn giáo trình. Dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết. Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các nhà giáo, các chuyên gia, người sử dụng lao động và người trực tiếp lao động trong lĩnh vực cây ăn quả để giáo trình được điều chỉnh, bổ sung cho hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu học nghề trong thời kỳ đổi mới.

Xin chân thành cảm ơn!., ngày……tháng……năm……… Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Th.S Hoàng Thị Thành iii MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN. ii LỜI GIỚI THIỆU. iii MỤC LỤC .iv GIÁO TRÌNH MÔN HỌC CÂY ĂN QUẢ .1 Vị trí, tính chất của mô đun: .1 Mục tiêu môn học .1 PHẦN ĐẠI CƯƠNG .3 Bài 01 GIỚI THIỆU VỀ MÔN HỌC, HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TRIỂN VỌNG NGÀNH CÂY ĂN QUẢ CỦA NƯỚC TA .3 Mục tiêu của bài: .3 Nội dung bài:.

Giới thiệu về môn học. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ quả trên thế giới, trong khối Asian và tại Việt Nam. Giá trị dinh dưỡng và sử dụng của quả và cây ăn quả. Triển vọng phát triển ngành trồng cây ăn quả ở nước ta .4 Bài 02: CÁC LOÀI CÂY ĂN QUẢ VÀ SỰ PHÂN BỐ .6 Mục tiêu của bài .6 Nội dung bài.

Phân loại quả. Theo thị trường. Theo thực vật học. Danh sách các loài cây ăn quả ở Việt Nam phân theo họ thực vật (tên khoa học, họ, tên tiếng Anh).

Sự phân bố vùng sản xuất. Mùa vụ quả .11 Bài 03:THIẾT KẾ VƯỜN CÂY ĂN QUẢ .13 Mục tiêu của bài .13 Nội dung bài. Điều tra cơ bản vùng đất. Thiết kế tổng thể mặt bằng.

Thiết kế đai cản gió và hàng rào bảo vệ. Thiết kế chống xói mòn trên đất dốc. Thiết kế chống úng. Dự kiến các biện pháp kỹ thuật canh tác .17 Bài 4: CÁC BIỆN PHÁP NHÂN GIỐNG CÂY ĂN QUẢ .19 Mục tiêu của bài: .19 Nội dung bài:.

Tổ chức khu ươm giống. Đại cương về các phương pháp nhân giống. Một số phương pháp nhân giống thường gặp trong sản xuất .20 Bài 5: PHƯƠNG PHÁP CẮT TỈA TẠO HÌNH CÂY ĂN QUẢ VÀ CẮT TỈA TẠO QUẢ.26 Mục tiêu của bài: .26 Nội dung bài:. Ý nghĩa và mục đích của sự cắt tỉa.

Nguyên tắc cắt tỉa cây ăn quả thân gỗ. Phương pháp cắt tìa cành non và cành già. Tạo hình cây ăn quả. Cắt tỉa để cây cho quả: trường hợp cây nho (hoặc cây táo).

Tác động của việc cắt cành. Mùa vụ cắt cành. Kỹ thuật cắt cành. PHẦN CHUYÊN MÔN.39 Bài 1: Cây họ cam quýt (Citrus spp) .39 Mục tiêu của bài: .39 Nội dung bài:.

Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng. Điều kiện khí hậu và đất đai. Phân loại tổng quát và giống trồng. Đặc điểm sinh học.

Nhân giống cam quýt sạch bệnh. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch. Mật độ và khoảng cách trồng. Thời vụ trồng.

Đại cương về sâu bệnh và sự thiếu dinh dưỡng.64 Bài 2: CÂY XOÀI .68 Mục tiêu của bài: .68 Nội dung bài:. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng. Điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm sinh học.

Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch. Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng .74 Mục tiêu của bài: .76 Nội dung bài:. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng.

Điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm sinh học. Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch.

Kỹ thuật trồng trọt. Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng .83 Bài 4: CÂY NHÃN VÀ CHÔM CHÔM.85 Mục tiêu của bài: .85 Nội dung bài:. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng. Điều kiện khí hậu và đất đai.

Đặc điểm sinh học. Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch. Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng.

Cây Chôm Chôm. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng. Điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm sinh học.

Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch. Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng .96 Bài 5: CÂY DỨA .97 Mục tiêu của bài: .97 Nội dung bài:. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng.

Điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm sinh học. Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch.

Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng .108 Bài 6: CÂY CHUỐI .110 Mục tiêu của bài: .110 Nội dung bài. Giới thiệu tổng quát về nguồn gốc, sản xuất, tiêu thụ, chế biến, xuất nhập khẩu và giá trị dinh dưỡng và sử dụng. Điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc điểm sinh học.

Phân loại tổng quát và giống trồng. Kỹ thuật canh tác: từ trồng tới thu hoạch. Kỹ thuật canh tác. Đại cương về sâu bệnh và thiếu dinh dưỡng.

PHẦN THỰC HÀNH .125 TÀI LIỆU THAM KHẢO .126 vii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC CÂY ĂN QUẢ Tên môn học: CÂY ĂN QUẢ Mã mô đun: MĐ 15 Vị trí, tính chất của mô đun: Vị trí: Được bố trí sau chương trình các môn học chung và các môn học cơ sở chuyên ngành: Khí tượng nông nghiệp; Côn Trùng học, Bệnh học đại cương, Quản lý cỏ dại, Thuốc Bảo Vệ thực vật; Tính chất: Có được các kiến thức tổng quát về ngành trồng cây quả từ đó có khả năng đọc tài liệu, phân tích, đánh giá các mặt về kinh tế và kỹ thuật sản xuất quả nhiệt đới. Có kỹ năng thiết kế vườn quả, áp dụng các biện pháp kỹ thuật như chọn giống và nhân giống cây ăn quả, trồng, chăm sóc, xử lý ra hoa và thu hoạch cũng như có khả năng tổ chức các thí nghiệm về cây ăn quả và chuyển giao công nghệ về ngành trồng cây ăn quả cho nông dân. Mục tiêu môn học Về kiến thức: Trình bày cơ bản về hiện trạng sản xuất, tài nguyên giống, thiết kế vườn cây ăn quả, đặc điểm sinh học, các giống trồng chính, biện pháp nhân giống, kỹ thuật canh tác và bảo vệ thực vật để nâng cao năng suất và chất lượng một số loại quả chính ở Nam Bộ. Trang bị các kiến thức cơ bản và cập nhật về ngành trồng cây ăn quả để có thể khai thác các tài liệu chuyên môn sâu, tiến hành các thí nghiệm, áp dụng các kỹ thuật vào sản xuất quả theo hướng hàng hóa.

Về kỹ năng: Cập nhật các thông tin về kinh tế, các áp dụng kỹ thuật kết hợp với các kinh nghiệm truyền thống của Việt Nam; bao gồm các hiểu biết cơ bản được trình bày ở phần đại cương và các hiểu biết chuyên sâu về từng nhóm cây để nâng cao năng suất và chất lượng các loại quả chủ lực của Nam Bộ, đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của thị trường trong và ngoài nước về quả. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: 1 Học viên sau học môn cây ăn quả có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất thông qua các chuyển giao khoa học công nghệ cho nông dân (khuyến nông), qua sự hợp tác với các công ty chuyên ngành hoặc tự tổ chức thực hiện được các nghiên cứu về cây ăn quả, thiết kế và thực hiện được các khâu trong sản xuất một số loại quả chính. Tạo cho học viên có khả năng tổng hợp, đánh giá các vấn đề về khoa học và sản xuất quả. 2 PHẦN ĐẠI CƯƠNG Bài 01 GIỚI THIỆU VỀ MÔN HỌC, HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TRIỂN VỌNG NGÀNH CÂY ĂN QUẢ CỦA NƯỚC TA Mục tiêu của bài: Xác định vị trí môn học, hiện trạng sản xuất và tiêu thụ quả và phương hướng phát triển Nội dung bài: 1.

Giới thiệu về môn học Nghề trổng cây ăn quả là một bộ phận của sản xuất nông nghiệp mà đối tượng của nó là những cây lâu năm có quả ăn được. Khoa học cây ăn quả nghiên cứu các đặc tính sinh học của cây ăn quả, vị trí và vai trò của chúng trong hệ sinh thái, những quy luật về mối quan hệ giữa cây ăn quả với điều kiện ngoại cảnh.