TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ - 2016 TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH BỘ MÔN Y HỌC CƠ SỞ GIAÙO TRÌNH BIÊN SOẠN VÀ TRÌNH BÀY BS. Nguyễn Văn Thịnh Trang 1 Mục lục. MỤC LỤC Trang 1. Chương trình bệnh học nội khoa 3 3.
Nhiễm trùng ngoại khoa 5 4. Vết thương phần mềm 13 5. Bong gân, trật khớp 31 7. Chấn thương – Vết thương lồng ngực 37 8.
Chấn thương sọ não 47 9. Thăm khám bụng ngoại khoa 61 10. Chấn thương – Vết thương vùng bụng 77 11. Viêm ruột thừa cấp 85 12.
Viêm phúc mạc 95 13. Hẹp môn vị 111 15. Ung thư dạ dày 123 17. Ung thư đại tràng 133 18.
Thoát vị bẹn 139 19. Sỏi tiết niệu 145 20. U xơ tiền liệt tuyến 153 21. Hẹp bao qui đầu 161 22.
Tài liệu tham khảo 169 Giáo trình Bệnh học Ngoại khoa. Trang 2 LỜI NÓI ĐẦU Sau một thời gian tạm ngưng đào tạo loại hình Y sỹ trên cả nước, từ năm 2008, Bộ Y tế và Bộ Giáo dục - Đào tạo đã cho phép các trường trung cấp chuyên nghiệp đào tạo trở lại loại hình Y sỹ. Mặc dù đã triển khai đào tạo 8 khoá Y sỹ nhưng Nhà trường vẫn chưa có giáo trình Bệnh học Ngoại khoa chính thức, để chuyển tải kiến thức cho học sinh hầu hết giáo viên sử dụng tài liệu phát tay chưa được thẩm định. Vì vậy việc biên soạn giáo trình Bệnh học Ngoại khoa là công việc cấp bách để phục vụ kịp thời công tác giảng dạy và học tập tại Trường.
Với tiêu chí bám sát mục tiêu đào tạo đối tượng Y sỹ, chúng tôi quan tâm đặc biệt đến kiến thức và kỹ năng liên đến quan nội dung nhận định triệu chứng. Do đó, các kiến thức trong giáo trình Bệnh học Ngoại khoa được biên soạn lần này mô tả khá chi tiết về triệu chứng học để giúp học sinh phát triển kỹ năng khám, nhận định dấu hiệu và tổng hợp hội chứng. Ngoại trừ những xử trí mang tính cấp cứu được trình bày khá chi tiết về điều trị, hầu hết nội dung phần điều trị chỉ mang tính chất định hướng xử trí vì đây không phải là mục tiêu đào tạo của đối tượng này. Bộ giáo trình được biên soạn theo đúng mẫu giáo trình chuẩn quy định của Bộ GD&ĐT.
Nội dung chi tiết được biên soạn dựa trên kiến thức chuẩn của các tài liệu Triệu chứng học, Bệnh học Ngoại khoa của Đại học Y dược Tp. Hồ Chí Minh, Cao đẳng Y tế Hà Tây, có tham khảo các tài liệu kinh điển và thông dụng hiện nay như Hướng dẫn quy trình kỹ thuật bệnh viện và một số trang điện tử chuyên ngành như ykhoanet.com … Mặc dù có nhiều cố gắng nhưng thực tế cũng khó tránh khỏi những thiếu sót, rất mong quý đồng nghiệp và các em học sinh góp ý xây dựng để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Giáo viên biên soạn Giáo trình Bệnh học Ngoại khoa. Trang 3 Chương trình Bệnh học Ngoại khoa.
CHƯƠNG TRÌNH BỆNH HỌC NGOẠI KHOA - Mã số học phần: C.2 - Số đơn vị học trình: 04 (3/1) - Số tiết: 60 tiết (40/20/0) ĐIỀU KIỆN: - Học sinh đã học xong các học phần cơ sở. Về kiến thức: - Trình bày đặc điểm một số bệnh ngoại khoa thường gặp; - Trình bày nguyên nhân, triệu chứng, tiến triển, biến chứng, biện pháp điều trị và dự phòng các bệnh ngoại khoa thường gặp; - Trình bày chế độ nuôi dưỡng, chăm sóc người bệnh ngoại khoa. Về kỹ năng: - Nhận định được triệu chứng một số bệnh ngoại khoa thường gặp; - Lập bệnh án người bệnh ngoại khoa; - Vận dụng kỹ thuật khám bệnh khi tiếp cận người bệnh trên lâm sàng. Về thái độ: - Rèn luyện thái độứng xử, giáo tiếp tốt với người bệnh.
NỘI DUNG: Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL 1. Nhiễm trùng ngoại khoa 3 2 1 2. Vết thương phần mềm 3 2 1 3. Bong gân, trật khớp 3 2 1 5.
Chấn thương – Vết thương lồng ngực 3 2 1 6. Chấn thương sọ não 4 3 1 7. Thăm khám bụng ngoại khoa 4 2 2 8. Chấn thương – Vết thương vùng bụng 3 2 1 9.
Viêm ruột thừa cấp 3 2 1 10. Viêm phúc mạc 3 2 1 11. Hẹp môn vị 3 2 1 13. Sỏi mật 3 2 1 Giáo trình Bệnh học Ngoại khoa.
Chương trình bệnh học Ngoại khoa. Trang 4 Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL 14. Ung thư dạ dày 3 2 1 15. Ung thư đại tràng 3 2 1 16.
Thoát vị bẹn 3 2 1 17. Sỏi tiết niệu 3 2 1 18. U xơ tiền liệt tuyến 3 2 1 19. Hẹp bao qui đầu 3 2 1 Cộng 60 40 20 HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN: Yêu cầu giáo viên: - Lý thuyết: giáo viên có chuyên môn là bác sỹ hoặc cử nhân chuyên ngành Y.
Phương pháp giảng dạy: - Thuyết trình, áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Trang thiết bị dạy học: - Sử dụng máy Overhead, Projector. Đánh giá: - Kiểm tra thường xuyên: 02 cột điểm dạng bài viết câu hỏi nhỏ. - Kiểm tra định kỳ: 02 cột điểm.
- Thi kết thúc học phần: bài thi trắc nghiệm 50 câu trong thời gian 40 phút. Tài liệu tham khảo: - Nguyễn Văn Thịnh, 2016. Giáo trình Bệnh ngoại khoa, Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh, Tài liệu lưu hành nội bộ. - Bộmôn Ngoại – Trường Cao đẳng Y tế Hà Tây, 2008.
Giáo trình Bệnh học ngoại, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội. - VụKhoa học và Đào tạo – BộY tế, 2010. Giáo trình Bệnh học ngoại, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội. Giáo trình Bệnh học Ngoại khoa.
Trang 5 Nhiễm trùng ngoại khoa. NHIỄM TRÙNG NGOẠI KHOA BS. Nguyễn Văn Thịnh MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày đặc điểm, phân loại nhiễm trùng ngoại khoa.
Mô tả được dấu hiệu thương tổn của nhiễm trùng ngoại khoa. Trình bày tóm lược chẩn đoán và xử trí nhiễm trùng ngoại khoa. ĐẠI CƯƠNG Nhiễm trùng là sự xâm nhập của vi sinh vật vào cơ thể và sự đáp ứng của cơ thể đối với thương tổn do vi sinh vật gây nên (vi sinh vật có thể là: vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc vi nấm). Nhiễm trùng ngoại khoa là biến chứng thường xảy ra sau chấn thương kín, vết thương hoặc sau khi phẫu thuật.
Khác với nhiễm trùng nội khoa, ở đây thường có một ổ thuận lợi cho nhiễm trùng như: một phần cơ thể bị giập nát, các tổ chức hoại tử, vết mổ nhiễm trùng thứ phát. thường đòi hỏi phải can thiệp ngoại khoa để giải thoát mủ hoặc loại bỏ mô hoại tử; còn nhiễm trùng nội khoa thường không có hoặc có rất ít mô hoại tử nhưng lại có biểu hiện toàn thân nhiều hơn. Bệnh cảnh của một nhiễm trùng ngoại khoa rất khác nhau tuỳ thuộc vào đặc điểm của vi sinh vật, nguyên nhân gây ra, sức đề kháng của cơ thể người bệnh. Ví dụ: Clostridium tetanie (gây bệnh uốn ván) sinh sôi trong mô cơ thể người bệnh, gây rất ít hoặc không có phản ứng tại chỗ nhưng lại tiết ra một ngoại độc tố (exotoxin) rất mạnh tác động lên tế bào thần kinh ở xa ổ nhiễm trùng; hoặc Salmonella typhi (gây sốt thương hàn) sinh sôi trong máu của người bệnh và gây ra triệu chứng toàn thân; Streptococcus (liên cầu khuẩn) qua vết thương da rất nhỏ như một vết xây xát hoặc chỗ đạp gai, thường xâm nhập vào hệ thống bạch mạch gây viêm bạch mạch cấp tính, viêm hạch bạch huyết cấp tính hoặc viêm tấy lan tỏa.
Nhiễm trùng ngoại khoa thường diễn biến qua 4 thời kỳ: 1. Thời kỳ nung bệnh: Là thời gian từ lúc vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể đến khi bắt đầu có triệu chứng lâm sàng. Thời kỳ khởi đầu: Với những triệu chứng sớm như đau nhức, sốt, đỏ. Giáo trình Bệnh học Ngoại khoa.
Nhiễm trùng ngoại khoa. Thời kỳ toàn phát: Nhiễm trùng xuất hiện với đầy đủ triệu chứng chính. Trong thời kỳ này có thể gặp các thể lâm sàng sau đây: - Ổ nhiễm trùng khu trú: áp-xe nóng và viêm tấy lan tỏa. - Ổ nhiễm trùng di chuyển: viêm bạch mạch cấp tính, viêm hạch bạch huyết cấp tính.
- Nhiễm trùng toàn thân: nhiễm khuẩn huyết (septicemie), nhiễm khuẩn mủ huyết(septico–pyohemie) với những ổ mủ rải rác và định cư ở các cơ quan nội tạng. Thời kỳ diễn biến và kết thúc: Diễn ra theo 1 trong 3 khả năng - Diễn biến tốt: Nhiễm trùng được giải quyết nhưng cơ thể người bệnh suy sụp và có khả năng nhiễm trùng tái phát (ví dụ: nhọt ở mông). - Cơ thể được miễn nhiễm (như trong bệnh uốn ván) hoặc ở trong tình trạng dị ứng (do bị cảm ứng bởi vi khuẩn). - Diễn biến xấu: Có nhiều biến chứng nặng như nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn mủ huyết.
có thể dẫn đến tử vong. CÁC THƯƠNG TỔN THƯỜNG GẶP 1. Áp-xe nóng: Áp-xe nóng là một ổ khu trú theo sau một viêm nhiễm cấp tính, như sau một chấn thương bị nhiễm trùng, mụn nhọt, vết mổ nhiễm trùng hoặc viêm tấy. Nguyên nhân: Áp-xe nóng được tạo ra bởi sự xâm nhập dưới da của những vi khuẩn làm mủ như tụ cầu khuẩn hoặc tụ cầu khuẩn vàng, liên cầu khuẩn.
Trong đó, tụ cầu khuẩn vàng là hay gặp nhất. Hiếm hơn như phế cầu, lậu cầu, trực khuẩn Coli, vi khuẩn kỵ khí (vi khuẩn yếm khí). Triệu chứng lâm sàng: Áp-xe nóng tiến triển qua 2 giai đoạn: - Giai đoạn lan tỏa: Đau nhức, buốt ở một vùng cơ thể. Có dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân như sốt cao, ớn lạnh, uể oải, nhức đầu.
Khám có 4 triệu chứng cơ bản: Khối u hoặc vùng sượng cứng ở trung tâm và đóng bánh ở viền ngoài, sờ ngay khối u thấy nóng. Bề mặt khối u đỏ so với da xung quanh. Ấn ngay khối u rất đau. Trang 7 Nhiễm trùng ngoại khoa.
Khi thăm khám và hỏi bệnh có thể phát hiện thấy một ngõ vào như một vết thương nhỏ, chỗ tiêm dưới da hoặc bắp thịt. Những dấu hiệu lan ra lằn đỏ hoặc viêm bạch mạch, viêm hạch bạch huyết cấp tính. Hỏi người bệnh có thể phát hiện những yếu tố thuận lợi cho bệnh phát sinh như tiểu đường, lao… - Giai đoạn tụ mủ (sau vài ngày): Đau nhói, buốt mất đi, nhường chỗ cho cảm giác căng nhức theo nhịp đập của tim làm người bệnh mất ngủ. Dấu hiệu toàn thân nặng hơn: sốt dao động, thử máu bạch cầu tăng (tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính tăng).