Giáo Trình Y Học Cơ Sở Tại Trường Trung Cấp Y Tế Tây Ninh

Tài liệu giảng dạy Y học cơ sở tại trường trung cấp y tế tây ninh hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao ngành y tế hiện nay

• Tác giả: Bs. Nguyễn Văn Thịnh
• Người hướng dẫn: Bs. Nguyễn Văn Thịnh
• Trường học: Trường Trung Cấp Y Tế Tây Ninh
• Chuyên ngành: Y Học Cơ Sở
• Đề tài: Giáo Trình Y Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Tây Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG TRÌNH Y HỌC CƠ SỞ I
• 1.1. Đại cương cơ thể người
• 1.2. Đại cương về vi sinh vật
• 1.3. Đại cương về ký sinh vật
• 1.4. Miễn dịch và quá trình hình thành miễn dịch
• 1.5. Chương trình tiêm chủng mở rộng
• 1.6. Phân loại, chọn lọc người bị nạn
• 1.7. Các phương pháp vận chuyển người bị nạn
• 1.8. Cấp cứu ngưng tim ngưng thở
• 1.9. Phòng chống sốc
• 1.10. Cấp cứu ngộ độc cấp
• 1.11. Vết thương phần mềm
• 1.12. Bong gân, trật khớp
• 1.13. Cấp cứu người bệnh tai biến mạch máu não
• 1.14. Cấp cứu người bệnh say nắng, say nóng
• 1.15. Cấp cứu người bệnh ngạt nước, rắn cắn, côn trùng đốt
• 2. CHƯƠNG TRÌNH Y HỌC CƠ SỞ II
• 2.1. GPSL da cơ xương và một số bệnh da cơ xương thường gặp
• 2.2. Sinh lý máu và một số bệnh máu-bạch huyết thường gặp
• 2.3. GPSL hệ tuần hòan và một số bệnh hệ tuần hoàn thường gặp
• 2.4. GPSL hệ hô hấp và một số bệnh hệ hô hấp thường gặp
• 2.5. GPSL hệ tiêu hóa và một số bệnh tiêu hóa thường gặp
• 2.6. GPSL hệ tiết niệu và một số bệnh tiết niệu thường gặp
• 2.7. GPSL hệ sinh dục và một số bệnh sinh dục thường gặp
• 2.8. GPSL hệ nội tiết và một số bệnh nội tiết thường gặp
• 2.9. GPSL hệ thần kinh và một số bệnh thần kinh thường gặp
• 2.10. GPSL mắt và một số bệnh mắt thường gặp
• 2.11. GPSL tai mũi họng và một số bệnh tai mũi họng thường gặp
• 2.12. GPSL răng và một số bệnh răng hàm mặt thường gặp
• 2.13. AIDS và dự phòng lây nhiễm HIV
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Y Học Cơ Sở Tại Trường Trung Cấp Y Tế Tây Ninh

Giáo trình Y học cơ sở tại Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức nền tảng cho sinh viên ngành y tế. Chương trình này không chỉ bao gồm lý thuyết mà còn chú trọng đến thực hành, giúp sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế. Nội dung giáo trình được cập nhật thường xuyên để phù hợp với yêu cầu đào tạo và thực tiễn y tế hiện nay.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Y Học Cơ Sở

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về cơ thể người, vi sinh vật, miễn dịch và cấp cứu ban đầu. Mục tiêu là giúp sinh viên có thể nhận diện và xử lý các tình huống y tế thường gặp.

1.2. Cấu trúc của Giáo Trình Y Học Cơ Sở

Giáo trình được chia thành hai phần chính: phần lý thuyết và phần thực hành. Mỗi phần đều có các chương trình học cụ thể, từ đại cương về cơ thể người đến các bệnh lý thường gặp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Giảng Dạy Y Học Cơ Sở

Việc giảng dạy Y học cơ sở tại Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh gặp phải nhiều thách thức. Một trong số đó là việc cập nhật kiến thức mới và công nghệ trong y tế. Đội ngũ giảng viên cần thường xuyên nâng cao trình độ chuyên môn để đáp ứng yêu cầu giảng dạy.

2.1. Khó khăn trong việc cập nhật tài liệu

Tài liệu giảng dạy cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng thực tiễn y tế. Việc thiếu tài liệu mới có thể ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy.

2.2. Đào tạo giảng viên có chuyên môn cao

Đội ngũ giảng viên cần có chuyên môn vững vàng và kinh nghiệm thực tiễn để truyền đạt kiến thức hiệu quả cho sinh viên.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Hiệu Quả Trong Y Học Cơ Sở

Để nâng cao chất lượng giảng dạy Y học cơ sở, Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy hiện đại. Các phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn khuyến khích sự tham gia tích cực của họ.

3.1. Phương pháp giảng dạy tích cực

Giảng viên sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thảo luận nhóm, thực hành mô phỏng để sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế.

3.2. Sử dụng công nghệ trong giảng dạy

Việc sử dụng công nghệ như máy chiếu, phần mềm mô phỏng giúp sinh viên hình dung rõ hơn về các khái niệm y học phức tạp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Y Học Cơ Sở

Giáo trình Y học cơ sở không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho sinh viên trong quá trình thực hành. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức từ giáo trình vào các tình huống thực tế trong công việc.

4.1. Thực hành cấp cứu ban đầu

Sinh viên được đào tạo để xử lý các tình huống cấp cứu thường gặp, từ đó nâng cao khả năng ứng phó trong thực tế.

4.2. Nâng cao kỹ năng chuyên môn

Giáo trình giúp sinh viên phát triển kỹ năng chuyên môn cần thiết để làm việc trong ngành y tế, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Y Học Cơ Sở Tại Tây Ninh

Giáo trình Y học cơ sở tại Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân lực y tế chất lượng. Việc cải tiến và cập nhật giáo trình thường xuyên là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành y tế.

5.1. Tương lai của giáo trình

Giáo trình sẽ tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của ngành y tế và nhu cầu của sinh viên.

5.2. Đề xuất cải tiến giáo trình

Cần có sự đóng góp ý kiến từ giảng viên và sinh viên để cải tiến nội dung giáo trình, đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Y học cơ sở do Bộ môn Y học cơ sở thuộc Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh biên soạn và ban hành dưới dạng tài liệu lưu hành nội bộ năm 2016. Công trình do BS. Nguyễn Văn Thịnh đảm nhiệm vai trò chủ biên cùng phần minh họa - trình bày, với sự tham gia biên soạn của nhóm giảng viên gồm BS. Nguyễn Sanh Tâm, BS. Nguyễn Kim Ngân và BS. Võ Thành Sơn.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, tài liệu được thiết kế làm khung kiến thức cơ sở bắt buộc cho học sinh chuyên ngành Dược sỹ trung cấp. Cấu trúc giảng dạy được phân bổ cụ thể thành hai học phần độc lập: Học phần Y học cơ sở I (Mã số B.5, khối lượng 03 đơn vị học trình, tương đương 50 tiết giảng dạy với phân bổ 30 tiết lý thuyết, 10 tiết thảo luận, 10 tiết thực hành) và Học phần Y học cơ sở II (Mã số B.6, khối lượng 04 đơn vị học trình, tương đương 75 tiết giảng dạy với 35 tiết lý thuyết, 20 tiết thảo luận, 20 tiết thực nghiệm).

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học các kiến thức cơ bản về hình thái và chức năng của cơ thể người; đại cương về vi sinh vật, ký sinh vật; cơ chế hình thành miễn dịch và nguyên tắc tiêm chủng mở rộng; đồng thời nhận định và xử trí được các trường hợp cấp cứu thường gặp. Ở phần chuyên ngành, học sinh đạt năng lực mô tả cấu tạo giải phẫu, hoạt động sinh lý, nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp điều trị, dự phòng bệnh lý trên các hệ cơ quan.

Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, tài liệu được tổ chức thành hai mảng nội dung lớn trải dài qua 34 chủ đề cụ thể: phần đầu bao quát y học dự phòng kết hợp các quy trình kỹ thuật cấp cứu ban đầu; phần thứ hai hệ thống hóa toàn diện giải phẫu sinh lý học gắn liền với bệnh học chuyên ngành theo từng cơ quan. Điểm đặc sắc của giáo trình thể hiện qua tiêu chí "Tinh gọn – Sát hợp – Chất lượng", bám sát quy chế đào tạo ban hành kèm theo Thông tư 22/2014/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tập trung chọn lọc các nội dung gắn liền trực tiếp với chức năng nghề nghiệp thực tế của cán bộ dược tại địa bàn tỉnh Tây Ninh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 34 bài giảng chuyên đề, được phân bổ logic theo lộ trình phát triển nhận thức y khoa từ cấp độ tế bào học, vi sinh y học, kỹ năng sơ cứu ngoại viện đến bệnh học nội khoa từng hệ cơ quan:

1. Đại cương cơ thể người và quy ước giải phẫu (Bài 1, Trang 7–18): Xác lập cấp độ tổ chức sống gồm tế bào (màng, bào tương, nhân), bốn loại mô chính (biểu mô, mô liên kết, mô cơ, mô thần kinh), cơ quan và hệ thống. Trình bày ba đặc điểm của cơ thể sống gồm chuyển hóa (đồng hóa, dị hóa), tính chịu kích thích (hưng phấn, ức chế, ngưỡng kích thích) và sinh sản. Quy chuẩn hóa tư thế giải phẫu, bốn mặt phẳng giải phẫu (mặt phẳng đứng dọc giữa, đứng dọc, đứng ngang, nằm ngang) cùng các thuật ngữ so sánh vị trí tương đối (gần - xa, trên - dưới, trước - sau, bên - giữa, nông - sâu, bên trong - bên ngoài, trụ - quay).
2. Đại cương vi sinh vật (Bài 2, Trang 19–26): Khái quát cấu tạo, hình thái và phân loại ba nhóm: Virus (kích thước nanomet, nhân ADN/ARN, cấu trúc capsid xoắn, khối hoặc hai kiểu, chu trình nhân lên gồm 7 bước: hấp phụ, xâm nhập, cởi áo, tổng hợp, dập khuôn, chín, giải phóng); Rickettsia (dạng chuyển tiếp 0,5–2 µm); Vi khuẩn (cầu khuẩn, trực khuẩn, phẩy khuẩn, xoắn khuẩn). Phân tích cấu tạo vách tế bào theo phương pháp nhuộm Gram (Gram dương bắt màu tím Gentian, Gram âm bắt màu đỏ Safranin), vỏ nang, lông H, pili và nha bào; 4 giai đoạn sinh trưởng (tiềm ẩn, tăng trưởng lũy thừa, ổn định cực đại, suy thoái) và các loại độc tố (nội độc tố, ngoại độc tố, chí nhiệt tố).
3. Đại cương ký sinh vật (Bài 3, Trang 27–34): Phân loại sinh vật học (đơn bào: Amip, Trichomonas, Plasmodium, Balantidium coli; đa bào: giun, sán, chân đốt; vi nấm); phân loại theo vị trí (nội/ngoại ký sinh), thời gian (liên tục/không liên tục/không bắt buộc) và tính đặc hiệu vật chủ (hẹp - đơn ký/rộng - đa ký). Mô tả chu trình phát triển qua vật chủ vĩnh viễn, vật chủ trung gian (thụ động, tích cực), vật truyền (sinh học, cơ học) và nguồn bệnh từ đất, người, động vật. Xác định nguyên tắc phòng chống dịch bệnh ký sinh trùng.
4. Miễn dịch và quá trình hình thành miễn dịch (Bài 4, Trang 35–48): Phân tích cơ chế Miễn dịch bẩm sinh (hàng rào vật lý, hóa học, tế bào gồm tiểu thực bào, đại thực bào, tế bào diệt tự nhiên NK; phản ứng viêm không đặc hiệu qua 4 triệu chứng sưng - nóng - đỏ - đau) và Miễn dịch thích ứng (dịch thể thông qua lympho B sản xuất globulin miễn dịch IgG, IgM, IgA, IgE, IgD; qua trung gian tế bào thông qua lympho T, tế bào nhớ, vai trò điều hòa của T hỗ trợ Th và T ức chế Ts). Phân định các nhóm vaccine (sống, chết, giải độc tố, phối hợp) và sinh phẩm kháng huyết thanh.
5. Kỹ thuật sơ cấp cứu ban đầu (Bài 6–16, Trang 67–148): Hệ thống hóa quy trình phân loại, vận chuyển nạn nhân; phác đồ cấp cứu ngưng tim ngưng thở; cơ chế và xử trí chống sốc, ngộ độc cấp; chăm sóc vết thương phần mềm, xử trí bong gân, trật khớp; sơ cứu tai biến mạch máu não, say nắng - say nóng, ngạt nước, rắn cắn và côn trùng đốt.
6. Giải phẫu sinh lý và Bệnh học chuyên hệ (Bài 17–33, Trang 149–272): Mô tả chi tiết giải phẫu chức năng và bệnh lý thường gặp của 11 hệ thống cơ thể: hệ da - cơ - xương, sinh lý máu - hệ bạch huyết, tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu, sinh dục, nội tiết, thần kinh, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt và chuyên đề phòng ngừa lây nhiễm HIV/AIDS.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết cơ sở (Fundamental theories): Lý thuyết tổ chức phân cấp cơ thể học; lý thuyết phản xạ và điều hòa thần kinh - thể dịch; lý thuyết tiến hóa, biến dị và tương tác ký sinh - vật chủ; lý thuyết nhận diện kháng nguyên - kháng thể (self and non-self).
• Các nguyên lý cốt lõi (Core principles): Nguyên lý chuyển hóa năng lượng (đồng hóa tổng hợp protid, dị hóa phân giải chất sinh ATP); nguyên lý tính thấm màng và đáp ứng kích thích qua dẫn truyền hưng phấn; nguyên lý phân loại vi sinh theo vách tế bào peptidoglycan; nguyên lý chuỗi lây truyền dịch tễ học và cắt đứt mắt xích trung gian truyền bệnh.
• Khung phân tích chuyên ngành (Essential frameworks): Khung phân loại miễn dịch học (miễn dịch bẩm sinh, miễn dịch thích ứng chủ động/thụ động - tự nhiên/thu được); khung đánh giá 5 bước của đáp ứng miễn dịch thích ứng (nhận diện, hoạt hóa, hiệu ứng, thoái trào, ghi nhớ); khung quy ước mặt phẳng giải phẫu không gian 3 chiều.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật y học (Technical skills): Thực hiện đúng các thao tác sơ cứu ngoại viện như ép tim ngoài lồng ngực, thổi ngạt nhân tạo, băng bó cố định vết thương phần mềm, bất động khớp khi bong gân, trật khớp, kỹ thuật vận chuyển nạn nhân an toàn; quy trình pha chế, bảo quản vaccine ở dải nhiệt độ tiêu chuẩn (2°C – 8°C, nhận diện các loại vaccine nhạy cảm với đông băng hoặc nhiệt độ cao) và thao tác test phản ứng dị ứng trước khi tiêm kháng huyết thanh.
• Kỹ năng phân tích và nhận định (Analytical skills): Phân tích và nhận diện chính xác các chi tiết, mốc giải phẫu trên tranh vẽ sơ đồ, mô hình không gian và tiêu bản thực tế; nhận biết triệu chứng cơ bản để phân biệt các dạng sốc, mức độ nhiễm trùng, tình trạng ngộ độc cấp và các dấu hiệu lâm sàng điển hình của bệnh lý nội khoa từng hệ cơ quan.
• Năng lực ứng dụng thực hành (Practical competencies): Vận dụng kiến thức y học cơ sở vào công tác dược lâm sàng và quản lý thuốc tại cơ sở y tế; tư vấn sử dụng thuốc và sinh phẩm y tế (kháng sinh, vaccine, huyết thanh miễn dịch) an toàn, đúng nguyên tắc; tham gia tổ chức các hoạt động tiêm chủng mở rộng và truyền thông phòng chống dịch bệnh ký sinh trùng, dịch bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng quy trình sư phạm y khoa kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy lý thuyết tích cực và huấn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp:

                            TIẾN TRÌNH ĐÀO TẠO Y HỌC CƠ SỞ

• Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Giảng dạy lý thuyết áp dụng phương pháp thuyết trình có tương tác kết hợp phương tiện trực quan hóa thông qua thiết bị trình chiếu (Overhead, Projector). Đội ngũ giảng viên lý thuyết phải đạt trình độ Bác sĩ hoặc Cử nhân Điều dưỡng. Phần thực hành kỹ thuật có thể do Y sỹ có chứng chỉ chuyên môn trực tiếp hướng dẫn.
• Tổ chức thực hành và bài tập thực tế (Practical exercises):
  • Đối với Học phần I: Thực hiện tại phòng thực tập Điều dưỡng. Lớp học được chia nhỏ thành từng nhóm từ 12 đến 18 học sinh. Hình thức giảng dạy áp dụng triệt để phương pháp “cầm tay chỉ việc”, rèn luyện từng bước thao tác kỹ thuật cấp cứu ngừng tuần hoàn, hô hấp nhân tạo, rửa vết thương, cố định tạm thời gãy xương và xử trí tình huống ngộ độc.
  • Đối với Học phần II: Thực hiện tại phòng thực tập Giải phẫu sinh lý với quy mô 25 đến 30 học sinh mỗi nhóm. Học sinh quan sát, chỉ rõ và nhận định các chi tiết cấu trúc giải phẫu học trực tiếp trên mô hình đúc, tranh giải phẫu y học và bộ sách Atlas.
• Phương pháp đánh giá học phần (Assessment methods):
  • Học phần Y học cơ sở I: Gồm 02 cột điểm kiểm tra thường xuyên, 01 cột điểm kiểm tra định kỳ và 01 bài thi kết thúc học phần dưới hình thức trắc nghiệm khách quan 50 câu hỏi trong thời lượng 40 phút.
  • Học phần Y học cơ sở II: Gồm 02 cột điểm kiểm tra thường xuyên, 02 cột điểm kiểm tra định kỳ. Điểm thi kết thúc học phần tính gộp từ hai bài thi: Lý thuyết trắc nghiệm 50 câu trong 40 phút (tính hệ số 3) và Thực hành nhận định cấu trúc giải phẫu học bằng hình thức chạy trạm OSPE - Objective Structured Practical Examination (tính hệ số 1).
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Cuối mỗi bài học đều tích hợp hệ thống câu hỏi tự lượng giá dạng trắc nghiệm chọn phương án đúng/sai hoặc nhiều lựa chọn (MCQ). Người học cần tự trả lời các câu hỏi này sau khi hoàn thành phần lý thuyết để kiểm tra mức độ nắm bắt thuật ngữ, đặc tính vi sinh, cơ chế miễn dịch và cấu trúc giải phẫu.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cơ sở pháp lý và lịch sử biên soạn: Tài liệu năm 2016 đánh dấu lần thứ 13 bộ giáo trình được rà soát, chỉnh lý và chuẩn hóa. Nội dung chỉnh lý được xây dựng dựa trên việc thực hiện Quy chế đào tạo mới theo Thông tư số 22/2014/TT-BGDĐT ban hành ngày 09/7/2014 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Toàn bộ chương trình được cấu trúc lại nhằm đảm bảo sự đồng bộ với chuẩn đầu ra bậc trung cấp chuyên nghiệp.
• Định hướng tinh gọn và sát thực tiễn: Giáo trình thực hiện việc chọn lọc các chi tiết cấu trúc giải phẫu và sinh lý có liên quan mật thiết nhất đến phạm vi hành nghề của Dược sỹ trung cấp. Các phần kiến thức bệnh học quá sâu hoặc thuần túy điều trị can thiệp ngoại khoa phức tạp đã được lược bỏ; đồng thời bổ sung các nội dung sát hợp với thực tế dịch tễ và hoạt động y tế cơ sở tại địa bàn Tây Ninh.
• Tích hợp xu hướng dịch tễ và y tế dự phòng: Cập nhật các nội dung thực tiễn về Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia; nguyên tắc phối hợp và đường dùng của các loại vaccine hiện hành (Sabin đường uống; DTC, Viêm gan B, VAT tiêm bắp; Sởi tiêm dưới da; BCG tiêm trong da); phân loại miễn dịch học hiện đại; và phác đồ dự phòng, kiểm soát lây nhiễm HIV/AIDS.
• Tính chuẩn mực của hệ thống tài liệu tham khảo: Nội dung chuyên môn được đối chiếu và chuẩn hóa dựa trên các nguồn tài liệu đào tạo chính thống, bao gồm:
  1. Giáo trình Y học cơ sở – Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh (BS. Nguyễn Văn Thịnh, 2016).
  2. Giáo trình Y học cơ sở – Bộ môn Y học cơ sở, Trường Cao đẳng Y tế Hà Tây (Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2010).
  3. Giáo trình Y học cơ sở – Vụ Khoa học và Đào tạo, Bộ Y tế (Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2013).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Đối tượng người học: Học sinh đang theo học chương trình đào tạo Dược sỹ trung cấp tại các trường trung cấp y tế hoặc các trường cao đẳng có đào tạo hệ trung cấp y - dược. Tài liệu cũng phù hợp làm tài liệu học tập khối kiến thức y học cơ sở cho học sinh các ngành kỹ thuật y học, y sĩ tuyến cơ sở.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites):
  • Đối với Học phần Y học cơ sở I (B.5): Người học phải hoàn thành chương trình môn Sinh học cấp Trung học phổ thông để có kiến thức nền tảng về sinh học tế bào và di truyền.
  • Đối với Học phần Y học cơ sở II (B.6): Người học bắt buộc phải tích lũy và hoàn thành đạt yêu cầu toàn bộ nội dung của Học phần Y học cơ sở I.
• Đối với giảng viên: Tài liệu cung cấp khung phân phối chương trình, bảng số tiết phân bổ cụ thể giữa lý thuyết, thảo luận và thực hành (50 tiết cho phần I và 75 tiết cho phần II), danh mục trang thiết bị dạy học cần chuẩn bị (máy chiếu, mô hình, tranh vẽ, tranh Atlas) cùng barem đánh giá kết thúc học phần rõ ràng phục vụ công tác giảng dạy và ra đề thi.
• Đối với tự học và tra cứu: Tài liệu là nguồn tư liệu có cấu trúc hệ thống, cung cấp các bảng phân loại vi khuẩn, bảng so sánh đặc tính miễn dịch tự nhiên - thích ứng, hướng dẫn bảo quản sinh phẩm y tế và các bước xử trí cấp cứu thường thức cho nhân viên y tế làm việc tại trạm y tế, hiệu thuốc hoặc tủ thuốc cơ quan.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn làm giáo trình giảng dạy chính khóa cho học sinh chuyên ngành Dược sỹ trung cấp; đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo chuyên môn cho giảng viên giảng dạy bộ môn Y học cơ sở và nhân viên y tế đang công tác tại mạng lưới y tế cơ sở.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức Sinh học bậc Trung học phổ thông để tiếp thu phần đại cương tế bào, vi sinh vật và di truyền trong Học phần I. Để học tiếp Học phần II, người học bắt buộc phải tích lũy đầy đủ kiến thức và hoàn thành đánh giá đạt yêu cầu của Học phần Y học cơ sở I.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu đào tạo y khoa khác?

Giáo trình phân định rõ hai học phần B.5 và B.6 với lượng tiết cân đối giữa lý thuyết và thực hành. Nội dung được tinh giản theo định hướng Thông tư 22/2014/TT-BGDĐT, lược bớt các can thiệp bệnh học chuyên sâu của bác sĩ điều trị để tập trung vào kiến thức giải phẫu sinh lý cơ bản, vi sinh, ký sinh trùng, miễn dịch học và các kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu phù hợp với nhiệm vụ của người làm công tác dược.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần bám sát mục tiêu học tập ghi ở đầu mỗi bài, kết hợp đọc lý thuyết với quan sát hình minh họa cấu trúc giải phẫu học; sau đó tự hoàn thành các câu hỏi trắc nghiệm tự lượng giá ở cuối mỗi bài để đánh giá mức độ ghi nhớ kiến thức trước khi tham gia các buổi thực hành tại phòng thực tập và các kỳ thi trắc nghiệm, thi chạy trạm OSPE.

5. Có những tài liệu bổ trợ và trang thiết bị nào đi kèm theo giáo trình?

Học phần yêu cầu sử dụng kèm theo bộ tranh vẽ Atlas giải phẫu người, hệ thống mô hình giải phẫu các hệ cơ quan tại phòng thực tập Giải phẫu sinh lý, dụng cụ sơ cấp cứu tại phòng Điều dưỡng; cùng hai tài liệu tham khảo chuẩn mực của Nhà xuất bản Y học do Trường Cao đẳng Y tế Hà Tây (2010) và Vụ Khoa học và Đào tạo – Bộ Y tế (2013) biên soạn.

---

Kết luận

Giáo trình Y học cơ sở của Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh (2016) xác lập một hệ thống tư liệu học thuật hoàn chỉnh, chuẩn hóa về mặt cấu trúc giải phẫu, cơ chế sinh lý học, vi sinh vật, ký sinh vật, miễn dịch học và quy trình xử trí cấp cứu ban đầu. Các số liệu phân bổ tiết học, mã học phần (B.5, B.6) và định hướng nội dung đều tuân thủ nghiêm ngặt khung đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Y tế.

Lộ trình đào tạo được thiết kế tuần tự: hoàn thành Học phần I (50 tiết - trang bị đại cương cấu tạo người, vi sinh, ký sinh vật, miễn dịch, tiêm chủng và 11 bài thực hành cấp cứu cơ bản) làm tiền đề để tiếp thu trọn vẹn Học phần II (75 tiết - đi sâu vào giải phẫu sinh lý và bệnh học của 11 hệ cơ quan cùng chuyên đề HIV/AIDS). Quá trình đánh giá kết hợp giữa kiểm tra trắc nghiệm lý thuyết và thi thực hành OSPE đảm bảo chuẩn đầu ra kỹ năng nghề nghiệp.

Để mở rộng và đào sâu các chuyên đề học thuật, người học có thể tham khảo đối chiếu cùng các tài liệu xuất bản chính thức của Vụ Khoa học và Đào tạo – Bộ Y tế (2013) và Bộ môn Y học cơ sở – Trường Cao đẳng Y tế Hà Tây (2010) do Nhà xuất bản Y học phát hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ - 2016 TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH BỘ MÔN Y HỌC CƠ SỞ        GIÁO TRÌNH CHỦ BIÊN BS. Nguyễn Văn Thịnh GIÁO VIÊN THAM GIA BIÊN SOẠN BS. Nguyễn Sanh Tâm BS. Nguyễn Kim Ngân BS.

Võ Thành Sơn MINH HỌA - TRÌNH BÀY BS. Nguyễn Văn Thịnh Trang 1 Mục lục. MỤC LỤC Trang 1. Chương trình y học cơ sở I 3 3.

Chương trình y học cơ sở II 5 4. Đại cương cơ thể người 7 5. Đại cương về vi sinh vật 19 6. Đại cương về ký sinh vật 27 7.

Miễn dịch và quá trình hình thành miễn dịch 35 8. Chương trình tiêm chủng mở rộng 53 9. Phân loại, chọn lọc người bị nạn 67 10. Các phương pháp vận chuyển người bị nạn 75 11.

Cấp cứu ngưng tim ngưng thở 79 12. Phòng chống sốc 85 13. Cấp cứu ngộ độc cấp 91 14. Vết thương phần mềm 97 15.

Bong gân, trật khớp 115 17. Cấp cứu người bệnh tai biến mạch máu não 121 18. Cấp cứu người bệnh say nắng, say nóng 127 19. Cấp cứu người bệnh bị ngạt nước 131 20.

Cấp cứu người bệnh bị rắn cắn 137 21. Cấp cứu người bệnh bị côn trùng đốt 143 22. GPSL da cơ xương và một số bệnh da cơ xương thường gặp 149 23. Sinh lý máu và một số bệnh máu-bạch huyết thường gặp 167 24.

GPSL hệ tuần hòan và một số bệnh hệ tuần hoàn thường gặp 187 25. GPSL hệ hô hấp và một số bệnh hệ hô hấp thường gặp 199 26. GPSL hệ tiêu hóa và một số bệnh tiêu hóa thường gặp 209 27. GPSL hệ tiết niệu và một số bệnh tiết niệu thường gặp 221 28.

GPSL hệ sinh dục và một số bệnh sinh dục thường gặp 229 29. GPSL hệ nội tiết và một số bệnh nội tiết thường gặp 237 30. GPSL hệ thần kinh và một số bệnh thần kinh thường gặp 245 31. GPSL mắt và một số bệnh mắt thường gặp 255 32.

GPSL tai mũi họng và một số bệnh tai mũi họng thường gặp 261 33. GPSL răng và một số bệnh răng hàm mặt thường gặp 267 34. AIDS và dự phòng lây nhiễm HIV 273 35. Tài liệu tham khảo 283 Giáo trình Y học cơ sở.

Trang 2 LỜI NÓI ĐẦU Năm học 2003 – 2004, lần đầu tiên chúng tôi đã tổ chức biên soạn một số nội dung của môn Y học cơ sở, phục vụ chương trình giảng dạy Y học cơ sở cho đối tượng Dược sỹ trung cấp. Năm 2014, thực hiện Quy chế đào tạo mới theo Thông tư 22/2014/TT- BGDĐT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 09/7/2014, chúng tôi tiếp tục rà soát và hoàn chỉnh tất cả tài liệu liên quan đến hoạt động đào tạo đang triển khai tại Trường theo hướng Tinh gọn – Sát hợp – Chất lượng. Với tinh thần đó, năm 2016 chúng tôi tiếp tục điều chỉnh chương trình chi tiết tất cả các ngành đào tạo và chỉnh lý toàn bộ giáo trình đang triển khai tại Trường để đảm bảo tính đồng bộ. Đây là lần thứ 13 bộ giáo trình Y học cơ sở dành cho đối tượng Dược sỹ trung cấp được chỉnh lý lại.

Bộ giáo trình gồm 2 phần: - Phần đầu là những kiến thức chung về y học trong đó đề cập đến những kiến thức tổng quát về y học dự phòng và cấp cứu thường gặp. - Phần thứ hai là những kiến thức về giải phẫu sinh lý và bệnh học chuyên ngành trong đó mô tả cấu trúc cơ thể và những bệnh thường gặp theo từng hệ. Trong mỗi nội dung chúng tôi cố gắng chọn lọc những chi tiết cần thiết và liên quan mật thiết đến chức năng, nhiệm vụ nghề nghiệp; lược bớt những nội dung quá sâu, bổ sung những nội dung sát hợp với thực tế để đảm bảo phù hợp với mục tiêu đào tạo của đối tượng trung cấp theo đặc thù tại Tây Ninh. Mặc dù được bổ sung và chỉnh lý lại nhưng cũng khó tránh khỏi những thiếu sót, mong các bạn học sinh, quý đồng nghiệp và Hội đồng đào tạo Nhà trường góp ý để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.

Nhóm giáo viên biên soạn Giáo trình Y học cơ sở. Trang 3 Chương trình Y học cơ sở I. CHƯƠNG TRÌNH Y HỌC CƠ SỞ I - Mã số học phần: B.5 - Số đơn vị học trình: 03 (2/1) - Số tiết: 50 tiết (30/10/0/10) ĐIỀU KIỆN: Học sinh đã học xong chương trình sinh học phổ thông MỤC TIÊU: 1. Về kiến thức: - Trình bày những kiến thức cơ bản về thể người.

- Trình bày những kiến thức cơ bản về vi sinh, ký sinh trùng. - Trình bày được những kiến thức cơ bản về miễn dịch, tiêm chủng mở rộng. - Trình bày được một số kiến thức cơ bản về cấp cứu ban đầu. - Mô tả dấu hiệu, nhận định và cách xử trí một số cấp cứu thường gặp.

Về kỹ năng: - Xử trí được một số trường hợp cấp cứu thông thường. Về thái độ: - Vận dụng kiến thức và kỹ năng về y học cơ sở để tham gia các hoạt động bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân. NỘI DUNG: Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL TT 1. Đại cương cơ thể người 2 2 0 0 2.

Đại cương về vi sinh vật 4 3 1 0 3. Đại cương về ký sinh vật 4 3 1 0 4. Miễn dịch và quá trình hình thành miễn dịch 4 3 1 0 5. Chương trình tiêm chủng mở rộng 4 3 1 0 6.

Phân loại, chọn lọc người bị nạn 3 2 1 0 7. Các phương pháp vận chuyển người bị nạn 2 1 1 0 8. Cấp cứu ngưng tim ngưng thở 4 1 0 3 9. Phòng chống sốc 2 2 0 0 10.

Cấp cứu ngộ độc cấp 3 2 1 0 11. Vết thương phần mềm 4 1 0 3 Giáo trình Y học cơ sở. Chương trình Y học cơ sở I. Trang 4 Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL TT 12.

Bong gân, trật khớp 3 1 0 2 14. Cấp cứu người bệnh tai biến mạch máu não 2 1 1 0 15. Cấp cứu người bệnh say nắng, say nóng 3 2 1 0 16. Cấp cứu người bệnh ngạt nước, rắn cắn, côn trùng đốt 2 1 1 0 Cộng 50 30 10 10 HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN: ▪ Yêu cầu giáo viên: - Lý thuyết: giáo viên là Bác sỹ hoặc cử nhân điều dưỡng.

- Thực hành: giáo viên có thể là Y sỹ. ▪ Phương pháp giảng dạy: - Lý thuyết: thuyết trình, áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. - Thực hành: thực hành tại phòng thực tập Điều dưỡng. Lớp học chia thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 12-18 học sinh.

Thực hành dưới hình thức “cầm tay chỉ việc”. ▪ Trang thiết bị dạy học: - Lý thuyết: có thể sử dụng máy Overhead, Projector. - Thực hành: mô hình, tranh vẽ, bộ Atlas … ▪ Đánh giá: - Kiểm tra thường xuyên: 02 cột điểm. - Kiểm tra định kỳ: 01 cột điểm.

- Thi kết thúc học phần: bài thi trắc nghiệm 50 câu trong thời gian 40 phút. ▪ Tài liệu tham khảo: - Nguyễn Văn Thịnh, 2016. Giáo trình Y học cơ sở, tài liệu lưu hành nội bộ, Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh. - Bộ môn Y học cơ sở - Trường Cao đẳng Y tế Hà Tây, 2010.

Giáo trình Y học cơ sở, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội. - Vụ khoa học và đào tạo – Bộ Y Tế, 2013. Giáo trình Y học cơ sở, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội. Giáo trình Y học cơ sở.

Trang 5 Chương trình Y học cơ sở II. CHƯƠNG TRÌNH Y HỌC CƠ SỞ II - Mã số học phần: B.6 - Số đơn vị học trình: 04 (3/1) - Số tiết: 75 tiết (35/20/20/0) ĐIỀU KIỆN: Học sinh đã học xong chương trình Y học cơ sở I MỤC TIÊU: 1. Về kiến thức: - Mô tả cấu tạo giải phẫu, hoạt động sinh lý của các bộ phận chính trong cơ thể. - Trình bày nguyên nhân, triệu chứng một số bệnh thường gặp.

- Trình bày biện pháp điều trị và dự phòng một số bệnh thường gặp. Về kỹ năng: - Nhận định được các cấu trúc giải phẫu trên tiêu bản và hình vẽ 3. Về thái độ: - Vận dụng kiến thức và kỹ năng về y học cơ sở để tham gia các hoạt động bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân. NỘI DUNG: Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL TN 1.

GPSL da cơ xương và một số bệnh da cơ xương thường gặp 9 4 2 3 2. Sinh lý máu và một số bệnh máu-bạch huyết thường gặp 6 4 2 0 3. GPSL hệ tuần hòan và một số bệnh hệ tuần hoàn thường gặp 9 4 2 3 4. GPSL hệ hô hấp và một số bệnh hệ hô hấp thường gặp 9 4 2 3 5.

GPSL hệ tiêu hóa và một số bệnh tiêu hóa thường gặp 9 4 2 3 6. GPSL hệ tiết niệu và một số bệnh tiết niệu thường gặp 4 1 1 2 7. GPSL hệ sinh dục và một số bệnh sinh dục thường gặp 4 1 1 2 8. GPSL hệ nội tiết và một số bệnh nội tiết thường gặp 4 2 1 1 9.

GPSL hệ thần kinh và một số bệnh thần kinh thường gặp 9 3 3 3 10. GPSL mắt và một số bệnh mắt thường gặp 3 2 1 0 11. GPSL tai mũi họng và một số bệnh tai mũi họng thường gặp 3 2 1 0 12. GPSL răng và một số bệnh răng hàm mặt thường gặp 3 2 1 0 13.

AIDS và dự phòng lây nhiễm HIV 3 2 1 0 Cộng 75 35 20 20 Giáo trình Y học cơ sở. Chương trình Y học cơ sở II. Trang 6 HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN: ▪ Yêu cầu giáo viên: - Giáo viên có chuyên môn Bác sỹ hoặc cử nhân điều dưỡng. ▪ Phương pháp giảng dạy: - Lý thuyết: thuyết trình, áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực.

- Thực hành: thực hành tại phòng thực tập Giải phẫu sinh lý. Lớp học chia thành các nhóm, mỗi nhóm 25-30 học sinh. Thực hành dưới hình thức nhận định chi tiết giải phẫu trên tranh, mô hình. ▪ Trang thiết bị dạy học: - Lý thuyết: có thể sử dụng máy Overhead, Projector.

- Thực hành: sử dụng tranh, mô hình. ▪ Đánh giá: - Kiểm tra thường xuyên: 02 cột điểm. - Kiểm tra định kỳ: 02 cột điểm. - Thi kết thúc học phần: • Lý thuyết: trắc nghiệm 50 câu trong thời gian 40 phút (hệ số 3) • Thực hành: hình thức OSPE nhận định cấu trúc giải phẫu (hệ số 1).

▪ Tài liệu tham khảo: - Nguyễn Văn Thịnh, 2016.