TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ - 2016 TRƯỜNG TRUNG CẤP Y TẾ TÂY NINH BỘ MÔN Y HỌC CỘNG ĐỒNG GIÁO TRÌNH CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP BIÊN SOẠN VÀ TRÌNH BÀY BS. Nguyễn Văn Thịnh Trang 1 Mục lục. MỤC LỤC Trang 1. Chương trình Dịch tễ học 3 3.
Đại cương Dịch tễ học - Quá trình dịch 5 4. Các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học 17 5. Biến cố và xác suất 27 6. Đại cương về thống kê 55 7.
Phương pháp lấy mẫu 69 8. Trình bày kết quả thống kê 77 9. Bảng 2*2 và các ứng dụng trong dịch tễ 43 10. Nguyên lý phòng dịch và thu thập - Bảo quản bệnh phẩm 89 11.
Các bước điều tra, xử lý một vụ dịch 101 12. Giám sát dịch tễ học 111 13. Viết báo cáo điều tra vụ dịch 123 14. Tài liệu tham khảo 131 Giáo trình Dịch tễ học.
Trang 2 LỜI NÓI ĐẦU Năm 2008, sau khi được phép đào tạo loại hình Y sỹ định hướng, Chúng tôi bắt đầu biên soạn giáo trình Dịch tễ học lần đầu tiên, chủ yếu dành cho đối tượng Y sỹ định hướng Y học dự phòng. Năm 2010, sau khi Bộ GDĐT ban hành chương trình khung nhóm ngành sức khỏe, trong đó có một số thay đổi về nội dung chương trình giảng dạy đối tượng trung cấp. Nhà trường đã thống nhất chọn học phần Dịch tễ học thuộc nhóm học phần bổ trợ cho tất cả các ngành đào tạo tại Trường. Năm 2014, thực hiện Quy chế đào tạo mới theo Thông tư 22/2014/TT- BGDĐT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 09/7/2014, chúng tôi tiếp tục rà soát và hoàn chỉnh tất cả tài liệu liên quan đến hoạt động đào tạo đang triển khai tại Trường theo hướng Tinh gọn – Sát hợp – Chất lượng.
Với tinh thần đó, chúng tôi điều chỉnh chương trình chi tiết tất cả các ngành đào tạo để đảm bảo tính đồng bộ, tiếp tục chỉnh lý lại bộ giáo trình Dịch tễ học lần thứ 4 trên cơ sở lồng ghép nội dung học phần Dịch tễ học và Thống kê Y tế để phục vụ chương trình giảng dạy học phần Dịch tễ cho tất cả các đối tượng trung cấp đang được đào tạo tại Trường. Trong mỗi nội dung chúng tôi cố gắng chọn lọc những chi tiết cần thiết và liên quan mật thiết đến chức năng, nhiệm vụ nghề nghiệp; lược bớt những nội dung quá sâu, bổ sung những nội dung sát hợp với thực tế để đảm bảo phù hợp với mục tiêu đào tạo của đối tượng trung cấp theo đặc thù tại Tây Ninh. Năm 2015, sau khi triển khai bộ giáo trình chúng tôi phát hiện một vài lỗi nhỏ về nội dung và văn phạm. Vì vậy, năm 2016 chúng tôi tiếp tục cập nhật để chỉnh sửa để bộ giáo trình hoàn thiện hơn.
Mặc dù được bổ sung và chỉnh lý lại nhưng cũng khó tránh khỏi những thiếu sót, mong các bạn học sinh, quý đồng nghiệp và Hội đồng đào tạo Nhà trường góp ý để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Giáo viên biên soạn Giáo trình Dịch tễ học. Trang 3 Chương trình Dịch tễ học. CHƯƠNG TRÌNH DỊCH TỄ HỌC Mã số học phần: C’.1 Số đơn vị học trình: 03 (3/0) Số tiết: 45 (35/10/0) ĐIỀU KIỆN: - Học sinh đã học xong chương trình chuyên môn.
Về kiến thức: - Trình bày được các khái niệm và nguyên lý của dịch tễ học; - Mô tả các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, phương pháp lấy mẫu và thống kê các chỉ số sức khỏe cộng đồng; - Mô tả được tình hình sức khoẻ và bệnh tật của cộng đồng; - Trình bày được chu trình dịch và cách phòng chống, quản lý, xử lý dịch. Về kỹ năng: - Tính toán được các chỉ số sức khoẻ chủ yếu của cộng đồng; - Trình bày các dữ liệu thống kê cơ bản; - Thực hành các bài tập thống kê và dịch tễ học. Về thái độ: - Rèn luyện tính trung thực, chính xác và bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học. NỘI DUNG: Số tiết Tt Nội dung bài học Tổng LT TL 1.
Đại cương Dịch tễ học - Quá trình dịch 4 4 0 2. Các phương pháp nghiên cứu dịch tễ học 4 4 0 3. Biến cố và xác suất 6 4 2 4. Đại cương về thống kê 4 4 0 5.
Phương pháp lấy mẫu 4 2 2 6. Trình bày kết quả thống kê 4 2 2 7. Bảng 2*2 và các ứng dụng trong dịch tễ 6 4 2 8. Nguyên lý phòng dịch và thu thập - Bảo quản bệnh phẩm 4 4 0 9.
Các bước điều tra, xử lý vụ dịch 3 3 0 10. Giám sát dịch tễ học 3 3 0 11. Viết báo cáo điều tra vụ dịch 3 1 2 Cộng 45 35 10 Giáo trình Dịch tễ học. Chương trình Dịch tễ học.
Trang 4 HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN: ▪ Yêu cầu giáo viên: - Giáo viên là Bác sỹ chuyên ngành Y tế dự phòng hoặc đã được huấn luyện chương trình y tế công cộng. ▪ Phương pháp giảng dạy: - Lý thuyết: thuyết trình, áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. - Thực hành: thực hành tại lớp. Tổ chức nhóm, thảo luận, làm bài tập tình huống.
Có thể xem tranh, Video, Slide. ▪ Trang thiết bị dạy học: - Đảm bảo đủ dụng cụ theo cơ số quy định. - Đảm bảo đủ các biểu mẫu giám sát. ▪ Đánh giá: - Kiểm tra thường xuyên: 02 cột điểm, bài viết dạng câu hỏi nhỏ.
- Kiểm tra định kỳ: 01 cột điểm. - Thi kết thúc học phần: bài thi trắc nghiệm 50 câu trong 40 phút ▪ Tài liệu tham khảo: - Nguyễn Văn Thịnh, 2015. Giáo trình Dịch tễ học, tài liệu lưu hành nội bộ, Trường Trung cấp Y tế Tây Ninh. Xác suất thống kê cơ bản.
Khoa Y tế công cộng - Đại học Y Dược Tp. Hồ Chí Minh. - Lê Hoàng Ninh và cộng sự, 1995. Dịch tễ học cơ bản.
Nhà xuất bản Y học – chi nhánh Tp. Hồ Chí Minh. - Lê Hoàng Ninh, 2011. Phương pháp chọn mẫu và xác định cỡ mẫu trong nghiên cứu y học.
Nhà xuất bản Y học – chi nhánh Tp. Hồ Chí Minh. Giáo trình Dịch tễ học. Trang 5 Đại cương về Dịch tễ học - Quá trình dịch.
ĐẠI CƯƠNG VỀ DỊCH TỄ HỌC - QUÁ TRÌNH DỊCH BS. Nguyễn Văn Thịnh MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày khái niệm, đối tượng nghiên cứu dịch tễ học. Trình bày và giải thích chu trình nghiên cứu dịch tễ học.
Mô tả quá trình sinh dịch, các đặc điểm của dịch. Trình bày dịch tễ học một số bệnh truyền nhiễm mới nổi. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN DỊCH TỄ HỌC Dịch tễ học là một khoa học y học rất cổ. Từ thời xưa, Hipocrate, là người đầu tiên đặt nền móng cho khoa học này, ông đã đưa ra quan niệm rằng, sự phát triển bệnh tật ở người có thể liên quan đến những yếu tố của môi trường bên ngoài của một cá thể, nhưng vào thời đó và một thời gian dài tiếp theo dịch tễ học đã phát triển rất chậm.
Dịch tễ học, được dịch từ một từ tiếng Anh là epidemiology. Theo từ nguyên, epidemiology bắt nguồn từ 3 từ La tinh: epi có nghĩa là về, demos có nghĩa là dân, và logos là môn học. Như vậy, dịch tễ học là một môn học khảo sát về những hiện tượng xảy ra ở người dân. Vào lúc khởi thủy trong lịch sử phát triển của dịch tễ học, những hiện tượng đó là những hiện tượng xảy ra hàng loạt, và lây lan từ người này sang người khác trong một tập thể vào một thời điểm nào đó, thí dụ như một trận dịch hạch, dịch tả.
Nói một cách khác, lúc ban đầu, dịch tễ học chỉ nghiên cứu những bệnh lây thành dịch. Chính vì thế, cho đến nay, còn không ít người vẫn hiểu lầm rằng dịch tễ học chỉ quan tâm đến những bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển của y khoa, những nhà khoa học đã nhận ra rằng có những bệnh vẫn xảy ra hàng loạt ở con người, nhưng không lây từ người này sang người khác, thí dụ, ung thư phổi, xơ vữa động mạch, tai nạn giao thông, bướu cổ. Bằng cách áp dụng những phương pháp nghiên cứu của dịch tễ học, các chuyên gia trong ngành y đã xác định được những nguyên nhân, hay những yếu tố đã tạo điều kiện khiến cho con người mắc những bệnh không lây nói trên, và từ đó, đề ra những biện pháp phòng chống rất hiệu quả.
Khi mô tả về bệnh, hoặc nói chung là những hiện tượng sức khỏe, nhà dịch tễ học không chỉ diễn tả một cách chung chung rằng bệnh đã xảy ra nhiều hay ít trong một tập thể người, mà cụ thể hơn, họ sẽ cho thấy những tần số và tỷ lệ bệnh ở những nhóm người có những thuộc tính đặc biệt, cư ngụ tại một khu vực riêng biệt, và vào một thời điểm nào đó trong năm. Giáo trình Dịch tễ học. Đại cương về Dịch tễ học - Quá trình dịch. Trang 6 KHÁI NIỆM DỊCH TỄ HỌC Từ trước đến nay, cùng với sự phát triển của dịch tễ học, đã có nhiều định nghĩa về môn học này, mỗi định nghĩa đánh dấu một bước phát triển ở thời kỳ đó.
Tháng 10/1980, tại Manila, Tổ chức y tế thế giới đưa ra định nghĩa: Dịch tễ học là một khoa học nghiên cứu sự phân bố sức khỏe và bệnh tật của con người, lý giải sự phân bố đó nhằm làm cho các dịch vụ y tế hoạch định có cơ sở, việc giám sát bệnh tật được thực hiện và các chương trình phòng chống, khống chế bệnh tật được triển khai và có thể đánh giá được. Định nghĩa này cho thấy dịch tễ học có 3 thành phần liên quan mật thiết với nhau: tần suất bệnh, sự phân bố bệnh tật và các yếu tố quy định sự phân bố bệnh tật. Tần suất bệnh: Tần suất bệnh cho phép nhà dịch tễ định lượng về bệnh tật có tồn tại hoặc đang xảy ra thế nào trong cộng đồng. Những số liệu về tần suất bệnh là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ một cuộc điều tra nào về mô hình bệnh tật của cộng đồng.
Phải định lượng các hiện tượng sức khỏe đó dưới dạng số tuyệt đối, đo đếm chính xác và dưới dạng tỷ số để có thể đem so sánh được.