ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỒ HÔ CHÍ MINH module miến D|CH - ĐÈ KHÁNG - KÝ CHỦ GIẢO TRlNH giang dạy đại học ~ T?p 1 Miên dịch đạí cương _ _____________ Chủ biên: ^^ NHẢ XUẤT BẢN Y HỌC ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MODULE MIỄN DỊCH - ĐÈ KHÁNG - KÝ CHỦ Giáo trình giảng dạy đại học Tập 1 MIỄN DỊCH ĐẠI CƯƠNG Chủ biên: ThS. Võ Ngọc Quốc Minh TS. Phạm Lê Duy NHÀ XUẤT BÂN Y HỌC 2020 CHỦ BIÊN ThS. Võ Ngọc Quốc Minh TS.
Phạm Lê Duy THAM GIA BIÊN SOẠN ThS. Quách Thanh Lâm ThS. Nguyễn Hiền Minh ThS. Bùi Thị Thanh Tâm ThS.
Lý Khánh Vân Nguyễn Thành Khải THƯ KÝ Nguyễn Hoàng Minh Phương CHÌNH SỬA BIÊN SOẠN TS. Phạm Lê Duy ThS. Quách Thanh Lâm THIẾT KÉ TRANG BÌA BS. Hồ Đức Việt HỘI ĐÒNG THẢM ĐỊNH GIÁO TRÌNH 1.
Vũ Minh Phúc, ĐHYD TP.HCM Chú tịch 2. Lục Thị Vàn Bích, ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch Uỷ viên thư ký 3. Nguyễn Thị Hải Yen, ĐH Y Dược cần Thơ Phản biện 1 4. Lê Đức Vinh, ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch Phản biện 2 5.
Trương Thiên Phú, BV Chợ Rầy Uỷ viên Quyết định lựa chọn và sử dụng giáo trình “Miền dịch đại cương tập 1“ tại Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh sổ 2758/QĐ-ĐHYD ngày 11 tháng 9 năm 2020 của Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. ỉi LỜI NÓI ĐẦU Bộ giáo trình “Miền dịch đại cương” được biên soạn để giúp cho sinh viên có thêm tài liệu học tập, bổ sung cho các bài giảng trên lớp và các tải liệu tham khảo.
Chúng tôi chù trương biên soạn bộ giáo trình này để phục vụ chương trình đôi mới giảng dạy y khoa của Khoa Y, Đại học Y Dược Thành phổ Hồ Chí Minh theo tinh thần lồng ghép, tích hợp giữa các bộ môn cũng như giữa các module với nhau. Do đó có thể xem bộ giáo trình “Miền dịch đại cương” là phần cơ sở, nền tảng đe giúp cho sinh viên dễ dàng học tập nối tiếp với phần tiếp theo là module “Miễn dịch-Đe kháng-Ký chù”. Chúng tôi cổ gắng biên soạn bộ giáo trình như một tài liệu tổng quan, các nội dung được trình bày cô đọng, súc tích và các ý chính được lặp lại ở nhiều chương trong bộ giảo trình với hy vọng sẽ giúp cho sinh viên hiểu biết được những khái niệm quan trọng nhất. Mặc dù được biên soạn cho sinh viên y khoa, bộ giáo trình này cũng có thể sử dụng làm tài liệu học tập cho sinh viên thuộc các ngành khác thuộc khối ngành Sức khỏe và Sinh học.
Chúng tôi hy vọng rằng sinh viên sè thấy bộ giáo trình này rõ ràng, dề hiểu và sẽ truyền tài được không những nội dung và câ cảm xúc khiến cho sinh viên quan tâm nhiều hơn nừa về miễn dịch học. Do đây là lần biên soạn đầu tiên nên chắc chắn vẫn còn rất nhiều thiếu sót mặc dù nhóm biên soạn đã hết sức cổ gắng. Chúng tôi rất mong nhận được nhiều đóng góp, phê bình của bạn đọc để bộ giáo trình ngày càng hoàn chỉnh trong nhùng lần tái bản. Hồ Chi Minh, ngày 8 thảng 8 nâm 2020 TM.
BAN BIÊN SOẠN ThS. Võ Ngọc Quốc Minh TS. Phạm Lê Duy Khoa Y-Đại Học Y Dược TP.HCM GIỚI THIỆU VÈ MODULE MIỄN DỊCH ĐẠI CƯƠNG 1. MÔ TÃ MODULE MIỄN DỊCH ĐẠI CƯƠNG Module “Miền dịch học đại cương” sẽ cung cấp cho sinh viên kiến thức về cấu tạo, chức năng của hệ thống miền dịch và sự hình thành các đáp ứng miễn dịch trong trường hợp bình thường và bệnh lý.
Miền dịch học có tương quan chặt chè với nhiều môn học khác (Vi sinh, Sinh lỷ, Sinh hỏa.), là cầu nổi giữa khoa học cơ bàn và y học lâm sàng. Sự phát triển của ngành miền dịch đà có nhừng tác động lớn đến chân đoán và điêu trị lâm sảng. Nhừng kiến thức miền dịch cơ bàn này sè giúp sinh viên liên kêt được các cơ chế sinh hóa, sinh lý, thần kinh và miền dịch trong việc duy trì càn bang nội môi cùa cơ thể và hiểu được vai trò của hệ miền dịch trong điều kiện sức khỏe bình thường và bệnh tật. MỤC TIÊU MÔN HỌC Mục tiêu Mô tà mục tiêu Chuần đầu ra Kiến thức 1.
Trinh bây được các cơ quan, tế bào và các phân cĩ. Vận dụng được các tử hình thành đáp ứng miễn dịch kién thức khoa học cơ 2. Trình bày được các chức năng của hệ thống bàn. y học cơ sở và y học miễn dịch và các thành phần của nỏ lâm sàng trong thực hành 3.
Phân tích được các cơ chế bào vệ cơ thẻ chống chăm sóc sữc khỏe. lại cãc tác nhàn gây nhiễm bằng miễn dịch bảm C2. Vận dụng được các sinh và miẻn dịch thích nghi kiến thức tâng cường sửc 4. Giải thích được tình trạng dung nạp đối với kháng khỏe và phòng ngừa bệnh nguyên bản thân và tạo ra đáp ứng miễn dịch tật trong chăm sóc sức chống khảng nguyên lạ.
khỏe cho cá nhãn và cộng 5. Giải thích được cảc bệnh lý do rối loạn hoạt động đồng hệ thống miền dịch: quá mần càm, tự miễn, suy giảm miễn dịch Kỹ năng 1. Nhận diện được cảc tế bão miễn dịch và cơ quan C1. Vận dụng được các miến dịch kiến thức khoa học cơ bản, y học cơ sở và y học 2.
Biết đươc một số kỹ thuật miễn dịch và ứng dụng lâm sàng trong thực hành của chúng chăm sóc sức khỏe. Nhận thức được sự nguy hiẻm của shock phản C11. Thẻ hiện tính chuyên vệ, trẽn lâm sàng cần được phát hiện sớm và xử nghiệp và phát triẻn nghề trỉ cấp cứu. nghiệp liên tục trong thực 2.
Nhận thức được tầm quan trọng của hệ thống hành chàm sốc sức khỏe miẻn dịch trong việc tạo ra đề kháng bảo vệ cơ thể (chùng ngừa). iv MỤC LỤC Lời nói đầu. iii Giới thiệu về module miền dịch đại cưorng. iv Danh mục các từ viết tắt.
Đại cưcmg miền dịch học. Tế bào và cơ quan miền dịch. Miền dịch bẩm sinh. Viêm cấp tinh.
Viêm mạn tính, tái tạo mô, lành sẹo và xơ hỏa. Xử lý và trình diện kháng nguyên. Miễn dịch qua trung gian te bào. 83 Hoạt hóa tế bào ỉympho T.
Miễn dịch qua trung gian tế bào. 95 Chức Hãng cùa ỉympho T trong đề kháng ký chủ. Đáp ứng miền dịch dịch thể. Dung nạp miền dịch và bệnh lý tự miền.
Quá mần cảm do đáp ứng miền dịch. Suy giảm miền dịch. Đáp ứng miễn dịch chống ung thư. 173 V DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẤT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt APC Antigen presenting cell Tế bào trình diện kháng nguyên BCR B cell receptor Thụ thể tế bào lympho B CD Cluster of differentiation Nhóm biệt hóa CDS Cystolic DNA sensor Thụ cảm DNA bào tương CLR C-type lectin receptor Thụ thề lectin type c CR Complement receptor Thụ thể cùa bổ thể CTL Cytotoxic T lymphocyte Tế bào lympho T độc tế bảo DAMP Damage associated molecular Kiểu mầu phân tử liên quan đên pattern tôn thương DTH Delayed-type hypersensitivity Quá mần kiểu muộn HLA Human leukocyte antigen Kháng nguyên bạch cầu người IFN Interferon Interferon Ig Immunoglobulin Kháng the mien dịch IL Interleukin Inteleukin ILC Innate lymphocyte Te bào lympho bẩm sinh LT Leukotriene Leukotriene MHC Major histocompatibility complex Phức hợp phù hợp mỏ chính MMP Matrix metalloproteinase Enzyme thúy phân protein cấu trúc NLR Nod-like receptor Thụ thể NRL NK cell Natural killer cell Te bào giết tự nhiên PAMP Pathogen associated molecule Kiểu mầu phân tử liên quan dên pattern tác nhân gảy bệnh PG Prostaglandin Prostaglandin PRP Pattern recognition receptor Thụ thể nhận diện mẫu RLR Rig-like receptor Thụ thể RLR TCR T cell receptor Thụ the tể bào lympho T TGF Transforming growth factor Yếu tố tăng trường chuyến dạng Th T helper Tê bào lympho T giúp đờ TLR Toll-like receptor Thụ thể TLR TNF Tumor necrosis factor Yeu to hoại thử u vi BÀI 1.
ĐẠI CƯƠNG MIỄN DỊCH HỌC ThS. Võ Ngọc Quốc Minh MỤC TIÊU i. Trinh bày được nhừng khái niệm cơ bản về Miễn dịch học 2. Trình bày được thành phần và chức nãng của hệ thong miên dịch 3.
Giải thích được cách thức hoạt động cùa hệ miên dịch NỘI DUNG 1. DỊNH NGHĨA Miền dịch là khả năng đề kháng của cơ thể chổng lại các tác nhân gây bệnh chù yếu là các vi sinh vật. Tuy nhiên phản ứng của cơ thể chống lại một sổ chất cỏ hại mà không phải là các tác nhân gây nhiễm ví dụ như các kháng nguyên của khối u, các kháng nguyên gây dị ứng, kháng nguyên của cơ thể bị biển đổi cũng được xem là các phản ứng mien dịch. Hệ thống miền dịch bao gồm các cơ quan, các tế bào và các phân từ miễn dịch được các tể bào tiết ra.
Đáp ứng miền dịch là các phản ứng của hệ thống miễn dịch chổng lại các vi sinh vật cùng như nhùng chất có hại khác. Miền dịch học là môn học nghiên cứu về cấu trúc và chức năng của hệ thống miễn dịch cùng như các rổi loạn trong hoạt động của hệ thống miễn dịch, cụ thể là nghiên cứu về các đáp ứng miền dịch xày ra sau khi cơ thể tiếp xúc với các vi sinh vật và các phàn từ lạ. Miền dịch là phương thức đề kháng tự vệ cùa cơ thể nhằm nhận diện và đáp ứng lại các yểu tố lạ gây hại. Khi bị yếu tổ gây bệnh xâm nhập, cơ thể sẽ huy động tức thì một sổ tể bào và phân tử sần có để kịp thời ngăn chặn sau đỏ mới hình thành các cơ chế chổng trả đặc hiệu.
CHÚC NĂNG CỦA HỆ THỐNG MIẺN DỊCH Chức nãng chính của hệ thổng miền dịch là ngăn ngừa và loại trừ các tình ưạng nhiềm vi sinh vật gây bệnh. Ngoài ra hệ thống miền dịch cỏn có chức nâng chống lại sự phát triển của các khối u và còn đóng vai trỏ chính trong việc tái tạo lại các mô bị tổn thương. Hệ thổng miền dịch đỏng một vai ưò trung tâm ữong việc bảo vệ cơ thể chổng lại các vi khuẩn, virus, ký sinh trùng. Nhừng cá thể bị khiếm khuyết đáp ứng miền dịch 1 rât dê bị nhiễm trùng nặng đe dọa đến tính mạng và Hội chứng suy giảm miền dịch măc phải (AIDS) là một ví dụ điển hình cho thấy tầm quan trọng của hệ thống miền dịch trong việc bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân gây nhiễm.
Ngược lại kích thích hệ thống miền dịch qua tiêm chủng bằng vaccine là phương pháp hừu hiệu nhất để bảo vệ cơ thể chổng lại các vi sinh vật gây bệnh. Một ví dụ khác cho thấy lợi ích của việc kích thích miền dịch là các kháng thể do tế bào miền dịch tạo ra.