CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ỨNG PHÓ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HS LỚP 5 1. Cơ sở lí luận của tổ chức hoạt động giáo dục ứng phó biến đổi khí hậu trong hoạt động trải nghiệm cho HS lớp 5 1. Hoạt động trải nghiệm 1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm Trải có nghĩa là đã từng biết; còn nghiệm có nghĩa là kinh qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng [18].
Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể chương trình sách giáo khoa phổ thông đổi mới sau năm 2015, HĐTN được xem như là một bộ phận không thể thiếu trong quá trình giáo dục nói chung và quá trình dạy học nói riêng ở nhà trường phổ thông, góp phần thực hiện các mục tiêu giáo dục. HĐTN là dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, HS dựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kĩ năng khác nhau để trải nghiệm thực tiễn qua đó hình thành những phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù [30]. Quá trình HS được hoạt động thực tiễn với các sự vật, hiện tượng, con người là một hình thức của HĐTN. Người học có được những nhận thức và cảm xúc chính xác về các thuộc tính, tính chất của các sự vật, hiện tượng, con người trong môi trường sống nhờ hoạt động tích cực, từ đó hình thành và phát triển vốn sống kinh nghiệm, đồng thời hé lộ những khả năng, năng lực tiềm ẩn ở mỗi đứa trẻ.
HS được tham gia hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể nhằm nuôi dưỡng ý thức sống, đồng thời quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh [31]. Có rất nhiều những quan điểm nêu ra khái niệm của HĐTN tuy nhiên hiện nay HĐTN ở nhà trường được thực hiện theo nội dung chương trình giáo dục phổ thông 2018 như sau: “HĐTN lên lớp là tạo cơ hội cho HS tiếp cận với thực tế, trải nghiệm những cảm xúc tích cực, rút kinh nghiệm, huy động kiến thức, kĩ năng môn học theo định hướng của nhà giáo dục, thực hiện các kế hoạch, 9 phương án do GV thiết kế để thực hiện nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết các vấn đề thực tế phù hợp độ tuổi; qua đó, những kinh nghiệm đã trải qua được chuyển hóa thành tri thức mới, hiểu biết mới, kỹ năng mới, giúp nâng cao khả năng tạo lập tiềm năng và thích ứng với cuộc sống, môi trường, nghề nghiệp tương lai. Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm HĐTN được liệt kê là môn học 1bắt buộc đối với mọi HS và là hoạt động giúp HS vận dụng một cách sáng tạo những kiến thức, hiểu biết, kỹ năng và thái độ đã tiếp thu được từ nhà trường và trải nghiệm khám phá bản thân và thế giới xung quanh. Giúp HS phát triển đời sống tinh thần phong phú, biết rung động trước vẻ đẹp của thiên nhiên, con người mà có cách ứng xử đúng đắn.
Trong đó, mục tiêu HĐTN của cấp tiểu học là hình thành cho HS có thói quen tích cực, chăm chỉ lao động; có trách nhiệm bản thân và những người xung quanh; biết tự đánh giá và tự điều chỉnh bản thân từ đó hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hoá; có ý thức hợp tác nhóm và hình thành được năng lực giải quyết vấn đề [3]. Yêu cầu cần đạt của hoạt động trải nghiệm cho HS Tiểu học Trong Chương trình tổng thể, HĐTN giúp hình thành và phát triển ở HS các năng lực đặc thù: năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp. Yêu cầu cần đạt về các năng lực đặc thù này đối với HS tiểu học nói chung và HS lớp 5 nói riêng được thể hiện thông qua từng nội dung cụ thể: [3] a) Năng lực thích ứng với cuộc sống: - Hiểu biết về môi trường sống và bản thân: Nhận biết được những thay đổi tích cực của bản thân. Hình thành được các thói quen, nếp sống sinh hoạt và kĩ năng tự phục vụ bản thân trong mọi môi trường hoàn cảnh sống.
Phát hiện được vấn đề và tự tin trao đổi vấn đề một cách tích cực. - Kĩ năng điều chỉnh bản thân để đáp ứng với sự thay đổi: Đề xuất được cách giải quyết khác nhau để giải quyết cùng một vấn đề. Làm chủ được cảm 10 xúc, thái độ và hành vi của mình từ đó tự tin trước mọi sự thay đổi. Có cách xử lí trong một số tình huống nguy hiểm.
b) Năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động: - Kĩ năng lập kế hoạch: Tham gia xác định nhiệm vụ và cách thức thực hiện nhiệm vụ cho hoạt động của cá nhân, hoạt động nhóm. Dự kiến được thời gian thực hiện nhiệm vụ. - Kĩ năng thực hiện kế hoạch và điều chỉnh hoạt động: Kĩ năng thực hiện kế hoạch và điều chỉnh hoạt động hỗ trợ bạn trong hoạt động. Giải quyết được mâu thuẫn nảy sinh trong hoạt động.
- Kĩ năng đánh giá hoạt động: Nêu, hiểu được ý nghĩa của từng hoạt động. Nhận ra được sự tiến bộ của bản thân sau hoạt động và những điểm cần rút kinh nghiệm cho cá nhân, nhóm. c) Năng lực định hướng nghề nghiệp: - Hiểu biết về nghề nghiệp: Nêu được đặc điểm và ý nghĩa của một nghề của người thân và địa phương. Chỉ ra được một số phẩm chất và năng lực cần thiết để đáp ứng yêu cầu của nghề nghiệp.
- Hiểu biết và rèn luyện phẩm chất, năng lực liên quan đến nghề nghiệp: Thể hiện được sự quan tâm và sở thích đối với một số nghề yêu thích. Có trách nhiệm trong công việc và sự tuân thủ các quy định để hoàn thành được các nhiệm vụ. Nội dung chương trình hoạt động trải nghiệm cho HS Tiểu học HĐTN được xếp vào nội dung tự chọn bắt buộc dành cho tất cả học sinh từ lớp 1 đến lớp 5. Nội dung hoạt động trải nghiệm được xây dựng dựa trên yêu cầu cần đạt trong đó nội dung HĐTN lớp 5 gồm: + Hoạt động hướng vào bản thân: Hoạt động khám phá và rèn luyện các đức tính phẩm chất của bản thân + Hoạt động hướng đến xã hội: Hoạt động chăm sóc các thành viên trong gia đình; xây dựng hoạt động nhà trường và cộng đồng.
+ Hoạt động hướng đến tự nhiên: Tìm hiểu thiên nhiên môi trường xung quanh. Đề xuất biện pháp bảo vệ và giữ gìn quang cảnh ở địa phương quê hương. 11 + Hoạt động hướng nghiệp: Hoạt động tìm hiểu về nghề nghiệp tương lai. Trong đó chủ đề hoạt động hướng đến tự nhiên các vấn đề về biến đổi khí hậu sẽ bắt gặp nhiều nhất.
Phương thức và hình thức tổ chức * Một số phương thức tổ chức chủ yếu: Khám phá; Thể nghiệm, tương tác; Cống hiến và Nghiên cứu. *Hình thức tổ chức: bốn loại hình HĐTN chủ yếu được được tổ chức là: Sinh hoạt dưới cờ; Sinh hoạt lớp; Hoạt động giáo dục theo chủ đề; Hoạt động câu lạc bộ. Đánh giá kết quả Đánh giá kết quả giáo dục trong HĐTN hải bảo đảm các yêu cầu về mục đích đánh giá, nội dung đánh giá, đánh giá kết hợp giữa GV và HS, số lượng và chất lượng các sản phẩm hoàn thành, kết quả tổng hợp đánh giá thường xuyên và định kì. Một số vấn đề về giáo dục ứng phó biến đổi khí hậu 1.
Biến đổi khí hậu a. Khái niệm biến đổi khí hậu Trong Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, Bộ Tài Nguyên và Môi Trường đã đưa ra định nghĩa về biến đổi khí hậu là những thay đổi của khí hậu vượt ra khỏi trạng thái trung bình đã được duy trì trong một khoảng thời gian lâu dài [4]. Theo Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu khái quát định nghĩa về biến đổi khí hậu như sau: “là bất cứ sự biến đổi nào về khí hậu theo thời gian, có thể do kết quả của hoạt động con người hoặc diễn biến tự nhiên” [26]. Như vậy, từ các định nghĩa trên, đề tài đưa ra khái niệm của biến đổi khí hậu là thuật ngữ được dùng để chỉ những thay đổi của khí hậu vượt ra khỏi trạng thái bình thường trong một khoảng thời gian.
Biến đổi khí hậu có thể do các quá trình tự nhiên hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất”. 12 Nói một cách đơn giản biến đổi khí hậu là sự thay đổi của các yếu tố như không khí, nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa,. Những diễn biến của biến đổi khí hậu tại Việt Nam bao gồm các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ngày càng gia tăng về tần suất và thường khó dự đoán, những kỷ lục mới vẫn được thiết lập mỗi năm. b) Biểu hiện của biến đổi khí hậu Một số các biểu hiện của biến đổi khí hậu trên thế giới và tại Việt Nam trong những năm qua: [4] Bảng 1.1: Một số biểu hiện của biến đổi khí hậu Thế giới Việt Nam Thế giới năm nay liên tục trải Trong năm 2019, Việt Nam qua những tháng nóng nhất ghi nhận định đợt nắng nóng trong lịch sử.
Trái Đất với kỷ lục. nhiệt độ trung bình nhiệt độ tăng từ 0,5 – 10C so cao hơn trung bình thời kỳ với mức trung bình hàng năm. tiền công nghiệp (1750) 1,1 Báo cáo của IPCC kết luận độ C. phát thải CO2 toàn cầu phải Sức nóng đẩy nhiệt kế lên giảm 45% vào năm 2030 và đến 43,40C tại huyện Hương Nhiệt độ đạt mức cân bằng giữa lượng Khê, Hà Tĩnh; thành phố Đà trung bình phát thải tạo ra và hấp thu lại Nẵng đạt 37,70C, Huế vượt tăng lên vào năm 2050 để nhiệt độ trái 40,50C và phần lớn miền đất không tăng quá 1,50C.
Nam dao động trong khoảng 32-370 C. Theo tính toán của các nhà nghiên cứu vào 2100, nhiệt độ có thể tăng lên 30C. - Nhưng năm gần đây, thời tiết nắng nóng kéo dài kèm theo nhiệt độ tăng nhanh. 13 - Sức nóng của "quả bom" - Trên bờ biển Đông bão biến đổi khí hậu đã lan tới trong những năm gần đây mọi ngóc ngách.
Thế giới thường có cường độ mạnh phải đối mặt với các đợt nắng tàn phá nghiêm trọng đến cơ nóng đỉnh điểm gây thiệt hại sở hạ tầng gây nhiều thiệt hại về người, cũng phải gánh chịu về người và tài sản đã xuất các vụ cháy rừng gây thiệt hại hiện nhiều hơn. Mùa bão kéo nặng nề. dài hơn và kết thúc muộn hơn - Những siêu bão biến mọi với hướng di chuyển nhanh thứ trở thành hoang tàn ở và khó lường hơn trước.