phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn gồm có 2 chơng, 5 tiết. 12 NOI DUNG CHGJONG 1 TRUYEN THONG YEU NG|OC VA GIAO DUC TRUYEN THONG YEU NGJOC CHO HỌC SINH THPT 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm yêu nóc, truyền thống yêu nớc * Khái niệm yêu nớc 'Yêu nớc là trạng thái tình cảm xã hội mang tinh phổ biến ở mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới.
Trong t duy của ngời Việt Nam thì khái niệm yêu nớc có quan hệ mật thiết với khái niệm đất và nớc. T duy “nớc” đi vào tiềm thức của ngời Việt Nam một cách tự nhiên. Các nhà nghiên cứu cho rằng, “nớc” là khái niệm thuần túy của ngời Việt có từ xa xa, nó xuất phát từ địa lý tự nhiên của vòng sông nớc và từ điều kiện canh tác đặc thò của việc trồng lúa noc. Cong voi từ “đất”, từ “nớc” và “đất nớc” đợc dùng với nghĩa quan trọng hơn, đó là chỉ về vòng đất, khu vực thuộc về cộng đồng sinh sống, c trú.
Đất nớc hay Tổ quốc, quốc gia đều mang hàm nghĩa chung nh vậy. Yêu nớc là tình yêu đối với đất nớc, lòng trung thành với Tổ quốc và khát vọng phục vụ những lợi ích của Tổ quốc và nhân dân. Yêu nớc là một trong những tình cảm sâu sắc nhất, có giá trị mang tính phố biến đã đợc củng cố và thử thách qua lịch sử tồn tại và phát triển lâu dài của nhân dân các quốc gia, các dân tộc trên thế giới, đợc củng cố qua hàng nghìn năm lịch sử. Đó là lòng tự hào dân tộc, lòng tự hào về sức sáng tạo trong lao động sản xuất, lòng tự hào về những gơng anh hùng bất khuất bảo vệ lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, 1a tinh than xa than vi su nghiép cách mạng, vì độc lập tự do của Tổ quốc.
Tình cảm yêu nớc bắt nguồn từ tình yêu gia đình, yêu quê hơng, làng xóm, yêu nơi “chôn nhau cắt rốn” của mình, là tình cảm gắn bó với cộng đồng, là ý thức giữ gìn, bảo vệ toàn vẹn lãnh thé quốc gia, dân tộc, là ý thức độc lập và tự tôn dân tộc. 13 Vì vậy yêu nớc gắn liền với lợi ích của nhân dân lao động, gắn liền với mục đích giải phóng nhân dân lao động khỏi mọi áp bức bóc lột và phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, làm cho nhân dân lao động trở thành ngời chủ thực sự của đất nớc. Nh vậy, yêu nớc không phải là một khái niệm trừu tợng, mà đợc xác định bằng nội dung cụ thé trong từng giai đoạn lịch sử. Nhng dù nội dung cụ thể có thay đổi thì bản chất của yêu nớc ấy vẫn là giải phóng nhân dân lao động, là sự kính trọng đối với con ngoi.
Yêu nớc là nguyên tắc đạo đức đòi hỏi mỗi ngời phải biến lòng tự hào dân tộc, lòng biết ơn đối với quê hơng đất nớc, lòng kính yêu nhân dân thành ý thức trách nhiệm trớc vận mệnh của Tổ quốc, trớc hạnh phúc của nhân dân, sẵn sàng cống hiến cuộc đời vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Theo Bách khoa th Việt Nam: “Yêu nớc là nguyên tắc đạo đức về chính trị mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành tuyệt đối, ý thức phục vụ Tổ quốc. yêu nớc trở thành luc long tinh thần vô cong mạnh mẽ, động viên mọi ngời đứng lên bảo vệ Tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lợc. Yêu nớc chân chính thể hiện ở lòng trung thành với Tổ quốc, vì lợi ích của dân tộc, của nhân dân, bảo vệ sự sinh tồn của dân tộc và sự đấu tranh vì sự phén vinh của đất nớc”.
Yêu nớc là một ý thức xã hội, bao gồm trong đó là những t tong va tình cảm của một dân tộc thuộc về quê hơng đất nớc nơi mình đã sinh ra và đã nuôi sống bản thân mình. Nh vậy, có thê hiểu, Yêu nớc là những t tong, tình cảm đối với đất nóc đợc biểu hiện ở tình yêu quê hơng, yêu thơng đồng bào; sự cổng hiến sức lực, tài năng và trí tuệ, tỉnh thân xá thân vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là một giá trị văn hóa quý báu và bển vững, một động lực tỉnh thân to lớn phát huy sức mạnh dân lộc. Với quan niệm trên thì yêu nớc đợc biểu hiện ở các phơng diện Sau: 14 - Thứ nhất, Yêu nớc là một hệ thống những t tong, tinh cảm đối với đất nớc. Yêu nớc trớc hết là yêu gia đình, quê hơng, nơi họ sinh ra, yêu xứ sở quê hơng giàu đẹp, yêu nền văn hóa độc đáo, yêu tiếng mẹ đẻ, yêu cách ăn, mặc, ở, vui chơi.
Yêu nớc gắn liền với mỗi dân tộc, đó là nguồn SỨC mạnh quý giá của mỗi dân tộc. - Thứ hai, Yêu nớc còn đợc biểu hiện thành ý chí và hành động của mỗi ngời đối với Tổ quốc. Yêu nớc không chỉ đừng lại ở tình cảm mà nó còn đợc biểu hiện thành hành động đó là sẵn sàng đem hết sức lực và trí tuệ của mình để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mỗi khi Tổ quốc bị lâm nguy thì mỗi ngời dân phải chiến dau hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
- Thứ ba, Yêu nớc là một hiện tợng xã hội lịch sử gắn với một dân tộc nhất định. Bất kỳ một dân tộc nào trong quá trình hình thành và phát triển đều có sự yêu nớc. Yêu nớc của mỗi dân tộc bao giờ cũng phản ánh những giá trị chung về đặc điểm tâm lý xã hội, về quyền lợi, về nghĩa vụ của mỗi công dân trong dân tộc đó. Trong lịch sử, có một số dân tộc cho rằng, yêu nớc là đề cao lợi ích của dân tộc mình, quốc gia mình, mà xem nhẹ lợi ích của các dân tộc khác, quốc gia khác.
Từ những quan niệm sai lầm đó mà hình thành nên t tởng dân tộc hẹp hòi, cực đoan, bành trớng, các quốc gia nhỏ bé khó tránh khỏi nguy cơ bị lệ thuộc, bị giày xéo, bi mai mot. Tai nan đó đã đè nặng lên lịch sử nớc ta. Nhng dân tộc ta đã tồn tại vững vàng và bắt diệt, vì chính trên mảnh đất này mọi ngời đã trụ lại gần nhau, mọi ngời đã rèn đúc cho mình một tình cảm sắt thép, đó là lòng yêu nớc. Yêu nớc không phải chỉ bằng tình cảm mà còn bằng cả lý trí, không chỉ bằng lời nói mà còn phải thể hiện ở hành động.
Nh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nớc. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lớt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhắn 15 chìm tất cả lũ bán nớc và lũ cớp nớc. Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tỉnh thần yêu nớc của dân ta” [37, tr.
* Khái niệm truyền thống yêu nớc “Truyền thống” bắt nguồn từ nghĩa gốc theo tiếng Latin là “tradition” có nghĩa là lu lại, truyền lại, chỉ hành vi lu truyền, trao lại cho ngời khác. Hiểu theo nghĩa đơn giản nhất thì truyền thống là sự kế thừa theo đúng quy luật những di sản xã hội từ thế hệ này sang thế hệ khác. Truyền thống là sự tông hợp những t tởng, tình cảm, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống. của một cộng đồng ngời, của một dân tộc đợc hình thành trong lich sử và trở nên ổn định, chúng đợc lu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Truyền thống có hai mặt xung đột lẫn nhau, nó có thể là tích cực hoặc tiêu cực, cũng có thể có cái tốt và cái xấu. Trần Văn Giàu: “Truyền thống là những đức tính hay thói tục kéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tác dụng” [11, tr. Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: “Truyền thống là những yếu tố của di tồn văn hóa, xã hội thể hiện trong chuẩn mực hành vi t tong, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồng ngời đợc hình thành trong lịch sử và đã trở nên ôn định, đợc lu truyền từ đời này sang đời khác và đợc lu giữ lâu dài” [6, tr, 19]. Truyền thống dân tộc đợc hình thành và lu giữ dần dần qua hoạt động lịch sử - xã hội của con ngời.
Truyền thống xét dới góc độ triết học mang tính hai mặt vừa 6n định lại vừa thay đổi. Ôn định, vì khi nói đến truyền thống là nói đến cái gì đó lâu dài, ít thay đổi, nếu không có yếu tố ổn định thì nó không còn là truyền thống nữa. Mặc dò tính ổn định đó chỉ là tơng đối, vì bản thân truyền thống cũng có quá trình hình thành và phát triển theo thời gian. Mỗi khi điều kiện thay đổi thì truyền thống cũng thay đổi cho phù hợp, có mặt kế thừa và phát triển, có mặt không mang tính tích cực thì sẽ bị loại bỏ, còn những truyền thống mới sẽ đợc hình thành.
16 Truyền thống cũng có tính hai mặt của nó. Mặt thứ nhất là tính lỗi thời cần khắc phục. Mặt thứ hai là cái tốt đẹp, cái riêng, cái bản sắc cần kế thừa, phát huy và phát triển.Mác đã nói: “7ruyên thống của tất cả các thể hệ đã chết đè nặng nh quả núi lên đầu óc những ngời đang sống”. Còn Bác Hồ cũng dạy rằng: “Khôi phục vốn cổ thì chỉ nên khôi phục cái gì tốt, còn cái gì không tốt thì nên loại dân ra”.
Cho nên, chúng ta cũng cần phân biệt cái gì là truyền thống đã lỗi thời và cái nào là truyền thống cần phải đợc bảo tồn và phát huy. Khi nói đến truyền thống thì ngời ta chỉ nói đến những cái tốt, cái đẹp. Tuy nhiên, chỉ tốt và đẹp thôi thì cha đủ để tạo nên truyền thống mà nó còn phải là cái có ích, có ý nghĩa, định hớng hành động cho con ngời đợc lu truyền qua các thế hệ. Truyền thống là những cái có ích, có nghĩa đợc cộng đồng thừa nhận, đánh giá, thâm định bằng thời gian và lịch sử phát triển của cộng đồng.
Lịch sử hình thành và phát triển ở mỗi quốc gia, dân tộc đều có sự khác nhau. Trải qua những bớc thăng trầm của lịch sử, các dân tộc đã tự sáng tạo ra truyền thống của dân tộc mình. Truyền thống là sự kết tỉnh toàn bộ tỉnh hoa văn hóa, kinh tế, xã hội hàng nghìn năm lịch sử của dân tộc. Cũng theo GS.