Cơ Sở Chung của Giáo Dục Nghề Nghiệp và Phương Pháp Đào Tạo

Giáo trình nghiên cứu Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp giáo trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù

• Tác giả: Dương Thị Kim Oanh
• Trường học: Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Nghề Nghiệp
• Đề tài: Giáo Dục Nghề Nghiệp: Cơ Sở và Phương Pháp Đào Tạo Hiệu Quả
• Loại tài liệu: sách giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp
• 1.2. Mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp
• 1.3. Các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp
• 1.4. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và một số nước trên thế giới
• 1.5. Thực hành, thảo luận
• 2. BÀI 2: CƠ SỞ TÂM LÝ HỌC CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 2.1. Khái niệm, bản chất và tầm quan trọng của tâm lý học giáo dục nghề nghiệp đối với nhà giáo
• 2.2. Cơ sở tâm lý của hoạt động học
• 2.3. Cơ sở tâm lý của hoạt động dạy
• 2.4. Thực hành, thảo luận
• 3. BÀI 3: QUÁ TRÌNH DẠY - HỌC NGHỀ
• 3.1. Những vấn đề chung của quá trình dạy - học nghề
• 3.2. Phương pháp dạy học nghề
• 3.3. Hình thức tổ chức dạy học nghề
• 3.4. Thực hành, thảo luận
• 4. BÀI 4: HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP
• 4.1. Mục đích và nội dung hoạt động giáo dục nghề nghiệp
• 4.2. Hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục nghề nghiệp
• 4.3. Thực hành, thảo luận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Dục Nghề Nghiệp Khái niệm và Đặc điểm

Giáo dục nghề nghiệp là một phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm đào tạo người lao động có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp. Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp là cung cấp cho người học những kiến thức cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Đặc điểm nổi bật của giáo dục nghề nghiệp là tính thực tiễn cao, gắn liền với nhu cầu lao động và khả năng làm việc của người học.

1.1. Khái niệm về Giáo Dục Nghề Nghiệp

Giáo dục nghề nghiệp được định nghĩa là quá trình đào tạo người lao động ở các trình độ khác nhau, từ sơ cấp đến cao đẳng, nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sản xuất và dịch vụ.

1.2. Đặc điểm của Giáo Dục Nghề Nghiệp

Giáo dục nghề nghiệp có những đặc điểm riêng biệt như gắn liền với thực tiễn lao động, chú trọng đến kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng với thị trường lao động.

II. Thách thức trong Giáo Dục Nghề Nghiệp Vấn đề và Giải pháp

Giáo dục nghề nghiệp hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chất lượng đào tạo và sự phù hợp với nhu cầu thị trường. Để giải quyết những vấn đề này, cần có những giải pháp đồng bộ từ cơ sở giáo dục và các cơ quan quản lý.

2.1. Vấn đề chất lượng đào tạo trong Giáo Dục Nghề Nghiệp

Chất lượng đào tạo là một trong những vấn đề lớn nhất mà giáo dục nghề nghiệp đang phải đối mặt. Cần có các tiêu chuẩn rõ ràng và quy trình đánh giá chất lượng để cải thiện tình hình.

2.2. Sự phù hợp giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thị trường

Chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động, từ đó giúp người học dễ dàng tìm kiếm việc làm.

III. Phương Pháp Đào Tạo Hiệu Quả trong Giáo Dục Nghề Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả đào tạo, các phương pháp giảng dạy cần được đổi mới và áp dụng linh hoạt. Việc kết hợp lý thuyết và thực hành là rất quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp.

3.1. Phương pháp giảng dạy tích cực

Phương pháp giảng dạy tích cực giúp người học chủ động tham gia vào quá trình học tập, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và ứng dụng kiến thức.

3.2. Kết hợp lý thuyết và thực hành

Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong giáo dục nghề nghiệp giúp người học có cái nhìn thực tế hơn về công việc và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Giáo Dục Nghề Nghiệp Kết quả và Thành tựu

Giáo dục nghề nghiệp đã đạt được nhiều thành tựu trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cho thị trường lao động. Nhiều chương trình đào tạo đã được triển khai thành công, mang lại lợi ích cho cả người học và doanh nghiệp.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả đào tạo

Nghiên cứu cho thấy rằng người học tốt nghiệp từ các chương trình giáo dục nghề nghiệp có tỷ lệ việc làm cao hơn so với những người không có bằng cấp.

4.2. Các mô hình đào tạo thành công

Nhiều mô hình đào tạo đã được áp dụng thành công, giúp nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

V. Kết Luận Tương Lai của Giáo Dục Nghề Nghiệp tại Việt Nam

Giáo dục nghề nghiệp có vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực cho đất nước. Tương lai của giáo dục nghề nghiệp cần được định hướng rõ ràng để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

5.1. Định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp

Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp để nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu thị trường.

5.2. Tầm quan trọng của giáo dục nghề nghiệp trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh kỷ nguyên số, giáo dục nghề nghiệp cần phải đổi mới để trang bị cho người học những kỹ năng cần thiết cho công việc trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp là tài liệu học tập thuộc chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho nhà giáo dạy trình độ cao đẳng và trung cấp, ban hành kèm theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Tài liệu do nhóm tác giả Dương Thị Kim Oanh, Bùi Thị Bích Diệp và Phương Chi thuộc Viện Sư phạm Kỹ thuật – Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh biên soạn và lưu hành nội bộ năm 2022.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô-đun này giữ vai trò là học phần bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ bản nền tảng của sư phạm nghề nghiệp. Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình được thiết lập trên ba khía cạnh: kiến thức, kỹ năng, và năng lực tự chủ và trách nhiệm. Người học sau khi hoàn thành mô-đun có khả năng:

• Hệ thống hóa các khái niệm, mục tiêu, đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp (GDNN), cơ sở pháp lý, khung trình độ quốc gia và các mô hình đào tạo nghề trong nước cũng như quốc tế.
• Phân tích bản chất tâm lý học giáo dục nghề nghiệp, giải thích cơ sở tâm lý của hoạt động dạy và học đối với người học trình độ trung cấp, cao đẳng.
• Vận dụng các mô hình đào tạo, lý thuyết học tập và nguyên tắc tâm lý học vào việc thiết kế kế hoạch bài giảng, tổ chức giảng dạy lý thuyết, thực hành và tích hợp trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo hướng tích hợp mô-đun gồm 4 bài học chính, kết hợp giữa lý thuyết nền tảng, hệ thống bài tập thảo luận tình huống và danh mục tài liệu tham khảo khoa học trong nước và quốc tế.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CƠ SỞ CHUNG CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP                   |
+-------------------------------------------------------------------------+
       |                  |                    |                  |
       v                  v                    v                  v
+--------------+  +---------------+   +----------------+  +---------------+
|    BÀI 1     |  |     BÀI 2     |   |     BÀI 3      |  |     BÀI 4     |
| Khái quát về |  |  Cơ sở tâm lý |   | Quá trình dạy  |  | Hoạt động giáo|
| giáo dục     |  | học của GDNN  |   |   - học nghề   |  | dục nghề      |
| nghề nghiệp  |  |               |   |                |  | nghiệp        |
|  (04 giờ)    |  |   (10 giờ)    |   |                |  |               |
+--------------+  +---------------+   +----------------+  +---------------+

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 4 bài học với cấu trúc logic từ bình diện quản lý hệ thống đến cơ sở tâm lý và phương pháp dạy học chuyên biệt:

• Bài 1: Khái quát về giáo dục nghề nghiệp (Thời lượng: 04 giờ)

  • Khái niệm và đặc điểm: Phân tích định nghĩa nghề nghiệp, giáo dục nghề nghiệp theo Điều 3 Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13; các đặc trưng cốt lõi của GDNN (gắn liền thị trường lao động, gắn kết quá trình lao động thực tế, trang bị năng lực thực hành, tính mở và liên thông).
  • Mô hình đào tạo nghề cơ bản: Trích dẫn phân loại của Andreas Schelten (2010) với 4 mô hình: mô hình truyền thống phi chính thức (informal model), mô hình trong nhà trường (school model), mô hình song hành/kép (dual system - CHLB Đức), mô hình theo thị trường (market model - như hệ thống NVQ của Anh).
  • Mô hình liên kết cơ sở dạy nghề (CSDN) và doanh nghiệp: 4 mô hình hợp tác (CSDN độc lập ngoài doanh nghiệp, CSDN thuộc doanh nghiệp, doanh nghiệp thuộc CSDN, trung tâm đào tạo tại các khu công nghiệp).
  • Phương thức đào tạo: Đào tạo theo tiêu chuẩn nghề/năng lực thực hiện (Competency-Based Training - CBT) và đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
  • Hệ thống GDNN Việt Nam và thế giới: Khung pháp lý (Luật GDNN 2014, Luật Giáo dục 2019, Nghị định 48/2015/NĐ-CP); Khung trình độ quốc gia Việt Nam theo Quyết định 1982/QĐ-TTg (8 bậc trình độ); nghiên cứu so sánh mô hình đào tạo nghề của Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản (mô hình 14 Cục liên kết Trường - Viện - Doanh nghiệp), Pháp và Đức.

• Bài 2: Cơ sở tâm lý học của giáo dục nghề nghiệp (Thời lượng: 10 giờ)

  • Khái niệm và bản chất: Đối tượng nghiên cứu của tâm lý học GDNN; quy luật tâm lý trong hoạt động dạy và học nghề.
  • Cơ sở tâm lý của hoạt động học: Sự phát triển tâm lý lứa tuổi học nghề; các phong cách học tập theo mô hình chu trình trải nghiệm của David Kolb (9 phong cách trên không gian 2 chiều) và mô hình VARK của Neil D. Fleming (Visual, Aural, Read/Write, Kinesthetic); các lý thuyết học tập kinh điển và hiện đại (Thuyết hành vi của Pavlov, Watson, Skinner; Thuyết nhận thức; Thuyết kiến tạo theo nghiên cứu của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường; Thuyết kết nối - Connectivism của George Siemens và Stephen Downes); các mô hình học tập (học tập hợp tác theo C. Mercer, lớp học đảo ngược - Flipped Classroom, thực hành và luyện tập - Practice and Drill).
  • Cơ sở tâm lý của hoạt động dạy: Cấu trúc hoạt động dạy của nhà giáo (hoạt động cụ thể, hành động dạy, thao tác dạy); phân tích đặc điểm lao động sư phạm dạy nghề (đối tượng là thế hệ trẻ; công cụ là tri thức, tay nghề, nhân cách nhà giáo theo quan điểm của K. Usinxki và J. Disterwey; đặc trưng tái sản xuất mở rộng sức lao động, tính chất lao động trí óc có thời kỳ khởi động và quán tính trí tuệ); cơ sở tâm lý dạy học lý thuyết, thực hành, tích hợp.

• Bài 3: Quá trình dạy - học nghề

  • Hệ thống hóa các thành tố cấu thành quá trình dạy học nghề, bản chất, quy luật, logic và các nguyên tắc dạy học nghề đặc thù.
  • Hệ thống phương pháp dạy học nghề và các hình thức tổ chức dạy học trong xưởng trường, phòng học chuyên môn và tại doanh nghiệp.

• Bài 4: Hoạt động giáo dục nghề nghiệp

  • Xác định mục đích, nội dung giáo dục đạo đức nghề nghiệp, tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động cho người học.
  • Quy trình, hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

                    HỆ THỐNG KIẾN THỨC CỐT LÕI
                                |
    +---------------------------+---------------------------+
    |                                                       |
    v                                                       v
BÌNH DIỆN HỆ THỐNG & TỔ CHỨC               BÌNH DIỆN TÂM LÝ & SƯ PHẠM
- Luật GDNN 2014, Luật GD 2019            - Thuyết học tập (Hành vi, Nhận
- Khung trình độ QG 8 bậc (QĐ 1982)         thức, Kiến tạo, Kết nối)
- 4 Mô hình đào tạo (A. Schelten)         - Phong cách học (Kolb, VARK)
- Mô hình liên kết CSDN - Doanh nghiệp    - Cấu trúc & Tâm lý hoạt động dạy
- Kỹ thuật phân tích nghề DACUM           - Dạy học theo năng lực (CBT)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận dựa trên ba trụ cột:

1. Khung lý thuyết giáo dục nghề nghiệp hiện đại: Tiếp cận dạy học theo năng lực thực hiện (CBT), ứng dụng kỹ thuật phân tích nghề DACUM (Developing A Curriculum) kết hợp phương pháp chuyên gia để thiết lập mô hình hoạt động, mô hình nhân cách và mô hình nội dung dạy học.
2. Hệ thống lý thuyết tâm lý học sư phạm: Tích hợp từ lý thuyết phản xạ có điều kiện (S - R), tâm lý học nhận thức đến lý thuyết kiến tạo cá nhân/xã hội và lý thuyết kết nối trong thời đại số.
3. Khung thể chế và pháp lý: Dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật GDNN, Khung trình độ quốc gia VQF) và các báo cáo so sánh quốc tế (mô hình song hành của Đức, đào tạo thực hành của Pháp, hệ thống NVQ của Anh).

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung môn học, người học được trang bị các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng phân tích sư phạm: Khả năng phân tích chương trình đào tạo, phân loại các tiêu chuẩn kỹ năng nghề theo từng cấp độ (Sơ cấp, Trung cấp, Cao đẳng).
• Kỹ năng chẩn đoán người học: Nhận diện phong cách học tập của học viên qua bảng hỏi VARK và mô hình Kolb để điều chỉnh phương pháp tiếp cận.
• Kỹ năng thiết kế và tổ chức dạy học: Thiết kế tiến trình giảng dạy phù hợp với đặc trưng bài học lý thuyết, thực hành hoặc tích hợp; vận dụng linh hoạt mô hình lớp học đảo ngược, dạy học hợp tác và luyện tập kỹ năng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng cách tiếp cận sư phạm lấy người học làm trung tâm, gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết sư phạm và thực hành nghề nghiệp:

• Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Kết hợp giữa thuyết kiến tạo và dạy học định hướng hành động. Hoạt động giảng dạy không dừng ở việc truyền thụ định nghĩa mà tập trung vào việc hướng dẫn học viên tự kiến tạo giải pháp xử lý các tình huống sư phạm thực tế.
• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies): Cuối mỗi bài học đều có phần thực hành, thảo luận chuyên sâu. Ví dụ:
  • Phân tích quy trình tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp và nhận diện rào cản đào tạo nội bộ (Bài 1).
  • Phân tích bài toán liên thông trình độ trung cấp, cao đẳng lên đại học theo các quy định hiện hành (Bài 1).
  • Xử lý tình huống tâm lý sư phạm giữa giáo viên và học sinh học nghề trong môi trường xưởng thực hành (Bài 2).
• Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Đánh giá quá trình dựa trên hoạt động thảo luận nhóm, bài tập tình huống và đánh giá tổng kết thông qua khả năng xây dựng đề cương bài giảng tích hợp đáp ứng chuẩn đầu ra của mô-đun.
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Giáo trình đưa ra hệ thống tài liệu đọc trước, câu hỏi định hướng nghiên cứu nhằm hỗ trợ học viên triển khai theo mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom), chuẩn bị nội dung trước khi tham gia các phiên thảo luận trên lớp.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Bám sát cơ sở pháp lý và quy chuẩn hiện hành: Giáo trình cập nhật trực tiếp theo quy định của Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; tích hợp cấu trúc Khung trình độ quốc gia Việt Nam (8 bậc) ban hành theo Quyết định số 1982/QĐ-TTg và Luật Giáo dục năm 2019.
• Tích hợp lý thuyết học tập hiện đại trong kỷ nguyên số: Bên cạnh các thuyết học tập truyền thống (Hành vi, Nhận thức, Kiến tạo), giáo trình bổ sung Thuyết kết nối (Connectivism của George Siemens và Stephen Downes, trích dẫn nghiên cứu của Vũ Hồng Linh, 2018), làm rõ cơ chế tự học và tương tác mạng lưới trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục nghề nghiệp.
• Cập nhật các mô hình học tập đương đại: Đưa vào tài liệu các công cụ chẩn đoán phong cách học tập phiên bản mới như The Kolb Learning Style Inventory Version 4.0 (2013) với 9 phong cách học tập và nghiên cứu cập nhật của Neil D. Fleming & Charles Bonwell (2019) về danh mục VARK.
• Tính ứng dụng và liên kết thực tiễn cao: Trình bày chi tiết các mô hình liên kết đào tạo giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp, phân tích thực tế vai trò của kỹ thuật phân tích nghề DACUM trong phát triển chương trình đào tạo theo chuẩn năng lực thực hiện.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên các khóa Bồi dưỡng Nghiệp vụ Sư phạm: Giáo viên, giảng viên đang giảng dạy hoặc chuẩn bị giảng dạy tại các trường cao đẳng, trường trung cấp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp cần hoàn thiện chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm theo Thông tư 06/2022/TT-BLĐTBXH.
• Sinh viên khối ngành Sư phạm Kỹ thuật / Sư phạm Công nghệ: Tài liệu học tập cho sinh viên năm cuối tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật, chuẩn bị kiến thức và kỹ năng sư phạm trước khi đi thực tập giảng dạy nghề.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có trình độ chuyên môn kỹ thuật hoặc văn bằng chuyên ngành tương ứng với nghề đào tạo (bằng trung cấp, cao đẳng, đại học kỹ thuật hoặc chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia).
• Cán bộ quản lý và nghiên cứu giáo dục: Cán bộ quản lý tại các cơ sở GDNN, chuyên viên phòng đào tạo sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra và quản lý hoạt động dạy học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn cho học viên theo học chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trung cấp; sinh viên sư phạm kỹ thuật; nhà giáo và cán bộ quản lý đang công tác trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô-đun này?

Người học cần có kiến thức chuyên môn hoặc tay nghề vững vàng trong một ngành/nghề cụ thể. Mô-đun không yêu cầu kiến thức sư phạm chuyên sâu từ trước mà đóng vai trò trang bị khối kiến thức nền tảng sư phạm và tâm lý học ban đầu.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với giáo trình sư phạm đại học đại trà là gì?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào các đặc thù của giáo dục nghề nghiệp: tiếp cận dạy học theo năng lực thực hiện (CBT), cấu trúc bài giảng tích hợp (kết hợp lý thuyết và kỹ năng thao tác), các mô hình liên kết với doanh nghiệp và phân tích tâm lý người học học nghề.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Học viên nên kết hợp nghiên cứu lý thuyết trong từng bài học với việc tra cứu các văn bản pháp luật hiện hành (Luật GDNN, Khung trình độ quốc gia) và hoàn thành đầy đủ các bài tập phân tích tình huống thực hành ở cuối mỗi bài.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được khuyến nghị kèm theo?

Học viên nên tham khảo thêm các tài liệu:

• Lý luận dạy học hiện đại (Bernd Meier & Nguyễn Văn Cường).
• Các công trình về phong cách học tập của D. Kolb (Learning Style Inventory) và N. Fleming (VARK).
• Văn bản quy phạm pháp luật: Luật GDNN 2014, Luật Giáo dục 2019, Thông tư 06/2022/TT-BLĐTBXH.

---

Kết luận

Giáo trình Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp của Viện Sư phạm Kỹ thuật – Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh cung cấp hệ thống lý luận khoa học, hoàn chỉnh về quản lý hệ thống, cơ sở tâm lý học và nguyên tắc tổ chức dạy - học nghề. Lộ trình tiếp cận từ khái quát hệ thống, phân tích tâm lý đến tổ chức hoạt động giáo dục giúp chuẩn hóa năng lực sư phạm cho đội ngũ nhà giáo theo tiêu chuẩn hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S CƠ SỞ CHUNG P CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP K T LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S CƠ SỞ CHUNG P CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP K T TÁC GIẢ: DƯƠNG THỊ KIM OANH BÙI THỊ BÍCH DIỆP PHƯƠNG CHI LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Trong chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm daỵ trình độ Cao đẳng, trình độ Trung cấp (Ban hành kèm theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022), Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp là mô-đun bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ bản nền tảng của sư phạm nghề nghiệp. Sau khi hoàn thành mô-đun này, người học có khả năng trình bày mục tiêu, đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp; các mô hình và phương thức đào tạo nghề; hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và mô hình giáo dục nghề nghiệp của một số nước trên thế giới; phân tích bản chất của tâm lý học giáo dục nghề nghiệp và giải thích cơ sở tâm lý của hoạt động dạy - học trong giáo dục nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, người học còn có khả năng áp dụng (1) mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp, cơ sở tâm lý học của hoạt động dạy - học vào quá trình đào tạo; (2) kiến thức tâm lý và giáo dục vào hoạt động giáo dục người học trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Để đạt được các mục tiêu học tập này, Mô-đun Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp gồm 4 bài học sau: Bài 1: Khái quát về giáo dục nghề nghiệp Bài 1 trình bày khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp, mục tiêu và đặc điểm giáo dục nghề nghiệp, các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp, hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và một số nước trên thế giới. Bài 2: Cơ sở tâm lý học của giáo dục nghề nghiệp Để tổ chức quá trình dạy học và giáo dục cho người học trình độ trung cấp và cao đẳng đạt kết quả tốt, nhà giáo cần dựa trên cơ sở tâm lý học về hoạt động học và hoạt động dạy. Bài 2 phân tích các cơ sở tâm lý của hoạt động học như sự phát triển tâm lý của người học, bản chất tâm lý của học tập, phong cách học tập, lý thuyết học tập, các mô hình học tập của người học trong giáo dục nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, các cơ sở tâm lý của hoạt động dạy như thái độ, cảm xúc, tính cách, hành vi của nhà giáo trong lớp học, cơ sở tâm lý của dạy lý thuyết, thực hành và tích hợp, và các chiến lược dạy học hiệu quả trong lớp học cũng được đề cập sâu trong bài học này. Bài 3: Quá trình dạy - học nghề Bài 3 tập trung phân tích những vấn đề chung của quá trình dạy học nghề như thành tố của quá trình dạy học nghề, bản chất, logic và nguyên tắc dạy học nghề. Bài 3 còn trình bày các phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học nghề. Bài 4: Hoạt động giáo dục nghề nghiệp Các vấn đề về mục đích, nội dung hoạt động giáo dục nghề nghiệp; hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục nghề nghiệp đề trình bày trong Bài 4.

Tài liệu Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp được biên soạn bởi các giảng viên của Viện Sư phạm Kỹ thuật - Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh trên cơ sở kế thừa, trích dẫn từ nhiều nguồn tài liệu của các nhà khoa học ở trong và ngoài nước đã công bố trên ấn phẩm in hoặc trực tuyến. Nhóm biên soạn xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các nhà khoa học đã chia sẻ nguồn tư liệu khoa học được trích dẫn trong tài liệu học tập này. Bên cạnh đó, tài liệu này cũng là sự tổng hợp các kinh nghiệm quý về chuyên môn của nhóm tác giả nhiều năm trực tiếp tham gia công tác đào tạo, huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho nhà giáo giáo dục nghề nghiệp.

Trong quá trình biên soạn tài liệu, mặc dù đã có nhiều cố gắng song không thể tránh khỏi các hạn chế nhất định. Nhóm tác giả kính mong nhận được phản hồi từ người học và bạn đọc về nội dung tài liệu này để tiếp tục chỉnh sửa và hoàn thiện. Trân trọng! MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG 1 BÀI 1. KHÁI QUÁT VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 1 2 1.

Khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp 1 3 2. Mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp 1 4 3. Các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp 5 4. Hệ thống giáo dục nghề nghiêp Việt Nam và một số nước trên 13 5 thế giới 6 5.

Thực hành, thảo luận 15 BÀI 2. CƠ SỞ TÂM LÝ HỌC CỦA GIÁO DỤC NGHỀ 17 7 NGHIỆP 1. Khái niệm, bản chất và tầm quan trọng của tâm lý học giáo 17 8 dục nghề nghiệp đối với nhà giáo 9 2. Cơ sở tâm lý của hoạt động học 26 10 3.

Cơ sở tâm lý của hoạt động dạy 40 11 4. Thực hành, thảo luận 77 12 BÀI 3. QUÁ TRÌNH DẠY - HỌC NGHỀ 78 13 1. Những vấn đề chung của quá trình dạy - học nghề 78 14 2.

Phương pháp dạy học nghề 82 15 3. Hình thức tổ chức dạy học nghề 86 16 4. Thực hành, thảo luận 88 17 BÀI 4. HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 89 18 1.

Mục đích và nội dung hoạt động giáo dục nghề nghiệp 89 2. Hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục nghề 19 90 nghiệp 20 3. Thực hành, thảo luận 91 21 TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 BÀI 1 KHÁI QUÁT VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP Thời gian thực hiện: 04 giờ A. MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi học xong bài này, người học có khả năng: - Kiến thức: Trình bày được mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp; các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp; mô tả được hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và mô hình giáo dục nghề nghiệp của một số nước trên thế giới.

- Kỹ năng: Nhận diện được các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp tiên tiến theo định hướng phát triển năng lực người học; Áp dụng được mô hình và phương thức đào tạo nghề vào thiết kế và tổ chức dạy học trong giáo dục nghề nghiệp. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động, linh hoạt áp dụng các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp vào thiết kế và tổ chức dạy học trong giáo dục nghề nghiệp. Khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp 1. Nghề nghiệp Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội1.

Nghề có các đặc trưng sau: - Đó là hoạt động, là công việc thuộc lao động của con người có tính chu kỳ - Là sự phân công trong lao động xã hội, phù hợp yêu cầu xã hội. - Nhằm tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần để con người tồn tại và phát triển, là phương tiện sinh sống (làm thuê hoặc tự làm cho bản thân). - Là lao động có kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt, có giá trị trao đổi trong xã hội. - Nghề nghiệp là một công việc được xã hội công nhận, tạo thu nhập cho cá nhân và mang lại lợi ích cho xã hội.

Giáo dục nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên (Điều 3, Luật Giáo dục nghề nghiệp, 2014). Mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp 2. Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp là một bộ phận của giáo dục nói chung, được xem là một quá trình tổ chức có ý thức, hướng tới khơi dậy, biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của đối tượng được giáo dục theo hướng hoàn thiện và phát triển nhân cách nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hội hiện đại. GDNN bao gồm việc dạy và học, nó được ví như con đường cơ bản mà thông qua đó kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp sẽ được kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác.

1 Chuyên trang giáo dục nghề nghiệp. Khai niệm chung về nghề.vn/Huong-nghiep/khai-niem- chung-ve-nghe-103.html 1 Giáo dục nghề nghiệp luôn thể hiện tính lịch sử cụ thể và được ra đời trên một nền tảng kinh tế - xã hội, trình độ phát triển khoa học, công nghệ và sản xuất - kinh doanh nhất định. Vì vậy, ở mỗi quốc gia đều có một hệ thống GDNN đặc thù. Theo Luật Giáo dục sửa đổi bổ sung (2009) của Việt Nam thì GDNN bao gồm: Trung cấp chuyên nghiệp và Dạy nghề.

Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện từ ba đến bốn năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, từ một đến hai năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông. Dạy nghề được thực hiện dưới một năm đối với dạy học nghề trình độ sơ cấp, từ một đến ba năm đối với dạy học nghề trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở các trình độ khác nhau, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.