GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S CƠ SỞ CHUNG P CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP K T LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S CƠ SỞ CHUNG P CỦA GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP K T TÁC GIẢ: DƯƠNG THỊ KIM OANH BÙI THỊ BÍCH DIỆP PHƯƠNG CHI LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Trong chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm daỵ trình độ Cao đẳng, trình độ Trung cấp (Ban hành kèm theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022), Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp là mô-đun bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ bản nền tảng của sư phạm nghề nghiệp. Sau khi hoàn thành mô-đun này, người học có khả năng trình bày mục tiêu, đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp; các mô hình và phương thức đào tạo nghề; hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và mô hình giáo dục nghề nghiệp của một số nước trên thế giới; phân tích bản chất của tâm lý học giáo dục nghề nghiệp và giải thích cơ sở tâm lý của hoạt động dạy - học trong giáo dục nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, người học còn có khả năng áp dụng (1) mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp, cơ sở tâm lý học của hoạt động dạy - học vào quá trình đào tạo; (2) kiến thức tâm lý và giáo dục vào hoạt động giáo dục người học trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Để đạt được các mục tiêu học tập này, Mô-đun Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp gồm 4 bài học sau: Bài 1: Khái quát về giáo dục nghề nghiệp Bài 1 trình bày khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp, mục tiêu và đặc điểm giáo dục nghề nghiệp, các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp, hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và một số nước trên thế giới. Bài 2: Cơ sở tâm lý học của giáo dục nghề nghiệp Để tổ chức quá trình dạy học và giáo dục cho người học trình độ trung cấp và cao đẳng đạt kết quả tốt, nhà giáo cần dựa trên cơ sở tâm lý học về hoạt động học và hoạt động dạy. Bài 2 phân tích các cơ sở tâm lý của hoạt động học như sự phát triển tâm lý của người học, bản chất tâm lý của học tập, phong cách học tập, lý thuyết học tập, các mô hình học tập của người học trong giáo dục nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, các cơ sở tâm lý của hoạt động dạy như thái độ, cảm xúc, tính cách, hành vi của nhà giáo trong lớp học, cơ sở tâm lý của dạy lý thuyết, thực hành và tích hợp, và các chiến lược dạy học hiệu quả trong lớp học cũng được đề cập sâu trong bài học này. Bài 3: Quá trình dạy - học nghề Bài 3 tập trung phân tích những vấn đề chung của quá trình dạy học nghề như thành tố của quá trình dạy học nghề, bản chất, logic và nguyên tắc dạy học nghề. Bài 3 còn trình bày các phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học nghề. Bài 4: Hoạt động giáo dục nghề nghiệp Các vấn đề về mục đích, nội dung hoạt động giáo dục nghề nghiệp; hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục nghề nghiệp đề trình bày trong Bài 4.
Tài liệu Cơ sở chung của giáo dục nghề nghiệp được biên soạn bởi các giảng viên của Viện Sư phạm Kỹ thuật - Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh trên cơ sở kế thừa, trích dẫn từ nhiều nguồn tài liệu của các nhà khoa học ở trong và ngoài nước đã công bố trên ấn phẩm in hoặc trực tuyến. Nhóm biên soạn xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các nhà khoa học đã chia sẻ nguồn tư liệu khoa học được trích dẫn trong tài liệu học tập này. Bên cạnh đó, tài liệu này cũng là sự tổng hợp các kinh nghiệm quý về chuyên môn của nhóm tác giả nhiều năm trực tiếp tham gia công tác đào tạo, huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho nhà giáo giáo dục nghề nghiệp.
Trong quá trình biên soạn tài liệu, mặc dù đã có nhiều cố gắng song không thể tránh khỏi các hạn chế nhất định. Nhóm tác giả kính mong nhận được phản hồi từ người học và bạn đọc về nội dung tài liệu này để tiếp tục chỉnh sửa và hoàn thiện. Trân trọng! MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG 1 BÀI 1. KHÁI QUÁT VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 1 2 1.
Khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp 1 3 2. Mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp 1 4 3. Các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp 5 4. Hệ thống giáo dục nghề nghiêp Việt Nam và một số nước trên 13 5 thế giới 6 5.
Thực hành, thảo luận 15 BÀI 2. CƠ SỞ TÂM LÝ HỌC CỦA GIÁO DỤC NGHỀ 17 7 NGHIỆP 1. Khái niệm, bản chất và tầm quan trọng của tâm lý học giáo 17 8 dục nghề nghiệp đối với nhà giáo 9 2. Cơ sở tâm lý của hoạt động học 26 10 3.
Cơ sở tâm lý của hoạt động dạy 40 11 4. Thực hành, thảo luận 77 12 BÀI 3. QUÁ TRÌNH DẠY - HỌC NGHỀ 78 13 1. Những vấn đề chung của quá trình dạy - học nghề 78 14 2.
Phương pháp dạy học nghề 82 15 3. Hình thức tổ chức dạy học nghề 86 16 4. Thực hành, thảo luận 88 17 BÀI 4. HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP 89 18 1.
Mục đích và nội dung hoạt động giáo dục nghề nghiệp 89 2. Hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục nghề 19 90 nghiệp 20 3. Thực hành, thảo luận 91 21 TÀI LIỆU THAM KHẢO 92 BÀI 1 KHÁI QUÁT VỀ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP Thời gian thực hiện: 04 giờ A. MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi học xong bài này, người học có khả năng: - Kiến thức: Trình bày được mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp; các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp; mô tả được hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam và mô hình giáo dục nghề nghiệp của một số nước trên thế giới.
- Kỹ năng: Nhận diện được các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp tiên tiến theo định hướng phát triển năng lực người học; Áp dụng được mô hình và phương thức đào tạo nghề vào thiết kế và tổ chức dạy học trong giáo dục nghề nghiệp. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động, linh hoạt áp dụng các mô hình và phương thức giáo dục nghề nghiệp vào thiết kế và tổ chức dạy học trong giáo dục nghề nghiệp. Khái niệm nghề nghiệp và giáo dục nghề nghiệp 1. Nghề nghiệp Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội1.
Nghề có các đặc trưng sau: - Đó là hoạt động, là công việc thuộc lao động của con người có tính chu kỳ - Là sự phân công trong lao động xã hội, phù hợp yêu cầu xã hội. - Nhằm tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần để con người tồn tại và phát triển, là phương tiện sinh sống (làm thuê hoặc tự làm cho bản thân). - Là lao động có kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt, có giá trị trao đổi trong xã hội. - Nghề nghiệp là một công việc được xã hội công nhận, tạo thu nhập cho cá nhân và mang lại lợi ích cho xã hội.
Giáo dục nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên (Điều 3, Luật Giáo dục nghề nghiệp, 2014). Mục tiêu và đặc điểm của giáo dục nghề nghiệp 2. Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp là một bộ phận của giáo dục nói chung, được xem là một quá trình tổ chức có ý thức, hướng tới khơi dậy, biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của đối tượng được giáo dục theo hướng hoàn thiện và phát triển nhân cách nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hội hiện đại. GDNN bao gồm việc dạy và học, nó được ví như con đường cơ bản mà thông qua đó kiến thức, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp sẽ được kế thừa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
1 Chuyên trang giáo dục nghề nghiệp. Khai niệm chung về nghề.vn/Huong-nghiep/khai-niem- chung-ve-nghe-103.html 1 Giáo dục nghề nghiệp luôn thể hiện tính lịch sử cụ thể và được ra đời trên một nền tảng kinh tế - xã hội, trình độ phát triển khoa học, công nghệ và sản xuất - kinh doanh nhất định. Vì vậy, ở mỗi quốc gia đều có một hệ thống GDNN đặc thù. Theo Luật Giáo dục sửa đổi bổ sung (2009) của Việt Nam thì GDNN bao gồm: Trung cấp chuyên nghiệp và Dạy nghề.
Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện từ ba đến bốn năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, từ một đến hai năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông. Dạy nghề được thực hiện dưới một năm đối với dạy học nghề trình độ sơ cấp, từ một đến ba năm đối với dạy học nghề trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở các trình độ khác nhau, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.