CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ CẤP HUYỆN 1. Một số khái niệm cơ bản và vai trò của Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện 1. Một số khái niệm cơ bản - Lý luận chính trị Để làm rõ bản chất của khái niệm lý luận chính trị, trước hết cần tìm hiểu một số khái niệm có liên quan. Khái niệm lý luận Lý luận là một phạm trù khoa học rộng lớn, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của trí tuệ loài người.
Cho đến nay, có nhiều góc tiếp cận khác nhau và có rất nhiều định nghĩa về “lý luận”. Theo nghĩa rộng, lý luận là sự tổng hợp tri thức chung của con người thành hệ thống. Theo nghĩa hẹp lý luận là tri thức chung của con người về xã hội. Xét về bản chất, lý luận là một hệ thống những tri thức được khái quát từ thực tiễn, phản ánh mối quan hệ bản chất, những tính quy luật của thế giới khách quan.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong lịch sử”. Theo Người, lý luận chân chính là đem thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong cuộc tranh đấu, xem xét, so sánh kỹ lưỡng, rõ ràng, làm thành kết luận, rồi lại đem nó chứng minh trong thực tế. Chúng ta thấy định nghĩa về lý luận của chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn toàn chính xác và đầy đủ. Qua đó, Người góp phần làm sáng tỏ quan niệm về lý luận cũng như nguồn gốc, cách thức hình thành lý luận.
Tóm lại, chúng ta có thể hiểu lý luận theo nghĩa chung nhất là sự khái quát những kinh nghiệm thực tiễn, là sự tổng hợp những tri thức về tự nhiên, xã hội được tích lũy trong quá trình hoạt động sống của con người; là sự phản 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ánh bản chất, tính quy luật của tất cả mọi hiện tượng trong đời sống xã hội và sau đó quay trở lại định hướng cho hoạt động thực tiễn của con người. Khái niệm chính trị Chính trị là một lĩnh vực đặc biệt, rất phức tạp, nó liên quan đến lợi ích trực tiếp của các giai cấp và các lực lượng xã hội nên có nhiều cách tiếp cận và nhìn nhận khác nhau. Trong từ điển bách khoa triết học của Liên Xô trước đây cho rằng: Chính trị theo nguyên nghĩa của nó là những công việc của Nhà nước, là phạm vi hoạt động gắn liền với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là giành, giữ và sử dụng quyền lực Nhà nước. Từ điển triết học giản yếu của Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học và Trung học chuyên nghiệp xuất bản năm 1987 cho rằng: Chính trị là lĩnh vực hoạt động gắn liền với mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các tập đoàn xã hội khác nhau mà hạt nhân là vấn đề giành, giữ và sử dụng chính quyền Nhà nước [53, tr.89] Trong từ điển tiếng việt của Trung tâm Từ điển Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 1994, cho rằng: Chính trị là những vấn đề thuộc về tổ chức điều khiển bộ máy nhà nước trong nội bộ một nước và quan hệ quốc tế về mặt nhà nước giữa các nước với nhau…[52, tr.67] Mặt khác, để đánh giá sự tiến bộ của xã hội thông qua việc thực hiện dân chủ mà dân chủ cao nhất, đầy đủ nhất, triệt để nhất là quyền làm chủ của nhân dân đối với nhà nước, Lênin cho rằng: Chính trị là sự tham gia của nhân dân vào công việc nhà nước; “chính trị phải là việc của nhân dân, việc của giai cấp vô sản” [47, tr.
Khi xem xét nguồn gốc, bản chất chính trị về mặt lợi ích, Lênin cho rằng: chính trị là biểu hiện của tập trung kinh tế. Khi tiếp cận chính trị với tư cách là những hoạt động nhằm duy trì quyền lực chính trị có thể thấy: chính trị là những hoạt động tổ chức, điều hành, quan hệ của bộ máy của Đảng, của Nhà nước. Vì vậy chính trị có thể được 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiểu là: Những hoạt động của một số cá nhân, một giai cấp, một chính đảng, một tập đoàn xã hội nhằm giành hoặc duy trì quyền điều hành bộ máy nhà nước, giành quyền lực chính trị. Quyền lực chính trị được thể hiện bằng việc tổ chức ra nhà nước để thống trị xã hội theo quan điểm của một giai cấp nhất định, nhằm bảo vệ quyền lợi cho giai cấp mà quyền lợi đó biểu hiện tập trung đầy đủ nhất là lợi ích kinh tế.
Tùy theo tính chất, đặc điểm và sự tiến bộ của giai cấp thực hiện cuộc đấu tranh cách mạng mà nền dân chủ được thực hiện sâu sắc và triệt để đến mức độ như thế nào đối với toàn xã hội. Mức độ và sự tiến bộ đó được thể hiện bằng sự tham gia của quần chúng nhân dân vào việc thực thi quyền lực của nhà nước, giành quyền lực chính trị. Mặt khác, khi tiếp cận chính trị với tư cách là những hoạt động để giành và giữ chính quyền, hoạt động chính trị có những dạng sau: hoạt động của một tổ chức, một đảng của giai cấp nhằm hình thành quan điểm, đường lối để giành, giữ chính quyền; những hoạt động tổ chức thực hiện – hiện thực hóa quan điểm, đường lối; những hoạt động nhằm nâng cao tính tự giác của quần chúng để nhận thức đường lối, quan điểm của Đảng. Như vậy, có thể hiểu chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữa và sử dụng quyền lực nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà nước và xã hội, là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, đảng phái, nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích [45, tr.
Lý luận chính trị được ghép giữa lý luận và chính trị, trong đó lý luận được giới hạn ở lĩnh vực chính trị. Với ý nghĩa chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp của xã hội có giai cấp về vấn đề quyền lực nhà nước, lý luận chính trị được hiểu là những vấn đề lý luận gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong xã hội có giai cấp, xung quanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị, tức là quyền lực nhà nước. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quan niệm về lý luận chính trị, được xem xét bởi sự hợp thành từ 3 phương diện sau: Lý luận là tri thức thu được từ kết quả nghiên cứu khoa học, nghiên cứu về lý luận và thực tiễn chính trị; lý luận chính trị là hệ thống các tri thức khoa học của chính trị học và các khoa học chính trị; lý luận chính trị còn được hiểu với nghĩa là phương diện chính trị của các lĩnh vực hoạt động khác trong xã hội như kinh tế, văn hóa và xã hội. Lý luận chính trị là hệ thống tri thức về lĩnh vực chính trị, nó là bộ phận quan trọng trong kho tàng lý luận của nhân loại giới hạn trong lĩnh vực chính trị, là kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học và thực tiễn chính trị của nhiều người, qua nhiều thế hệ.
Lý luận chính trị ở Vệt Nam là lý luận khoa học – cách mạng, mang bản chất giai cấp công nhân và là lý luận tiên phong do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh xây dựng và phát triển một cách nhất quán, sáng tạo dựa trên thế giới quan, ý thức hệ và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, bắt nguồn sâu xa từ thực tiễn cách mạng Việt Nam. Lý luận chính trị Việt Nam hiện đại và đương đại không chỉ thể hiện nhận thức, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn kế thừa có chọn lọc những giá trị tư tưởng của dân tộc và tri thức lý luận trong lịch sử văn hóa chính trị thế giới và kho tàng văn hóa nhân loại. - Giáo dục lý luận chính trị Giáo dục lý luận chính trị có vai trò vô cùng quan trọng, nó là cơ sở trực tiếp góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, xây dựng tư tưởng, đạo đức cách mạng, năng lực hoạt động cho đội ngũ cán bộ, đảng viên nhân dân. Có nhiều góc độ tiếp cận khác nhau về giáo dục chẳng hạn như PGS.TS Nguyễn Văn Độ và PGS.TS Hà Thị Đức trong cuốn giáo trình Giáo dục học đại cương cho rằng giáo dục là một hiện tượng xã hội, trong đó tập hợp xã hội đã tích lũy được vốn kinh nghiệm nhất định truyền đạt lại cho nhóm xã hội khác nhằm giúp họ tham gia vào đời sống xã hội, giúp họ hiểu biết các chuẩn 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mực, khuôn mẫu, giá trị xã hội để xây dựng thành nhân cách phù hợp với sự đòi hỏi của lợi ích xã hội; trong từ điển bách khoa lại định nghĩa “ giáo dục là một quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia đời sống xã hội, tham gia sản xuất, nó được thực hiện bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người” [53, tr.
Giáo dục lý luận chính trị ở Việt Nam là một bộ phận nằm trong sự nghiệp giáo dục, nó trực tiếp truyền thụ và trang bị cho người học thế giới quan Mác – Lênin, nhân sinh quan, đạo đức cách mạng. Vì vậy, giáo dục lý luận chính trị là hoạt động có chủ thể giáo dục tác động đến đối tượng giáo dục nhằm hình thành cho đối tượng giáo dục thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng thông qua việc truyền thụ những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước cùng các tinh hoa tư tưởng chính trị của dân tộc và nhân lọai, góp phần giúp cho đối tượng giáo dục phát huy năng lực, sức sáng tạo và tính tích cực trong hoạt động thực tiễn. Như vậy, có thể nói “Giáo dục LLCT là quá trình phổ biến, truyền bá một cách cơ bản, có hệ thống nền tảng tư tưởng, cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.