Thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động vui chơi tại Dĩ An

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi trong hoạt động vui chơi ở một số, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Hồng Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Quốc Minh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Giáo Dục Kỹ Năng Xã Hội Cho Trẻ Mẫu Giáo 5-6 Tuổi Tại Dĩ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giáo dục kỹ năng xã hội

Giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Dĩ An là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Giáo dục kỹ năng xã hội không chỉ giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp mà còn hình thành nhân cách và khả năng thích ứng với môi trường xung quanh. Theo nghiên cứu, giai đoạn 5-6 tuổi là thời điểm vàng để trẻ tiếp thu các kỹ năng này. Việc giáo dục kỹ năng xã hội cần được thực hiện thông qua các hoạt động vui chơi, nơi trẻ có thể tương tác và học hỏi từ bạn bè. Hoạt động vui chơi không chỉ là một phần tự nhiên trong cuộc sống của trẻ mà còn là phương tiện hiệu quả để phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết. Như một nhà tâm lý học đã nói: "Trẻ em học hỏi qua việc chơi, và chơi là một hình thức giáo dục nghiêm túc". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giáo dục kỹ năng xã hội với hoạt động vui chơi trong chương trình giáo dục mầm non.

1.1. Tầm quan trọng của kỹ năng xã hội

Kỹ năng xã hội đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ. Chúng giúp trẻ hình thành các mối quan hệ tích cực với bạn bè và người lớn, từ đó tạo nền tảng cho sự phát triển nhân cách. Kỹ năng xã hội bao gồm khả năng giao tiếp, hợp tác, và giải quyết xung đột. Theo một nghiên cứu, trẻ em có kỹ năng xã hội tốt thường có thành tích học tập cao hơn và dễ dàng hòa nhập vào cộng đồng. Việc giáo dục kỹ năng xã hội từ sớm giúp trẻ tự tin hơn trong các tình huống xã hội, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của trẻ trong tương lai. Hơn nữa, kỹ năng xã hội còn giúp trẻ phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo, điều này rất cần thiết trong xã hội hiện đại.

II. Thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội tại Dĩ An

Thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Dĩ An cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều trường mầm non, nhưng chất lượng giáo dục kỹ năng xã hội vẫn chưa đạt yêu cầu. Giáo viên mầm non thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp giáo dục kỹ năng xã hội trong hoạt động vui chơi. Theo khảo sát, nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng xã hội. Điều này dẫn đến việc giáo dục kỹ năng xã hội không được chú trọng trong chương trình giảng dạy. Một số giáo viên cho rằng họ không có đủ thời gian để tổ chức các hoạt động vui chơi có tính giáo dục. Điều này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại Dĩ An.

2.1. Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội

Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Dĩ An cho thấy rằng nhiều trẻ em vẫn thiếu hụt các kỹ năng xã hội cơ bản. Nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 50% trẻ em không có khả năng giao tiếp hiệu quả với bạn bè. Phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc này, dẫn đến việc trẻ không được hỗ trợ đầy đủ trong việc phát triển kỹ năng xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình để nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ.

III. Đề xuất biện pháp giáo dục kỹ năng xã hội

Để nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại Dĩ An, cần có những biện pháp cụ thể. Đầu tiên, giáo viên cần được đào tạo về phương pháp giáo dục kỹ năng xã hội thông qua hoạt động vui chơi. Việc tổ chức các hoạt động vui chơi có chủ đích sẽ giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội một cách tự nhiên. Thứ hai, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh trong việc giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ. Phụ huynh cần được hướng dẫn về cách hỗ trợ trẻ trong các tình huống xã hội. Cuối cùng, cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mầm non.

3.1. Đào tạo giáo viên

Đào tạo giáo viên là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để tổ chức các hoạt động vui chơi có tính giáo dục. Các chương trình đào tạo nên bao gồm các phương pháp giáo dục hiện đại, giúp giáo viên hiểu rõ hơn về vai trò của kỹ năng xã hội trong sự phát triển của trẻ. Hơn nữa, việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và thân thiện sẽ khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động vui chơi, từ đó phát triển kỹ năng xã hội một cách tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề trên, chúng tôi nhận định để gọi một người trong một lĩnh vực nào đó là có kỹ năng thì người đó cần phải đạt các yếu tố sau: - Thứ nhất là tri thức, kinh nghiệm, có tri thức về vấn đề mình cần giải quyết. Kinh nghiệm sẽ giúp thực hiện hành động dễ dàng hơn. - Thứ hai, thực hiện hành động một cách phù hợp trong từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể. - Thứ ba là kết quả, phải đạt được mục đích đề ra ban đầu.

13 Hai là, dựa vào các chỉ báo của tác giả Nguyễn Đức Hưởng về đánh giá mức độ thành thạo của kỹ năng như sau: - Thứ nhất, mức độ hiểu biết về hành động và các thao tác cấu thành hành động. - Thứ hai, tốc độ thực hiện hành động, thực hiện các thao tác cấu thành hành động. - Thứ ba, tính nhịp nhàng trong phối hợp các thao tác cấu thành hành động. - Thứ tư, hiệu quả của hành động.

Khi đánh giá kỹ năng cần phải sử dụng tổng hợp các chỉ báo trên. Nếu chỉ sử dụng một chỉ báo đơn lẻ thì có thể dẫn đến nhầm lẫn (chẳng hạn xem người có tri thức, hoặc người có hành động nhanh hoặc người làm việc có hiệu quả là người có kỹ năng) [25]. Kỹ năng sống Theo UNESCO, kỹ năng sống là năng lực cá nhân giúp cho việc thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày. Tổ chức này quan niệm kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục:  Học để biết gồm các kỹ năng tư duy: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, ra quyết định, nhận thức được hậu quả,.

 Học để làm người gồm các kỹ năng cá nhân: ứng phó với căng thẳng, cảm xúc, tự nhận thức, tự tin,.  Học để chung sống với người khác gồm các kỹ năng xã hội: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định mình, hợp tác, làm việc nhóm,.  Học để làm gồm các kỹ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Kỹ năng sống là một tập hợp các kỹ năng mà con người có được thông qua giảng dạy hoặc kinh nghiệm trực tiếp được sử dụng để xử lý những vấn đề, câu hỏi thường gặp trong cuộc sống hàng ngày của con người.

14 Quan niệm của “Tổ chức Y tế thới giới (WHO)” xem Kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày. Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng và khả năng tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng. Tác giả Huỳnh Văn Sơn cho rằng: Kỹ năng sống là những kỹ năng tinh thần hay những kỹ năng tâm lý, kỹ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cá nhân tồn tại và thích ứng với cuộc sống [41].

Theo tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng định nghĩa, kỹ năng sống là khả năng cá nhân được thể hiện thông qua hành động làm chủ bản thân, hành động ứng xử tích cực với mọi người xung quanh và ứng phó, giải quyết có hiệu quả các tình huống, vấn đề trong cuộc sống dựa trên những tri thức, thái độ và giá trị mà chủ thể có được [20]. Kỹ năng sống còn có nghĩa là khả năng phân tích tình huống và hành vi, khả năng phân tích hậu quả của hành vi và khả năng tránh một số tình huống nào đó (UNICEF, Thái Lan:1995). Hoặc kỹ năng sống là khả năng ứng phó với các tình huống nguy cơ. để dự phòng đối với các vấn đề về sức khỏe (UNAIDS:1997) [13].

Từ các định nghĩa trên ta thấy kỹ năng sống là kỹ năng riêng của bản thân mỗi người và nhờ có nó mà con người tồn tại, ứng phó và thích nghi với cuộc sống xã hội.  Phân loại kỹ năng sống Tùy theo quan niêm của các cá nhân, tổ chức mà có những cách phân loại kỹ năng sống khác nhau:  Theo UNICEF: kỹ năng sống gồm có ba nhóm cơ bản  Nhóm kỹ năng tự nhận thức và sống với chính mình: tự nhận thức và đánh giá bản thân, kỹ năng xây dựng mục tiêu của cuộc sống, kỹ năng tự bảo vệ bản thân,. 15  Nhóm kỹ năng nhận thức và sống với người khác: kỹ năng thiết lập quan hệ, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc nhóm,.  Nhóm kỹ năng ra quyết định và làm việc hiệu quả: phân tích vấn đề, nhận thức thực tế, ra quyết định, kỹ năng giải quyết vấn đề,.

 Theo UNESCO: kỹ năng sống được chia làm hai nhóm chính  Nhóm kỹ năng chung là những kỹ năng cơ bản mà mỗi người cần phải có để thích ứng với cuộc sống chung: kỹ năng nhận thức, kỹ năng xã hội cơ bản,.  Nhóm kỹ năng chuyên biệt: kỹ năng sức khỏe và dinh dưỡng, kỹ năng liên quan đến giới tính,.  Theo WHO:  Nhóm kỹ năng nhận thức: tự nhận thức, kỹ năng tư duy, kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,.  Nhóm kỹ năng liên quan đến cảm xúc: kỹ năng kiềm chế và kiểm soát được cảm xúc, kỹ năng nhận biết và chịu trách nhiệm,.

 Nhóm KNXH: kỹ năng cảm thông, kỹ năng chia sẻ, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác,.  Theo tác giả Lê Bích Ngọc, có 7 nhóm kỹ năng sống cần giáo dục cho trẻ từ 5 đến 6 tuổi:  Kỹ năng vận động  Kỹ năng tự phục vụ  Kỹ năng tình cảm  Kỹ năng giao tiếp  Kỹ năng xã hội  Kỹ năng ngôn ngữ  Kỹ năng nhận thức Dù phân chia theo cách nào đi chăng nữa thì ta thấy KNXH vẫn là một phần qua trọng của kỹ năng sống. Theo WHO, KNXH là một nhóm lớn trong kỹ năng sống; theo UNESCO, KNXH là một trong những kỹ năng cơ bản, cần thiết, bắt buộc phải có của mỗi người; còn theo UNICEF, KNXH nằm lồng trong các 16 nhóm kỹ năng. Điều này chứng tỏ được vị trí, tầm quan trọng của KNXH trong cuộc sống con người rất được quan tâm.

Vì thế mà việc GDKNXH cho mỗi người đặc biệt là cho trẻ là việc làm thiết thực nhất. Giáo dục kỹ năng xã hội 1. Kỹ năng xã hội Trên thế giới cũng như ở Việt Nam có nhiều quan điểm về KNXH khác nhau. Trong bài viết của hai tác giả Jannette Rey và Robert Putnam - đăng trên tạp chí chuyên biệt năm 2002 (Exceptional Parent Magazine, 2002) nói về KNXH: "Kỹ năng xã hội là gì? Kỹ năng xã hội tốt là những công cụ quan trọng cho cuộc sống hằng ngày, nó giúp trẻ em tương tác xã hội một cách hiệu quả và thuận lợi” [67].

Theo UNESCO, KNXH là những kỹ năng cần thiết để chung sống với người khác, gồm có các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định mình, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc nhóm,. Theo WHO, KNXH gồm những kỹ năng giao tiếp ứng xử, tạo thiện cảm, làm việc nhóm,. Theo quan điểm của tác giả Lê Bích Ngọc thì KNXH gồm có: kỹ năng hợp tác; kỹ năng nhận và hoàn thành nhiệm vụ; kỹ năng thực hiện các quy tắc xã hội; kĩ năng giữ gìn đồ dùng đồ chơi; kỹ năng quý trọng đồng tiền [35]. Trong tài liệu bồi dưỡng thường xuyên các cấp học, của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng: “KNXH là những cách thức giải quyết các vấn đề trong cuộc sống xã hội nhằm giúp con người thích nghi và phát triển tốt hơn” [13].

Từ các khái niệm kỹ năng, KNXH của những tác giả trên, ở đề tài này chúng tôi cho rằng: “KNXH là khả năng con người có thể vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có để giải quyết có hiệu quả các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống theo đúng chuẩn mực của xã hội”. 17 Và “KNXH của trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi là khả năng trẻ 5-6 tuổi có thể vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có để giải quyết có hiệu quả các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống theo đúng chuẩn mực xã hội”. Mục tiêu chương trình giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Ở lứa tuổi Mẫu giáo môi trường xã hội của các em thay đổi nhiều, mở rộng từ gia đình, trường lớp đến cộng đồng xã hội. Vì vậy đòi hỏi trẻ phải có những KNXH phù hợp để thích ứng với từng hoàn cảnh cụ thể.

Đặc biệt ở trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi đã biết hành động phù hợp với mục tiêu trong HĐVC cũng như các hoạt động khác. Trẻ thể hiện sự kiên trì, bền bỉ và biết kiềm chế hơn các tuổi trước. Ở tuổi này sự động viên khuyến khích của người lớn có ảnh hưởng rất tích cực và giúp trẻ tự tin hơn vào bản thân mình. Trẻ muốn khẳng định bản thân, trẻ muốn sống và hành động giống như người lớn.

Thực tế chúng ta thấy, do đặc trưng tâm lý lứa tuổi trẻ 5-6 tuổi rất thích bắt chước người lớn, làm những việc giống như người lớn vì vậy đây cũng là một điều kiện thuận lợi giúp giáo dục các KNXH trẻ, các hành vi văn hóa đạo đức phù hợp chuẩn mực xã hội. Theo Bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi của Bộ Giáo dục và Đào tạo, KNXH được xác định ở các chuẩn và chỉ số sau:  Chuẩn 7: Trẻ thể hiện sự nhận thức về bản thân Chỉ số 27: Nói được một sô thông tin quan trọng về bản thân và gia đình; Chỉ số 28: Ứng xử phù hợp với giới tính của bản thân; Chỉ số 29: Nói được khả năng và sở thích riêng của bản thân; Chỉ số 30: Đề xuất trò chơi và hoạt động thể hiện sở thích của bản thân  Chuẩn 8: Trẻ tin tưởng vào khả năng của bản thân Chỉ số 31: Cố gắng thực hiện công việc đến cùng; Chỉ số 32: Thế hiện sự vui thích khi hoàn thành công việc; Chỉ số 33: Chủ động làm một số công việc đơn giản hằng ngày; Chỉ số 34: Mạnh dạn nói ý kiến của bản thân.