Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non theo hướng tích hợp. Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại các trường mầm non huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng tích hợp. Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại các trường mầm non huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng tích hợp. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON THEO HƢỚNG TÍCH HỢP 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Giáo dục mầm non (Early Chidhood Education) ở nhiều nước trên thế giới (Anh, Mĩ, úc, Pháp, Singapo, Hàn Quốc…) nhìn nhận đứa trẻ như một thực thể tích hợp (The Whole) Chính và nó cũng sống, lĩnh hội kiến thức trong một môi trường sống mà ở đó tất cả các yếu tố tự nhiên, xã hội và khoa học của môi trường đó đan quyện vào nhau tạo thành một môi trường sống phong phú xung quanh trẻ. Tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho HS trong nhà trường hiện nay là xu hướng của nhiều quốc gia trên thế giới. Tác giả Diane TillMan trong cuốn "Những giá trị sống cho tuổi trẻ" cho rằng: “Giáo dục kỹ năng sống để có kỹ năng sống ngày càng được nhìn nhận là có sức mạnh vượt lên khỏi lời răn dạy đạo đức chi tiết đến mức hạn chế trong cách nhìn hoặc những vấn đề thuộc về tư cách công dân” [13].
Slazak với dự án “Improving Students: Teaching Improvisation toHigh School Students to Increase Creative and Critical Thinking” [37]. Dự án đã trình bày một hệ thống các công cụ để tổ chức đào tạo các kỹ năng sáng tạo giải quyết vấn đề. Và trong đó, các kỹ năng tự bảo vệ nói chung, cho trẻ mẫu giáo nói riêng cũng được các nước trên thế giới quan tâm và thực hiện. Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em khẳng định: “Không ai được phép làm tổn hại đến trẻ em.
Nghĩa vụ của chúng ta là tôn trọng và bảo vệ các em. Không ai được ngược đãi trẻ em trai và gái về mặt thể chất, bằng ngôn ngữ và tình cảm, kể cả cha mẹ, thầy cô hay những người chăm sóc trẻ” [5]. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong đó, các kỹ năng tự bảo vệ nói chung, cho trẻ mẫu giáo nói riêng cũng được các nước trên thế giới quan tâm và thực hiện. Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em khẳng định: “Không ai được phép làm tổn hại đến trẻ em.
Nghĩa vụ của chúng ta là tôn trọng và bảo vệ các em. Không ai được ngược đãi trẻ em trai và gái về mặt thể chất, bằng ngôn ngữ và tình cảm, kể cả cha mẹ, thầy cô hay những người chăm sóc trẻ” [5]. Tại Nga, đã xây dựng và ban hành một chương trình kỹ năng xã hội, trong đó chú trọng và đề cập đến kỹ năng tự bảo vệ dành cho trẻ em và phụ huynh trước những tình huống khó khăn trong cuộc sống. Bên cạnh đó Luật bảo vệ an toàn cho trẻ cũng được ban hành rộng rãi và thực hiện trên cả nước.
Ở Nhật Bản, một quốc gia thường xuyên xảy ra các cuộc động đất, sóng thần nên việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ được thực hiện từ bậc học mầm non với những bài học tình huống mô phỏng như thực tế giúp trẻ có khả năng tự bảo vệ mình. Trong cuốn sách “Raisingthe kids who can protect them self” (Nuôi dạy những đứa trẻ có thể tự bảo vệ mình) của tác giả Debbie và Mike Gardnert đã chia sẻ về phương pháp dạy trẻ xác định và thoát khỏi những tình huống nguy hiểm, cách nhận dạng những đặc điểm vị trí thoát hiểm cụ thể từ sân chơi đến những nơi mua sắm, và trẻ làm thế nào để có những quyết định thông minh về sự bảo vệ an toàn cho bản thân khi không có người lớn bên cạnh [38]. Vào năm 2012, với đề tài “Giáo dục các kỹ năng an toàn cho trẻ mẫu giáo” của các tác giả trường Đại học sư phạm Ulinaov nhận định: “báo cáo đáng sợ của tội phạm đối với trẻ em đã chứng minh về sự thụ động của trẻ khi đối mặt với sự nguy hiểm. Nhiệm vụ chính của giáo viên và phụ huynh là lựa chọn các hình thức, nội dung, biện pháp giáo dục phù hợp với sự phát triển của trẻ.
Qua đó dạy cho trẻ cách phòng tránh những mối đe dọa, sự nguy hiểm trong thực tế, nếu gặp phải thì trẻ có thể biết cách xử lý và tự bảo vệ mình” [9]. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Và giáo dục theo hướng tích hợp là một trong những quan điểm dạy học nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại. Nhiều nước trong khu vực Châu Á và trên thế giới đã thực hiện quan điểm tích hợp trong dạy học và cho rằng quan điểm này đã đem lại hiệu quả nhất định. Theo Xavier Rogiers “Nếu nhà trường chỉ quan tâm dạy cho trẻ các khái niệm một cách rời rạc thì nguy cơ sẽ hình thành ở trẻ các suy luận khép kín, sẽ hình thành những con người “mù chức năng”, nghĩa là những người đã lĩnh hội kiến thức nhưng không có khả năng sử dụng các kiến thức đó hằng ngày” [dẫn theo 6].
Dạy học tích hợp được triển khai khá sớm ở nhiều nước: Bỉ, Thụy Sĩ, Trung Quốc. tạo nên xu hướng đổi mới giáo dục ở quy mô quốc tế. Dạy học tích hợp được phát triển bởi các công trình nghiên cứu của Jean-Marie De Ketel và Xavier Roegiers từ đầu những năm 1980. Cơ sở lí luận và thực tiễn trong triển khai dạy học tích hợp trong nhà trường đã được cộng đồng khoa học và giáo dục quốc tế đồng thuận, thống nhất qua hội nghị của UNESCO năm 1986 tại Pháp [39].
Qua đây, có thể thấy các nước trên thế giới luôn có sự quan tâm sâu sắc tới trẻ em và tới sự phát triển của trẻ, trong đó dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ theo hướng tích hợp luôn được đẩy mạnh với nhiều hình thức khác nhau. Ở Việt Nam Ở nước ta cũng vậy, trong những năm gần đây, kỹ năng sống của trẻ em nói chung luôn được các cấp ngành, toàn xã hội quan tâm. Việc dạy cho trẻ các kỹ năng để hòa nhập và phát triển toàn diện bản thân là vô cùng cần thiết. Trong cuốn sách “Giúp bé có kỹ năng nhận biết và phòng tránh một số nguy cơ không an toàn” của tác giả Vũ Thị Ngọc Minh và Nguyên Thị Nga đã xác định những biện pháp cơ bản để có thể giúp đỡ, hỗ trợ giáo viên và phụ huynh HS có thể tự hướng dẫn, giáo dục trẻ nhằm giải quyết hiệu quả 9 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tình huống phổ biến trong cuộc sống mà trẻ có thể gặp phải nguy hiểm [28].
Tác giả Huyền Linh với sách “Cẩm nang tự vệ an toàn trong nhà”, “Cẩm nang tự vệ an toàn ra ngoài” cũng đã chỉ ra và hướng dẫn rất chi tiết cụ thể cho trẻ những cách phòng chống đối với mối nguy hại cho trẻ khi ở nhà và ngoài trời [25]. Bộ GD&ĐT phối hợp với ngành công an, Ủy ban an toàn giao thông quốc gia đưa ra “Chương trình giảng dạy thí điểm và tổ chức nhiều cuộc thi tìm hiểu luật an toàn giao thông” cho trẻ từ mẫu giáo đến phổ thông để giúp cho các em có nền tảng kiến thức, kỹ năng cơ bản để xử lý những tình huống giao thông khi gặp phải và biết cách tuân thủ, chấp hành luật giao thông. Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đã ban hành luật số 04/2004/QH11 về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em hay gần đây nhất là Luật trẻ em số 102/2016/QH13. cho thấy sự quan tâm của Đảng, Nhà nước dành cho trẻ em nước nhà.
Tác giả Phan Tú Anh với đề tài “Biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mầm non”, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học năm 2013 cũng đã chỉ rõ được sự cần thiết, mục tiêu, những nội dung và hình thức giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mầm non, phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ hiện nay và đồng thời từ đó xác định được những biện pháp phù hợp và khả thi để giáo dục có hiệu quả kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ [10]. Riêng đối với giáo dục kỹ năng sống và đặc biệt là giáo dục kỹ năng tự bảo vệ, trong “Bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi”, Bộ GD&ĐT (2009) đã tích hợp KNS trong các năng lực thuộc lĩnh vực phát triển tình cảm và quan hệ xã hội nhằm rèn luyện các kỹ năng cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi chuẩn bị vào lớp 1, như: Trẻ thể hiện sự nhận thức về bản thân, tin tưởng vào khả năng của bản thân, biết cảm nhận và thể hiện cảm xúc, có mối quan hệ tích cực với bạn bè và người lớn, hợp tác với bạn bè và mọi người xung quanh, có các hành vi thích hợp trong ứng xử xã hội, thể hiện sự tôn trọng người khác [11] Trong thời gian gần đây, giáo dục tích hợp cũng đã được nhiều nhà khoa học, nhiều học viên cao học tiến hành lựa chọn để nghiên cứu: 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Đỗ Thị Hương Trà (2015), Dạy học tích hợp phát triển năng lực trẻ - Nguyễn Thị Thịnh (2016), Quản lý hoạt động dạy học tích hợp ở các trường THCS quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội, Luận văn Quản lý Giáo dục, Hà Nội. - Tưởng Duy Hải, Đỗ Hương Trà (2016), Những thách thức tiềm ẩn của dạy học tích hợp ở trường phổ thông, Tạp chí giáo dục số đặc biệt, Kỳ 1, tháng 6/2016. - Đinh Thị Kim Thoa, Trần Kiều Dung (2018), Thực trạng năng lực quản lý hoạt động dạy học tích hợp ở các trường tiểu học khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, Tạp chí Giáo dục số đặc biệt tháng 6/2018.
Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu tổng quan về các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả khác nhau có thể thấy rằng phần lớn mọi người đã đề cập đến dạy học tích hợp, đến giáo dục kỹ năng sống, công tác giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, đề xuất được một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ.