Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT tại trường PTDT Nội trú Sông Mã

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT thông qua các hoạt động xã hội.

• Tác giả: Phạm Công Hòa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Lý
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh Trung học phổ thông tại trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Huyện Sông Mã, Tỉnh Sơn La thông qua hoạt động xã hội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng giao tiếp THPT

Giáo dục kỹ năng giao tiếp là quá trình hình thành và phát triển khả năng truyền đạt thông tin, ý tưởng và cảm xúc một cách hiệu quả cho học sinh trung học phổ thông. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, kỹ năng giao tiếp trở thành yếu tố then chốt để học sinh THPT phát triển toàn diện. Kỹ năng này không chỉ giúp học sinh giao tiếp tốt hơn trong môi trường học tập mà còn chuẩn bị cho họ thích ứng với cuộc sống xã hội sau này. Hoạt động xã hội được xem là công cụ hiệu quả để rèn luyện và nâng cao kỹ năng giao tiếp THPT, tạo ra những tình huống thực tế giúp học sinh thực hành một cách tự nhiên và tích cực.

1.1. Định nghĩa giáo dục kỹ năng giao tiếp

Giáo dục kỹ năng giao tiếp là hoạt động quản lý giáo dục nhằm phát triển khả năng học sinh THPT diễn đạt ý tưởng, lắng nghe và hiểu biết lẫn nhau. Đây là quá trình có kế hoạch, có chỉ đạo để hình thành thói quen giao tiếp lành mạnh, hiệu quả trong sinh hoạt hàng ngày của học sinh.

1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng giao tiếp trong phát triển học sinh

Kỹ năng giao tiếp THPT là nền tảng cho sự thành công trong học tập và cuộc sống xã hội. Học sinh có kỹ năng giao tiếp tốt sẽ dễ dàng hợp tác, giải quyết xung đột, thể hiện bản thân và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với mọi người xung quanh.

II. Vai trò của hoạt động xã hội trong giáo dục kỹ năng giao tiếp

Hoạt động xã hội là hình thức tổ chức giáo dục ngoài giờ học chính khóa, tạo cơ hội cho học sinh THPT tương tác trong môi trường thực tế. Thông qua hoạt động xã hội, học sinh có dịp áp dụng kỹ năng giao tiếp vào các tình huống cụ thể như tham gia câu lạc bộ, chương trình tình nguyện, hoạt động lớp và các sự kiện trường học. Quản lý giáo dục các hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả đạt được mục tiêu phát triển kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng mềm mà còn xây dựng tính cách, phát triển lãnh đạo và tinh thần trách nhiệm xã hội.

2.1. Các hình thức hoạt động xã hội hiệu quả

Hoạt động xã hội bao gồm nhiều hình thức đa dạng như câu lạc bộ, hoạt động tình nguyện, cuộc thi giao tiếp, diễn đàn ý kiến và các dự án tập thể. Mỗi hình thức đều có kỹ năng giao tiếp THPT riêng biệt cần rèn luyện, từ giao tiếp cá nhân đến giao tiếp nhóm và giao tiếp công khai.

2.2. Cơ chế quản lý hoạt động xã hội

Quản lý giáo dục các hoạt động xã hội cần phải có kế hoạch rõ ràng, chỉ đạo kịp thời và đánh giá hiệu quả. Giáo viên và cán bộ quản lý cần xây dựng môi trường khuyến khích, hỗ trợ học sinh THPT phát triển kỹ năng giao tiếp một cách tự tin và tích cực.

III. Những thách thức trong quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp THPT

Mặc dù hoạt động xã hội có vai trò quan trọng, việc quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Đặc biệt ở các trường PTDT Nội Trú, học sinh đến từ các vùng miền khác nhau với nền tảng kỹ năng giao tiếp không đồng đều. Thiếu sự nhất quán trong chỉ đạo, không đủ nguồn lực và thiếu sự phối hợp giữa các bộ phận là những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý giáo dục. Bên cạnh đó, một số giáo viên chưa có đủ kỹ năng để hướng dẫn học sinh THPT phát triển kỹ năng giao tiếp, đồng thời tinh thần tự giác của học sinh trong tham gia hoạt động xã hội còn hạn chế.

3.1. Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quản lý

Các điều kiện vật chất, cơ sở hạ tầng, thiếu kinh phí cho hoạt động xã hội là những yếu tố khách quan. Ngoài ra, sự khác biệt về nền tảng văn hóa và kỹ năng giao tiếp của học sinh THPT từ các vùng khác nhau tại trường PTDT Nội Trú là thách thức lớn trong quản lý giáo dục.

3.2. Yếu tố chủ quan và nhân sự

Năng lực của cán bộ quản lý và giáo viên trong hướng dẫn kỹ năng giao tiếp THPT còn tồn tại khoảng cách. Thiếu sự động viên, khuyến khích từ giáo viên và nhà trường dẫn đến học sinh THPT ít tham gia hoạt động xã hội một cách tích cực và bền vững.

IV. Giải pháp nâng cao chất lượng quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp THPT

Để nâng cao chất lượng quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT thông qua hoạt động xã hội, cần có những giải pháp toàn diện. Trước hết, nhà trường cần xây dựng kế hoạch rõ ràng với mục tiêu cụ thể về phát triển kỹ năng giao tiếp THPT. Thứ hai, cần nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng giao tiếp và phương pháp hướng dẫn hiệu quả. Thứ ba, tạo điều kiện tài chính, vật chất để tổ chức các hoạt động xã hội đa dạng, hấp dẫn. Cuối cùng, xây dựng hệ thống kiểm tra, đánh giá khoa học để đo lường tiến bộ của học sinh THPT trong phát triển kỹ năng giao tiếp.

4.1. Xây dựng kế hoạch và chỉ đạo chiến lược

Cần có kế hoạch chi tiết về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp THPT với mục tiêu rõ ràng, nội dung cụ thể và các hoạt động xã hội phù hợp. Lãnh đạo nhà trường cần chỉ đạo kịp thời, hỗ trợ tất cả bộ phận để đảm bảo kế hoạch được thực hiện hiệu quả.

4.2. Phát triển nhân lực và cơ chế kiểm tra đánh giá

Đầu tư đào tạo giáo viên, cán bộ quản lý về kỹ năng giao tiếp THPT và quản lý hoạt động xã hội. Xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng, khuyến khích học sinh THPT tham gia tích cực, công khai kết quả đạt được để tạo động lực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT thông qua hoạt động xã hội. Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT tại trường PTDT Nội Trú THCS và THPT huyện Sông Mã, Tỉnh Sơn La thông qua hoạt động xã hội. Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh THPT tại trường PTDT Nội Trú THCS và THPT huyện Sông Mã, Tỉnh Sơn La thông qua hoạt động xã hội. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG GIAO TIẾP THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI 1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh Những năm đầu của thế kỷ 20, dựa trên tư tưởng triết học Macxit, các nhà tâm lý học nổi tiếng của Liên Xô (cũ) như: L., đã đề cập đến vấn đề giao tiếp của trẻ ở các lứa tuổi khác nhau.Sukanôva với công trình “Những trở ngại tâm lý giao tiếp giữa các cá nhân” đã tiến hành nghiên cứu thực nghiệm giao tiếp của học sinh phổ thông lứa tuổi 15-17, trong các mối quan hệ ở trường phổ thông nhằm xác định mức độ phát triển văn hóa giao tiếp thực tiễn và xác định các hình thức biểu hiện của nó.Muđơrikơ trong tác phẩm “Giao tiếp như là một nhân tố giáo dục học sinh” đã đi sâu nghiên cứu ảnh hưởng của giao tiếp đối với sự hình thành nhân cách của học sinh, đồng thời xác định những đặc điểm tâm lý trong giao tiếp của các em. Cũng trong khoảng thời gian này, các nhà triết học, tâm lý học và xã hội học phương tây cũng quan tâm và nghiên cứu lĩnh vực giao tiếp, nổi bật là: Nhà bác học người Đức C.Giappe, Nhà triết học và tâm lý học người Mỹ G.Mit, Nhà triết học người Pháp Gien Marosen nhà triết học hiện sinh Nhật Bản Martin Bơ Bơ, Nhà triết học người Nga B., họ đã có nhiều công trình những nghiên cứu về lĩnh vực giao tiếp. Nghiên cứu về giao tiếp, các nhà khoa học đã đề cập đến kỹ năng giao tiếp trong chính nội của hàm khái niệm giao tiếp.

Cụ thể như: TV. Trat khop đề cập đến kỹ năng tìm cách đổi xử đúng đắn, kỹ năng thiết lập mối quan hệ hợp lý trong tiếp xúc. Dakharov đã nghiên cứu 04 nhóm kỹ năng giao tiếp ở sinh viên sư phạm và khái quát những đặc trưng cơ bản tương ứng cho mỗi nhóm kỹ năng đó. Cacalis quan tâm đến hệ thống các phương pháp 6 và kỹ năng tác động qua lại tâm lý - xã hội một cách có tổ chức giữa giáo viên và học sinh.

Levitov “Nghệ thuật đứng ở vị trí người khác”, Ông đã quan tâm đặt vị trí của mình vào người khác. Levitov đã đề cập đến năng lực truyền đạt tri thức bằng cách rõ ràng và hấp dẫn (N. Ostrander đưa ra cách xử sự khéo léo trong các tình huống giao tiếp khác nhau [52]. Nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào giáo dục cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thức khác nhau (Chương trình hành động Dakar về Giáo dục cho mọi người (Senegal - 2000) [54].

Những năm 70 của thế kỷ 20, nhiều nhà tâm lý học hiện đại, với nhiều công trình nghiên cứu, họ đã đưa ra được phạm trù giao tiếp như là một phạm trù cơ bản. Trong cuốn "Education for life” (giáo dục vì cuộc sống), Donald Walters đã cung cấp cho các nhà giáo dục, các bậc cha mẹ ở khắp nơi những kỹ thuật nhằm biến đổi giáo dục thành một quá trình toàn vẹn, một quá trình hài hoà giữa kiến thức sách vở với những kinh nghiệm trực tiếp từ đời sống [51]. Ở Việt Nam, dù giáo dục kỹ năng sống được du nhập vào ngay sau đó nhưng triết lý và phương pháp giáo dục kỹ năng sống ít nhiều hãy còn lạ lẫm đối với xã hội ta nên chưa được sự quan tâm đúng mức [38] Kể từ năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo nước ta đã phát động trong các trường phổ thông trên toàn quốc phong trào "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" nhằm mang lại cho học sinh cả nước một "môi trường giáo dục an toàn thân thiện, hiệu quả, phù hợp điều kiện địa phương và đáp ứng nhu cầu xã hội" Giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều người nghiên cứu, bàn đến trên nhiều phương diện và cách thức khác nhau. Khi nghiên cứu về thực trạng giáo dục kỹ năng sống đã có rất nhiều tác giả bàn tới trên những khía cạnh sau: Cơ sở pháp lý của giáo dục kỹ năng sống cũng đã được trình bày rất nhiều trong các nghị quyết về đổi mới giáo dục.

Trong Nghị quyết hội nghị Trung ương VIII có nêu: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, …”. Nghiên cứu của tác giả Phạm Minh Hạc có giá trị quan trọng trong việc lập quan điểm phương pháp luận cũng như định hướng và tiếp cận trong việc nghiên cứu kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống cho thế hệ trẻ, nhưng không trực tiếp đề cập đến vấn đề kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống như đối tượng nghiên cứu. [43] Theo đó, các nội dung giáo dục kỹ năng sống được triển khai theo các cấp học và được chủ yếu thông qua chương trình các môn học và các hoạt động giáo dục kỹ năng sống của nhà trường cùng với một số chương trình dự án do nước ngoài tài trợ. Những nghiên cứu về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh thông qua hoạt động xã hội Từ năm học 2002-2003 ở Việt Nam đã thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông (Tiểu học và Trung học cơ sở) trong cả nước.

Trong chương trình Tiểu học đổi mới đã hướng đến giáo dục kỹ năng sống thông qua lồng ghép một số môn học có tiềm năng như: Giáo dục đạo đức, Tự nhiên-Xã hội (ở lớp 1-3) và môn Khoa học (ở lớp 4-5). Kỹ năng sống được giáo dục thông qua một số chủ đề: “Con người và sức khỏe”. Đề tài cấp bộ của tác giả Nguyễn Thanh Bình nghiên cứu về thực trạng kỹ năng sống cho học sinh và đề xuất một số giải pháp về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. [33] Năm 2003, tác giả Hoàng Thị Phương đã nghiên cứu “Một số biện pháp giáo dục hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ 5 đến 6 tuổi”.

Ở đây, giao tiếp được khai thác với góc độ hành vi văn hóa cơ bản nhất. Đó là những kỹ năng nền tảng cho việc giáo dục trẻ ở các bậc học tiếp theo về kỹ năng giao tiếp (Hoàng Thị Phương, 2003). Trong những năm gần đây, có nhiều luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ hay những công trình khoa học khác tập trung nghiên cứu về giao tiếp, phát triển kỹ năng giao tiếp, quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho mẫu giáo, học sinh tiểu học, phổ thông dân tộc nội trú, nhưng về quản lý giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh bậc trung học nói chung, nói riêng THPT thì chưa có nhiều đề tài nghiên cứu. Tóm lại, các nghiên cứu trên thế giới và trong nước như trình bày, đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh, đã mô tả thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh ở nhiều khía cạnh khác nhau, và đã đề xuất những biện pháp cần thiết và khả thi.

Đây chính là nền tảng quý báu để tác giả luận văn tiến hành nghiên cứu đề tài này. Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục 1.1 Quản lý Tiếp cận theo hệ thống, thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong các quá trình sản xuất, xã hội để đạt được mục đích đã định. Bản chất quản lý là nhằm thiết lập sự phối hợp giữa những công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, khác với sự vận động của các bộ phận riêng lẻ của nó.

Khi bàn về khái niệm quản lý, các nhà tâm lý học và giáo dục học đều có cách nhìn, định nghĩa khác nhau: Từ điển Từ và ngữ Hán Việt của tác giả Nguyễn Lân (1989) có ghi: “Quản lý là phụ trách việc chăm nom và sắp đặt công việc trong một tổ chức” [49, tr. Nguyễn Ngọc Quang (2007), nhà sư phạm, người góp phần đổi mới lý luận dạy học, đã nêu về khái niệm quản lý trong tập bài giảng “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” như sau: “Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động gọi chung là khách thể quản lý, nhằm thực hiện các hoạt động để đạt được mục tiêu dự kiến” [36]. Trần Kiểm (2004), trong giáo trình “Quản lý giáo dục và trường học” dùng cho học viên cao học chuyên ngành Giáo dục học đã viết: “Quản lý là nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [48, tr. Còn Nguyễn Bá Sơn (2000), trong tác phẩm “Một số vấn đề cơ bản về khoa học quản lý” đã viết: “Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể những con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình lao động” [27, tr.

Như vậy, có thể nói: Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất. Từ những khái niệm trên, có thể hiểu, quản lý là một khoa học vì nó nghiên cứu, phân tích về công việc quản lý, các quan hệ quản lý trong các tổ chức. Nó tổng quát hóa các kinh nghiệm tốt thành các nguyên tắc và lý thuyết áp dụng cho mọi hình thức quản lý tương tự. Nó cung cấp khái niệm cơ bản làm nền tảng cho việc nghiên cứu các môn học về quản lý.

Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là sự điều hành, điều chỉnh, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội.