Giáo án GDCD lớp 10 trọn bộ: Thế giới quan và phương pháp luận biện chứng

Giáo án GDCD lớp 10 là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục công dân, giúp học sinh hiểu rõ về thế… 176 trang · Trường Trung Học Phổ Thông · 2017.

• Trường học: Trường Trung Học Phổ Thông
• Chuyên ngành: Giáo Dục Công Dân
• Đề tài: Thế Giới Quan Duy Vật Và Phương Pháp Luận Biện Chứng
• Loại tài liệu: Giáo Án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Lang Chánh

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1: THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG
• 1.1. Mục tiêu bài học
• 1.2. Hoạt động khởi động
• 1.3. Hoạt động hình thành kiến thức
• 1.3.1. Thảo luận lớp tìm hiểu khái niệm Triết học, vai trò của Triết học
• 1.3.2. Thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm
• 1.4. Hoạt động luyện tập
• 1.5. Hoạt động vận dụng
• 1.6. Rút kinh nghiệm sau tiết giảng
• 2. Bài 2: THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG (Tiết 2)
• 2.1. Mục tiêu bài học
• 2.2. Hoạt động hình thành kiến thức
• 2.2.1. Thảo luận lớp tìm hiểu về phương pháp và phương pháp luận của Triết học
• 2.2.2. Thảo luận lớp tìm hiểu về phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình
• 2.2.3. Thảo luận lớp tìm hiểu về sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng
• 2.3. Hoạt động luyện tập
• 2.4. Hoạt động vận dụng
• 2.5. Rút kinh nghiệm sau tiết giảng
• 3. Bài 3: SỰ VẬN ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THẾ GIỚI VẬT CHẤT
• 3.1. Mục tiêu bài học
• 3.2. Hoạt động khởi động
• 3.3. Hoạt động hình thành kiến thức
• 3.3.1. Thảo luận lớp tìm hiểu khái niệm vận động
• 3.3.2. Đọc hợp tác, học sinh thảo luận về các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giáo án GDCD lớp 10 Thế giới quan và phương pháp luận

Giáo án GDCD lớp 10 là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục công dân, giúp học sinh hiểu rõ về thế giới quan và phương pháp luận trong triết học. Nội dung giáo án không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phê phán và giải quyết vấn đề cho học sinh.

1.1. Mục tiêu của giáo án GDCD lớp 10

Mục tiêu chính của giáo án GDCD lớp 10 là giúp học sinh nhận biết được chức năng của thế giới quan và phương pháp luận trong triết học, từ đó hình thành thái độ tích cực trong việc trau dồi kiến thức.

1.2. Nội dung chính của giáo án GDCD lớp 10

Nội dung giáo án bao gồm các khái niệm cơ bản về thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách thức nhận thức và cải tạo thế giới.

II. Vấn đề và thách thức trong việc giảng dạy thế giới quan

Việc giảng dạy thế giới quan và phương pháp luận gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc giúp học sinh nhận thức đúng đắn về các quan điểm triết học. Các giáo viên cần có phương pháp giảng dạy phù hợp để khắc phục những khó khăn này.

2.1. Những khó khăn trong việc truyền đạt kiến thức

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự khác biệt trong nhận thức của học sinh về thế giới quan. Giáo viên cần tìm cách để giúp học sinh hiểu rõ và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.2. Cách thức giải quyết vấn đề trong giảng dạy

Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm và xử lý tình huống sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong giáo án GDCD lớp 10

Để đạt được hiệu quả cao trong việc giảng dạy thế giới quan và phương pháp luận, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực và sáng tạo. Điều này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống.

3.1. Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến và học hỏi lẫn nhau, từ đó hình thành kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

3.2. Sử dụng tình huống thực tiễn

Giáo viên có thể sử dụng các tình huống thực tiễn để minh họa cho các khái niệm triết học, giúp học sinh dễ dàng liên hệ và áp dụng kiến thức vào cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thế giới quan và phương pháp luận

Việc áp dụng thế giới quan và phương pháp luận vào thực tiễn giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống và xã hội. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn nâng cao ý thức công dân.

4.1. Tác động đến nhận thức xã hội

Học sinh sẽ hiểu rõ hơn về vai trò của mình trong xã hội và cách thức để cải thiện cuộc sống xung quanh thông qua việc áp dụng các kiến thức đã học.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng vào thực tiễn giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của giáo án GDCD lớp 10

Giáo án GDCD lớp 10 không chỉ là một phần của chương trình học mà còn là nền tảng cho việc hình thành nhân cách và tư duy của học sinh. Tương lai của giáo án này cần được cải tiến để đáp ứng nhu cầu giáo dục hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của giáo án GDCD

Giáo án GDCD đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thế giới quan và phương pháp luận cho học sinh, giúp các em trở thành những công dân có trách nhiệm.

5.2. Định hướng phát triển giáo án trong tương lai

Cần có sự đổi mới trong nội dung và phương pháp giảng dạy để giáo án GDCD lớp 10 ngày càng phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu là kế hoạch dạy học (giáo án) môn Giáo dục công dân lớp 10, thuộc phần kiến thức trọng tâm về Triết học duy vật biện chứng trong chương trình giáo dục phổ thông. Nội dung tài liệu bao gồm hệ thống bài giảng từ Bài 1 đến Bài 6, kết hợp tiết ôn tập và bài kiểm tra viết 1 tiết đánh giá định kỳ, được thiết kế theo phân phối chương trình chính khóa.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), tài liệu xác định các chuẩn đầu ra cụ thể:

• Về kiến thức: Giúp người học nhận biết hệ thống khái niệm triết học nền tảng như thế giới quan, phương pháp luận, bản chất của vật chất, các quy luật vận động và phát triển, mâu thuẫn biện chứng, quan hệ lượng - chất và phủ định biện chứng.
• Về kỹ năng: Hình thành khả năng phân tích, so sánh các cặp phạm trù đối lập (duy vật và duy tâm, biện chứng và siêu hình), nhận diện bản chất sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy.
• Về thái độ và năng lực: Định hình thế giới quan khoa học, tư duy phản biện, năng lực tự học, năng lực hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo tiến trình sư phạm 5 bước chuẩn hóa cho từng tiết học: Khởi động, Hình thành kiến thức mới, Hoạt động luyện tập, Hoạt động vận dụng và Hoạt động mở rộng. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ các hiện tượng trực quan, sự kiện lịch sử, ngữ liệu văn học dân gian đến việc khái quát hóa thành các nguyên lý triết học trừu tượng.

Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp tích hợp liên môn sâu rộng. Các quy luật triết học không được diễn giải thuần túy lý thuyết mà được minh chứng thông qua tri thức của Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Địa lý và Lịch sử, giúp cụ thể hóa các khái niệm trừu tượng thành tri thức ứng dụng rõ ràng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu triển khai 5 chủ đề bài học trọng tâm cùng hệ thống ôn tập và đánh giá:

1. Bài 1: Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng (2 tiết):

   • Phân định khái niệm Triết học là hệ thống quan điểm lý luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó; xác định vai trò của triết học là thế giới quan và phương pháp luận cho nhận thức và thực tiễn.
   • Làm rõ vấn đề cơ bản của triết học gồm hai mặt: mặt thứ nhất xác định mối quan hệ giữa vật chất và ý thức (cái nào có trước, cái nào quyết định); mặt thứ hai giải quyết khả năng nhận thức thế giới của con người.
   • Đối chiếu thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm; phân biệt phương pháp luận biện chứng (nhìn nhận sự vật trong mối liên hệ, vận động, phát triển) và phương pháp luận siêu hình (nhìn nhận phiến diện, cô lập, máy móc).

2. Bài 3: Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất (2 tiết):

   • Định nghĩa vận động là mọi sự biến đổi nói chung và khẳng định vận động là phương thức tồn tại của vật chất.
   • Phân loại 5 hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất theo trật tự từ thấp đến cao: Vận động cơ học, Vận động vật lý, Vận động hóa học, Vận động sinh học và Vận động xã hội (hình thức vận động cao nhất bao hàm các hình thức trước).
   • Khái niệm phát triển là sự vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, cái mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu.

3. Bài 4: Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng (2 tiết):

   • Phân biệt mâu thuẫn thông thường và mâu thuẫn triết học (chỉnh thể chứa đựng hai mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh).
   • Xác định khái niệm mặt đối lập, sự thống nhất của các mặt đối lập (làm tiền đề tồn tại cho nhau) và sự đấu tranh giữa các mặt đối lập (tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau).
   • Khẳng định đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc và động lực bên trong của mọi sự vận động và phát triển; phê phán quan điểm điều hòa mâu thuẫn.

4. Bài 5: Cách thức vận động và phát triển của sự vật và hiện tượng (1 tiết):

   • Xác định khái niệm Chất (những thuộc tính cơ bản vốn có phân biệt sự vật này với sự vật khác) và Lượng (thuộc tính vốn có biểu thị quy mô, tốc độ, số lượng, trình độ phát triển).
   • Làm rõ quy luật chuyển hóa: Sự tích lũy dần dần về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất thông qua các phạm trù "Độ" (giới hạn biến đổi về lượng chưa làm thay đổi chất) và "Điểm nút" (giới hạn phá vỡ sự thống nhất cũ để tạo lập chất mới cùng lượng mới tương ứng).

5. Bài 6: Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng (Tiết 1):

   • Phân biệt phủ định siêu hình (sự xóa bỏ do can thiệp, tác động từ bên ngoài làm triệt tiêu sự phát triển) và phủ định biện chứng (sự xóa bỏ do tự thân phát triển bên trong sự vật).
   • Phân tích hai đặc điểm cốt lõi của phủ định biện chứng: Tính khách quan (nguyên nhân nội tại giải quyết mâu thuẫn) và Tính kế thừa (loại bỏ yếu tố lỗi thời, giữ lại yếu tố tích cực).

6. Tiết ôn tập và Kiểm tra 1 tiết (Tiết PPCT 08 & 09):

   • Hệ thống hóa toàn bộ mạch kiến thức học kỳ I.
   • Ma trận đề kiểm tra tích hợp 30% trắc nghiệm khách quan (6 câu hỏi kiểm tra mức độ nhận biết và thông hiểu) và 70% tự luận (2 câu hỏi vận dụng lý thuyết và phân tích ví dụ).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu xây dựng các nguyên lý cốt lõi của Chủ nghĩa duy vật biện chứng:

• Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển: Khẳng định thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người, luôn nằm trong trạng thái vận động không ngừng và vận động tiến lên là khuynh hướng tất yếu.
• Hệ thống quy luật cơ bản:
  • Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (chỉ ra nguồn gốc của sự vận động).
  • Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những sự thay đổi về chất và ngược lại (chỉ ra cách thức của sự vận động).
  • Quy luật phủ định của phủ định qua hình thái phủ định biện chứng (chỉ ra khuynh hướng của sự vận động theo đường xoắn ốc).

Kỹ năng phát triển

Tài liệu tập trung rèn luyện các nhóm kỹ năng học thuật và thực hành:

• Kỹ năng phân tích và phân loại logic: Khả năng nhận diện và phân nhóm 5 hình thức vận động; tách bạch các thuộc tính biểu thị chất và lượng trong một chỉnh thể cụ thể.
• Kỹ năng so sánh, đối chiếu: Khả năng lập bảng đối chiếu giữa phương pháp luận biện chứng và siêu hình, giữa phủ định biện chứng và phủ định siêu hình, giữa mâu thuẫn thông thường và mâu thuẫn triết học.
• Kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề: Nhận xét, đánh giá các quan điểm sống thực tế, giải thích các sự kiện lịch sử và hiện tượng khoa học tự nhiên dựa trên cơ sở thế giới quan khoa học.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp sư phạm chủ đạo

Tài liệu sử dụng phương pháp dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm:

• Phương pháp đàm thoại gợi mở: Giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi định hướng, dẫn dắt học sinh tự khai thác tài liệu và rút ra kết luận lý luận.
• Phương pháp thảo luận nhóm và đọc hợp tác: Tổ chức học sinh làm việc tương tác qua phiếu học tập để phân tích ngữ liệu và chuẩn hóa khái niệm.
• Kỹ thuật khăn phủ bàn: Áp dụng trong việc phân tích các vấn đề phức tạp (như phân biệt thế giới quan duy vật và duy tâm), yêu cầu từng cá nhân ghi nhận định độc lập trước khi tổng hợp thành ý kiến chung của nhóm trên giấy A0.

Bài tập, tình huống và ví dụ thực tiễn

Các chủ đề đều gắn liền với các tình huống và ví dụ điển hình được trích xuất trực tiếp:

• Tình huống xã hội: Hiện tượng gia đình sống cách ly xã hội tại Thạch Thành (Thanh Hóa) để phân tích vai trò của thế giới quan trong định hướng hành vi.
• Dẫn chứng lịch sử: Phân tích đường lối cứu nước của Phan Chu Trinh (chủ trương ôn hòa, điều hòa mâu thuẫn dẫn đến thất bại), Phan Bội Châu (cầu viện ngoại lực, chưa giải quyết đúng mâu thuẫn nội tại) và Hồ Chí Minh (giải quyết đúng mâu thuẫn chủ yếu bằng phương pháp cách mạng vô sản) để minh họa cho nguyên lý giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh.
• Truyện ngụ ngôn và dân gian: Sử dụng truyện ngụ ngôn "Một con quạ thông minh", "Thầy bói xem voi", truyện "Con la chở muối qua sông", cùng câu nói của Hê-ra-clit ("Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông") để phân tích phương pháp luận.
• Ngữ liệu thơ ca, tục ngữ: Trích đoạn thơ "Thêm một" của Trần Hòa Bình, ca dao "Sông kia bên lở bên bồi", tục ngữ "Chín quá hóa nẫu", "Có công mài sắt nên kim", "Tre già măng mọc", "Rút dây động rừng", "Môi hở răng lạnh" để làm sáng tỏ quy luật lượng - chất và mối liên hệ biện chứng.
• Dẫn chứng khoa học tự nhiên: Hiện tượng di truyền - biến dị trong sinh học; sự tương tác giữa điện tích dương và điện tích âm trong nguyên tử; điểm nóng chảy của đồng ở nhiệt độ 1083°C; sự hình thành bão từ áp thấp nhiệt đới khi sức gió đạt cấp 7 (từ 45 km/h trở lên).

Phương pháp đánh giá và tự học

Hoạt động đánh giá được thực hiện liên tục qua từng bài học:

• Đánh giá quá trình: Thông qua sản phẩm làm việc nhóm trên giấy A0, kết quả thực hiện các bài tập trắc nghiệm nhanh và các bài tập tình huống trong Sách giáo khoa (bài tập 4 trang 14, bài tập 5 trang 11, bài tập 6 trang 23, bài tập trang 28, bài tập trang 32).
• Đánh giá định kỳ: Bài kiểm tra viết 1 tiết kết hợp 6 câu trắc nghiệm (3 điểm) và 2 câu tự luận (7 điểm) theo thang điểm chi tiết.
• Hướng dẫn tự học: Học sinh thực hiện tự liên hệ hành vi bản thân, sưu tầm các câu chuyện, ca dao, tục ngữ phản ánh các quy luật triết học và khai thác tư liệu mở rộng từ Internet.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính liên môn chặt chẽ: Nội dung giáo trình liên kết trực tiếp với các hiện tượng thực tế của các môn khoa học tự nhiên (Vật lý, Hóa học, Sinh học) và khoa học xã hội (Lịch sử, Văn học), giúp người học nhận thức rằng các quy luật triết học là sự khái quát hóa ở mức độ phổ quát từ các quy luật của khoa học cụ thể.
• Cấu trúc sư phạm hoàn chỉnh: Từng bài học đều được phân định rõ ràng 4 yếu tố bắt buộc của kế hoạch bài dạy hiện đại: Mục tiêu (Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ), Năng lực cần hình thành, Phương pháp/Kỹ thuật dạy học và Tiến trình tổ chức hoạt động cụ thể kèm nội dung chuẩn hóa ghi bảng.
• Tính thực tiễn của các tình huống: Việc đưa các sự kiện đời sống (như vụ việc tại Thạch Thành, tư tưởng cải tạo hành vi của người phạm tội) và các sự kiện lịch sử cách mạng Việt Nam (giai đoạn 1954 - 1975) vào bài giảng giúp tri thức triết học gắn liền với việc phân tích thực tế khách quan.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh trung học phổ thông (lớp 10): Sử dụng làm tài liệu học tập, chuẩn bị bài và hệ thống hóa kiến thức phục vụ các kỳ kiểm tra định kỳ môn Giáo dục công dân.
• Người bắt đầu học Triết học đại cương: Dùng làm tài liệu nhập môn trực quan để nắm bắt nhanh các khái niệm, quy luật nền tảng của Chủ nghĩa duy vật biện chứng trước khi tiếp cận các giáo trình triết học chuyên sâu ở bậc đại học.
• Giáo viên môn Giáo dục công dân: Sử dụng làm mẫu kế hoạch bài dạy chuẩn mực, tham khảo quy trình tổ chức hoạt động nhóm, kỹ thuật đặt câu hỏi và ma trận đề kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên (cấu tạo nguyên tử, hiện tượng biến đổi trạng thái của chất, quy luật sinh sản) và khoa học xã hội (các giai đoạn lịch sử cơ bản) ở cấp trung học cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được thiết kế chuẩn hóa cho học sinh lớp 10 trung học phổ thông, đồng thời phù hợp cho giáo viên bộ môn làm tài liệu tham khảo giảng dạy và người học cần tài liệu tổng quan, dễ hiểu về Triết học Mác - Lênin.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Người học cần có tri thức khoa học thường thức ở bậc THCS về các hiện tượng tự nhiên (vật lý, hóa học, sinh học) và các sự kiện lịch sử cơ bản để có thể tiếp thu và phân tích các dẫn chứng thực tế được nêu trong bài học.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các tài liệu lý luận thuần túy là gì?

Tài liệu tiếp cận triết học thông qua phương pháp sư phạm tích cực, sử dụng tình huống thực tiễn, văn học dân gian, thí nghiệm trực quan và sự kiện lịch sử thay vì chỉ trình bày các định nghĩa trừu tượng.

4. Làm thế nào để tự học và nắm vững các quy luật trong tài liệu hiệu quả?

Người học nên bám sát tiến trình: Đọc hiểu khái niệm $\rightarrow$ Phân tích các ví dụ minh họa đi kèm $\rightarrow$ Tự tìm ví dụ tương tự trong đời sống $\rightarrow$ Hoàn thành hệ thống câu hỏi bài tập cuối mỗi bài trong sách giáo khoa.

5. Tài liệu có cung cấp công cụ kiểm tra, đánh giá kèm theo không?

Tài liệu tích hợp đầy đủ tiết ôn tập hệ thống hóa kiến thức, ma trận đề kiểm tra 1 tiết kèm theo đề bài, đáp án và thang điểm chi tiết cho cả hai phần trắc nghiệm khách quan và tự luận.

---

Kết luận

Tài liệu giáo án Giáo dục công dân lớp 10 là tài liệu sư phạm hoàn chỉnh về phần Triết học duy vật biện chứng, thể hiện rõ tính logic trong cấu trúc từ bản chất thế giới quan, các quy luật vận động (mâu thuẫn, lượng - chất) đến khuynh hướng phát triển (phủ định biện chứng). Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc giúp người học từng bước xây dựng tư duy biện chứng và phương pháp nhận thức khoa học.

Tài liệu được biên soạn dựa trên các căn cứ học thuật chính thống:

• Sách giáo khoa (SGK) và Sách giáo viên (SGV) Giáo dục công dân lớp 10.
• Tài liệu Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn GDCD lớp 10.
• Giáo trình Triết học Mác - Lênin và hệ thống bài tập tình huống bổ trợ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TIẾT PPCT :01 Bài 1 : THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG (2 tiết) Tiết 1 I. MỤC TIÊU BÀI HỌC: 1. Về kiến thức: - Nhận biết được chức năng thế giới quan, phương pháp luận của triết học. - Nhận biết được nội dung cơ bản của CNDV và CNDT.

Về kỹ năng: Nhận xét đánh giá được một số biểu hiện của quan điểm duy vật hoặc duy tâm. Về thái độ: Có ý thức trau dồi thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng. CÁC NĂNG LỰC HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN Ở HỌC SINH - Năng lực tự học, năng lực tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác. PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC.

- Thảo luận nhóm - Xử lý tình huống. - Kĩ thuật khăn phủ bàn IV.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC. - SGK, SGV GDCD líp 10, chuẩn kiến thức kĩ năng. - Các câu chuyện liên quan đến kiến thức triết học.

- Máy chiếu và các phương tiện khác. - Giấy khổ to, bút dạ V. TỔ CHỨC DẠY HỌC. Ổn định tổ chức lớp (sĩ số, nền nếp).

Kiểm tra bài cũ (kiểm tra vở,sgk) 3. Học bài mới. Hoạt động cơ bản của GV và HS Nội dung bài học 1 : KHỞI ĐỘNG * Mục tiêu : - Học sinh nhận biết được vai trò TGQ- PPL của Triết học. - Rèn luyện năng lực đánh giá các tình huống, các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.

* Cách tiến hành : GV định hướng HS: GV cho học sinh đọc thông tin, xem hình ảnh về một gia đình có cuộc sống kì lạ ở Thạch Thành. Gia đình sống gần như tuyệt giao với xã hội ở Thanh Hóa: Giáp mặt người đàn ông Ông Thái ăn mặc kỳ dị ra đón khách Chị Thanh cầm dao đứng gác ở cổng - GV: Cho häc sinh đánh giá về cách sống kì quái này của gia đình ông Thái. GV : Cho 3 học sinh nhận định đánh giá, bao gồm cả những ý kiến trái chiều của hs. GV nêu câu hỏi : 1) Em hãy cho biết cách sống của gia đình ông Thái như thế nào ? Nơi em sống có trường hợp kì lạ thế này không ? 2) Từ một tình huống cụ thể trong cuộc sống hàng ngày, cách giải quyết, ứng xử của mỗi người có khác nhau không ? 3) Làm thế nào để chúng ta có thể có cách ứng xử, lý giải, giải quyết vấn đề một cách phù hợp, đúng đắn ? - GV gọi 1 đến 2 hs trả lời.

Lớp bổ sung nếu có * GV chốt lại : Trong cuộc sống, cùng một vấn đề nhưng mồi người lại có cách giải quyết, ứng xử khác nhau. Vì sao lại như vậy ? Vì quan niệm của mỗi người về thế giới xung quanh ( hay còn goi là thế giới quan) và cách tiếp cận của mỗi người về thế giới đó ( phương pháp luận ) nhiều khi hoàn toàn khác nhau. Để đạt được kết quả tốt nhất trong mỗi hoạt động đòi hỏi mỗi người phải trang bị TGQ và PPL khoa học, đúng đắn. Vậy chúng ta tìm thấy TGQ- PPL ở môn khoa học nào ? TGQ – PPL nào được coi là đúng đắn và khoa học ? Làm thế nào để chúng ta có được cho mình TGQ – PPL khoa học ? Những câu hỏi này sẽ được chúng ta tìm câu trả lời trong bài học đầu tiên bài 1 : THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG.

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC. Hoạt động 1 : Thảo luận lớp tìm hiểu khái niệm Triết học, vai trò của Triết học. * Mục tiêu : - HS nắm đươc khái niệm Triết học và vai trò của Triết học - Hình thành kỹ năng tư duy. Thế giới quan và phương * Cách tiến hành : pháp luận.

- GV sử dụng phương pháp đàm thoại và đưa câu hỏi gợi a, Vai trò thế giới quan và mở để HS hiểu được thế nào là Triết học và triết học có phương pháp luận. vai trò gì đối với việc hình thành TGQ và PPL. - Gv cho học sinh lấy ví dụ về đối tượng nghiên cứu của các bộ môn khoa học như : Toán, Lý, Hóa, Văn, Địa, Sử. VD: - HS tự nghiên cứu và trả lời cá nhân * Về khoa học tự nhiên: - GV cho cả lớp nhận xét + Toán học: Đại số, hình học - GV đưa ra câu hỏi : + Vật lý: Nghiên cứu sự vận 1) Để nhận thức và cải tạo thế giới nhân loại phải làm động của các phân tử.

gì ? + Hóa học: Nghiên cứu cấu 2) Triết học có phải là một môn khoa học không ? tạo, tổ chức, sự biến đổi của 3) Triết học là gì ? các chất. 4) Triết học có vai trò gì ? * Khoa học xã hội: + Văn học: Hình tượng, ngôn * GV chốt lại nội dung: Để nhận thức và cải tạo thế giới, ngữ (câu, từ, ngữ pháp,. nhân loại đã xây dựng nên nhiều bộ môn khoa học. Triết + Lịch sử: Nghiên cứu lịch sử học là một trong những môn khoa học ấy.

Quy luât của của một dân tộc, quốc gia, và Triết học được khái quát từ các quy luật khoa học cụ thể, của xã hội loài người. nhưng baao quát hơn, là những vấn đề chung nhất, phổ + Địa lý: Điều kiện tự nhiên biến nhất của thế giới. Cho nên Triết học có vai trò là môi trường. TGQ- PPl cho mọi hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận * Về con người: thức của con người.

+ Tư duy, quá trình nhận thức + Khái niệm triết học: Triết - Hoạt động 2: Đưa ra tình huống…. tìm hiểu nội dung học là hệ thống các quan điểm thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm. lý luận chung nhất về thế giới * Mục tiêu : và vị trí của con người trong - Hs biết được thế nào là thế giới quan. Thế giới quan duy thế giới.

vật và TGQ duy tâm. - Biết nhân định đánh giá những biểu hiện duy tâm trong + Vai trò của triết học: đời sống. Triết học có vai trò là thê giới - Biết đấu tranh phê phán biểu hiện duy tâm quan, phương pháp luận cho * Cách tiến hành : mọi hoạt động và hoạt động - GV tiếp tục lấy tình huống một gia đình có lối sống kì lạ nhận thức con người. - GV đưa ra câu hỏi : 1) Gia đình trên có lối sống kì lạ như thế nào ? Họ nhìn nhận về thế giới xung quanh ra sao ? 2) Em thấy trong trường hợp này nhiều người họ có quan điểm khác nhau về cùng một vấn đề hay không ? 3) Em có đồng tình với quan điểm của gia đình ở Thạch Thành không ? vì sao ? 4) Thế nào là TGQ, thế nào là TGQ duy vật và TGQ duy tâm ? TGQ nào là đúng đắn khoa học ? b, Thế giới quan duy vật và - GV sử dụng kĩ thuật dạy học tích cực : Kĩ thuật khăn thế giới quan duy tâm phủ bàn.

Chia nhóm chuẩn bị giấy khổ A0, bút dạ, yêu * Thế giới quan cầu mỗi hs trình bày quan điềm cá nhân và thảo luận * Thế giới quan của người thống nhất nội dung trả lời của nhóm. Thư kí nhóm ghi nguyên thủy: Dựa vào những nội dung vào giữa tờ giấy. yếu tố cảm xúc và lí trí, lí trí - Gv gọi các nhóm trình bày sản phẩm. và tín ngưỡng, hiện thực và * GV chốt lại nội dung: Lịch sử triết học luôn là sự đấu tưởng tượng, cái thực cái ảo, tranh giữa các quan điểm về các vấn đề nói trên.

Cuộc đấu thần và người. tranh này là một bộ phận của cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội. Đó là một thực tế và thực tế cũng khẳng * Thế giới quan là toàn bộ định rằng thế giới quan duy vật có vai trò tích cực trong những quan điểm và niềm tin, việc phát triển xã hội, nâng cao vai trò của con người đối định hướng hoạt động của con với tự nhiên và sự tiến bộ xã hội. Ngược lại thế giới quan người trong cuộc sống.

duy tâm thường là chỗ dựa về lí luận cho các lực lượng lỗi thời, kìm hãm sự phát triển của xã hội. + Vấn đề cơ bản của triết học.Hoạt động luyện tập. * Mặt thứ nhất: *Mục tiêu: Giữa vật chất và ý thức: Cái - Luyện tập để HS củng cố những gì đã biết về vật chất, nào có trước, cái nào có sau? thế giới quan và biết ứng xử phù hợp trong tình huống giả Cái nào quyết định cái nào? định. - Rèn luyện năng lực tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

* Cách tiến hành: * Mặt thứ 2: Con người có thể - GV tổ chức cho HS làm bài tập 4, trang 14 SGK. nhận thức và cải tạo thế giới - GV đưa ra tình huống có câu trắc nghiệm. khách quan không? - HS làm bài tập và câu hỏi trắc nghiệm theo nhóm ( 4 nhóm). - Thế giới quan duy vật cho -Đại diện các nhóm báo cáo kết quả làm bài, lớp nhận xét, rằng: Giữa vật chất và ý thức đánh giá và thống nhất đáp án.

thì vật chất là cái có trước, cái quyết định ý thức. *GV chính xác hóa đáp án: Về sự giống nhau và khác Thế giới vật chất tồn tại khách nhau giữa pháp luật và đạo đức. quan, độc lập với ý thức con -Sản phẩm: Kết quả làm việc nhóm của học sinh. - Thế giới quan duy tâm cho rằng: ý thức là cái có trước và là cái sản sinh ra thế giới tự nhiên.

Hoạt động vận dụng: * Mục tiêu: -Tạo cơ hội cho HS vận dụng kiến thức và kĩ năng có được vào các tình huống, bối cảnh mới – nhất là vận dụng vào thực tế cuộc sống. -Rèn luyện năng lực tự học, năng lực công nghệ, năng lực công dân, khả năng quản lí và phát triển của bản thân, năng lực tự giải quyết và sáng tạo. * Cách tiến hành: 1.GV nêu yêu cầu: a. Tự liên hệ: -Nêu những quan điểm đúng, những quan điểm chưa đúng? Vì sao? -Hãy nêu cách khắc phục những hành vi chưa làm tốt.Nhận diện xung quanh: -Hãy nêu nhận xét của em về chấp hành pháp luật tốt của các bạn trong lớp và một số người khác mà em biết.

GV định hướng HS: - HS tôn trọng và thực hiện đúng quan điểm DVBC - HS làm bài tập SGK.HS chủ động thực hiện các yêu cầu trên.Hoạt động mở rộng -GV cung cấp địa chỉ và hướng dẫn HS tìm hiểu trên mạng Internet. - HS sưu tầm 1 số ví dụ. * Rút kinh nghiệm sau tiết giảng: - Về nội dung:. - Về phương pháp:.

-Về phương tiện:. - Về thời gian:. - Về học sinh: .