Luận văn: Giám sát của Ủy ban MTTQVN từ thực tiễn huyện Quế Sơn, Quảng Nam

Luận văn phân tích thực trạng hoạt động giám sát của Ủy ban MTTQVN tại huyện Quế Sơn, Quảng Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả.

Trường đại học

Học viện Khoa học Xã hội

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2020

87
0
0

Phí lưu trữ

30 Point

Tóm tắt

I. Khám phá vai trò giám sát của MTTQVN trong hệ thống chính trị

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) là một chế định pháp lý quan trọng, thể hiện quyền làm chủ của nhân dân. Đây là công cụ hữu hiệu để kiểm soát quyền lực nhà nước, đảm bảo các cơ quan, tổ chức và cá nhân tuân thủ pháp luật. Theo định nghĩa trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015, giám sát của MTTQVN là việc theo dõi, xem xét, đánh giá và kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức. Hoạt động này mang tính xã hộitính nhân dân sâu sắc. Nó không mang tính quyền lực nhà nước như thanh tra, kiểm tra của các cơ quan công quyền. Thay vào đó, nó dựa trên sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, uy tín của Mặt trận và sự tự giác của đối tượng chịu giám sát. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Thông qua giám sát, MTTQVN góp phần xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh, tăng cường mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Hoạt động này cũng là một hình thức thực hành dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện cho người dân trực tiếp tham gia vào quản lý xã hội. Cơ sở pháp lý cho chức năng của MTTQVN được quy định rõ trong Hiến pháp 2013 và được cụ thể hóa trong Luật MTTQVN 2015. Đặc biệt, Quyết định 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị đã tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, quy định rõ về quy chế giám sát và phản biện xã hội, giúp nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong giai đoạn mới. Hoạt động này không chỉ phát hiện sai phạm mà còn phổ biến những điển hình tiên tiến, góp ý hoàn thiện chính sách, pháp luật, đảm bảo các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống và phục vụ lợi ích của nhân dân một cách hiệu quả nhất.

1.1. Hiểu đúng về khái niệm và đặc điểm giám sát xã hội

Giám sát của MTTQVN là một hình thức giám sát xã hội đặc thù, phân biệt với giám sát của các cơ quan quyền lực nhà nước. Chủ thể giám sát là nhân dân, thực hiện trực tiếp hoặc thông qua tổ chức đại diện là MTTQVN và các đoàn thể chính trị - xã hội. Đặc điểm nổi bật của hoạt động này là tính xã hộitính nhân dân. Tính xã hội thể hiện ở chỗ chủ thể giám sát không phải là cơ quan công quyền, không sử dụng quyền lực nhà nước để áp đặt. Kết quả giám sát mang tính kiến nghị, đề xuất thay vì các quyết định mang tính cưỡng chế. Tính nhân dân được thể hiện qua việc vận động đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, từ việc cung cấp thông tin, phản ánh kiến nghị đến việc trực tiếp tham gia vào các hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân hay Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Mục đích cuối cùng của giám sát xã hội là phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần vào công cuộc xây dựng chính quyềnphòng chống tham nhũng, lãng phí.

1.2. Cơ sở pháp lý cho hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc

Hoạt động giám sát của MTTQVN được đảm bảo bằng một hệ thống pháp lý vững chắc. Hiến pháp năm 2013 đã hiến định vị trí, vai trò của MTTQVN là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, có trách nhiệm giám sát và phản biện xã hội. Cụ thể hóa tinh thần của Hiến pháp, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 đã dành riêng một chương quy định về hoạt động giám sát, nêu rõ đối tượng, nội dung, hình thức và quy trình thực hiện. Một văn bản có ý nghĩa then chốt là Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị về việc ban hành "Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội". Văn bản này là cơ sở chính trị quan trọng, định hướng và tạo điều kiện để MTTQ các cấp triển khai hoạt động giám sát một cách chủ động, bài bản và hiệu quả, khẳng định rõ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị.

1.3. Mục tiêu cốt lõi của công tác giám sát và phản biện xã hội

Mục tiêu chính của công tác giám sát của MTTQVN không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm. Hoạt động này hướng đến các mục tiêu lớn hơn và mang tính xây dựng. Thứ nhất, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý những khuyết điểm, sai phạm, góp phần phòng chống tham nhũng, lãng phí. Thứ hai, kiến nghị sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật cho phù hợp với thực tiễn, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. Thứ ba, phát hiện và lan tỏa những nhân tố mới, các mô hình hay, cách làm tốt trong quá trình thực thi chính sách. Thứ tư, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố lòng tin và tạo sự đồng thuận xã hội, qua đó tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Hoạt động này là một kênh quan trọng để nhân dân góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền ngày càng trong sạch, vững mạnh và hoạt động hiệu quả.

II. Thực trạng công tác giám sát MTTQVN tại huyện Quế Sơn Quảng Nam

Tại huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam, thực trạng công tác giám sát của MTTQVN trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Ủy ban MTTQVN huyện Quế Sơn đã chủ động bám sát các văn bản chỉ đạo của trung ương và địa phương, đặc biệt là Quyết định 217-QĐ/TW, để xây dựng kế hoạch giám sát hàng năm. Công tác phối hợp giữa Mặt trận và các tổ chức thành viên, cũng như với HĐND, UBND huyện ngày càng chặt chẽ. Nội dung giám sát tập trung vào các vấn đề dân sinh bức xúc như chính sách đền bù giải phóng mặt bằng, xây dựng nông thôn mới, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, và công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Về kết quả, Mặt trận các cấp đã tổ chức hàng trăm cuộc giám sát chuyên đề, tham gia vào các đoàn giám sát của HĐND, qua đó phát hiện và kiến nghị xử lý nhiều vấn đề. Hoạt động của Ban Thanh tra nhân dânBan Giám sát đầu tư của cộng đồng được duy trì, góp phần nâng cao tính minh bạch trong các dự án tại địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả giám sát của Mặt trận vẫn còn những hạn chế. Một số đơn vị cấp xã còn lúng túng trong việc lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch giám sát. Năng lực, kỹ năng của một bộ phận cán bộ Mặt trận còn hạn chế, đôi khi còn biểu hiện nể nang, ngại va chạm. Việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các kiến nghị sau giám sát chưa thực sự quyết liệt. Kinh phí và các điều kiện đảm bảo cho hoạt động giám sát còn hạn hẹp, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng công việc. Đây là những thách thức mà hoạt động của MTTQ cấp huyện cần phải vượt qua để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhân dân.

2.1. Những kết quả ban đầu trong hoạt động giám sát tại địa phương

Giai đoạn 2014-2019, Ủy ban MTTQVN huyện Quế Sơn và các xã, thị trấn đã chủ trì và phối hợp tổ chức nhiều cuộc giám sát. Điển hình là việc giám sát thực hiện các chính sách cho người có công, hộ nghèo; giám sát công tác cải cách thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa của UBND các cấp; giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ trong trường học, bệnh viện. Thông qua các cuộc tiếp xúc cử tri, Mặt trận đã tổng hợp hàng trăm ý kiến, kiến nghị của người dân để chuyển đến chính quyền địa phương Quảng Nam và các cơ quan chức năng. Nhiều kiến nghị đã được giải quyết kịp thời, tạo được sự tin tưởng trong nhân dân. Hiệu quả giám sát của Mặt trận thể hiện rõ qua việc góp phần làm minh bạch hơn các dự án đầu tư công, hạn chế tiêu cực và lãng phí, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

2.2. Các hạn chế và thách thức trong việc thực thi quyền giám sát

Bên cạnh kết quả đạt được, thực trạng công tác giám sát tại Quế Sơn vẫn còn nhiều tồn tại. Một trong những thách thức lớn nhất là nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền về vai trò giám sát của Mặt trận chưa đầy đủ, đôi khi xem đây là hoạt động mang tính hình thức. Năng lực của đội ngũ cán bộ Mặt trận cơ sở, đặc biệt là kỹ năng phân tích chính sách, pháp luật và kỹ năng xây dựng báo cáo, kiến nghị còn hạn chế. Kinh phí cho hoạt động giám sát còn eo hẹp, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Theo báo cáo, kinh phí cấp huyện chỉ khoảng 20 triệu đồng/năm, trong khi cấp xã không có nguồn phân bổ riêng. Tình trạng nể nang, ngại va chạm vẫn còn tồn tại, làm giảm tính khách quan và quyết liệt của các kiến nghị sau giám sát. Việc theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận giám sát đôi lúc chưa được chú trọng đúng mức.

III. Phương pháp giám sát MTTQVN qua các tổ chức quần chúng ở cơ sở

Một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của Mặt trận là phát huy tối đa vai trò của các tổ chức quần chúng tại cơ sở. Tại huyện Quế Sơn, hai mô hình tiêu biểu là Ban Thanh tra nhân dân (TTND) và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng (GSĐTCCĐ) đã và đang khẳng định vai trò là “tai mắt” của nhân dân. Đây là hình thức giám sát trực tiếp, gần gũi và hiệu quả nhất, giúp đưa hoạt động giám sát của MTTQVN đi sâu vào đời sống xã hội. Ban TTND hoạt động tại các xã, phường, thị trấn, có nhiệm vụ giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Hoạt động của Ban TTND giúp ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật từ sớm, giải quyết các mâu thuẫn ngay tại cơ sở, tránh khiếu kiện vượt cấp. Trong khi đó, Ban GSĐTCCĐ được thành lập cho từng dự án đầu tư công trên địa bàn, thực hiện giám sát toàn bộ quá trình từ khâu chuẩn bị đến khi hoàn công. Hoạt động này đảm bảo các công trình được thi công đúng thiết kế, chất lượng, tiến độ, và ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, lãng phí. Ủy ban MTTQVN huyện Quế Sơn đã chú trọng chỉ đạo, hướng dẫn và tạo điều kiện cho hai tổ chức này hoạt động, coi đây là một kênh giám sát quan trọng để xây dựng chính quyền và củng cố niềm tin của nhân dân.

3.1. Nâng cao vai trò của Ban Thanh tra nhân dân trong giám sát

Tại Quế Sơn, các Ban Thanh tra nhân dân được củng cố và kiện toàn thường xuyên. Hoạt động của các Ban TTND tập trung vào giám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND, quyết định của UBND cấp xã liên quan trực tiếp đến đời sống người dân. Các Ban này đã giám sát việc thu, chi các loại quỹ và đóng góp của nhân dân; giám sát việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; giám sát công tác bình xét hộ nghèo. Thông qua hoạt động, nhiều vụ việc tiêu cực nhỏ đã được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời, góp phần giữ gìn kỷ cương và thúc đẩy thực hành dân chủ ở cơ sở. Tuy nhiên, hoạt động của Ban TTND vẫn còn một số khó khăn về kinh phí, trang bị và năng lực thành viên, cần được quan tâm hơn nữa để phát huy hết tiềm năng.

3.2. Phát huy hiệu quả của Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng

Với việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, vai trò của Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại huyện Quế Sơn càng trở nên quan trọng. Các Ban GSĐTCCĐ đã thực hiện giám sát hàng chục công trình xây dựng đường giao thông nông thôn, nhà văn hóa, kênh mương nội đồng. Nhờ sự giám sát chặt chẽ của cộng đồng, nhiều công trình đã đảm bảo chất lượng, tránh thất thoát, lãng phí. Người dân trực tiếp tham gia giám sát, phát hiện những sai sót về kỹ thuật, vật liệu và kiến nghị với chủ đầu tư, đơn vị thi công khắc phục ngay. Hoạt động này không chỉ đảm bảo hiệu quả đầu tư công mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng, thể hiện rõ phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

IV. Cách thức MTTQVN giám sát đại biểu dân cử và hoạt động hành chính

Hoạt động giám sát của MTTQVN tại huyện Quế Sơn còn được thể hiện rõ nét qua việc giám sát các cơ quan dân cử, đại biểu dân cử và hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước. Đây là một chức năng của MTTQVN nhằm đảm bảo các cơ quan công quyền hoạt động đúng pháp luật, phục vụ nhân dân. Đối với HĐND và đại biểu dân cử, Mặt trận đóng vai trò chủ trì hiệp thương, giới thiệu người ứng cử và tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri. Qua các buổi tiếp xúc, Mặt trận tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và giám sát việc trả lời, giải quyết của các đại biểu và cơ quan chức năng. Đây là kênh phản hồi quan trọng để các đại biểu nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Đối với UBND và các cơ quan hành chính, Ủy ban MTTQVN huyện Quế Sơn thực hiện giám sát thông qua nhiều hình thức. Mặt trận tham gia các đoàn giám sát do HĐND, các cơ quan cấp trên thành lập; giám sát việc thực thi chính sách pháp luật liên quan đến quyền lợi người dân; giám sát công tác cải cách thủ tục hành chính. Hoạt động góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền được lồng ghép trong các hội nghị, các văn bản kiến nghị sau giám sát, giúp các cơ quan hành chính điều chỉnh hoạt động, nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

4.1. Quy trình giám sát Hội đồng nhân dân và đại biểu dân cử

Công tác giám sát đại biểu dân cử bắt đầu ngay từ khâu hiệp thương, lựa chọn, giới thiệu người ứng cử. MTTQ huyện Quế Sơn tổ chức các hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, đảm bảo những người được giới thiệu có đủ tiêu chuẩn, phẩm chất. Trong nhiệm kỳ, Mặt trận phối hợp với Thường trực HĐND tổ chức các cuộc tiếp xúc cử tri định kỳ và đột xuất. Tại đây, Mặt trận điều hành để cử tri bày tỏ ý kiến và giám sát việc tiếp thu, giải trình của đại biểu. Sau các cuộc tiếp xúc, một báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị được gửi đến HĐND và các cơ quan liên quan. Mặt trận cũng theo dõi, đôn đốc và giám sát kết quả giải quyết các kiến nghị này, đảm bảo tiếng nói của cử tri được tôn trọng.

4.2. Phối hợp giám sát Ủy ban nhân dân và các hoạt động hành chính

Sự phối hợp giữa Mặt trận và UBND huyện Quế Sơn được thực hiện thông qua quy chế phối hợp công tác. Hằng năm, hai bên trao đổi thông tin và thống nhất các nội dung cần giám sát. Mặt trận thường xuyên được mời tham gia các hội đồng, ban chỉ đạo của huyện như Hội đồng nghĩa vụ quân sự, Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng... Khi thực hiện giám sát chuyên đề, Mặt trận gửi kế hoạch và yêu cầu UBND chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn cung cấp thông tin, tài liệu và phối hợp làm việc. Các kiến nghị sau giám sát của Mặt trận về cải cách thủ tục hành chính, thái độ phục vụ của công chức, hay việc công khai, minh bạch các quy hoạch... đều được UBND huyện ghi nhận và có văn bản chỉ đạo khắc phục, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của chính quyền địa phương Quảng Nam.

V. Đánh giá hiệu quả giám sát của Mặt trận tại Quế Sơn Kết quả đạt được

Qua thực tiễn triển khai tại huyện Quế Sơn, có thể khẳng định hiệu quả giám sát của Mặt trận đã có những tác động tích cực và rõ nét đến đời sống kinh tế - xã hội địa phương. Hoạt động giám sát của MTTQVN không còn là hình thức mà đã đi vào thực chất, trở thành một kênh thông tin quan trọng giúp cấp ủy, chính quyền lắng nghe ý kiến nhân dân và điều chỉnh các quyết sách cho phù hợp. Một trong những thành tựu nổi bật là việc nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Các kiến nghị của Mặt trận, dù không mang tính bắt buộc, nhưng với uy tín và sức mạnh của khối đại đoàn kết, đã tạo ra áp lực xã hội cần thiết, buộc các cơ quan phải xem xét và giải quyết. Công tác giám sát đã góp phần làm minh bạch hóa hoạt động của chính quyền, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như quản lý đất đai, đầu tư xây dựng, thực hiện chính sách xã hội. Hoạt động phản biện xã hội đối với các dự thảo văn bản, đề án phát triển kinh tế - xã hội của huyện cũng được chú trọng, giúp các chính sách khi ban hành có tính khả thi cao hơn, hợp lòng dân hơn. Nhờ đó, vai trò của Mặt trận Tổ quốc trong việc tham gia xây dựng chính quyền ngày càng được khẳng định, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước.

5.1. Các thành tựu nổi bật trong công tác giám sát và phản biện xã hội

Tại Quế Sơn, nhiều vấn đề tồn đọng, bức xúc đã được giải quyết thông qua hoạt động giám sát của Mặt trận. Ví dụ, Mặt trận đã giám sát và kiến nghị về tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số cơ sở sản xuất, buộc doanh nghiệp phải có biện pháp khắc phục. Công tác giám sát việc chi trả tiền đền bù, hỗ trợ tái định cư cho các dự án đã giúp đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất. Hoạt động phản biện xã hội của Ủy ban MTTQVN huyện Quế Sơn đối với đề án quy hoạch sử dụng đất, đề án xây dựng nông thôn mới đã cung cấp nhiều ý kiến xác đáng, giúp HĐND và UBND huyện điều chỉnh, hoàn thiện trước khi phê duyệt, tránh được những bất cập có thể xảy ra khi triển khai.

5.2. Tác động tích cực đến việc xây dựng chính quyền trong sạch vững mạnh

Hiệu quả giám sát của Mặt trận đã góp phần quan trọng vào công tác xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh và phòng chống tham nhũng, lãng phí. Việc giám sát thường xuyên hoạt động của cán bộ, công chức tại khu dân cư, giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ đã góp phần chấn chỉnh tác phong, lề lối làm việc, nâng cao tinh thần phục vụ nhân dân. Các kiến nghị của Mặt trận cũng là một kênh để cấp ủy Đảng nắm bắt tình hình, đánh giá cán bộ, đảng viên. Bằng việc công khai các kết luận giám sát, Mặt trận đã tăng cường tính minh bạch, tạo điều kiện để nhân dân cùng tham gia kiểm tra, giám sát, qua đó từng bước xây dựng một nền hành chính phục vụ, hiệu lực và hiệu quả.

VI. Bí quyết nâng cao hiệu quả giám sát của MTTQVN Hướng đi cho tương lai

Để hoạt động giám sát của MTTQVN tại huyện Quế Sơn nói riêng và cả nước nói chung ngày càng hiệu quả, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy, chìa khóa thành công nằm ở việc kết hợp hài hòa giữa cơ chế, nguồn lực và phương pháp thực hiện. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở chính trị và pháp lý, đảm bảo các quy định về giám sát được thể chế hóa đầy đủ, rõ ràng, có chế tài cụ thể đối với việc không thực hiện kiến nghị của Mặt trận. Song song đó, việc nâng cao nhận thức của các cấp ủy Đảng và chính quyền về tầm quan trọng của công tác này là yếu tố tiên quyết. Cần xem giám sát của Mặt trận là một công cụ hỗ trợ, giúp chính quyền hoạt động tốt hơn chứ không phải là sự “soi mói”, cản trở. Yếu tố con người luôn là trung tâm. Phải chú trọng đào tạo, bồi dưỡng để xây dựng một đội ngũ cán bộ Mặt trận có bản lĩnh, tâm huyết, giỏi chuyên môn và vững kỹ năng. Cuối cùng, cần đổi mới phương thức hoạt động, đa dạng hóa các hình thức giám sát, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và các phương tiện truyền thông để tạo nên sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả giám sát của Mặt trận.

6.1. Hoàn thiện cơ chế chính trị và pháp lý để đảm bảo giám sát

Giải pháp nền tảng là tiếp tục nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám sát. Cấp ủy các cấp cần đưa nội dung giám sát của Mặt trận vào chương trình công tác thường xuyên, định kỳ lắng nghe và chỉ đạo giải quyết các kiến nghị. Về mặt pháp lý, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan để quy định rõ hơn về giá trị pháp lý của các kết luận, kiến nghị sau giám sát của MTTQVN. Cần có cơ chế bắt buộc các cơ quan nhà nước phải trả lời bằng văn bản và công khai kết quả thực hiện kiến nghị, tạo sự ràng buộc và nâng cao trách nhiệm của đối tượng được giám sát.

6.2. Giải pháp về nguồn lực con người và kinh phí cho hoạt động

Con người là yếu tố quyết định. Cần có chính sách quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và đãi ngộ hợp lý để thu hút những cán bộ có năng lực, tâm huyết về làm công tác Mặt trận. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào các kỹ năng thực tiễn như phân tích chính sách, thu thập thông tin, kỹ năng đối thoại, phản biện. Về kinh phí, HĐND và UBND các cấp cần quan tâm bố trí ngân sách thỏa đáng cho hoạt động của MTTQ cấp huyện và cơ sở, đảm bảo các cuộc giám sát được triển khai bài bản, chất lượng. Cần xây dựng định mức chi cụ thể cho từng loại hình hoạt động giám sát, phản biện theo tinh thần Thông tư 337/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính.

6.3. Tăng cường phối hợp giữa Mặt trận và các cơ quan nhà nước

Để tránh sự chồng chéo, trùng lắp và nâng cao hiệu quả, cần xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ, thực chất giữa MTTQVN, các đoàn thể chính trị - xã hội với HĐND, các cơ quan thanh tra, kiểm tra của Đảng và Nhà nước. Trước khi xây dựng kế hoạch giám sát hàng năm, các bên cần ngồi lại để trao đổi, thống nhất nội dung, đối tượng, tránh tình trạng một đơn vị phải tiếp nhiều đoàn trong cùng một thời điểm với nội dung tương tự. Cần phát huy vai trò của Mặt trận trong việc điều phối, hiệp thương để lựa chọn các vấn đề giám sát trọng tâm, trọng điểm, được dư luận xã hội và nhân dân quan tâm, tạo ra tác động và sức lan tỏa lớn.

04/10/2025
Luận văn giám sát của ủy ban mặt trận tổ quốc việt nam từ thực tiễn huyện quế sơn tỉnh quảng nam

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ GIÁM SÁT CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM 1. Khái niệm, đặc điểm giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 1. Khái niệm giám sát và giám sát của Mặt trận Tổ quốc Khái niệm giám sát Có nhiều quan điểm khác nhau về giám sát, để đưa ra cách hiểu về giám sát của Ủy ban MTTQVN là gì, trước hết cần làm rõ khái niệm “giám sát”. Giám sát là thuật ngữ được dùng nhiều trong các văn bản của cơ quan Đảng và Nhà nước.

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “giám sát là một hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội nhằm bảo đảm pháp chế hoặc sự chấp hành những quy tắc chung nào đó” [21, tr. Từ điển Luật học định nghĩa: “giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, đảm bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm chỉnh” [45, tr. Khoa học hành chính dùng khái niệm giám sát để chỉ hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước, toà án, các tổ chức xã hội và công dân nhằm bảo đảm sự tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật trong quản lý xã hội [17, tr. Như vậy, nội hàm giám sát của Khoa học Hành chính và Từ điển Luật học về cơ bản là giống nhau, đã chỉ rõ các chủ thể giám sát đối với hoạt động tuân thủ pháp luật của tổ chức và công dân trong xã hội.

Mặc dù có sự diễn đạt khác nhau, các định nghĩa về “giám sát” đều cho thấy những đặc trưng của giám sát, đó là hoạt động phản ánh mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng trong một hệ thống, cấu trúc xã hội xác định. Mục đích của giám sát là nhằm phòng ngừa, uốn nắn những sai phạm có thể xảy ra trong quá trình thực hiện và đảm bảo cho hệ thống vận hành đạt hiệu quả cao. Trong hệ thống xã hội, hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay, giám sát được 13 thực hiện bởi nhiều cấp độ chủ thể khác nhau: Giám sát của Đảng, giám sát của Nhà nước, giám sát của nhân dân và giám sát của xã hội. Xét về cấu trúc, giám sát được thực hiện bởi hai loại chủ thể: giám sát của các cơ quan quyền lực nhà nước (giám sát trong hệ thống nhà nước) và giám sát của các chủ thể xã hội (giám sát từ bên ngoài vào hệ thống nhà nước).

Hoạt động giám sát của các chủ thể xã hội được gọi là giám sát chính trị - xã hội. Giám sát chính trị - xã hội phân biệt với giám sát nhà nước ở chỗ: chủ thể giám sát chính trị - xã hội là nhân dân trực tiếp tham gia giám sát hoặc thông qua các tổ chức do mình ủy nhiệm. Giám sát chính trị - xã hội không mang tính quyền lực nhà nước. Đối tượng giám sát xã hội là các cơ quan quyền lực nhà nước.

Phương thức giám sát chính trị - xã hội cũng linh loạt, năng động và khách quan hơn giám sát nhà nước vì nó là giám sát từ bên ngoài vào hệ thống nhà nước. Từ những định nghĩa trên, có thể hiểu: giám sát là một phạm trù dùng để chỉ các hoạt động theo dõi, xem xét, kiểm tra và nhận định về một việc làm nào đấy, xem việc làm đó đã được thực hiện đúng hoặc sai những điều đã quy định. Trong khuôn khổ luận văn này, giám sát được tiếp cận từ chủ thể ngoài nhà nước thông qua các tổ chức xã hội, hoặc bằng hình thức giám sát trực tiếp của công dân đối với tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, của đảng cầm quyền nhằm đảm bảo thực thi quyền lực của nhân dân. Khái niệm giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Theo Quyết định 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị, giám sát của MTTQVN là việc chủ thể giám sát theo dõi, phát hiện, xem xét, đánh giá, kiến nghị nhằm tác động đối với đối tượng giám sát về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước [7, khoản 1, điều 1].

Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 định nghĩa: “Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là việc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trực tiếp hoặc đề nghị các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo dõi, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức, viên chức trong việc thực hiện chính sách, pháp luật” [28, Khoản 1, 14 Điều 25]. Không chỉ trực tiếp chủ trì giám sát, Mặt trận Tổ quốc còn được mời tham gia các đoàn giám sát của các cơ quan, tổ chức theo luật định. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, khoản 1 Điều 9 ghi rõ: Uỷ ban MTTQVN, các tổ chức thành viên của Mặt trận có thể được mời tham gia hoạt động giám sát [29, khoản 1 Điều 9]. Như vậy, có thể hiểu: Giám sát của MTTQVN là việc Uỷ ban MTTQVN trực tiếp (hoặc phối hợp với các tổ chức thành viên, các cơ quan, tổ chức khác theo luật định) theo dõi, phát hiện, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức nhà nước về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Đặc điểm giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Từ khái niệm giám sát và giám sát của Ủy ban MTTQVN, có thể thấy giám sát có một số đặc điểm như sau: Tính xã hội trong giám sát của Ủy ban MTTQVN Theo khoản 2, Điều 25, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015, “Giám sát của Ủy ban MTTQVN mang tính xã hội, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý sai phạm, khuyết điểm; kiến nghị sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật; phát hiện, phổ biến những nhân tố mới, các điển hình tiên tiến và những mặt tích cực; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh” [28]. Hoạt động giám sát được thực hiện bởi các chủ thể xã hội và của cơ quan Nhà nước. Hoạt động giám sát của các chủ thể xã hội gọi là giám sát xã hội, chủ thể giám sát xã hội là các đảng chính trị, các tổ chức chính trị- xã hội, báo chí, công dân. Đảng cầm quyền là chủ thể xây dựng cơ cấu tổ chức bộ máy và trực tiếp lãnh đạo Nhà nước.

Phương thức giám sát xã hội được thực hiện thông qua Ủy ban MTTQVN, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các đoàn thể. bằng hình thức giám sát gián tiếp (thông qua đại diện) hoặc giám sát trực tiếp. 15 Giám sát xã hội là sự bổ sung khách quan cho hình thức giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước và hệ thống. Hoạt động giám sát phải được thực hiện theo nguyên tắc phát huy quyền làm chủ của nhân dân và thành viên của Mặt trận.

Hoạt động giám sát của MTTQVN có chủ thể là hệ thống tổ chức của Uỷ ban MTTQVN các cấp, bao gồm: Ủy ban MTTQVN các cấp, mà trực tiếp và thường xuyên là Ban Thường trực Uỷ ban MTTQVN: là cơ quan chủ trì, trực tiếp giám sát, hoặc là cơ quan phối hợp với các cơ quan, tổ chức khác trong hệ thống chính trị để giám sát. Các tổ chức, cá nhân thành viên của MTTQVN các cấp: tham gia giám sát dưới sự chủ trì của Uỷ ban MTTQVN cùng cấp. Nghiên cứu trong hệ thống chính trị, theo quan điểm của Đảng, thì giám sát của MTTQVN không mang tính Đảng, tính quyền lực của Nhà nước, mà mang tính xã hội [35]. Giám sát xã hội là giám sát của ba lực lượng cơ bản.

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo xã hội, đồng thời có vai trò giám sát việc thực hiện lãnh đạo đó; các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp là những bộ máy công quyền thực hiện chức năng thay mặt nhân dân giám sát việc thực thi pháp luật của cá nhân, tổ chức, việc thực hiện quyền tự do dân chủ của nhân dân; các cá nhân, tổ chức của xã hội giám sát lực lượng lãnh đạo chính trị, lực lượng thực hiện quyền lực của nhân dân, cán bộ, công chức, đảng viên và các thành viên của xã hội trong việc thực hiện Điều lệ, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quyền làm chủ, quyền con người của nhân dân. Giám sát của MTTQ thể hiện quyền lực chính trị của nhân dân. Nhân dân với vai trò là chủ nhân của đất nước. Dân là gốc, phát huy quyền chính trị của nhân dân trong giám sát và phản biện hoạt động của cơ quan nhà nước là thể hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa trong thể chế chính trị ở nước ta.

Giám sát, phản biện là một phương thức hoạt động của MTTQVN trong công tác vận động nhân dân tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. MTTQVN là tổ chức liên minh chính trị, là liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, các dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài 16 có quyền đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Hoạt động giám sát việc thực hiện pháp luật; phản biện dự thảo các chủ trương, chính cách, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế, môi trường, trật tự an ninh chung toàn xã hội của Đảng, Nhà nước là trách nhiệm của MTTQVN. Tính nhân dân trong hoạt động giám sát của MTTQVN Tính nhân dân trong hoạt động giám sát trước hết là thể hiện quyền lực của nhân dân trong chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Phát huy dân chủ, nhân dân có quyền giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, nhân viên nhà nước. Ngoài thể chế nhân dân ủy quyền cho Nhà nước thực hiện giám sát, nhân dân còn thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, giám sát Nhà nước, giám sát cán bộ, công chức nhà nước. Mọi hoạt động của Nhà nước, của cán bộ, công chức, viên chức đều chịu sự giám sát của nhân dân.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ