đặt vấn đề giải quyết VĐDS trong VAHS là quy định cầu nối pháp luật liên quan giữa các lĩnh vực pháp luật dân sự và hình sự trong quá trình giải quyết VAHS. Do đó trong mô hình lý luận về chế định các nguyên tắc của luật tố tụng hình sự tác giả đưa ra chỉ có 16 nguyên tắc cơ bản [6, tr.11], trong đó không có nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS. Bên cạnh đó cũng có quan điểm của các nhà khoa học khác cho rằng nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự [9, tr.239-253] và nguyên tắc này thuộc một trong ba nhóm nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự, cụ thể là thuộc nhóm 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân [1, tr. Nghiên cứu về “giải quyết VĐDS trong VAHS” có phải là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự hay không? Hiện nay, có nhiều tác giả với nhiều ý kiến trái chiều, có tác giả coi đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của BLTTHS.
Nhưng có tác giả không coi “việc giải quyết VĐDS trong VAHS” là nguyên tắc cơ bản trong tố tụng hình sự mà chỉ như là biện pháp tư pháp trong tố tụng hình sự. Nhìn chung đa số các tác giả đều nghiên cứu “nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS” dưới góc độ là nguyên tắc cơ bản của BLTTHS. Như vậy, các công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận chung nhất của các nguyên tắc và các nguyên tắc cơ bản trong BLTTHS Việt Nam. Các tác giả tập trung làm rõ khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, sự cần thiết của các nguyên tắc này trong quá trình lập pháp và áp dụng pháp luật trên thực tiễn.
Hiện nay còn có nhiều quan điểm khác nhau về nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS có phải là nguyên tắc của luật tố tụng hình sự hay không, có phải là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự hay không, có cần thiết phải quy định việc giải quyết VĐDS trong VAHS là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự hay chỉ là một trong các hoạt động tố tụng hình sự mà các cơ quan có thẩm quyền THTT phải thực hiện trong quá trình giải quyết vụ án. Đây là một trong những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Các nghiên cứu đề cập đến nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự Các nghiên cứu chủ yếu tập trung làm rõ các vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, phạm vi, trình tự, thủ tục, chủ thể có quyền yêu cầu bồi thường, chủ thể thực hiện việc thu thập chứng cứ để giải quyết VĐDS và đối tượng có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ bồi thường. Qua mỗi công trình nghiên cứu của mình các tác giả đều chỉ ra những khó khăn, vướng mắc bất cập trong thực tiễn xét xử, áp dụng pháp luật về nguyên tắc này và đề xuất những giải pháp sửa đổi bổ sung hoàn thiện pháp luật.
- Về khái niệm nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong tố tụng hình sự Hiện nay có nhiều công trình khoa học đã công bố nhưng những công trình khoa học đưa ra khái niệm nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS chưa nhiều. Đa số các nhà khoa học đề cập đến những khái niệm nguồn của VĐDS trong VAHS như: vấn đề dân sự, giải quyết vấn đề dân sự, vấn đề dân sự trong tố tụng hình sự. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Cụ thể: Theo PGS.TS Hoàng Thị Sơn thì việc giải quyết VĐDS trong VAHS được hiểu là “tranh tụng dân sự trong tố tụng hình sự” [44, tr.20-23]; theo Ths Đinh Văn Quế “dân sự trong VAHS chỉ là quan hệ về đòi lại tài sản; đòi bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần; yêu cầu sửa chữa tài sản bị hư hỏng, bị huỷ hoại do tội phạm gây ra”, “dân sự trong VAHS chỉ bao gồm những khoản tiền hoặc tài sản có liên quan đến trả lại tài sản, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại quy định tại Điều 42 BLHS, hay nói cách khác là, dân sự trong VAHS chỉ trong phạm vi trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định tại Chương V Bộ luật Dân sự (BLDS)” [36, tr.19-29]… Trong thời gian qua có một số công trình khoa học dưới góc độ là luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ nghiên cứu về VĐDS trong VAHS cũng đưa ra một số khái niệm gần với khái niệm nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS như: “Giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự là trình tự, thủ tục giải quyết việc đòi bồi thường, bồi hoàn những thiệt hại do tội phạm gây ra” [60, tr.10-11], “vấn đề dân sự trong vụ án hình sự là những quan hệ dân sự phát sinh trong quá trình tiến hành điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự liên quan đến tài sản và quyền nhân thân của các chủ thể có quan hệ nhất định đến vụ án hình sự và xử lý vụ án hình sự” [7, tr. Hiện nay chỉ có một công trình khoa học dưới góc độ là luận văn thạc sĩ đưa ra khái niệm trực diện về nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS: “Nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự là những phương châm, định hướng chi phối toàn bộ hoạt động tố tụng hình sự trong việc giải quyết các quan hệ về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tội phạm gây ra trong vụ án hình sự” [28, tr.
- Về đặc điểm của nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí thì nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS có những đặc điểm: “Giải quyết VĐDS trong VAHS là một trong những nguyên tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự nên nó chứa đựng những nội dung thể hiện phương châm, định hướng của Đảng và Nhà nước ta là giải quyết VĐDS cùng với trách nhiệm dân sự trong VAHS, không tách riêng VĐDS để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự như pháp luật của một số nước; Nguyên tắc giải quyết VĐDS trong VAHS chỉ có phạm vi áp dụng đối với những quan hệ về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xuất hiện do việc thực hiện tội phạm; VĐDS trong VAHS được giải quyết khi khởi tố VAHS mà không cần có đơn khởi kiện của đương sự; Việc giải quyết VĐDS trong VAHS phải tuân theo các quy định của Luật tố tụng hình sự; 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Khi giải quyết VĐDS trong VAHS, toà án áp dụng các nguyên tắc của Luật tố tụng hình sự và các nguyên tắc của Luật tố tụng dân sự để giải quyết; Trong quá trình giải quyết VĐDS trong VAHS Tòa án không bắt buộc phải mở các phiên hòa giải giữa các đương sự như trong tố tụng dân sự” [10, tr. Bên cạnh đó cũng có một số tác giả khác cho rằng VĐDS trong VAHS có những đặc điểm khác như “Giải quyết VĐDS trong VAHS có ưu điểm là rút ngắn được tiến trình tố tụng, làm giảm chi phí về tiền bạc, công sức, thời gian của các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như của các đương sự. Phần dân sự trong VAHS thực chất là một vụ án dân sự khi được tách ra để giải quyết riêng, nhưng do tính chất đặc biệt bởi tính liên quan mật thiết giữa VĐDS trong VAHS và khi giải quyết VĐDS trong cùng VAHS sẽ đáp ứng được tính chính xác, khách quan, toàn diện. Mặc khác, khi trách nhiệm dân sự được giải quyết sẽ đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thiệt hại và cho cả bị can, bị cáo được hưởng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự”[112]; “nội hàm là quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản.
có mối quan hệ nội tại với VAHS cụ thể; cơ sở thực tế để xác định mối quan hệ thân thân và tài sản là hành vi phạm tội, hậu quả thiệt hại về tài sản, về tinh thần do hành vi phạm tội gây ra., cơ sở pháp lý của VĐDS là những quy định trong BLDS và BLHS; VĐDS trong VAHS bao gồm cả VĐDS ảnh hưởng trực tiếp và VĐDS không ảnh hưởng trực tiếp đến VAHS” [7, tr. - Về ý nghĩa nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự Theo PGS.TS Hoàng Thị Sơn việc giải quyết VĐDS trong VAHS “không chỉ nhằm mục đích đảm bảo bồi thường mà còn… góp phần tích cực vào việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ sự an toàn và vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa, tài sản xã hội chủ nghĩa và tài sản của công dân đã được pháp luật quy định; bảo đảm mọi hành vi gây thiệt hại đến tính mạng sức khỏe hoặc tài sản của công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội đều phải bồi thường và xử lý kịp thời; giáo dục công dân ý thức tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền bất khả xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của công dân cũng như tài sản xã hội chủ nghĩa được Hiến pháp ghi nhận” [44, tr. TS Nguyễn Ngọc Chí và một số tác giả cùng quan điểm thì việc “quy định giải quyết VĐDS trong VAHS có ý nghĩa đối với việc bảo đảm tôn trọng các quyền cơ bản của công dân…; đảm bảo cho việc giải quyết vụ án được chính xác, nhanh gọn, đỡ tốn kém về thời gian, công sức, bảo vệ quyền lợi cho người bị hại, nguyên đơn dân sự, người có quyền lợi liên quan khi bị tội phạm xâm 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhiều chứng cứ trong VAHS có thể làm cơ sở cho việc giải quyết VĐDS.
Ngoài ra, những đặc điểm đặc trưng của tố tụng hình sự về các nguyên tắc, thủ tục, thời hạn, trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng so với những đặc điểm của tố tụng dân sự cũng góp phần tăng tính khả thi trong việc thực hiện các quyết định về dân sự trong VAHS” [10, tr. Nguyễn Văn Tuân thì việc “xem xét VĐDS trong VAHS có tác dụng làm cho việc xét xử vụ án về mặt hình sự cũng về mặt dân sự được đầy đủ và toàn diện hơn. Giải quyết VĐDS trong VAHS tạo điều kiện cho người bị hại chứng minh là có thiệt hại và mức độ thiệt hại do tội phạm gây ra. Người bị thiệt hại có nhiều thuận lợi hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình” [63, tr.
- Về bản chất, nội dung nguyên tắc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự Việc giải quyết VĐDS trong VAHS được tiến hành cùng với việc giải quyết VAHS.