Giải quyết tranh chấp liên quan tới điều xx của gatt trong khuôn khổ wto những khuyến nghị dành cho việt nam

Tài liệu nghiên cứu Giải quyết tranh chấp liên quan tới điều xx của gatt trong khuôn khổ wto những khuyến nghị dành cho, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Tào Thị Huệ
• Người hướng dẫn: PTS. Vũ Thị Phương Lan
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Liên Quan Tới Điều XX Của GATT Trong Khuôn Khổ WTO - Những Khuyến Nghị Dành Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI ĐIỀU XX CỦA GATT TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 1.1. Khái niệm tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 1.2. Định nghĩa tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 1.3. Đặc điểm của tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 1.4. Phân loại tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 1.5. Nền tảng lý thuyết tạo cơ sở cho quy định về ngoại lệ chung theo Điều XX của GATT
• 1.5.1. Lý thuyết về tự do hoá thương mại
• 1.5.2. Lý thuyết về sự cân bằng - hợp lý trong thương mại quốc tế
• 1.6. Áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại WTO
• 1.6.1. Giải thích Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại WTO
• 1.6.2. Điều kiện áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế tại WTO
• 1.6.3. Giá trị pháp lý của các báo cáo giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT của BHT và CQPT tại WTO
• 1.7. Lịch sử hình thành, phát triển và việc áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT
• 1.7.1. Lịch sử hình thành và phát triển Điều XX của GATT
• 1.7.2. Lịch sử việc áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI ĐIỀU XX CỦA GATT TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 2.1. Khái quát về thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới các trường hợp ngoại lệ cụ thể theo Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.1. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới ngoại lệ tại điểm a Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.2. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới ngoại lệ tại điểm b Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.3. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới ngoại lệ tại điểm d Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.4. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới ngoại lệ tại điểm g Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.5. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới ngoại lệ tại điểm j Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.2.6. Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới Đoạn mở đầu Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO
• 2.3. Kinh nghiệm tham gia giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT của một số nước thành viên WTO
• 2.3.1. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ trong giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT tại WTO
• 2.3.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc trong giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT tại WTO
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆT NAM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG ĐIỀU XX CỦA GATT
• 3.1. Những định hướng cơ bản khi vận dụng Điều XX của GATT
• 3.2. Một số giải pháp cụ thể đối với Việt Nam trong vận dụng Điều XX của GATT
• 3.2.1. Xây dựng cơ sở pháp lý để vận dụng Điều XX của GATT khi ban hành các biện pháp trong nước có tác động hạn chế thương mại
• 3.2.2. Khuyến nghị vận dụng Điều XX của GATT khi tham gia cơ chế giải quyết tranh chấp tại WTO
• 3.2.3. Khuyến nghị vận dụng Điều XX của GATT khi tham gia cơ chế giải quyết tranh chấp trong một số Hiệp định thương mại tự do
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TIẾN SĨ
• PHỤ LỤC 1: THỐNG KÊ CÁC VỤ TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI ĐIỀU XX CỦA GATT TRONG KHUÔN KHỔ GATT 1947
• PHỤ LỤC 2: THỐNG KÊ CÁC VỤ TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI ĐIỀU XX CỦA GATT TRONG KHUÔN KHỔ WTO (Tính đến ngày 11/2/2024)
• PHỤ LỤC 3: THỐNG KÊ CÁC VỤ TRANH CHẤP BAN HỘI THẨM VÀ CƠ QUAN PHÚC THẨM KẾT LUẬN KHÔNG ÁP DỤNG ĐIỀU XX CỦA GATT TRONG KHUÔN KHỔ WTO (Tính đến ngày 11/2/2024)

Tóm tắt

I. Điều XX GATT Tổng quan về ngoại lệ và tranh chấp WTO

Điều XX của GATT (Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại) cho phép các quốc gia thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại nhằm theo đuổi các mục tiêu chính sách công quan trọng, như bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và đạo đức xã hội. Tuy nhiên, việc lạm dụng điều khoản này có thể gây ra tranh chấp thương mại quốc tế. Các tranh chấp WTO liên quan đến Điều XX thường phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa quyền tự chủ chính sách của các quốc gia và cam kết thương mại đa phương. Việt Nam cần hiểu rõ các quy định này để bảo vệ lợi ích quốc gia khi tham gia vào thương mại quốc tế.

1.1. Lịch sử hình thành và mục đích của GATT Điều XX

Điều XX ra đời từ GATT 1947 và tiếp tục được duy trì trong GATT 1994 và hệ thống WTO. Mục đích chính của điều khoản này là cung cấp một cơ chế linh hoạt cho các quốc gia thành viên để đối phó với các vấn đề xã hội, môi trường, và các mối quan tâm công cộng khác mà không bị ràng buộc quá mức bởi các cam kết thương mại. Điều XX thể hiện sự cân bằng giữa tự do hóa thương mại và quyền chủ quyền của quốc gia trong việc thực hiện các chính sách pháp luật thương mại.

1.2. Phạm vi áp dụng và các loại ngoại lệ trong Điều XX GATT

Điều XX GATT liệt kê mười trường hợp ngoại lệ cụ thể (từ điểm a đến điểm j), cho phép thành viên WTO áp dụng các biện pháp không phù hợp với các quy định khác của GATT khi đáp ứng các điều kiện nhất định. Các ngoại lệ này bao gồm bảo vệ đạo đức công cộng, bảo vệ sức khỏe con người, động vật và thực vật, liên quan đến xuất nhập khẩu vàng, và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Việc áp dụng các ngoại lệ này phải tuân thủ các yêu cầu về tính minh bạch và không phân biệt đối xử.

II. Thách thức khi áp dụng Điều XX GATT trong WTO

Việc áp dụng Điều XX GATT trong bối cảnh WTO đặt ra nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc xác định ranh giới giữa các biện pháp hợp pháp nhằm bảo vệ các lợi ích công cộng và các biện pháp bảo hộ trá hình. Các quốc gia thường xuyên sử dụng Điều XX để biện minh cho các chính sách thương mại gây tranh cãi, dẫn đến các vụ kiện tại Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO. Tính mơ hồ trong ngôn ngữ của Điều XX cũng tạo ra sự khác biệt trong cách giải thích, làm tăng thêm sự phức tạp trong quá trình giải quyết tranh chấp.

2.1. Khó khăn trong việc chứng minh tính hợp lý của biện pháp theo Điều XX

Để chứng minh tính hợp lệ của một biện pháp theo Điều XX, quốc gia áp dụng phải chứng minh rằng biện pháp đó thực sự cần thiết để đạt được mục tiêu chính sách đã tuyên bố và không gây ra sự phân biệt đối xử hoặc hạn chế thương mại không cần thiết. Việc chứng minh này đòi hỏi phải có bằng chứng khoa học, kinh tế và pháp lý vững chắc, điều mà không phải quốc gia nào cũng có thể đáp ứng. Các báo cáo của Ban Hội thẩm và Cơ quan Phúc thẩm thường xem xét kỹ lưỡng các bằng chứng này.

2.2. Nguy cơ bị kiện tại Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO

Bất kỳ thành viên WTO nào cảm thấy bị ảnh hưởng bởi một biện pháp được cho là vi phạm GATT có quyền khởi kiện quốc gia áp dụng biện pháp đó tại Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO. Quá trình này có thể kéo dài, tốn kém và gây ra những tác động tiêu cực đến quan hệ thương mại giữa các quốc gia. Do đó, các quốc gia cần thận trọng khi áp dụng Điều XX và chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với khả năng bị kiện.

2.3. Mối quan hệ giữa Điều XX GATT và các Hiệp định khác của WTO

Điều XX GATT không hoạt động độc lập mà tương tác với các hiệp định khác của WTO. Việc áp dụng Điều XX đôi khi xung đột với các quy định về tự do hóa thương mại trong các hiệp định khác như Hiệp định về các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (Hiệp định SPS) hoặc Hiệp định về Hàng rào kỹ thuật đối với thương mại (Hiệp định TBT). Sự phức tạp này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về toàn bộ hệ thống luật WTO.

III. Phân tích các vụ tranh chấp điển hình liên quan Điều XX GATT

Nghiên cứu các vụ tranh chấp đã được giải quyết tranh chấp WTO liên quan đến Điều XX GATT cung cấp những bài học quý giá về cách WTO diễn giải và áp dụng điều khoản này. Các vụ kiện như US – Shrimp (Hoa Kỳ - Tôm) và EC – Asbestos (Cộng đồng Châu Âu - Amiăng) đã làm rõ các tiêu chí để biện minh cho các biện pháp hạn chế thương mại với lý do bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Các quyết định trong các vụ kiện này tạo thành tiền lệ quan trọng cho các vụ tranh chấp thương mại tương tự trong tương lai.

3.1. Vụ US Shrimp Điều XX và bảo vệ môi trường

Vụ US - Shrimp liên quan đến lệnh cấm nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ từ các quốc gia không sử dụng các biện pháp bảo vệ rùa biển tương đương với các biện pháp của Hoa Kỳ. WTO thừa nhận rằng việc bảo vệ rùa biển là một mục tiêu chính sách hợp pháp, nhưng phán quyết rằng Hoa Kỳ đã áp dụng biện pháp này một cách phân biệt đối xử và không tuân thủ các yêu cầu về tính cần thiết theo Điều XX. Vụ kiện này làm nổi bật sự cần thiết phải cân bằng giữa bảo vệ môi trường và các cam kết thương mại.

3.2. Vụ EC Asbestos Điều XX và bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Vụ EC - Asbestos liên quan đến lệnh cấm sử dụng amiăng của Cộng đồng Châu Âu với lý do bảo vệ sức khỏe cộng đồng. WTO ủng hộ lệnh cấm này, cho rằng nó cần thiết để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con người. Vụ kiện này khẳng định rằng các quốc gia có quyền áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ngay cả khi các biện pháp đó có thể gây ra những tác động tiêu cực đến thương mại quốc tế.

3.3. Bài học rút ra từ các vụ tranh chấp Điều XX GATT

Từ các vụ tranh chấp điển hình, có thể thấy rằng WTO xem xét rất kỹ lưỡng các biện pháp được biện minh theo Điều XX. Các quốc gia cần chứng minh rằng các biện pháp của họ là cần thiết, không phân biệt đối xử và phù hợp với các nguyên tắc của luật WTO. Tính minh bạch và tham vấn với các thành viên khác cũng là những yếu tố quan trọng để tránh các tranh chấp thương mại.

IV. Khuyến nghị cho Việt Nam Vận dụng Điều XX GATT hiệu quả

Để vận dụng Điều XX GATT một cách hiệu quả, Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch, đảm bảo rằng các biện pháp hạn chế thương mại được áp dụng vì các mục tiêu chính sách công hợp pháp và tuân thủ các quy định của WTO. Việt Nam cũng cần tăng cường năng lực giải quyết tranh chấp và chuẩn bị sẵn sàng để bảo vệ lợi ích quốc gia trong các vụ kiện liên quan đến Điều XX. Ngoài ra, Việt Nam cần tăng cường hợp tác quốc tế và tham vấn với các thành viên WTO khác để tránh các hiểu lầm và tranh chấp thương mại.

4.1. Xây dựng khung pháp lý và chính sách thương mại phù hợp

Việt Nam cần rà soát và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành để đảm bảo rằng chúng phù hợp với các quy định của WTO và cho phép áp dụng Điều XX một cách linh hoạt khi cần thiết. Việt Nam cũng cần xây dựng các chính sách thương mại minh bạch và dễ dự đoán, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài.

4.2. Nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp và tư vấn pháp lý

Việt Nam cần đầu tư vào việc đào tạo và phát triển đội ngũ chuyên gia về luật WTO và giải quyết tranh chấp. Việt Nam cũng cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế và các quốc gia khác để trao đổi kinh nghiệm và nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp. Việt Nam cũng cần khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý để hiểu rõ các quyền và nghĩa vụ của mình trong hệ thống WTO.

4.3. Tăng cường hợp tác quốc tế và tham vấn với các thành viên WTO

Việt Nam cần tăng cường tham gia vào các diễn đàn và cơ chế hợp tác của WTO, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm với các thành viên khác. Việt Nam cũng cần tăng cường tham vấn với các thành viên WTO trước khi áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại, nhằm tránh các hiểu lầm và tranh chấp thương mại. Việc tham vấn này có thể giúp Việt Nam điều chỉnh các biện pháp của mình để phù hợp hơn với các quy định của WTO và giảm thiểu rủi ro bị kiện.

V. Ứng dụng thực tiễn Vận dụng Điều XX trong bối cảnh EVFTA CPTPP

Việt Nam cần nghiên cứu và vận dụng Điều XX GATT một cách linh hoạt trong bối cảnh các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) như EVFTA và CPTPP. Các FTA này có thể có các quy định riêng về các ngoại lệ, nhưng Điều XX vẫn có thể được sử dụng như một cơ sở pháp lý bổ sung để biện minh cho các biện pháp hạn chế thương mại. Việt Nam cần đảm bảo rằng việc áp dụng Điều XX phù hợp với các cam kết trong các FTA này.

5.1. Điều XX GATT và các quy định về ngoại lệ trong EVFTA

EVFTA có các quy định riêng về các ngoại lệ, nhưng Điều XX GATT vẫn có thể được viện dẫn để biện minh cho các biện pháp không phù hợp với các quy định của EVFTA, miễn là đáp ứng các điều kiện quy định trong Điều XX và không mâu thuẫn với các quy định cụ thể của EVFTA.

5.2. Vận dụng Điều XX GATT trong CPTPP

Tương tự như EVFTA, CPTPP cũng có các quy định riêng về các ngoại lệ. Việt Nam cần xem xét kỹ lưỡng các quy định này và vận dụng Điều XX GATT một cách thận trọng để đảm bảo tuân thủ các cam kết trong CPTPP.

VI. Kết luận Tương lai của Điều XX GATT và thương mại Việt Nam

Điều XX GATT tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thương mại quốc tế, cho phép các quốc gia theo đuổi các mục tiêu chính sách công quan trọng trong khi vẫn duy trì cam kết với tự do hóa thương mại. Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực vận dụng Điều XX để bảo vệ lợi ích quốc gia và thúc đẩy sự phát triển bền vững. Nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề liên quan đến Điều XX GATT và giải quyết tranh chấp WTO là cần thiết để Việt Nam có thể tham gia một cách hiệu quả vào hệ thống thương mại quốc tế.

6.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu liên tục về Điều XX GATT

Các vấn đề liên quan đến Điều XX GATT luôn thay đổi và phát triển. Do đó, việc nghiên cứu liên tục về Điều XX là cần thiết để Việt Nam có thể theo kịp các xu hướng mới và đưa ra các quyết định chính sách phù hợp.

6.2. Điều XX GATT và sự phát triển bền vững của Việt Nam

Việc vận dụng Điều XX GATT một cách hiệu quả có thể giúp Việt Nam bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững khác, đồng thời vẫn duy trì cam kết với tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Điều XX của GATT quy định về mười trường hợp ngoại lệ với vai trò là cơ sở pháp lý để thành viên WTO viện dẫn khi áp dụng các biện pháp không phù hợp với các quy định trong GATT. Thực tiễn giải quyết tranh chấp tại WTO cũng cho thấy, Điều XX của GATT được viện dẫn trong nhiều tranh chấp, với các biện pháp bị khiếu kiện khác nhau, trong những lĩnh vực khác nhau. Thực tế này khiến Điều XX của GATT và thực tiễn giải quyết tranh chấp tại WTO đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam.

Trong phạm vi chương này, tác giả trình bày tình hình nghiên cứu thành ba nhóm vấn đề chính gồm: (i) Các nghiên cứu về những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO; (ii) Các nghiên cứu về những vấn đề thực tiễn về giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO; (iii) Các nghiên cứu về khuyến nghị vận dụng Điều XX của GATT đối với các thành viên WTO và Việt Nam. Các nghiên cứu về những vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO Về khái niệm tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO Chưa có công trình nghiên cứu nào, đặc biệt là tại Việt Nam đưa ra định nghĩa và đặc điểm của tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO. Các công trình nghiên cứu đều trực tiếp phân tích và bình luận về các tranh chấp cụ thể liên quan tới các ngoại lệ cụ thể và Đoạn mở đầu Điều XX của GATT. Về điều kiện áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp tại WTO Tính đến tháng 2/2024, rất ít công trình nghiên cứu về điều kiện áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp tại WTO.

Trong bài viết Focusing on Substantive Law in International Economic Relations: The Public Morals of GATT's Article XX(a) and “Conventional” Rules of Interpretation8 (tạm dịch là “Luật nội 8 Christoph T. Feddersen (1998), Focusing on Substantive Law in International Economic Relations: The Public Morals of GATT's Article XX(a) and “Conventional” Rules of Interpretation, Minnesota Journal of International Law, Vol 7:75 11 dung trong quan hệ kinh tế quốc tế: Đạo đức công cộng theo điểm a Điều XX của GATT và Quy tắc giải thích điều ước quốc tế”) của Christoph T. Feddersen, tác giả chỉ nghiên cứu về một trường hợp tại điểm a Điều XX. Đó là ngoại lệ cần thiết để bảo vệ đạo đức công cộng.

Công trình được công bố khi chưa có vụ tranh chấp nào liên quan tới ngoại lệ này được giải quyết tại WTO, nhưng tác giả đã đưa ra điều kiện để áp dụng điểm a Điều XX là biện pháp bị kiện phải là biện pháp không phù hợp với quy định của GATT. Đồng thời, Điều XX không cho phép thành viên WTO duy trì một biện pháp ban đầu phù hợp với Điều này, nhưng do hoàn cảnh thay đổi, biện pháp đó đã không còn đáp ứng yêu cầu của Điều XX nữa. Ngoài ra, tác giả cũng khái quát hoá được trình tự áp dụng Điều XX của GATT là thành viên WTO muốn biện minh cho một biện pháp bị kiện theo Điều XX của GATT phải đáp ứng yêu cầu là: biện pháp đó thuộc một trong các ngoại lệ từ điểm a đến điểm j Điều XX và phù hợp với các tiêu chuẩn tại Đoạn mở đầu. Một số công trình nghiên cứu khác tiếp cận theo hướng bình luận về chức năng của Điều XX của GATT, chẳng hạn chương sách “General and security exceptions”9 (tạm dịch là “Các ngoại lệ chung và ngoại lệ về an ninh”) của tác giả Peter Van Den Bossche và Werner Zdouc.

Mặc dù không đề cập đến điều kiện điều kiện áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp tại WTO, nhưng công trình này đã nhận định chức năng của Điều XX của GATT là để biện minh cho những biện pháp không phù hợp với quy định của GATT. Trong bài viết Making general exceptions: The spell of precedents in developing article XX GATT into standards for domestic regulatory policy10 (tạm dịch là “Xây dựng các ngoại lệ chung: vai trò của các án lệ trong phát triển Điều XX của GATT thành các tiêu chuẩn cho quy định chính sách trong nước”), tác giả Ingo Venzke cũng kết luận rằng Điều XX của GATT có hiệu lực trên thực tế như một căn cứ để biện minh cho các biện pháp hạn chế thương mại, mâu thuẫn với quy định về cấm áp dụng biện pháp hạn chế số lượng (Điều XI của GATT), cấm phân biệt đối xử giữa các sản phẩm tương tự bị áp dụng biện pháp hạn 9 Peter Van Den Bossche, Werner Zdouc (2013), “The Law and Policy of World Trade Organization - Text, Cases and Material”, 3rd, Cambridge University Press 10 Ingo Venzke (2011), Making general exceptions: The spell of precedents in developing article XX GATT into standards for domestic regulatory policy, 12 German Law Journal 1111, May 1 12 chế nhập khẩu (Điều XIII của GATT), hoặc với nghĩa vụ đối xử quốc gia (Điều III của GATT). Tác giả Franziska Sucker trong bài viết Including a General Public Interest Clause in WTO Agreements: A Way Forward in Trade Linkage Debates11 (tạm dịch là “Điều khoản về lợi ích công cộng trong các Hiệp định WTO: Một hướng đi trong các cuộc tranh luận về mối liên hệ với thương mại”) cho rằng, mối liên hệ giữa các vấn đề thương mại và phi thương mại không phải là vấn đề mới trong thương mại quốc tế. Nhưng sự giao thoa giữa lợi ích thương mại và phi thương mại ngày càng được quan tâm và trở thành chủ đề tranh chấp được đưa ra giải quyết tại WTO.

Đồng thời cũng gây ra áp lực đối với các quốc gia phải dung hoà các mục tiêu phi thương mại liên quan tới sức khoẻ con người, tiêu chuẩn lao động, văn hoá, nhân quyền và bảo vệ môi trường. Tác giả gọi chung các lợi ích nêu tại mười điểm trong Điều XX đều thuộc lợi ích công cộng. Việc tập hợp mười trường hợp ngoại lệ tại Điều XX là một danh sách không đầy đủ, nhưng cũng góp phần làm rõ ý nghĩa của lợi ích công cộng. Tác giả khuyến nghị đưa thêm điều khoản về lợi ích công cộng vào các trường hợp ngoại lệ chung như một cách tiếp cận tổng quát hơn để tìm ra giải pháp trong hệ thống WTO, có tính đến các mối quan ngại về vấn đề phi thương mại.

Về giá trị pháp lý của các báo cáo giải quyết tranh chấp liên quan tới Điều XX của GATT trong khuôn khổ WTO Giá trị pháp lý của báo cáo của BHT và CQPT đã được Cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO (DSB) thông qua là vấn đề được nhiều học giả quan tâm. Giáo trình Pháp luật về giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế do PGS. Nguyễn Bá Bình chủ biên12 đã có phần phân tích về giá trị pháp lý của những bản báo cáo của BHT và báo cáo của CQPT, và cho rằng đây là những án lệ không ràng buộc về mặt pháp lý. Các báo cáo này sẽ có giá trị tham khảo trong giải quyết tranh chấp tại WTO.

Trong bài viết Vai trò của Án lệ trong Cơ chế giải quyết tranh 11 Franziska Sucker (2014), ‘Including a General Public Interest Clause in WTO Agreements: A Way Forward in Trade Linkage Debates, Society of International Economic Law, Working Paper No 2014/19 12 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình Pháp luật về giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, PGS. Nguyễn Bá Bình chủ biên, NXB. Tư pháp, Hà Nội 13 chấp của WTO13 của tác giả Nguyễn Thị Anh Thơ, tác giả cũng thông qua thực tiễn giải quyết tranh chấp tại WTO và nhận định về các báo các giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ WTO là nguồn án lệ không có giá trị bắt buộc phải tuân theo với BHT và CQPT giải quyết các tranh chấp về sau. Trong các công trình The WTO legal system: sources of law14 (tạm dịch là “Hệ thống pháp luật WTO: nguồn luật”) của hai tác giả David Palmeter và Petros C.

Mauroidi, Treaty Interpretation by the WTO Appellate Body15 (tạm dịch là “Giải thích điều ước quốc tế của CQPT của WTO”) của tác giả Isabelle Van Damme, The Rule of Precedent and the Role of the Appellate Body16 (tạm dịch là “Quy tắc về “án lệ” và vai trò của CQPT”) của hai tác giả James Bacchus và Simon Lester đều bình luận về thực tiễn BHT và CQPT WTO thường viện dẫn những báo cáo giải quyết tranh chấp đã được DSB thông qua để áp dụng cho các tranh chấp xảy ra sau đó. Trong cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, các báo cáo giải quyết tranh chấp này được coi là một loại “án lệ” không có giá trị bắt buộc. Việc thừa nhận giá trị của những án lệ này sẽ đảm bảo “tính an toàn và khả năng dự đoán cho hệ thống thương mại đa phương” theo Điều 3. Những giải thích trong báo cáo của CQPT sẽ có vai trò làm rõ những quy định trong các hiệp định của WTO.

Về lịch sử hình thành, phát triển và việc áp dụng Điều XX của GATT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế Lịch sử hình thành, phát triển và việc áp dụng Điều XX của GATT được trình bày trong một số nghiên cứu như bài viết The Moral Exception in Trade Policy17 (tạm dịch là “Ngoại lệ về đạo đức trong chính sách thương mại) của Steve Charnovitz và Free Trade or Sustainable Development? An Analysis of the WTO Appellate Body's 13 Nguyễn Thị Anh Thơ (2014), Vai trò của Án lệ trong Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, Tạp chí Nghề luật, số 7 14 David Palmeter and Petros C. Mauroidi (1998), The WTO legal system: sources of law, The American Journal of International Law, [Vol. 92:398: 1998] 15 Isabelle Van Damme (2010), “Treaty Interpretation by the WTO Appellate Body”, The European Journal of International Law Vol. 3 © EJIL 16 James Bacchus & Simon Lester (2020), The Rule of Precedent and the Role of the Appellate Body, Journal of World Trade 54, no.

2 17 Steve Charnovitz (1998), The Moral Exception in Trade Policy, Virginia Journal of International Law, Summer,, 38 Va. 689 14 Shift to a More Balanced Approach to Trade Liberalization18 (tạm dịch là “Thương mại tự do hay Phát triển bền vững? Phân tích về sự chuyển đổi của CQPT WTO sang cách tiếp cận cân bằng hơn đối với tự do hóa thương mại”) của Padideh Ala'I. Trong hai công trình thể hiện rất ngắn gọn về lịch sử hình thành Điều XX của GATT năm 1947. Chủ yếu cung cấp thông tin: điều khoản này được đàm phán trên cơ sở dự thảo ban đầu do Hoa Kỳ soạn thảo với tên gọi “Các ngoại lệ chung”.