Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NHỮNG QUY ĐỊNH ĐẶC THÙ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT PHÁ SẢN TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÍN DỤNG 1. Khái niệm và phân loại tổ chức tín dụng Khi nền sản xuất hàng hóa hình thành và phát triển thì tiền tệ xuất hiện và nghề kinh doanh tiền tệ cũng ra đời. Sự phát triển của nghề kinh doanh tiền tệ đã dẫn đến sự xuất hiện của những tổ chức chuyên thực hiện các hoạt động thu nhận các nguồn vốn nhà rỗi trong xã hội và sử dụng nguồn vốn này để cấp tín dụng, làm các dịch vụ tiền tệ khác và các tổ chức này gọi là tổ chức tín dụng.
Theo quy định của pháp luật hiện hành thì TCTD là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật để hoạt động ngân hàng (gồm hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng) với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán [19, Điều 20]. Như vậy, TCTD cũng là một loại hình doanh nghiệp nhưng TCTD có những đặc điểm riêng mà dựa vào đó, có thể nhận biết và phân biệt chúng với các doanh nghiệp kinh doanh trong các lĩnh vực, ngành, nghề khác trong nền kinh tế. Cụ thể: - TCTD là một loại doanh nghiệp có đối tượng kinh doanh trực tiếp là tiền tệ, một loại hàng hóa đặc biệt trong nền kinh tế. - TCTD là doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh chính, chủ yếu, thường xuyên và mang tính nghề nghiệp là hoạt động ngân hàng.
Nội dung kinh doanh chủ yếu của TCTD là nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, TCTD còn có thể thực hiện các nghiệp vụ khác như cho kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - TCTD là loại hình doanh nghiệp chịu sự quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Các TCTD được thành lập và tồn tại theo các hình thức pháp lý do pháp luật quy định.
Mỗi loại hình TCTD được tổ chức theo từng phương thức có đặc điểm riêng và thực hiện hoạt động kinh doanh trong phạm vi được pháp luật quy định. - Căn cứ vào tính chất sở hữu vốn điều lệ, các TCTD có thể được chia thành: tổ chức tín dụng nhà nước; tổ chức tín dụng cổ phần; tổ chức tín dụng hợp tác; tổ chức tín dụng có vốn đầu tư nước ngoài. - Căn cứ vào phạm vi thực hiện nghiệp vụ kinh doanh, TCTD có thể được phân chia thành hai loại: tổ chức tín dụng là ngân hàng và tổ chức tín dụng phi ngân hàng. Trong đó: + Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan.
Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng phát triển, ngân hàng đầu tư, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác và các loại hình ngân hàng khác. + Tổ chức tín dụng phi ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện một số hoạt động ngân hàng như là nội dung kinh doanh thường xuyên, nhưng không được nhận tiền gửi không kỳ hạn, không làm dịch vụ thanh toán. Tổ chức tín dụng phi ngân hàng gồm công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng khác. Như vậy, dấu hiệu quan trọng nhất để phân biệt TCTD là ngân hàng với TCTD phi ngân hàng là hoạt động nhận tiền gửi không kỳ hạn và hoạt động dịch vụ thanh toán.
TCTD là ngân hàng được quyền huy động vốn dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn và thực hiện dịch vụ thanh toán, còn TCTD phi ngân hàng không được thực hiện các hoạt động này. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hoạt động của tổ chức tín dụng Theo quy định của pháp luật hiện hành thì hoạt động của các TCTD bao gồm các hoạt động chủ yếu sau đây [19]. Hoạt động huy động vốn Vốn kinh doanh của các TCTD chủ yếu là tư nguồn vốn huy động.
Vì vậy, hoạt động huy động vốn là nghiệp vụ kinh doanh quan trọng trong các nghiệp vụ kinh doanh của các TCTD. Các TCTD có thể huy động vốn thông qua các hình thức sau đây: - Nhận tiền gửi: Tiền gửi là số tiền của tổ chức, cá nhân gửi tại TCTD hoặc các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Tiền gửi được hưởng lãi hoặc không hưởng lãi và phải được hoàn trả cho người gửi tiền. Ngân hàng được nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân và các tổ chức tín dụng khác.
Tổ chức tín dụng phi ngân hàng được nhận tiền gửi có kỳ hạn từ một năm trở lên của tổ chức, cá nhân theo quy định của NHNN. - Huy động vốn bằng phát hành các giấy tờ có giá: Các giấy tờ có giá do TCTD phát hành là một công cụ vay nợ trên thị trường tiền tệ, thị trường vốn dưới hình thức giấy nhận nợ hoặc chứng chỉ tiền gửi trong đó, TCTD cam kết trả gốc, lãi cho người mua sau một thời hạn nhất định. TCTD được phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và giấy tờ có giá khác để huy động vốn của tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước theo quy định của NHNN. - Huy động bằng vay vốn giữa các TCTD: Ngoài việc huy động vốn của dân cư và của các tổ chức kinh tế - xã hội, pháp luật còn cho phép TCTD được vay vốn của các TCTD trong nước và các TCTD nước ngoài.
Các TCTD cho nhau vay chủ yếu được thực hiện trên thị trường liên ngân hàng thông qua hợp đồng tín dụng. Việc vay vốn giữa các TCTD nhằm điều hòa, phân phối vốn để tăng cường khả năng thanh toán, bảo đảm an toàn, hiệu quả cho hoạt động của từng TCTD. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Vay vốn của NHNN: TCTD là ngân hàng được vay vốn ngắn hạn của NHNN dưới hình thức tái cấp vốn thông qua các hình thức: Cho vay lại theo hồ sơ tín dụng; chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác; cho vay có bảo đảm bằng cầm cố thương phiếu và các giấy tờ có giá ngắn hạn khác. Trong trường hợp đặc biệt, khi được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, NHNN cho vay đối với TCTD tạm thời mất khả năng chi trả, có nguy cơ gây mất an toàn cho hệ thống các TCTD.
Hoạt động cấp tín dụng Hoạt động cấp tín dụng là hoạt động chủ yếu của TCTD, được hiểu là việc TCTD thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác. - Cho vay: là một hình thức cấp tín dụng của TCTD cho khách hàng. TCTD được quyền cho các tổ chức, cá nhân vay ngắn hạn, trung hạn, dài hạn thông qua hợp đồng tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đời sống tùy thuộc vào tính chất và khả năng nguồn vốn của TCTD. - Chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá khác: là một hình thức cấp tín dụng của TCTD thông qua việc mua thương phiếu, giấy tờ có giá khác của người thụ hưởng trước khi đến hạn thanh toán.
Các TCTD được tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá khác cho nhau. TCTD là ngân hàng có thể được NHNN tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá khác đã được chiết khấu. - Cho thuê tài chính: là hoạt động tín dụng trung và dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê là tổ chức tín dụng với khách hàng thuê. Cho thuê tài chính được hiểu là việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê.
Theo đó, bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê; bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận. Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thuê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. - Bảo lãnh ngân hàng: là một hình thức cấp tín dụng của TCTD, theo đó, TCTD cam kết với bên có quyền sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho khách hàng được bảo lãnh nếu đến hạn mà khách hàng được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của.
TCTD được bảo lãnh vay, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh dự thầu và các hình thức bảo lãnh ngân hàng khác cho các tổ chức, cá nhân. Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ là hoạt động ngân hàng gắn liền với các hoạt động huy động vốn, hoạt động tín dụng. TCTD được mở tài khoản tiền gửi tại NHNN, tại các tổ chức tín dụng khác. Riêng TCTD có nhận tiền gửi phải mở tài khoản tiền gửi tại NHNN và duy trì tại đó số dư bình quân không thấp hơn mức dự trữ bắt buộc do NHNN quy định.
TCTD là ngân hàng còn được mở tài khoản cho khách hàng trong nước và ngoài nước, được thực hiện các dịch vụ thanh toán: Cung ứng các phương tiện thanh toán; Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước cho khách hàng; Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế khi được NHNN cho phép; Thực hiện các dịch vụ thu hộ và chi hộ; Thực hiện các dịch vụ thanh toán khác do NHNN quy định. TCTD được thực hiện dịch vụ thu và phát tiền mặt cho khách hàng. Các TCTD là ngân hàng được tổ chức hệ thống thanh toán nội bộ và tham gia hệ thống thanh toán liên ngân hàng trong nước. Việc tham gia các hệ thống thanh toán quốc tế phải được NHNN cho phép.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.