đặt vấn đề tòa án xem xét, xử lý các quyết định của cơ quan hành chính thì vô hình chung là thừa nhận có sự phân tách và kiểm soát giữa các nhánh quyền lực và như vậy trái với nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và thực hiện quyền lực ở các nước xã hội chủ nghĩa; Hai là, các nước xã hội chủ nghĩa luôn có vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với nhà nước và xã hội. Vì vậy những tranh chấp giữa nhà nước và công dân nếu có thì có thể xử lý được nhờ sự lãnh đạo thống nhất của Đảng Cộng sản; Ba là, trong một thời gian dài, nhà nước pháp quyền là một khái niệm xa lạ và không được thừa nhận trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa. Điều đó đồng nghĩa với việc những nguyên tắc hành xử đặc trưng củ nhà nước pháp quyền không được chú trọng [34]. Trong khi đó, Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991 thay thế cho Pháp lệnh năm 1981, tuy có những tiến bộ nhất định, nhưng mới chỉ là việc giải quyết theo cấp hành chính, theo kiểu Bộ trưởng - Quan tòa [1], cơ quan hành chính vừa là người bị kiện, vừa là người phán quyết, chưa có một cơ quan xét xử độc lập, theo một trình tự tố tụng và chỉ tuân theo pháp luật.
Từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, nhu cầu của thực tiễn đòi hỏi phải thiết lập hệ thống cơ quan tài phán hành chính độc lập để giải quyết các tranh chấp hành chính bằng con đường tư pháp. Đáp ứng nhu cầu đó, các chuyên gia pháp lý đã tập trung nghiên cứu và tiến hành khảo sát thực tế các mô hình tài phán hành chính cũng như kinh nghiệm thực tiễn giải quyết khiếu kiện hành chính trên thế giới để đưa ra mô hình phù hợp với điều kiện thực tế ở 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việt Nam. Sau quá trình đó, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VII (23/01/1995) đã quyết định: “xúc tiến việc thiết lập hệ thống tòa án hành chính” trong hệ thống Tòa án nhân dân để xét xử các khiếu kiện hành chính. Ngày 28/10/1995, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, khoá IX, kỳ họp thứ 8 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức Toà án nhân dân, trong đó giao cho Toà án nhân dân chức năng xét xử những vụ án hành chính [16].
Và hệ thống Toà hành chính đã được thành lập bên cạnh các Toà chuyên trách khác. Như vậy, một thiết chế tài phán mới - thiết chế bảo vệ hữu hiệu quyền hợp pháp của công dân trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân đã chính thức được thành lập. Với một hệ thống cơ quan tài phán hành chính mới ra đời đó là hệ thống Tòa hành chính nằm trong Tòa án nhân dân, cần phải có một hệ thống chính sách tương ứng để nó có thể vận hành và đi vào hoạt động một cách hữu hiệu. Do đó sau khi Toà hành chính được thành lập với tư cách là một Toà chuyên trách của Toà án nhân dân, ngày 21/5/1996, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính (có hiệu lực từ ngày 01-7-1996) làm cơ sở cho hoạt động xét xử các vụ án hành chính.
Văn bản này ghi nhận Tòa án có thẩm quyền giải quyết 8 loại khiếu kiện Trong quá trình thực thi, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã được sửa đổi, bổ sung hai lần vào năm 1998 và năm 2006. Việc Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính được ban hành đã tạo ra một cơ chế mới để giải quyết các khiếu kiện hành chính, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân khỏi sự vi phạm từ phía các cơ quan công quyền, đồng thời góp phần củng cố hoạt động đúng đắn của các cơ quan hành chính nhà nước và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, kể từ khi Pháp lệnh thủ tục giải quyết các 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vụ án hành chính đi vào cuộc sống đến nay, thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính cho thấy các quy định của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đã bộc lộ những bất cập nhất định, có những quy định mâu thuẫn với các văn bản quy phạm pháp luật khác (Luật Đất đai, Luật Khiếu nại, tố cáo.), một số quy định chưa rõ ràng và chưa đầy đủ, đặc biệt là các quy định về thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính của Toà án, điều kiện khởi kiện, thời hiệu khởi kiện, vấn đề chứng minh và chứng cứ. Bên cạnh đó, Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính còn có một hạn chế lớn đó là chưa có quy định về việc thi hành bản án, quyết định hành chính, trong khi đó đây một khâu rất quan trọng, có ý nghĩa đảm bảo tính hiệu lực của các phán quyết của Toà án trên thực tế, cũng như đảm bảo thiết thực quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức.
Những hạn chế, bất cập nêu trên đã làm ảnh hưởng đến quá trình giải quyết các vụ án hành chính tại Tòa án thời gian qua, khiến cho việc giải quyết này vẫn còn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế, lòng tin của người dân vào cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính bằng con đường tố tụng tại Tòa án vẫn còn chưa cao. Từ đó nhu cầu hoàn thiện pháp luật Tố tụng hành chính được đặt ra ngày càng bức thiết… Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế đang ngày càng diễn ra sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội cũng đòi hỏi sự tương thích, phù hợp của pháp luật Việt Nam nói chung, pháp luật về Tố tụng hành chính nói riêng với các nguyên tắc và tư tưởng tiến bộ của pháp luật quốc tế. Từ những yêu cầu đó, việc pháp điển hoá các quy định về thủ tục giải quyết các vụ án Hành chính thành Luật Tố tụng hành chính với hiệu lực và tính chất pháp lý cao là cần thiết, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn cũng như đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật tố tụng hành chính Việt Nam năm 2010 ra đời đã khắc phục hầu như các hạn chế của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính.
Theo 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó người dân có quyền khởi kiện vụ án hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính trong trường hợp không đồng ý với quyết định đó, hoặc đã khiếu nại mà khiếu nại không được giải quyết hoặc đã được giải quyết nhưng không đồng ý với kết quả giải quyết đó [19]. Như vậy, thủ tục “tiền tố tụng” đã không còn là yếu tố bắt buộc đối với hầu hết các khiếu kiện hành chính, ngoại trừ đối với khiếu kiện về xử lý vụ việc cạnh tranh và khiếu kiện về danh sách cử tri. Quy định này là một trong các yếu tố tạo điều kiện cho người dân dễ dàng, thuận lợi tiếp cận với Tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Khái niệm liên quan đến vấn đề giải quyết khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực đất đai tại tòa án nhân dân ở Việt Nam 1.
Khái niệm khởi kiện vụ án hành chính trong lĩnh vực đất đai Khiếu kiện hay còn gọi là khởi kiện là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống lẫn trong khoa học pháp lý và mặc dù cũng không có định nghĩa pháp lý chính thức nhưng khác với khiếu nại, nội hàm và ngoại diên của khái niệm khởi kiện có thể được xác định một cách dễ dàng và thống nhất. Về bản chất, khởi kiện là việc một hoặc nhiều chủ thể (mang đầy đủ tư cách chủ thể theo quy định của pháp luật) đưa một vụ việc tranh chấp ra trước Tòa án nhân dân và yêu cầu cơ quan này giải quyết theo đúng quy định của pháp luật. Tùy từng trường hợp mà khởi kiện có thể được xem xét dưới tư cách là một hành vi pháp lý hoặc một giai đoạn tố tụng. “Khởi kiện” là từ được dùng để chỉ quyền hoặc hành vi pháp lý gắn với chủ thể là một công dân.
Khởi kiện vụ án hành chính là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại bởi những quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước theo thủ tục do pháp luật quy định. Việc 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khởi kiện là căn cứ pháp lý khởi đầu cho những quá trình tố tụng tương ứng. Khởi kiện hành chính là cách gọi tắt của khởi kiện vụ án hành chính nhưng nhấn mạnh vào góc độ hành vi pháp lý của chủ thể khởi kiện. Khởi kiện hành chính hiện nay được giải quyết bởi thủ tục tố tụng hành chính.
Khởi kiện vụ án hành chính trước hết cũng là khởi kiện, do đó nó mang đầy đủ những đặc điểm của hoạt động khởi kiện nói chung, tuy nhiên do được khu biệt bởi lĩnh vực khởi kiện là những tranh chấp hành chính nên thủ tục giải quyết loại khởi kiện này cũng được chuyên biệt hóa: thủ tục tố tụng hành chính. Ý nghĩa của khởi kiện hành chính: Khởi kiện được thực hiện khi mâu thuẫn giữa hai bên tranh chấp đã ở vào tình trạng xung đột nghiêm trọng, không thể điều hòa bằng các hình thức đàm phán trực tiếp hoặc gián tiếp (thương lượng, hòa giải, khiếu nại, tham vấn…) mà cần đến vai trò phân xử của một cơ quan tài phán như tòa án hoặc trọng tài. Đối với tranh chấp hành chính, phán quyền này chỉ thuộc về tòa án nhân dân giải quyết tranh chấp hiệu quả và gần gũi hơn với người dân. Khởi kiện hành chính khắc phục những nhược điểm (nói riêng trong bối cảnh Việt Nam).
Theo pháp luật Việt Nam, chỉ khi đã trải qua giai đoạn tiền tố tụng thì người không được giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu mới được đưa vụ tranh chấp ra Tòa, do đó chức năng thông tin của khởi kiện hành chính không còn rõ nét như ở khiếu nại.