Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển xuất khẩu gốm sứ bền vững 1.1 Bàn về khái niệm phát triển bền vững Hiện nay, một vấn đề mà các nước đang quan tâm đó là không chỉ chú trọng phát triển bằng mọi giá mà phải có những biện pháp để phát triển một cách bền vững, tức là phát triển dựa trên ba tiêu chí: phát triển kinh tế, xã hội mà vẫn không làm nguy hại đến môi trường. Quan điểm này không chỉ được sự quan tâm bởi các quốc gia phát triển mà kể cả các nước có thu nhập thấp cũng đều có chủ trương phát triển bền vững. Và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó, do đó việc tìm hiểu về phát triển bền vững là rất cần thiết trong thời đại ngày nay.1 Lịch sử hình thành khái niệm phát triển bền vững trên thế giới Phát triển là một trong những quy luật tất yếu của nhân loại, nhu cầu về đời sống và văn hóa lấy từ môi trường, từ hệ sinh thái ngày càng gia tăng. Để đáp ứng các nhu cầu đó, đòi hỏi phải có sự hoạt động phát triển kinh tế, các hoạt động này, một mặt cải thiện chất lượng sống của con người, mặt khác các hoạt động này lại không thể tránh được tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức, hệ sinh thái bị phá hủy ở khắp nơi trên thế giới.
Một thực tế đó là cùng với tốc độ công nghiệp hóa hiện đại hóa các nước, từ những năm 1972 thế giới đã đối mặt với tình trạng khan hiếm năng lượng và ô nhiễm môi trường nặng nề. Đối mặt với mâu thuẫn trên, nhiều nhà bảo vệ môi trường đã đưa ra chủ trương “Đình chỉ phát triển” hay “Tăng trưởng bằng con số 0” vì họ cho rằng càng phát triển thì hệ quả mang lại là môi trường bị hủy hoại, tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt…Tuy nhiên những chủ trương đó chưa thực sự là tối ưu vì con người luôn muốn đi lên, trong đó người nghèo luôn cố gắng lao động để thoát khỏi cảnh nghèo đói, cuộc sống tốt đẹp hơn, người giàu không ngừng phấn đấu để duy trì và nâng cao mức sống nhiều hơn nữa. Do đó, vấn đề là phát triển như thế nào để con người ở hiện tại cũng như ở tương lai có cuộc sống ấm no, hạnh phúc về vật chất cũng như tinh thần mà không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên. Những lo ngại này đã nhanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 chóng trở thành mối quan tâm chung của thế giới.
Từ đó đã có rất nhiều cuộc họp bàn của các quốc gia để tìm ra giải pháp cho sự phát triển bền vững của các quốc gia. Phát triển bền vững lần đầu tiên xuất hiện trong báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” hay còn gọi là báo cáo Brundtland của Hội đồng Thế Giới về Môi trường và Phát triển (WCED) ấn hành năm 1987 đã chính thức đưa ra quan điểm của Liên hiệp quốc về phát triển bền vững. Theo báo cáo này thể hiện mối liên hệ giữa mục tiêu về kinh tế với mục tiêu bảo vệ tài nguyên và môi trường sống của con người: “Sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau”. Về sau con người nhận ra rằng chúng ta không chỉ đối mặt với vấn đề môi trường mà còn gặp phải những vấn đề trong xã hội.
Theo đó Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và Phát triển họp ở Rio de Janeiro, Braxin vào tháng 6/1992 với hơn 170 các nhà lãnh đạo của các quốc gia trên thế giới đã là một bước ngoặc cho quan điểm về phát triển bền vững. Hội nghị thượng đỉnh đã thông qua Chương trình nghị sự 21 bao gồm 27 nguyên tắc về phát triển bền vững của thế giới, đã xác định bảo vệ môi trường, tăng trưởng kinh tế và bình đẳng xã hội là ba yếu tố cơ bản tương tác chặt chẽ với nhau của sự phát triển bền vững. Tiếp theo đó, đến năm 2002, Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Phát triển bền vững (WSSD) họp tại Johannesburg (Nam Phi) với sự tham gia của 196 quốc gia đã đưa ra quan điểm việc phát triển bền vững là không chỉ chú ý vào vấn đề môi trường mà còn nhấn mạnh đến yếu tố xã hội, yếu tố con người của các quốc gia trên thế giới trong đó có nội dung quan trọng là giảm nghèo đói nhưng vẫn bảo vệ được môi trường cho tất cả mọi người ở hiện tại và trong cả tương lai Như vậy, theo quan niệm trước đây phát triển bền vững chỉ chú trọng đến việc bảo vệ môi trường nhưng ngày nay phát triển bền vững không chỉ đảm bảo những điều kiện môi trường cho con người mà còn phải phát triển kinh tế, văn hóa xã hội cả hôm nay và cho thế hệ mai sau.2 Khái niệm phát triển bền vững ở Việt Nam Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã thể hiện việc ủng hộ phát triển bền vững theo tinh thần của thế giới bằng cách cử nhiều đoàn cấp cao tham gia các Hội nghị nói LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 trên và cam kết thực hiện phát triển bền vững và đã ban hành “Kế hoạch quốc gia về Môi trường và Phát triển bền vững giai đoạn 1991-2000″ (Quyết định số 187-CT ngày 12 tháng 6 năm 1991), tạo tiền đề cho quá trình phát triển bền vững ở Việt Nam. Quan điểm phát triển bền vững đã tiếp tục được khẳng định trong Chỉ thị số 36- CT/TW ngày 25 tháng 6 năm 1998 của Bộ Chính trị “Về việc tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước”.
Cho thấy việc phát triển kinh tế không thể tách rời việc bảo vệ môi trường. Quan điểm phát triển bền vững đã được tái khẳng định trong các văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (2001) của Đảng Cộng sản Việt Nam và trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001-2010 là: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”. “Phát triển kinh tế xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường tự nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”. Để thực hiện có hiệu quả hơn mục tiêu của phát triển bền vững, Chính phủ ta đã ban hành “Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam” hay còn gọi là Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam: “Phát triển bền vững là quá trình phát triển phải đảm bảo đáp ứng một cách công bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không gây cản trở tới cuộc sống của các thế hệ tương lai, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường với đảm bảo quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
Trong đó, con người là trung tâm của phát triển bền vững. Phát triển bền vững là sự nghiệp của toàn Đảng, các cấp chính quyền, các bộ ngành và địa phương, của các cơ quan, doanh nghiệp, các đoàn thể xã hội, các cộng đồng dân cư và mọi người dân. Đây là văn bản thể hiện đầy đủ nhất về sự phát triển bền vững và là cơ sở để các Bộ, ngành, tổ chức, cá nhân thực hiện nhằm đạt được phát triển bền vững cho Đất nước. Phát triển bền vững rõ ràng đã và đang trở thành đường lối, quan điểm của Đảng và định hướng chính sách phát triển của Nhà nước.
Để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, những năm vừa qua đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết khác của Đảng, nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước đã được ban hành và triển khai thực hiện; nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu về lĩnh vực này đã được tiến hành và thu được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 những kết quả bước đầu. Nhờ đó, nhiều nội dung cơ bản về phát triển bền vững đã đi vào cuộc sống và dần dần trở thành xu thế tất yếu trong sự phát triển của đất nước. Như vậy cho đến thời điểm này thì phát triển bền vững đã và đang còn là khái niệm được sử dụng phổ biến nhất trên toàn thế giới đương đại và nội hàm phản ánh của nó là rất rộng lớn, sâu sắc.3 Nội dung phát triển bền vững Như phần trên đã trình bày, theo quan điểm của các nước trên thế giới thì sự phát triển bền vững là sự kết hợp giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội mà không làm tổn hại đến môi trường hay nó là vùng giao thoa giữa 3 mục tiêu: kinh tế, xã hội, môi trường. Có thể mô tả khái quát nội dung này qua sơ đồ 1.
Để đạt được mục tiêu phát triển đòi hỏi mỗi quốc gia phải xác định được mục tiêu cụ thể của từng nội dung nói trên. Mục tiêu bền vững kinh tế là phát triển kinh tế nhanh và an toàn, là lựa chọn tốc độ tăng trưởng hợp lý, có khả năng duy trì một cách lâu dài, bền bỉ và có hiệu quả trên cơ sở một cơ cấu kinh tế phù hợp và có hiệu quả nhất. Mục tiêu bền vững xã hội là thực hiện từng bước tiến bộ xã hội và phát triển con người, mà trong đó cụ thể là thực hiện tiến bộ nâng cao dân trí, sức khỏe nâng cao, công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo và giải quyết việc làm. Mục tiêu bền vững về môi trường là khai thác và sử dụng tiết kiệm, hợp lý, có hiệu quả nguồn tài nguyên.
Những nội dung trên là điều kiện không thể thiếu để đảm bảo phát triển bền vững trong điều kiện hiện đại. Nếu thiếu một trong các tiêu chí trên thì sự phát triển sẽ đứng trước nguy cơ phát triển “mất bền vững”. Các quan niệm về phát triển bền vững của thế giới và của Việt Nam đã được nêu ra ở trên. Theo quan điểm của tác giả thì phát triển bền vững là việc phát triển sao cho đáp ứng một cách hiệu quả trên cả ba phương diện: bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và văn hóa xã hội ở hiện tại và cả trong tương lai.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Sơ đồ phát triển bền vững 1.4 Vai trò phát triển xuất khẩu bền vững Tìm hiểu về xuất khẩu: Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật1.