Më §Çu 1/ TÝnh cÊp thiÕt cña vÊn ®Ò. Trong thêi kú nÒn kinh tÕ tËp trung bao cÊp, ho¹t ®éng cña hÖ thèng Ng©n hµng mµ lóc ®ã lµ hÖ th«ng ng©n hµng mét cÊp (võa ®¶m nhËn chøc n¨ng qu¶n lý nhµ níc, võa thùc hiÖn ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ) ®îc thùc hiÖn theo kÕ ho¹ch chØ ®¹o cña Nhµ níc. Cã nghÜa lµ, nguån vèn ®Çu vµo cña Ng©n hµng nhµ níc ®îc nhµ níc cÊp vµ lîng vèn cung øng ra thÞ trêng còng ®îc thùc hiÖn theo kÕ ho¹ch ph¸t triÓn ®· ®Ò ra. Nh vËy, ho¹t ®éng ng©n hµng cña chóng ta vÉn cha mang ®óng nghÜa cña nã.
Trong c¬ chÕ thÞ trêng, hÖ thèng Ng©n hµng ®îc ph©n chia lµm hai cÊp : Ng©n hµng nhµ níc ®¶m nhiÖm chøc n¨ng qu¶n lý vÜ m« vµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i thùc hiÖn kinh doanh tiÒn tÖ tÝn dông. Nhê sù ph©n biÖt râ rµng nh vËy mµ ho¹t ®éng cña hÖ thèng Ng©n hµng dÇn hoµn thiÖn vµ ph¸t triÓn. NhÊt lµ trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ho¹t ®éng cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ph¸t triÓn m¹nh mÏ. §Ó thùc hiÖn ®êng nèi ®æi míi nÒn kinh tÕ cña §¶ng vµ Nhµ níc, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®· thùc hiÖn chiÕn lîc ®æi míi m¹nh mÏ c¸c ho¹t ®éng cña m×nh nh: t¨ng cêng huy ®éng vèn tõ nhiÒu nguån, chó ý ph¸t triÓn ho¹t ®éng makerting ng©n hµng – chñ ®éng t×m kh¸ch hµng thay v× chê kh¸ch hµng ®Õn víi m×nh nh tríc, n©ng cao chÊt lîng c«ng nghÖ ng©n hµng, ®æi míi c¸ch thøc tæ chøc vµ ®iÒu hµnh…tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã ®· gãp phÇn kh«ng nhá cho s nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt níc.
Ng©n hµng còng lµ mét doanh nghiÖp ho¹t ®éng kinh doanh ®éc lËp trªn c¬ së h¹ch to¸n lç l·i “lêi ¨n- lç chÞu”. Trong lÜnh vùc kinh doanh Ng©n hµng bao gåm rÊt nhiÒu ho¹t ®éng: ho¹t ®éng tÝn dông, thanh to¸n, chuyÓn ho¸ vèn vµ c¸c dÞch vô kh¸c, trong ®ã ho¹t ®éng chñ yÕu cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i lµ ho¹t ®éng tÝn dông, ®©y lµ ho¹t ®éng quan träng nhÊt vµ mang l¹i 80%-90% lîi nhuËn cho c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i. ChÝnh v× tÝnh quan träng cña nã mµ c¸c kho¶n tÝn dông do ng©n hµng th¬ng m¹i cÊp ra ph¶i ®¶m b¶o ®îc hiÖu qu¶ kinh doanh (thu ®- îc gèc + l·i ®óng h¹n vµ l·i thu ®îc ph¶i bï ®¾p ®îc chi phÝ, t¹o ra ®îc lîi nhuËn cho ho¹t ®éng tÝn dông). Nhng nÒn kinh tÕ thÞ tr- êng lµ kinh tÕ cña sù c¹nh tranh gay g¾t vµ lu«n chøa ®ùng nhiÒu rñi ro tiÒm Èn.
Trong cuéc c¹nh tranh ®ã sÏ cã mét ngêi th¾ng vµ nhiÒu kÎ thÊt b¹i. Còng lµ mét doanh nghiÖp ho¹t ®éng kinh doanh, chØ ®Æc biÖt h¬n lµ kinh doanh trªn lÜnh vùc tiÒn tÖ, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i kh«ng thÓ chèi bá ®îc quy luËt c¹nh tranh nµy. §Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i lu«n ph¶i kh¾c phôc nh÷ng rñi ro trong bÊt cø ho¹t ®éng nµo cña m×nh: rñi ro tÝn dông, rñi ro thanh to¸n, rñi ro chuyÓn ho¸ vèn, rñi ro l·i suÊt, rñi ro hèi ®o¸i…Trong ®ã, rñi ro tÝn dông lµ lo¹i rñi ro mµ hËu qu¶ cña nã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn c¸c ho¹t ®éng kh¸c, ¶nh hëng ®Õn chÝnh sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña b¶n th©n ng©n hµng. Cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn rñi ro tÝn dông: Nguyªn nh©n tõ phÝa kh¸ch hµng, tõ phÝa ng©n hµng, tõ kh¶ n¨ng l¾m b¾t th«ng tin nhng nguyªn nh©n chñ yÕu lµ tõ phÝa kh¸ch hµng, cã nghÜa lµ kh¸ch hµng kh«ng tr¶ ®îc nî vay cho ng©n hµng vµo thêi ®iÓm ®¸o h¹n.
Nh vËy sÏ g©y ra rñi ro ®äng vèn hay rñi ro mÊt vèn cho phÝa ng©n hµng. Tõ nh÷ng ph©n tÝch trªn cho ta thÊy rñi ro trong kinh doanh ng©n hµng ®îc xuÊt ph¸t tõ kho¶n nî mµ kh¸ch hµng 2 kh«ng tr¶ ®îc cho ng©n hµng khi ®Õn h¹n, hay cßn gäi ®ã lµ c¸c kho¶n nî qu¸ h¹n. ChÝnh v× vËy, §Ó gi¶m thiÓu rñi ro trong kinh doanh tÝn dông th× tríc hÕt ta ph¶i cã nh÷ng biÖn ph¸p ®Ó phßng ngõa vµ h¹n chÕ kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn nî qu¸ h¹n, gi¶m thiÓu nh÷ng tæn thÊt mµ nî qu¸ h¹n g©y ra. NhËn thÊy sù cÊp thiÕt cña vÊn ®Ò, sau thêi gian thùc tËp t¹i Ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸- chi nh¸nh Hµ Néi, em ®· m¹nh d¹n lùa chän ®Ò tµi: “ Gi¶i ph¸p xö lý nî qu¸ h¹n t¹i ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸- chi nh¸nh Hµ Néi.” 2/Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi.
§Ò tµi ®i s©u nghiªn cøu thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p phßng ngõa, xö lý nî qu¸ h¹n t¹i ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸ - chi nh¸nh Hµ Néi. Trªn c¬ së ®ã ®Ó nhanh chãng th¸o gì nh÷ng víng m¾c trong vay vèn vµ hoµn thiÖn h¬n c¸c biÖn ph¸p ®¶m b¶o an toµn ®Ó phßng ngõa nî qu¸ h¹n. 3/§èi tîng vµ Ph¹m vi nghiªn cøu. LuËn v¨n chØ nghiªn cøu vµ hoµn thiÖn vÒ gi¶i ph¸p phßng ngõa, xö lý nî qu¸ h¹n t¹i ng©n hµng th¬ng m¹i ®Æc biÖt lµ Ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸ - chi nh¸nh Hµ Néi, nhng kÕt qu¶ thu ®îc cã thÓ vËn dông cho c¸c ng©n hµng kh¸c.
Lý luËn vÒ gi¶i ph¸p phßng ngõa vµ xö lý nî qu¸ h¹n trong ng©n hµng th¬ng m¹i. Gi¶i ph¸p phßng ngõa vµ h¹n chÕ nî qu¸ h¹n t¹i ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸ chi nh¸nh Hµ Néi. 4/Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ph¬ng ph¸p chung: lµ ph¬ng ph¸p luËn cña chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng kÕt hîp chÆt chÏ gi÷a lý luËn vµ thùc tÕ.Tõ 3 lý luËn ®Ó xem xÐt thùc tÕ vµ tõ thùc tÕ kh¸i qu¸t thµnh lý luËn.
Ph¬ng ph¸p cô thÓ: Ph¬ng ph¸p thèng kª, ph¬ng ph¸p ph©n tÝch, ph¬ng ph¸p quy n¹p, diÔn gi¶i, m« t¶… 5/KÕt cÊu luËn v¨n. Néi dung chÝnh cña luËn v¨n chia lµm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ nî qu¸ h¹n vµ xö lý nî qu¸ h¹n cña ng©n hµng th¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng nî qu¸ h¹n vµ xö lý nî qu¸ h¹n t¹i Ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸ - chi nh¸nh Hµ Néi. Ch¬ng 3: Gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ vÒ xö lý nî qu¸ h¹n t¹i Ng©n hµng th¬ng m¹i cæ phÇn B¾c ¸- chi nh¸nh Hµ néi.
4 CH¦¥NG 1 Nh÷ng vÊn ®Ò vÒ nî qu¸ h¹n vµ xö lý nî qu¸ h¹n cña ng©n hµng th¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.1/ Nî qu¸ h¹n trong ho¹t ®éng kinh doanh cña ng©n hµng th¬ng m¹i. Nh ®· biÕt, ho¹t ®éng tÝn dông lµ ho¹t ®éng quan träng nhÊt cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i vµ ®em l¹i 80%-90% doanh thu cho c¸c ng©n hµng. Trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh nh ngµy nay, nhu cÇu cña kh¸ch hµng ngµy cµng lín vµ khã tÝnh h¬n, c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i lu«n ph¶i t×m ra c¸c biÖn ph¸p ®Ó hoµn thiÖn h¬n c¸c ho¹t ®éng cña m×nh, kh«ng chØ më réng thªm vÒ sè lîng c¸c lo¹i h×nh ho¹t ®éng, t¨ng quy m« ho¹t ®éng cña ng©n hµng, mµ cßn ph¶i quan t©m ®Õn chÊt lîng cña c¸c ho¹t ®éng ®ã, nhÊt lµ vÊn ®Ò n©ng cao chÊt lîng tÝn dông, gi¶m tØ lÖ nî qu¸ h¹n xuèng thÊp. Tuy nhiªn, trong quan hÖ tÝn dông viÖc ph¸t sinh nî qu¸ h¹n lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái.Nhng vÊn ®Ò lµ ë chç lµm thÕ nµo ®Ó cho tØ lÖ nî qu¸ h¹n kh«ng vît qu¸ con sè cho phÐp, nÕu kh«ng sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n cña ng©n hµng th¬ng m¹i.
Cã thÓ nãi nî qu¸ h¹n lu«n lµ vÊn ®Ò mµ c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ph¶i quan t©m thêng xuyªn. Ho¹t ®éng cña ng©n hµng th¬ng m¹i cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn nÒn kinh tÕ, bëi nã lµ trung gian tµi chÝnh cung cÊp vèn cho nÒn kinh tÕ, ®iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn nh sau: Ng©n hµng th- ¬ng m¹i ®øng ra huy ®éng c¸c nguån vèn nhµn rçi vµ t¹m thêi nhµn rçi trong nÒn kinh tÕ ®îc t¹o ra tõ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, tõ nguån tiÕt kiÖm…Sau ®ã b»ng nguån vèn huy ®éng ®îc trong x· héi th«ng qua nghiÖp vô tÝn dông l¹i trë l¹i cung cÊp vèn cho nÒn kinh tÕ, ®¸p øng mét c¸ch kÞp thêi nhu cÇu vèn cho qu¸ tr×nh t¸i 5 s¶n xuÊt x· héi. Nh vËy, nhê cã ho¹t ®éng cña hÖ thèng ng©n hµng ®Æc biÖt lµ ho¹t ®éng tÝn dông, c¸c doanh nghiÖp cã ®iÒu kiÖn më réng s¶n xuÊt, c¶i tiÕn m¸y mãc c«ng nghÖ, t¨ng n¨ng xuÊt, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ. Nh vËy sÏ lµm cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn bÒn v÷ng h¬n.
Do vai trß rÊt quan träng cña hÖ thèng Ng©n hµng th¬ng m¹i, ®Ó ®¶m b¶o an toµn cho ho¹t ®éng kinh doanh cña nã, nhµ níc vµ ng©n hµng nhµ níc ®· ban hµnh nhiÒu v¨n b¶n quy ®Þnh vÒ ho¹t ®éng kinh doanh ng©n hµng, t¹o hµnh lang ph¸p lý trong kinh doanh vµ t¨ng cêng møc ®é an toµn cho ho¹t ®éng ng©n hµng. §ã lµ mét trong nh÷ng ®iÓm rÊt m¹nh trong viÖc qu¶n lý cña hÖ thèng ng©n hµng hiÖn nay vµ t×nh h×nh ®ã sÏ cßn ®îc c¶i tiÕn s©u h¬n n÷a. VÊn ®Ò lµ ë chç ph¶i t×m hiÓu râ xem nî qu¸ h¹n ph¸t sinh tõ ®©u, c¸i g× g©y nªn nî qu¸ h¹n. Vµ nÕu nî qu¸ h¹n x¶y ra th× ph¶i lµm thÕ nµo ®Ó khèng chÕ, xö lý nã.1 /Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i nî qu¸ h¹n.1/ Kh¸i niÖm vµ nguån gèc ph¸t sinh nî qu¸ h¹n.
Theo quyÕt ®Þnh sè 284/2000/Q§-NHNN1 ngµy 25/8/2000 vÒ viÖc ban hµnh quy chÕ cho vay vèn cña c¸c tæ chøc tÝn dông ®èi víi kh¸ch hµng quy ®Þnh râ: NQH trong kinh doanh cña ng©n hµng lµ hiÖn tîng cña kh¸ch hµng kh«ng cã kh¶ n¨ng tr¶ nî ®óng h¹n mµ ®· cam kÕt trong khÕ íc vay tríc ®©y. NÕu kh«ng ®îc ®iÒu chØnh kú h¹n nî hay ®îc ra h¹n nî th× sè nî ®Õn h¹n ph¶i chuyÓn sang nî qu¸ h¹n vµ kh¸ch hµng ph¶i chÞu l·i suÊt nî qu¸ h¹n ®èi víi sè tiÒn chËm tr¶. Nh vËy b¶n chÊt cña NQH trong kinh doanh tÝn dông lµ hiÖn tîng ®Õn thêi h¹n thanh to¸n kho¶n nî ngêi ®i vay kh«ng cã 6 kh¶ n¨ng thùc hiÖn ngay nghÜa vô cña m×nh ®èi víi ngêi cho vay. Hay nãi c¸ch kh¸c th× NQH lµ kÕt qu¶ cña mèi quan hÖ tÝn dông kh«ng hoµn h¶o.
Ta cã: TØ lÖ Nî qu¸ h¹n Tæng Nî qu¸ h¹n = x 100 (%) Tæng d nî - ý nghÜa: TØ lÖ nî qu¸ h¹n ph¶n ¸nh: Cø 100 ®ång cho vay th× cã bao nhiªu ®ång NQH. Trong ®ã : +Tæng NQH bao gåm: NQH, nî chê xö lý, nî khoanh. +Tæng d nî cho vay, cho thuª ph¶i xem xÐt ®Õn c¸c yÕu tè: NQH <180 ngµy, 180 ngµy< NQH<360 ngµy C¸c kháan nî chê xö lý. Nî cho vay ®îc khoanh.