MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển nông thôn toàn diện đang là vấn đề cấp bách hiện nay trên phạm vi cả nước. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ định hướng phát triển nông nghiệp nông thôn trong giai đoạn tới là “Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn phát triển kinh tế với xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội bước hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức hợp lý, gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh xã hội được giữ vững; đời sống vật chất tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao, gắn phát triển kinh tế với an ninh quốc phòng”. Xã Cô Mười là xã vùng cao có đường biên giới dài khoảng 6,5km, cách trung tâm huyện khoảng 10km nằm ở phía Tây Bắc của huyện Trà Lĩnh.
Trong những năm qua cùng với sự quan tâm lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền tỉnh Cao Bằng; huyện Trà Lĩnh và sự nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền cùng toàn thể nhân dân trong xã nên sản xuất, kinh doanh trên địa bàn xã được duy trì và phát triển, các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất được triển khai đã góp phần tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm. Bộ mặt của xã có nhiều đổi mới, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; các hoạt động văn hoá - xã hội đạt được nhiều thành tích nổi bật; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt. Tuy nhiên, tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở xã Cô Mười có một số mặt tồn tại, hạn chế: tăng trưởng chưa vững chắc, chất lượng và hiệu quả sản xuất nông nghiệp thấp, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp chưa cao; cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội như giao thông, thủy lợi, điện, trường học… tuy đã được Luan van 2 đầu tư xây dựng nhưng vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu phát triển mới. Môi trường đứng trước nguy cơ ô nhiễm, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch.
Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2013 – 2025, định hướng đến năm 2030 và chủ trương của huyện ủy, HĐND, UBND huyện Trà Lĩnh về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện. Ban chỉ đạo nông thôn mới xã Cô Mười đã triển khai nghiên cứu lập đề án thực hiện chương trình nông thôn mới tại xã Cô Mười giai đoạn 2013 - 2025. Để góp phần công sức vào quá trình xây dựng nông thôn mới tại địa phương, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới tại xã Cô Mười, huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng xây dựng phát triển nông thôn và đưa ra một số giải pháp nhằm xây dựng NTM tại xã Cô Mười theo những tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu CNH – HĐH nông thôn, nâng cao đời sống cho cộng đồng trong giai đoạn hội nhập nền kinh tế thế giới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Cô Mười. - Đánh giá được thực trạng xây dựng nông thôn mới ở xã Cô Mười thời gian qua. - Phân tích thuận lợi, khó khăn, cơ hội, thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Cô Mười.
- Đề xuất định hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Thông qua quá trình thực hiện đề tài giúp cho tôi có điều kiện củng cố và áp dụng những kiến thức lý thuyết vào trong thực tiễn đồng thời bổ Luan van 3 sung những kiến thức còn thiếu cho bản thân. - Rèn luyện kĩ năng thu thập thông tin và xử lý số liệu, viết báo cáo.
Ý nghĩa đối với thực tiễn - Giúp hiểu thêm tình hình xây dựng nông thôn mới và tình hình kinh tế xã hội tại địa phương. - Nhận thức được những gì làm được và chưa làm được khi đưa ra những giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã, để có hướng đi đúng đắn. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Khái niệm về nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường’’. Quyết định số 800/QĐ-TTg đưa ra mục tiêu chung về xây dựng mô hình nông thôn mới: “Xây dựng nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. - Khái niệm nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống. Hiện nay, có thể khái quát ngắn gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; (3) đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; (4) bản sác văn hóa và dân tộc ngày càng được giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.
Luan van 5 - Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông là cuộc các mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hôi, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.
Quyết định số 491/QĐ-TTg và Quyết định 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ: “Xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới”. Tiêu chí về xây dựng nông thôn mới Căn cứ Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. Căn cứ Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ NN và PTNT về việc Hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. Căn cứ vào Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 của Thủ tướng chính phủ về việc sửa đổi một số tiêu chí của bộ tiêu chí của bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
* Các nhóm tiêu chí xây dựng NTM gồm 5 nhóm tiêu chí: - Nhóm I: Quy hoạch (có 01 tiêu chí): Quy hoạch và thực hiện quy hoạch - Nhóm II: Hạ tầng kinh tế - xã hội (có 08 tiêu chí): Giao thông, thủy lợi, điện, trường hoc, cơ sở vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, nhà ở dân cư. - Nhóm III: Kinh tế và tổ chức sản xuất (có 04 tiêu chí): Thu nhập, hộ Luan van 6 nghèo, tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên, hình thức tổ chức sản suất. - Nhóm IV: Văn hóa - xã hội - môi trường (có 04 tiêu chí): Giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường. - Nhóm V: Hệ thống chính trị (có 02 tiêu chí): Hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh, an ninh trật tự xã hội.
Những đặc trưng xây dựng nông thôn mới Nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 bao gồm các đặc trưng sau: Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; Dân trì được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; An ninh tốt, quản lý dân chủ; Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao. Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới Các nội dung, hoạt động của Chương trình xây dựng nông thôn mới phải hýớng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư đại phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn ở cấp xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện. Kế thừa và lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ các mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn.
Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng nông thôn mới đã được cấp có thẩm Luan van 7 quyền phê duyệt.