phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Chƣơng 2. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh Chƣơng 4.
Giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh đến năm 2020. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM VÀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Giải quyết việc làm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nhiều quốc gia, đƣợc Đảng và Nhà nƣớc ta quan tâm và cũng là đề tài đƣợc nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Có một số công trình tiêu biểu về lĩnh vực này nhƣ sau: 1.
Các luận án, luận văn sau đại học - “Những giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn Hà Tĩnh” (2003), luận án Tiến sĩ kinh tế của Thái Ngọc Tịnh, Trƣờng Đại học Nông Nghiệp I Hà Nội. Trong luận án tác giả đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về giải quyết việc làm, thực trạng giải quyết việc làm ở nông thôn Hà Tĩnh đồng thời đƣa ra những giải pháp phù hợp nhằm giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở Hà Tĩnh. - “Tác động của đô thị hóa đối với lao động việc làm ở nông thôn ngoại thành Hà Nội” (2012), luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hải Vân, trong đó tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn tác động của quá trình đô thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn nói chung, phân tích và đánh giá thực trạng tác động của đô thị hóa tới lao động, việc làm nông thôn ngoại thành Hà Nội và các giải pháp cơ bản cho vấn đề này. - “Quản lý Nhà nƣớc về giải quyết việc làm ở Hà Nội” (1995), luận án phó tiến sĩ của tác giả Trần Văn Tuấn.
Tác giả đã nghiên cứu về lý luận và chính sách giải quyết việc làm trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trƣờng; 5 thực trạng nguồn lao động, tình hình và kinh nghiệm bƣớc đầu về giải quyết việc làm ở Hà Nội. - “Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Hòa Vang thành phố Đà Nẵng” (2012), luận văn Thạc sĩ kinh tế của Hoàng Tú Anh, trƣờng Đại học Đà Nẵng. Trong luận văn tác giả đã hệ thống hóa các khái niệm về việc làm, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, đồng thời đƣa ra các chỉ tiêu nhằm đánh giá vấn đề giải quyết việc làm có hiệu quả và đề xuất một số giải pháp chủ yếu cho vấn đề này. - “Nguyễn Thị Kim Hồng, 2013.
Nghiên cứu một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội. Luận văn Thạc sĩ, trƣờng Đại học Nông nghiệp Hà Nội”. Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về vấn đề việc làm và đƣa ra những kinh nghiệm giải quyết việc làm của một số nƣớc trên thế giới cũng nhƣ một vài địa phƣơng ở Việt Nam. Ƣu điểm của luận văn là tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu thực tế bằng phƣơng pháp điều tra, phỏng vấn tại 3 xã trên địa bàn huyện, để từ đó đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn một cách phù hợp nhất đối với địa phƣơng.
- “Giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ngoại thành Hà Nội giai đoạn 2009-2015”, luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Hải, trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội tháng 9/2009. Tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu về giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ngoại thành Hà Nội, trên cơ sở đó tác giả đã đƣa ra những dự báo về xu thế phát triển, đô thị hóa, dân số và lao động khu vực nông thôn ngoại thành Hà Nội đến năm 2015. Tác giả dự báo xu thế đô thị hóa của Hà Nội là quá trình đô thị hóa theo chiều rộng, trong những năm tới tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh ở khu vực nông thôn, vì vậy luận văn đã đƣa ra những giải pháp giải quyết việc làm cụ thể, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của khu vực ngoại thành Hà Nội. 6 - “Giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình - Thực trạng và giải pháp” (2008), luận văn Thạc sĩ của Bùi Xuân An, Học viện Hành chính Quốc gia Hà Nội.
Tác giả đã nghiên cứu thực trạng giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình, đồng thời đƣa ra những phƣơng hƣớng cơ bản và những giải pháp chủ yếu để giải quyết việc làm ở tỉnh Thái Bình. Một số giải pháp chủ yếu đƣợc tác giả đƣa ra nhằm giải quyết việc làm nhƣ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trên cơ sở đó tạo ra nhiều việc làm cho ngƣời lao động, xây dựng và phát triển kinh tế mũi nhọn gắn với giải quyết việc làm cho ngƣời lao động. Các công trình trên đã quan tâm đến vấn đề việc làm cho lao động nói chung và lao động nông thôn nói riêng, coi đó là một vấn đề có tính toàn cầu; đã đƣa ra cách tiếp cận về chính sách việc làm, hệ thống hoá những khái niệm lao động, việc làm, thu nhập; đánh giá thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam nói chung; đề xuất quan điểm và phƣơng hƣớng giải quyết vấn đề việc làm và khuyến nghị, định hƣớng một số chính sách cụ thể về việc làm trong quá trình CNH, HĐH đất nƣớc. Về sách, báo và tạp chí Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính chuyên khảo, cũng đã có nhiều cuốn sách hay các bài báo, tạp chí nghiên cứu viết về thực trạng lao động, vấn đề việc làm và giải quyết việc làm của ngƣời dân nông thôn nƣớc ta nhƣ: - “Việc làm ở nông thôn - Thực trạng và giải pháp”.
Tác giả Chu Tiến Quang đã nghiên cứu về vấn đề việc làm ở nông thôn, Nhà xuất bản nông nghiệp 2001 đã đƣa ra một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn nhƣ: thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thực hiện chăn nuôi theo hƣớng sản xuất hàng hóa, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, hỗ trợ 7 vốn tạo việc làm thông qua các hiệp hội nông dân, hội phụ nữ…Những giải pháp trên góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển kinh tế. - “Về chính sách giải quyết việc làm ở Việt Nam” của các tác giả Nguyễn Hữu Dũng, Trần Hữu Trung, NXB Chính trị Quốc gia, 1997. Các tác giả đã phân tích vị trí vai trò của chính sách việc làm trong hệ thống chính sách xã hội ở Việt Nam đồng thời đƣa ra các khái niệm về lao động, thị trƣờng lao động, việc làm, thực trạng vấn đề việc làm ở Việt Nam và phƣơng hƣớng giải quyết; khuyến nghị, định hƣớng một số chính sách cụ thể về việc làm, mô hình tổng quát về chƣơng trình quốc gia xúc tiến việc làm. - Cuốn sách do tác giả Trần Thị Minh Ngọc (Chủ biên, 2010) về “Việc làm của nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa vùng đồng bằng sông Hồng đến 2010”, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Trong cuốn sách này, các tác giả đã phân tích thực trạng việc làm của nông dân đồng bằng sông Hồng dƣới tác động của CNH, HĐH giai đoạn 2000-2007, trong đó có vấn đề việc làm của nông dân bị thu hồi đất; đề xuất một số giải pháp tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông dân vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2020. - Tạp chí Cộng sản số 24 (144) năm 2007, Bộ trƣởng Bộ Kế hoạch đầu tƣ Võ Hồng Phúc nói về “Lao động và giải quyết việc làm ở nƣớc ta hiện nay”, trong đó đã đƣa ra một số giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề lao động, việc làm ở nƣớc ta hiện nay nhƣ: nâng cao chất lƣợng nguồn lao động thông qua công tác đào tạo và dạy nghề, hoàn thiện và phát triển hệ thống giao dịch thị trƣờng lao động, huy động nguồn lực để phát triển mạnh các vùng, ngành, lĩnh vực có khả năng thu hút nhiều lao động, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, kinh tế trang trại, hợp tác xã, đặc biệt coi trọng phát triển kinh tế dịch vụ, công nghiệp chế biến nông sản, khôi phục và phát triển làng nghề tiểu thủ công mỹ nghệ, chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao 8 động thông qua các chính sách trợ giúp, tín dụng tạo điều kiện cho ngƣời lao động phát triển kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập. - “Giải quyết vấn đề lao động và việc làm trong quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá nông thôn” của Nguyễn Hữu Dũng, đăng trên tạp chí Lao động - Xã hội, số 247, năm 2004, đã đề cập đến quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và vấn đề giải quyết lao động, việc làm trƣớc những thách thức do quá trình này gây ra. Các công trình nêu trên với những cách tiếp cận khác nhau nhƣng nhìn chung đều đề cập ở những mức độ khác nhau tới thực trạng việc làm, thu nhập và đời sống của ngƣời lao động nông thôn, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết việc làm cho lực lƣợng lao động này.
Nhƣng cho tới nay chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên biệt, đầy đủ, cụ thể về vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh. Tuy nhiên, các công trình khoa học trên sẽ là nguồn tài liệu khoa học quý giá để tác giả tham khảo và tiếp thu trong quá trình viết luận văn này. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là tiếp tục làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản của vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Đông Anh, đƣa ra những giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện một cách hiệu quả công tác giải quyết việc làm cho lao động nông thôn của huyện Đông Anh trong những năm tới.
Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về lao động Bất kỳ một xã hội nào muốn tồn tại và phát triển phải không ngừng sản xuất, điều đó có nghĩa là không thể thiếu lao động.