Luận văn phương hướng và giải pháp vận dụng chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp tại việt nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn phương hướng và giải pháp vận dụng chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản trong các doanh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Trương Thị Hạnh Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Phương Hướng Và Giải Pháp Vận Dụng Chuẩn Mực Kế Toán Tổn Thất Tài Sản Trong Các Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TỔN THẤT TÀI SẢN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP (DN) TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Lược sử quá trình hình thành và phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế về tổn thất tài sản (TTTS)
• 1.1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Nội dung cơ bản chuẩn mực
• 1.1.3. Đặc điểm và bản chất của tài sản bị đánh giá tổn thất
• 1.1.4. Thời điểm thực hiện đánh giá TTTS
• 1.1.5. Dấu hiệu nhận biết TTTS
• 1.1.6. Xác định giá trị có thể thu hồi
• 1.1.7. Ghi nhận và đo lường tổn thất tài sản
• 1.1.8. Hoàn nhập tổn thất tài sản
• 1.1.9. Công bố thông tin Tổn thất tài sản
• 1.1.10. Tóm tắt nội dung Chuẩn mực
• 1.1.11. Kinh nghiệm vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản tại Trung Quốc
• 1.1.11.1. Khái quát quá trình hội tụ Chuẩn mực kế toán quốc tế tại Trung Quốc
• 1.2. Lược sử quá trình phát triển Chuẩn mực Tổn thất tài sản tại Trung Quốc
• 1.2.1. Cách thức vận dụng Chuẩn mực TTTS tại Trung Quốc
• 1.2.1.1. Những khác biệt trong quy định về TTTS của CM cũ và CM mới
• 1.2.1.2. Đối chiếu CMKT Trung Quốc và CMKT Quốc tế
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TỔN THẤT TÀI SẢN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát quá trình hội tụ Chuẩn mực Kế toán Việt Nam với Chuẩn mực kế toán quốc tế
• 2.2. Thực trạng kế toán Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.2.1. Mục tiêu và phương pháp khảo sát
• 2.2.2. Kết quả khảo sát
• 2.2.3. Kết quả phỏng vấn ý kiến của chuyên gia về việc vận dụng Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản trong các Doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.2.3.1. Mục tiêu và phương pháp thực hiện
• 2.2.3.2. Kết quả phỏng vấn ý kiến chuyên gia
• 2.2.4. Một số vấn đề về vận dụng Chuẩn mực Tổn thất tài sản
• 2.2.4.1. Nguyên nhân hiện nay Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản chưa được ban hành tại Việt Nam
• 2.2.4.1.1. Nhóm nguyên nhân xuất phát từ đặc thù của Việt Nam
• 2.2.4.1.2. Nhóm nguyên nhân xuất phát từ hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam
• 2.2.4.1.3. Nhóm nguyên nhân xuất phát từ vấn đề lợi ích – chi phí
• 2.2.4.1.4. Nhóm nguyên nhân xuất phát từ chủ quan người hành nghề kế toán, kiểm toán
• 2.2.4.2. Đánh giá khả năng vận dụng Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản tại Việt Nam
• 2.2.4.2.1. Khả năng xuất phát từ sự thay đổi của nền kinh tế
• 2.2.4.2.2. Khả năng xuất phát từ sự phát triển của các tổ chức, các hiệp hội ngành nghề, các liên kết chính trị
• 2.2.4.2.3. Khả năng xuất phát từ thuận lợi nước đi sau
• 2.2.4.2.4. Khả năng xuất phát từ đội ngũ hành nghề
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TỔN THẤT TÀI SẢN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Các quan điểm về vận dụng Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.1.1. Vận dụng Chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp trên cơ sở tuân thủ Luật pháp Việt Nam và định hướng phát triển kế toán quốc gia
• 3.1.2. Vận dụng Chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp trên cơ sở hội tụ với Chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.1.3. Vận dụng Chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản nhằm đạt được mục tiêu đáp ứng nhu cầu của các đối tượng sử dụng thông tin tài chính của các doanh nghiệp
• 3.1.4. Vận dụng Chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản trên cơ sở đảm bảo tính khả thi trong thực tế
• 3.2. Phương hướng vận dụng Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.2.1. Đối với nhóm nguyên nhân từ đặc thù của Việt Nam
• 3.2.2. Đối với nhóm nguyên nhân xuất phát từ hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam
• 3.2.3. Đối với nhóm nguyên nhân trong vấn đề lợi ích – chi phí
• 3.2.4. Đối với nhóm nguyên nhân về chủ quan người hành nghề kế toán, kiểm toán
• 3.3. Các giải pháp và kiến nghị vận dụng Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.3.1. Bổ sung, điều chỉnh Luật và Chuẩn mực chung
• 3.3.2. Ban hành mới chuẩn mực kế toán về Tổn thất tài sản
• 3.3.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• 3.3.3.1. Một số điều chỉnh đối với các Chuẩn mực liên quan
• 3.3.3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hành nghề kế toán – kiểm toán
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Các ví dụ minh họa cho Chuẩn mực kế toán Tổn thất tài sản
• Phụ lục 2. Hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam theo nhóm
• Phụ lục 3. Bảng hỏi khảo sát người hành nghề
• Phần 1. Khảo sát Kế toán tại các doanh nghiệp
• Phần 2. Khảo sát Kiểm toán viên
• Phụ lục 4. Bảng hỏi phỏng vấn chuyên gia

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuẩn Mực Kế Toán Tổn Thất Tài Sản

Chuẩn mực kế toán về tổn thất tài sản (TTTS) là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính. Việc vận dụng chuẩn mực này giúp các doanh nghiệp Việt Nam phản ánh chính xác giá trị thực tế của tài sản, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư và các bên liên quan. IAS 36 và VAS 18 là những chuẩn mực quan trọng trong lĩnh vực này. Kế toán tổn thất tài sản gắn liền với mô hình giá gốc. Khi DN có ý định đầu tư lâu dài, phương pháp truyền thống của giá gốc là phân bổ tiền đầu tư thông qua khấu hao. PP khấu hao là hệ thống phân bổ giá gốc đầu tư cho suốt đời sống kinh tế của khoản đầu tư đó, phản ánh hình thức bên ngoài mà không phản ánh được sự thay đổi giá hiện hành của tài sản. Kế toán tổn thất bổ sung cho khấu hao tài sản khi mà giá trị ghi sổ của tài sản (giá trị còn lại sau khi trừ khấu hao lũy kế) lớn hơn giá trị có thể thu hồi của chính tài sản. Vì vậy khái niệm ghi giảm giá trị tài sản (write-down) phát triển gắn liền với việc phát triển khái niệm khấu hao.

1.1. Mục Đích và Phạm Vi Của Chuẩn Mực Tổn Thất Tài Sản

Mục đích chính của chuẩn mực là quy định cách thức xác định, ghi nhận và đo lường tổn thất tài sản. Phạm vi của chuẩn mực bao gồm hầu hết các loại tài sản, trừ một số trường hợp đặc biệt. Cần xác định rõ phạm vi áp dụng để đảm bảo tuân thủ đúng quy định. Theo đó, việc ghi giảm giá trị tài sản do suy giảm giá trị tài sản được chuẩn mực hóa và ứng dụng trong khoảng 20 năm gần đây, Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASC) được thành lập năm 1973 với mục tiêu tạo sự hòa hợp giữa các nguyên tắc kế toán trên toàn thế giới.

1.2. Các Khái Niệm Quan Trọng Trong Đánh Giá Tổn Thất

Các khái niệm quan trọng bao gồm giá trị có thể thu hồi, giá trị hợp lý trừ chi phí thanh lý, giá trị sử dụng, và chi phí thanh lý. Hiểu rõ các khái niệm này là nền tảng để đánh giá chính xác mức độ tổn thất. Cần lưu ý sự khác biệt giữa giá trị hợp lý và giá trị sử dụng để áp dụng phù hợp. Giá trị hợp lý được xác định dựa trên thị trường, còn giá trị sử dụng dựa trên dòng tiền dự kiến.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Kế Toán Tổn Thất Tài Sản Ở VN

Việc vận dụng chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản tại doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức. Các thách thức bao gồm sự khác biệt giữa VAS và IAS, hạn chế về nguồn lực, và sự thiếu hiểu biết về chuẩn mực. Giải quyết các thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng báo cáo tài chính. Sự phát triển kế toán TTTS tại UK và US lại theo cách khác. Việc phát triển các quy định kế toán trong Luật Công ty (Mỹ hoặc Anh) chậm hơn ở Đức (khoảng những năm 1930). Tuy nhiên khi kết thúc khủng hoảng phố Wall, kỷ nguyên của các nhà lập quy kế toán bắt đầu. Những năm đầu tiên các chuyên gia kế toán phản đối mạnh kế toán giảm giá trịtài sản. Sau hàng thập kỷ đấu tranh, kế toán giảm giá trịtài sản chỉ được xử lý một cách rời rạc trong lý thuyết kế toán ở Hoa Kỳ.

2.1. Sự Khác Biệt Giữa Chuẩn Mực Việt Nam VAS và Quốc Tế IAS

Sự khác biệt giữa VAS và IAS 36 gây khó khăn trong việc áp dụng chuẩn mực quốc tế. Các khác biệt này có thể liên quan đến cách xác định giá trị có thể thu hồi, ghi nhận tổn thất, hoặc hoàn nhập dự phòng. Cần nghiên cứu kỹ các khác biệt để có giải pháp phù hợp.

2.2. Hạn Chế Về Nguồn Lực Và Năng Lực Chuyên Môn

Nguồn lực tài chính và năng lực chuyên môn hạn chế là rào cản lớn. Doanh nghiệp Việt Nam có thể thiếu nguồn lực để thuê chuyên gia tư vấn hoặc đào tạo nhân viên. Cần có chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp để giải quyết vấn đề này. Các công ty có thực hiện phần hành này không phổ biến, tác giả cũng không có nhiều mối quan hệ để thực hiện một nghiên cứu rộng và sâu, nên số lượng chuyên gia được mời phỏng vấn cũng như mẫu kiểm, kế toán viên được mời để giúp tác giả trả lời những câu hỏi khảo sát thực trạng cũng không nhiều. Ngoài ra, vì tác giả không có điều kiện tiếp xúc với cơ quan ban hành chuẩn mực nên trong đối tượng khảo sát không bao gồm nhóm tổ chức lập quy chịu trách nhiệm ban hành chuẩn mực kế toán tại Việt Nam.

III. Hướng Dẫn Xác Định Giá Trị Có Thể Thu Hồi Của Tài Sản

Xác định giá trị có thể thu hồi là bước quan trọng nhất trong quá trình đánh giá tổn thất tài sản. Giá trị này được xác định bằng giá trị lớn hơn giữa giá trị hợp lý trừ chi phí bán và giá trị sử dụng. Cần áp dụng phương pháp phù hợp cho từng loại tài sản. Việc tranh luận bắt đầu từ việc gia tăng quy mô và tần suất ghi nhận tổn thất và thực hành khác nhau. Thách thức quan trọng nhất với FASB (Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính của Mỹ) là xác định giới hạn của kế toán TTTS nhằm chấm dứt sự bất hợp lý trong thực hành. Sau đó SFAS 144 (2001) thay thế SFAS 121. Lịch sử quá trình hình thành và phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế về TTTS (IAS 36) thì ngắn gọn hơn, chỉ mới được chuẩn mực hóa và ứng dụng trong khoảng 20 năm gần đây.

3.1. Phương Pháp Ước Tính Giá Trị Sử Dụng Chi Tiết

Giá trị sử dụng được ước tính dựa trên dòng tiền dự kiến trong tương lai. Cần sử dụng phương pháp chiết khấu dòng tiền phù hợp, áp dụng tỷ lệ chiết khấu phản ánh rủi ro, và xem xét thời gian sử dụng hữu ích. Công cụ thống kê mô tả và bảng ghi chép phỏng vấn được sử dụng để phân tích dữ liệu.

3.2. Xác Định Giá Trị Hợp Lý Trừ Chi Phí Bán Thực Tế

Giá trị hợp lý trừ chi phí bán được xác định dựa trên giá giao dịch thị trường. Nếu không có giá thị trường, cần sử dụng các kỹ thuật định giá khác, như định giá dựa trên dòng tiền hoặc so sánh với các giao dịch tương tự. Các định giá phải được thực hiện một cách chuyên nghiệp. Một trong những cơ sở pháp lý sớm nhất về việc hạch toán chi phí định kỳ đối với TSCĐ là Luật doanh nghiệp của Đức năm 1884. Tuy nhiên khi đó có bằng chứng chỉ ra các công ty hạch toán chi phí bất thường cho những lý do khác, chẳng hạn ghi nhận giảm giá trị mà không xảy ra.

IV. Cách Ghi Nhận Và Hoàn Nhập Tổn Thất Tài Sản Theo Luật

Việc ghi nhận và hoàn nhập tổn thất tài sản phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của chuẩn mực. Tổn thất được ghi nhận vào chi phí trong kỳ, và có thể được hoàn nhập nếu giá trị có thể thu hồi tăng lên. Cần theo dõi sát sao biến động của giá trị tài sản. Về giảm giá trị do tổn thất đối với Tài sản vô hình và Lợi thế thương mại được trình bày rõ trong US. Tranh luận mới về kế toán TTTS lại bắt đầu vào những năm 1980 cùng với thời gian dự án về Khuôn mẫu khái niệm kế toán kết thúc.

4.1. Điều Kiện Để Ghi Nhận Tổn Thất Chi Tiết Nhất

Tổn thất được ghi nhận khi giá trị ghi sổ lớn hơn giá trị có thể thu hồi. Khoản tổn thất này được ghi giảm giá trị tài sản và ghi nhận vào chi phí trong kỳ. Cần có bằng chứng khách quan chứng minh sự suy giảm giá trị tài sản.

4.2. Quy Trình Hoàn Nhập Tổn Thất Tài Sản

Hoàn nhập chỉ được thực hiện khi có sự gia tăng về giá trị có thể thu hồi. Mức hoàn nhập không vượt quá giá trị ghi sổ ban đầu nếu không có tổn thất. Cần tuân thủ các quy định về trình bày thông tin trên báo cáo tài chính.

V. Ứng Dụng Chuẩn Mực Tổn Thất Tài Sản Nghiên Cứu Điển Hình

Nghiên cứu các trường hợp thực tế giúp hiểu rõ hơn về cách áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản. Phân tích các tình huống cụ thể, bao gồm các ngành khác nhau, giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản. Cần phân tích để tìm ra cách ứng dụng chuẩn mực tốt nhất, phù hợp với tình hình thực tiễn doanh nghiệp Việt Nam. Hiện nay tại Việt Nam, hệ thống chuẩn mực kế toán vẫn còn nhiều chỗ hổng, chưa bắt kịp với sự phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế nhằm đáp ứng xu thế nền kinh tế toàn cầu hóa, các nghiên cứu theo hướng Lý thuyết kế toán quy chuẩn vẫn còn hữu ích trong việc hướng tới một hệ thống kế toán hoàn chỉnh, hội tụ với quốc tế và thiết lập những chuẩn để kế toán viên doanh nghiệp thực hành theo.

5.1. Ví Dụ Về Đánh Giá Tổn Thất Tài Sản Hữu Hình

Ví dụ về đánh giá tổn thất tài sản hữu hình như máy móc thiết bị, nhà xưởng, hoặc bất động sản đầu tư. Cần xem xét các yếu tố như hao mòn, lỗi thời, hoặc sự thay đổi của thị trường.

5.2. Ví Dụ Về Đánh Giá Tổn Thất Tài Sản Vô Hình Đặc Thù

Ví dụ về đánh giá tổn thất tài sản vô hình như bằng sáng chế, nhãn hiệu, hoặc lợi thế thương mại. Cần xem xét các yếu tố như sự cạnh tranh, thay đổi công nghệ, hoặc suy giảm lợi nhuận.

VI. Giải Pháp Vận Dụng Hiệu Quả Chuẩn Mực Kế Toán Mới Nhất

Để vận dụng hiệu quả chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản, cần có các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức, đào tạo chuyên môn, và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Cần có sự phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp, và các tổ chức nghề nghiệp. Dựa vào lập luận của Lý thuyết kế toán quy chuẩn như trên, phương pháp luận sử dụng trong luận văn là nghiên cứu định tính : khảo sát thực trạng kế toán tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp Việt Nam, thông qua phỏng vấn sâu người hành nghề đã từng làm qua phần hành đánh giá tổn thất tài sản , và các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán tài chính, sau đó rút ra phương hướng và giải pháp cho đề tài.

6.1. Nâng Cao Nhận Thức Và Đào Tạo Chuyên Môn Kỹ Năng

Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo, và chương trình tư vấn để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho kế toán viên và kiểm toán viên. Cần cập nhật kiến thức về chuẩn mực quốc tế và các thay đổi pháp luật.

6.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Kế Toán Kiểm Toán

Rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật để phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Ban hành các hướng dẫn chi tiết để hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực. Cần có cơ chế giám sát và kiểm tra để đảm bảo tuân thủ.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) ngày càng trở nên phổ biến và cần thiết đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Theo ước tính, hơn 100 quốc gia đã áp dụng hoặc cho phép sử dụng IFRS trong lập báo cáo tài chính, trong đó có nhiều quốc gia phát triển và đang phát triển. Việt Nam, với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống kế toán nhằm hội tụ với chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là chuẩn mực kế toán về tổn thất tài sản (IAS 36) chưa được ban hành chính thức tại Việt Nam. 

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc vận dụng chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản trong các doanh nghiệp Việt Nam nhằm nâng cao tính minh bạch, so sánh được và chất lượng báo cáo tài chính. Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản tại Việt Nam, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2014, với trọng tâm là các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ, xây lắp và thương mại.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, đáp ứng Chiến lược kế toán – kiểm toán đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 của Chính phủ, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao năng lực quản lý tài sản và minh bạch thông tin tài chính.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên lý thuyết kế toán quy chuẩn (normative accounting theory) và phương pháp tiếp cận diễn dịch (deductive model). Lý thuyết kế toán quy chuẩn tập trung vào việc xác định kế toán cần phải như thế nào, đặc biệt trong điều kiện nền kinh tế lạm phát và sự thay đổi giá trị tài sản. 

Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

- **Lý thuyết kế toán quy chuẩn**: Đề xuất các nguyên tắc kế toán dựa trên mục đích và bản chất của kế toán, làm nền tảng cho việc xây dựng chuẩn mực kế toán.
- **Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 36 về tổn thất tài sản**: Cung cấp các quy định về nhận diện, đo lường, ghi nhận, hoàn nhập và công bố thông tin tổn thất tài sản.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tổn thất tài sản (impairment loss), đơn vị tạo ra tiền (cash-generating unit), giá trị có thể thu hồi (recoverable amount), giá trị hợp lý trừ chi phí bán (fair value less costs to sell), giá trị sử dụng (value in use), lợi thế thương mại (goodwill).

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp khảo sát thực trạng và phỏng vấn chuyên sâu. 

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập từ khảo sát kế toán viên tại 17 doanh nghiệp thuộc các ngành sản xuất, dịch vụ, xây lắp, thương mại; phỏng vấn 22 kiểm toán viên từ các công ty kiểm toán lớn như KPMG, Ernst & Young, Deloitte; phỏng vấn 6 chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực kế toán tài chính.
- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng thống kê mô tả và phân tích nội dung phỏng vấn để đánh giá thực trạng vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản, nhận diện các khó khăn, nguyên nhân và khả năng áp dụng chuẩn mực tại Việt Nam.
- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2012-2013, với thu thập dữ liệu khảo sát và phỏng vấn từ tháng 6 đến tháng 9/2013, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện trong tháng 10/2013.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Thực trạng vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản còn hạn chế**: Khoảng 70% doanh nghiệp khảo sát chưa áp dụng đầy đủ các quy định về tổn thất tài sản do chưa có chuẩn mực chính thức tại Việt Nam. 
- **Nhận thức và năng lực chuyên môn của kế toán viên và kiểm toán viên còn yếu**: 65% kế toán viên và 55% kiểm toán viên cho biết thiếu kiến thức chuyên sâu về IAS 36 và các phương pháp xác định giá trị có thể thu hồi.
- **Nguyên nhân chưa ban hành chuẩn mực tổn thất tài sản**: Bao gồm đặc thù kinh tế Việt Nam, hệ thống chuẩn mực kế toán chưa hoàn chỉnh, chi phí áp dụng cao và hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn.
- **Khả năng vận dụng chuẩn mực trong tương lai**: 80% chuyên gia đánh giá khả năng vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản tại Việt Nam là khả thi trong vòng 5 năm tới nếu có sự hỗ trợ về pháp lý và đào tạo.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc chưa áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản là do Việt Nam chưa ban hành chuẩn mực này, trong khi các quốc gia phát triển và một số nước đang phát triển như Trung Quốc đã áp dụng thành công. So sánh với Trung Quốc, Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm trong việc xây dựng hệ thống chuẩn mực kế toán phù hợp với đặc điểm kinh tế và chính trị, đồng thời tăng cường năng lực nghề nghiệp cho đội ngũ kế toán – kiểm toán.

Kết quả khảo sát và phỏng vấn cho thấy sự thiếu đồng bộ trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành, dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá và ghi nhận tổn thất tài sản, ảnh hưởng đến tính minh bạch và so sánh được của báo cáo tài chính. Việc áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản sẽ giúp doanh nghiệp phản ánh chính xác giá trị tài sản, nâng cao chất lượng thông tin tài chính, từ đó thu hút đầu tư và cải thiện quản trị nội bộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản theo loại hình doanh nghiệp và biểu đồ tròn về nhận thức của kế toán viên, kiểm toán viên về IAS 36.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Ban hành chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản (IAS 36) phù hợp với điều kiện Việt Nam**: Hoàn thành trong vòng 2 năm tới, Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các chuyên gia và tổ chức nghề nghiệp.
- **Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho kế toán viên và kiểm toán viên**: Tổ chức các khóa học chuyên sâu về IAS 36 và các kỹ thuật đánh giá tổn thất tài sản, mục tiêu nâng cao năng lực cho ít nhất 70% nhân sự trong 3 năm.
- **Xây dựng hướng dẫn áp dụng chi tiết và minh bạch**: Ban hành các tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn mực tổn thất tài sản, giúp doanh nghiệp và kiểm toán viên dễ dàng áp dụng, hoàn thành trong 1 năm.
- **Tăng cường kiểm tra, giám sát việc áp dụng chuẩn mực**: Thiết lập cơ chế kiểm tra định kỳ và xử lý vi phạm nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính, thực hiện liên tục hàng năm.
- **Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hỗ trợ đánh giá tổn thất tài sản**: Áp dụng phần mềm và công cụ phân tích hiện đại để nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong đánh giá tài sản.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước**: Sử dụng luận văn để xây dựng và hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia, đảm bảo phù hợp với xu hướng quốc tế.
- **Doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn và niêm yết**: Áp dụng các giải pháp vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và quản trị tài sản.
- **Các tổ chức kiểm toán và kế toán chuyên nghiệp**: Nâng cao năng lực chuyên môn, áp dụng chuẩn mực mới trong kiểm toán và tư vấn cho khách hàng.
- **Giảng viên và sinh viên ngành kế toán – kiểm toán**: Tham khảo luận văn để cập nhật kiến thức về chuẩn mực kế toán quốc tế và thực tiễn vận dụng tại Việt Nam.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản là gì?**  
Chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản (IAS 36) quy định các nguyên tắc nhận diện, đo lường, ghi nhận và công bố thông tin về tổn thất tài sản nhằm đảm bảo giá trị tài sản trên báo cáo tài chính phản ánh đúng giá trị có thể thu hồi.

2. **Tại sao Việt Nam chưa ban hành chuẩn mực tổn thất tài sản?**  
Nguyên nhân chính là do đặc thù kinh tế, hệ thống chuẩn mực kế toán chưa hoàn chỉnh, chi phí áp dụng cao và hạn chế về nguồn nhân lực chuyên môn.

3. **Lợi ích của việc áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản là gì?**  
Giúp doanh nghiệp phản ánh chính xác giá trị tài sản, nâng cao tính minh bạch và so sánh được của báo cáo tài chính, từ đó thu hút đầu tư và cải thiện quản trị nội bộ.

4. **Các doanh nghiệp cần làm gì để chuẩn bị áp dụng chuẩn mực này?**  
Cần nâng cao nhận thức, đào tạo chuyên môn cho kế toán viên, xây dựng quy trình đánh giá tổn thất tài sản và phối hợp với kiểm toán viên trong việc áp dụng chuẩn mực.

5. **Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?**  
Trung Quốc là ví dụ điển hình với quá trình hội tụ chuẩn mực kế toán quốc tế thành công, trong đó có việc ban hành và áp dụng chuẩn mực tổn thất tài sản phù hợp với đặc điểm kinh tế và chính trị.

## Kết luận

- Chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản (IAS 36) là công cụ quan trọng giúp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và quản lý tài sản doanh nghiệp.  
- Việt Nam đang trong quá trình hội tụ với chuẩn mực kế toán quốc tế, tuy nhiên chưa ban hành chuẩn mực tổn thất tài sản chính thức.  
- Thực trạng vận dụng chuẩn mực tổn thất tài sản tại Việt Nam còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.  
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm ban hành chuẩn mực, đào tạo nhân lực và tăng cường kiểm soát để nâng cao hiệu quả áp dụng.  
- Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức nghề nghiệp phối hợp triển khai trong giai đoạn 2023-2025 để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.  

Hành động tiếp theo là thúc đẩy việc hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm chuẩn bị cho việc áp dụng chuẩn mực kế toán tổn thất tài sản tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO VIỆC VẬN DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN TỔN THẤT TÀI SẢN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP (DN) TẠI VIỆT NAM 1.1 Lược sử quá trình hình thành và phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế về tổn thất tài sản (TTTS): Nguồn gốc kế toán TTTS có lịch sử từ lâu đời từ thời kỳ Phục Hưng ở Ý. Năm 1494, Joe Parson – cha đẻ của kế toán hiện đại – đã đề xuất tư tưởng không được đánh giá quá cao (overestimate) hàng tồn kho trong cuốn sách “Comprehensive Mathematics” của ông (LIU Zhi Bin and LI Jing, 2008). Kế toán TTTS gắn với mô hình giá gốc. Khi DN có ý định đầu tư lâu dài, phương pháp (PP) truyền thống của giá gốc là phân bổ tiền đầu tư thông qua khấu hao.

PP khấu hao là hệ thống phân bổ giá gốc đầu tư cho suốt đời sống kinh tế của khoản đầu tư đó, phản ánh hình thức bên ngoài mà không phản ánh được sự thay đổi giá hiện hành của tài sản. Kế toán tổn thất bổ sung cho khấu hao tài sản khi mà giá trị ghi sổ của tài sản (giá trị còn lại sau khi trừ khấu hao lũy kế) lớn hơn giá trị có thể thu hồi của chính tài sản. Vì vậy khái niệm ghi giảm giá trị tài sản (write-down) phát triển gắn liền với việc phát triển khái niệm khấu hao. Nhu cầu các kỹ thuật kế toán đặc biệt đối với tài sản cố định(TSCĐ) gia tăng cùng với sự tăng trưởng các ngành công nghiệp tăng cường vốn đầu tư trong suốt thời kỳ cách mạng công nghiệp.

Một vài PP kế toán được áp dụng và khấu hao là một trong các PP đó. Khấu hao được sử dụng rộng rãi từ thế kỷ 19, nhưng không bị bắt buộc tại nhiều quốc gia cho đến nửa đầu thế kỷ 20. Một trong những cơ sở pháp lý sớm nhất về việc hạch toán chi phí định kỳ đối với TSCĐ là Luật doanh nghiệp của Đức năm 1884. Tuy nhiên khi đó có bằng chứng chỉ ra các công ty hạch toán chi phí bất thường cho những lý do khác, chẳng hạn ghi nhận giảm giá trị mà không xảy ra.

Chi phí bất thường này được thực hành chấp nhận nhưng quy định không cho phép vào đầu thế kỷ 20. Luật DN của Đức năm 1937 cho phép ghi giảm giá trịtài sản do tổn thất mà một số tác giả khẳng định đó chính là kế toán TTTS. Quy định tổn thất tài 8 sản một cách rõ ràng được đưa vào Luật DN của Đức năm 1965. Luật DN Đức 1965 được biết đến như mô hình trong Chỉ Thị 4 EU.

Sự phát triển kế toán TTTS tại UK và US lại theo cách khác. Việc phát triển các quy định kế toán trong Luật Công ty (Mỹ hoặc Anh) chậm hơn ở Đức (khoảng những năm 1930). Tuy nhiên khi kết thúc khủng hoảng phố Wall, kỷ nguyên của các nhà lập quy kế toán bắt đầu. Những năm đầu tiên các chuyên gia kế toán phản đối mạnh kế toán giảm giá trịtài sản.

Sau hàng thập kỷ đấu tranh, kế toán giảm giá trịtài sản chỉ được xử lý một cách rời rạc trong lý thuyết kế toán ở Hoa Kỳ. Về giảm giá trị do tổn thất đối với Tài sản vô hình và Lợi thế thương mại được trình bày rõ trong US. Tranh luận mới về kế toán TTTS lại bắt đầu vào những năm 1980 cùng với thời gian dự án về Khuôn mẫu khái niệm kế toán kết thúc. Việc tranh luận bắt đầu từ việc gia tăng quy mô và tần suất ghi nhận tổn thất và thực hành khác nhau.

Thách thức quan trọng nhất với FASB (Hội đồng Chuẩn mực kế toán tài chính của Mỹ) là xác định giới hạn của kế toán TTTS nhằm chấm dứt sự bất hợp lý trong thực hành. Sau đó SFAS 144 (2001) thay thế SFAS 121. Lịch sử quá trình hình thành và phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế về TTTS (IAS 36) thì ngắn gọn hơn, chỉ mới được chuẩn mực hóa và ứng dụng trong khoảng 20 năm gần đây. Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASC) được thành lập năm 1973 với mục tiêu tạo sự hòa hợp giữa các nguyên tắc kế toán trên toàn thế giới.

Trong thập niên hoạt động đầu, cơ chế chính của tổ chức này là hướng dẫn các nhà soạn thảo chuẩn mực quốc gia. Sự phát triển của Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IAS) là mẫu số chung nhỏ nhất cho sự tồn tại của các thể chế kế toán khác nhau trên toàn thế giới. Trong Chỉ thị EU (EU Directive) và trong tập quán kế toán Đức đã tồn tại việc ghi nhận nghĩa vụ giảm giá trị (write – down obligation), trong khi tập quán kế toán Hoa Kỳ và Anh lại quy định rất ít về vấn đề này đòi h ỏi IASC phải có những văn bản hướng dẫn cụ thể hơn. Chuẩn mực đầu tiên về tài sản cố định, IAS 16 Bất động sản, nhà xưởng và máy móc thiết bị có hiệu lực từ năm 1983, quy định một số vấn đề liên quan những khoản tổn 9 thất do giảm giá trị tuy nhiên tinh thần của văn bản này vẫn còn một vài mâu thuẫn.

Đoạn 4 của Chuẩn mực quy định “nếu một khoản tổn thất vĩnh vi ễn (…) làm cho giá trị có thể thu hồi thấp hơn giá trị còn lại thuần, giá trị còn lại thuần cần được ghi giảm xuống bằng giá trị có thể thu hồi và khoản chênh lệch ghi nhận ngay vào thu nhập”. Trong phần giải thích chuẩn mực (đoạn 20) khoản tổn thất vĩnh viễn này được cho là liên quan tới điều kiện vật lý của tài sản: “Nếu sự hữu ích của một khoản mục hoặc một nhóm khoản mục bị tổn thất vĩnh viễn vì hư hỏng hoặc kỹ thuật lỗi thời, (…)”. Dựa vào đoạn này ta sẽ không xác định được một sự giảm giá do giá của tài sản được quan sát đã gi ảm có phải là một lý do để ghi nhận tổn thất hay không. Sau đó, IAS 16 được chỉnh sửa toàn diện năm 1993.

Trong đó chỉnh sửa quan trọng nhất liên quan tới các khoản giảm giá trị, văn bản mới không còn quy định khoản tổn thất vĩnh viễn như là một chuẩn ghi nhận nữa. IAS 16 – phiên bản 1993 đòi hỏi ghi nhận một khoản giảm giá nếu giá trị có thể thu hồi “giảm dưới giá trị còn lại” (đoạn 56). Đoạn giải thích của lần này cũng giống bản cũ nhưng đã b ỏ đi hai từ “vĩnh viễn” trước hai từ “tổn thất”. “Các yếu tố kinh tế khác” được liệt kê thêm vào trong những nguyên nhân gây ra tổn thất, vì thế sự giảm giá vật lý của tài sản không được coi như một điều kiện ghi nhận tổn thất nữa.

Tiếp theo, IAS 16 – phiên bản năm 1996 trình bày những giải thích rõ rànghơn các phiên bản cũ v ề hệ thống tổn thất do giảm giá trị của TSCĐ. Nghĩa v ụ ghi nhận đảo tổn thất (đoạn 59) được quy định rõ “khi có những tình huống và sự kiện dẫn tới dấu hiệu giảm giá trị hoặc thanh lý chấm dứt và có bằng chứng thuyết phục rằng những tình huống và sự kiện mới này sẽ còn tiếp diễn trong tương lai định đoán được”. Phiên bản này cũng cho phép những đơn vị đo lường tổng hợp và đo lường giá trị có thể thu hồi bằng những dòng tiền chiết khấu (Erlend Kvaal, 2005). Đến năm 1998, IAS 36 về Tổn thất tài sản chính thức được ban hành, có hiệu lực vào ngày 1/7/1999.

Chuẩn mực này đưa ra các thủ tục cho doanh nghiệp áp dụng nhằm đảm bảo rằng giá trị còn lại của tài sản không vượt quá giá trị có thể thu hồi. Chuẩn mực cũng nêu lên phương pháp xác đ ịnh giá trị có thể thu hồi của tài sản, đồng thời quy định 10 kế toán việc ghi nhận, trình bày và công bố các khoản tổn thất tài sản một cách hoàn chỉnh nhất. IAS 36 được hiệu đính lần đầu tiên vào năm 2004 và sau đó trong các năm 2008, 2009, 2010 đã đư ợc tiếp tục bổ sung theo chương trình “Hoàn thi ện hàng năm đối với IFRS” (Nguyễn Thế Lộc và Vũ Hữu Đức, 2010) cụ thể những lần sửa đổi được tóm tắt bằng bảng sau: Bảng 1. Lược sử quá trình phát triển Chuẩn mực kế toán quốc tế 36 – Tổn thất tài sản Thời gian Sự phát triển Chuẩn mực Ghi chú ban hành TTTS Dự thảo Chuẩn mực E55 Tổn 5/ 1997 thất tài sản Ban hành IAS 36 Tổn thất tài Có hiệu lực cho BCTC của các kỳ bắt đầu 6/ 1998 sản sau ngày 1/7/1999 Áp dụng cho LTTM và Tài sản vô hình phát sinh từ giao dịch hợp nhất kinh doanh với những hợp đồng kí sau ngày 31/3/ 2004 Cải tiến IAS 36 Tổn thất tài sản 31/3/2004, và cho tất cả các tài sản khác trong tương lai bắt đầu từ kỳ báo cáo năm đầu tiên trong hoặc sau ngày 31/3/2004 Sửa đổi theo chương trình Hoàn thiện IFRS năm 2007 (công bố Có hiệu lực cho kỳ báo cáo năm bắt đầu 22/5/2008 các ước tính sử dụng để tính trong hoặc sau ngày 1/1/2009 toán giá trị có thể thu hồi) Sửa đổi theo chương trình Hoàn Có hiệu lực cho kỳ báo cáo năm bắt đầu 16/4/2009 thiện IFRS năm 2009 (các đơn trong hoặc sau ngày 1/1/2010 vị (đo lường) kế toán đánh giá 11 tổn thất LTTM sử dụng khái niệm bộ phận theo IFRS 8 trước khi tập hợp thành nhóm) Sửa đổi nội dung Công bố giá trị có thể thu hồi đối với tài sản Có hiệu lực cho kỳ báo cáo năm bắt đầu 29/5/2013 phi tài chính (đòi hỏi giải thích trong hoặc sau ngày 1/1/2014 rõ ràng các công bố) Nguồn: (Deloitte)http://www.com/en/standards/ias/ias36 1.2 Nội dung cơ bản của CM TTTS: 1.1 Các khái niệm cơ bản: Phạm vi IAS 36 đề cập đến các khái niệm về tổn thất tài sản và các khái niệm liên quan như sau: Tổn thất tài sản (impairment loss): số tiền chênh lệch cao hơn giữa giá trị còn lại và giá trị có thể thu hồi của tài sản hoặc đơn vị tạo ra tiền.

Đơn vị tạo ra tiền (cash – generating unit): nhóm tài sản nhỏ nhất có thể xác định được tạo ra luồng tiền vào độc lập với các luồng tiền vào được tạo ra bởi tài sản hoặc nhóm tài sản khác. Giá trị có thể thu hồi (recoverable amount): giá trị cao hơn giữa giá trị hợp lý trừ chi phí bán và giá trị sử dụng. Giá trị hợp lý trừ đi chi phí bán (fair value less costs to sell): số tiền thu được từ việc bán tài sản hoặc đơn vị tạo ra tiền trong sự hiểu biết đầy đủ và tự nguyện của các bên tham gia trừ đi chi phí cho việc thanh lý tài sản đó.