Kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc tập đoàn công nghiệp than khoáng sản việt nam

Tài liệu nghiên cứu tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc tập đoàn công nghiệp than khoáng sản việt, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đặng Thị Huế
• Người hướng dẫn: PGS,TS. Phạm Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế Toán Tài Sản Cố Định Tại Các Doanh Nghiệp Khai Thác Than Thuộc Tập Đoàn Công Nghiệp Than - Khoáng Sản Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH VÀ KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1. Tài sản cố định và vai trò của thông tin kế toán tài sản cố định đối với công tác quản lý
• 1.2. Khái niệm và phân loại tài sản cố định
• 1.3. Vai trò của thông tin kế toán tài sản cố định đối với công tác quản lý
• 1.4. Kế toán tài chính tài sản cố định trong doanh nghiệp
• 1.5. Nguyên tắc và yêu cầu kế toán tài sản cố định trong doanh nghiệp
• 1.6. Kế toán tài sản cố định theo các quan điểm tính giá
• 1.7. Kế toán quản trị tài sản cố định trong doanh nghiệp
• 1.8. Kế toán quản trị với việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin phục vụ ra quyết định đầu tư tài sản cố định
• 1.9. Kế toán quản trị với việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin phục vụ cho quản lý, sử dụng tài sản cố định
• 1.10. Các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định trong doanh nghiệp
• 1.10.1. Các nhân tố bên trong
• 1.10.2. Các nhân tố bên ngoài
• 1.11. Kế toán tài sản cố định tại một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.11.1. Kế toán tài sản cố định tại một số quốc gia trên thế giới
• 1.11.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 1.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về TKV và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.2. Tổng quan về TKV
• 2.3. Đặc điểm cơ cấu tổ chức quản lý và hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.4. Thực trạng kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.5. Thực trạng kế toán tài chính tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.6. Thực trạng kế toán quản trị tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.7. Kết quả phân tích thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.8. Các nhân tố bên trong ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định
• 2.9. Các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định
• 2.10. Đánh giá thực trạng kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 2.10.1. Những kết quả đạt được
• 2.10.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.11. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu phát triển ngành than, các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV và yêu cầu hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 3.1.1. Quan điểm, mục tiêu phát triển ngành than
• 3.1.2. Quan điểm, mục tiêu phát triển các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 3.1.3. Yêu cầu hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 3.2.1. Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định dưới góc độ kế toán tài chính
• 3.2.2. Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định dưới góc độ kế toán quản trị
• 3.2.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• 3.2.3.1. Về phía Bộ Tài chính
• 3.2.3.2. Về phía các tổ chức nghề nghiệp
• 3.2.3.3. Về phía Tập đoàn và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kế Toán Tài Sản Cố Định Ngành Than 60 ký tự

Kế toán tài sản cố định (TSCĐ) đóng vai trò quan trọng trong các doanh nghiệp khai thác than. TSCĐ chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh. Hoạt động khai thác than có những đặc thù riêng, đòi hỏi kế toán TSCĐ phải được thực hiện một cách chính xác và hiệu quả. Việc quản lý và hạch toán đúng đắn TSCĐ ngành than giúp doanh nghiệp xác định giá trị tài sản, tính toán khấu hao, và đưa ra các quyết định đầu tư hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tuân thủ các quy định của chuẩn mực kế toán tài sản cố định và thông tư hướng dẫn kế toán là vô cùng cần thiết. Do đó, nâng cao kế toán tài sản cố định ngành than là một nhiệm vụ cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tài sản cố định ngành than

TSCĐ trong doanh nghiệp khai thác than bao gồm các loại tài sản như máy móc khai thác, thiết bị vận tải, nhà xưởng, và các công trình xây dựng cơ bản. Đặc điểm của các TSCĐ hữu hình ngành than là thường xuyên hoạt động trong môi trường khắc nghiệt, chịu nhiều tác động từ thời tiết và điều kiện khai thác, dẫn đến hao mòn nhanh chóng. Do đó, việc xác định khấu hao và chi phí bảo trì tài sản cố định ngành than là rất quan trọng. Theo tài liệu nghiên cứu, 'Điểm đặc thù trong hoạt động của các DN khai thác than là TSCĐ có tỷ trọng tương đối lớn trong tổng giá trị tài sản của DN. Do đó, kế toán TSCĐ được xem là một bộ phận quan trọng trong hệ thống kế toán trong các DN.'

1.2. Vai trò của kế toán TSCĐ trong quản lý doanh nghiệp than

Kế toán TSCĐ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và ra quyết định trong doanh nghiệp than. Thông tin này giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản cố định trong khai thác than, lập kế hoạch đầu tư, và kiểm soát chi phí. Bên cạnh đó, thông tin từ kế toán TSCĐ còn được sử dụng để lập báo cáo tài chính, phục vụ cho việc đánh giá hoạt động kinh doanh và thu hút vốn đầu tư. Đồng thời, góp phần vào việc thực hiện kế toán quản trị tài sản cố định một cách hiệu quả.

II. Các Vấn Đề Tồn Tại Trong Kế Toán TSCĐ tại Doanh Nghiệp Than

Mặc dù có vai trò quan trọng, kế toán TSCĐ tại doanh nghiệp than vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Việc xác định nguyên giá TSCĐ, tính khấu hao, và hạch toán chi phí bảo trì, sửa chữa đôi khi chưa chính xác. Sự khác biệt trong quy trình kế toán TSCĐ tại doanh nghiệp than giữa các đơn vị cũng gây khó khăn cho việc so sánh và đánh giá. Bên cạnh đó, việc áp dụng các chuẩn mực kế toán mới về TSCĐ còn chậm trễ, chưa theo kịp với sự phát triển của ngành. Theo nghiên cứu, 'Quy định về kế toán chi phí hoàn nguyên môi trường mới chỉ được đề cập lần đầu và mờ nhạt trong Thông tư số 200/2014/TT-BTC... mà chưa có một quy định nào mang tính nguyên tắc, chuẩn mực, có tính hệ thống...'

2.1. Khó khăn trong xác định nguyên giá và khấu hao TSCĐ đặc thù

Các TSCĐ đặc thù ngành than, như hầm lò, hệ thống vận tải than, có thời gian sử dụng dài và chịu nhiều tác động từ môi trường. Việc xác định nguyên giá và tính khấu hao cho các tài sản này gặp nhiều khó khăn do thiếu dữ liệu lịch sử và các phương pháp đánh giá phù hợp. Đồng thời, việc xác định các tài sản cố định vô hình ngành than một cách chính xác cũng là một thách thức lớn.

2.2. Thiếu sót trong hạch toán chi phí bảo trì và sửa chữa TSCĐ

Chi phí bảo trì và sửa chữa TSCĐ chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí hoạt động của doanh nghiệp khai thác than. Tuy nhiên, việc hạch toán các chi phí này đôi khi chưa được thực hiện đúng theo quy định, dẫn đến sai lệch trong báo cáo tài chính. Điều này ảnh hưởng đến việc đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản cố định ngành than và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

2.3. Chưa cập nhật đầy đủ chuẩn mực kế toán mới về TSCĐ

Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán mới về TSCĐ, như IAS 16 và IAS 36, còn chậm trễ trong các doanh nghiệp than. Điều này dẫn đến sự khác biệt giữa thông tin kế toán của doanh nghiệp và thông lệ quốc tế, gây khó khăn cho việc so sánh và đánh giá hiệu quả hoạt động. Cần nhanh chóng áp dụng các chuẩn mực để nâng cao chất lượng kế toán tài sản cố định ngành than.

III. Cách Nâng Cao Kế Toán Tài Sản Cố Định Tại Doanh Nghiệp Than

Để nâng cao kế toán tài sản cố định tại doanh nghiệp than, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện hệ thống kế toán đến nâng cao năng lực của đội ngũ kế toán. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào phần mềm kế toán TSCĐ cho doanh nghiệp than cũng là một yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy trình kế toán TSCĐ tại doanh nghiệp than để đảm bảo tính chính xác và tuân thủ quy định. Theo như tài liệu, 'Việc vận dụng cơ sở tính giá nào để xác định, ghi nhận và trình bày thông tin về TSCĐ tại các DN khai thác than cũng là vấn đề cần bàn luận và trao đổi'.

3.1. Hoàn thiện hệ thống kế toán và quy trình hạch toán TSCĐ

Hệ thống kế toán cần được xây dựng một cách khoa học, phù hợp với đặc thù của ngành than. Quy trình hạch toán TSCĐ cần được chuẩn hóa, đảm bảo tính chính xác và minh bạch. Cần có các hướng dẫn cụ thể về việc xác định nguyên giá, tính khấu hao, và hạch toán chi phí bảo trì, sửa chữa. Điều này giúp nâng cao chất lượng kế toán tài chính tài sản cố định.

3.2. Ứng dụng phần mềm kế toán và công nghệ thông tin

Việc ứng dụng phần mềm kế toán TSCĐ cho doanh nghiệp than giúp tự động hóa các quy trình kế toán, giảm thiểu sai sót, và nâng cao hiệu quả công việc. Công nghệ thông tin cũng giúp doanh nghiệp thu thập, xử lý, và phân tích thông tin một cách nhanh chóng và chính xác. Điều này hỗ trợ việc lập kế hoạch, kiểm soát, và đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản cố định trong khai thác than.

3.3. Nâng cao năng lực đội ngũ kế toán và kiểm toán nội bộ

Đội ngũ kế toán cần được đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ. Cần có cơ chế khuyến khích để thu hút và giữ chân những kế toán viên giỏi. Bên cạnh đó, cần tăng cường hoạt động kiểm toán nội bộ để đảm bảo tính chính xác và tuân thủ quy định. Việc kiểm kê tài sản cố định ngành than thường xuyên là rất quan trọng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu Nâng Cao Kế Toán TSCĐ

Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp cụ thể để nâng cao kế toán tài sản cố định ngành than. Các giải pháp này có thể được áp dụng tại các doanh nghiệp than để cải thiện chất lượng thông tin kế toán, nâng cao hiệu quả quản lý, và đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách và quy định về kế toán TSCĐ trong ngành than. Tài liệu có đề cập đến 'Thông tin quan trọng và có tính quyết định, chi phối đến việc đầu tư đổi mới cũng như sử dụng TSCĐ là thông tin do kế toán quản trị (KTQT) TSCĐ cung cấp.'

4.1. Áp dụng các giải pháp trong doanh nghiệp khai thác than

Các giải pháp được đề xuất trong nghiên cứu có thể được áp dụng tại các doanh nghiệp khai thác than để cải thiện kế toán tài chính tài sản cố định và kế toán quản trị tài sản cố định. Việc áp dụng các giải pháp này cần được thực hiện một cách có kế hoạch, có sự tham gia của các bên liên quan, và có sự giám sát chặt chẽ.

4.2. Đo lường và đánh giá hiệu quả của các giải pháp

Sau khi áp dụng các giải pháp, cần có các phương pháp đo lường và đánh giá hiệu quả để xác định mức độ cải thiện của kế toán tài sản cố định ngành than. Các chỉ số đánh giá có thể bao gồm tính chính xác của thông tin kế toán, hiệu quả quản lý tài sản, và mức độ tuân thủ quy định. Các chỉ số này cần được theo dõi thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời.

V. Triển Vọng Và Tương Lai Của Kế Toán Tài Sản Cố Định Ngành Than

Với sự phát triển của công nghệ và sự thay đổi của môi trường kinh doanh, kế toán tài sản cố định ngành than sẽ tiếp tục phát triển và hoàn thiện. Các xu hướng mới như ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được áp dụng để nâng cao hiệu quả quản lý tài sản cố định trong khai thác than. Bên cạnh đó, các quy định về kế toán chi phí đầu tư xây dựng cơ bản cũng sẽ được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

5.1. Xu hướng ứng dụng công nghệ mới trong kế toán TSCĐ

Công nghệ AI và Big Data có thể được sử dụng để tự động hóa các quy trình kế toán, dự báo nhu cầu bảo trì và sửa chữa, và tối ưu hóa việc sử dụng tài sản. Các công nghệ này sẽ giúp doanh nghiệp than giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động, và đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt. Cần đầu tư vào phần mềm kế toán TSCĐ hiện đại.

5.2. Hoàn thiện quy định về kế toán chi phí đầu tư XDCB

Quy định về kế toán chi phí đầu tư xây dựng cơ bản cần được hoàn thiện để đảm bảo tính chính xác và minh bạch. Cần có các hướng dẫn cụ thể về việc xác định chi phí, phân bổ chi phí, và hạch toán chi phí dở dang. Điều này giúp doanh nghiệp than quản lý hiệu quả vốn đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản cố định.

VI. Kết Luận Tối Ưu Kế Toán Tài Sản Cố Định Ngành Than

Nâng cao kế toán tài sản cố định tại doanh nghiệp than là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành. Các giải pháp được đề xuất trong nghiên cứu này có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng thông tin kế toán, nâng cao hiệu quả quản lý, và đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan. Với sự nỗ lực của các doanh nghiệp, các nhà quản lý, và các nhà nghiên cứu, kế toán tài sản cố định ngành than sẽ ngày càng hoàn thiện và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

6.1. Tóm tắt các giải pháp chính để hoàn thiện kế toán TSCĐ

Các giải pháp chính bao gồm hoàn thiện hệ thống kế toán, ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực đội ngũ kế toán, và tăng cường kiểm tra, giám sát. Việc áp dụng các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

6.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý và cơ quan chức năng

Các nhà quản lý cần quan tâm hơn đến kế toán TSCĐ và tạo điều kiện để đội ngũ kế toán thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Các cơ quan chức năng cần ban hành các quy định rõ ràng và đầy đủ về kế toán tài sản cố định ngành than, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Đặng Thị Huế (2019) tại Trường Đại học Thương mại, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Thị Thu Thủy và PGS.TS. Lê Thị Thanh Hải, là công trình tiên phong giải quyết toàn diện bài toán đo lường, ghi nhận và quản trị tài sản cố định (TSCĐ) trong bối cảnh đặc thù của ngành công nghiệp khai khoáng Việt Nam. Ngành khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) mang đặc trưng thâm dụng vốn vượt trội, hệ thống hầm lò và máy móc siêu trường siêu trọng chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng tài sản, nhưng khuôn khổ kế toán thực hành lại tồn tại khoảng trống nghiêm trọng khi vận hành hoàn toàn theo cơ chế giá gốc lịch sử cứng nhắc.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ sự bất cập giữa quy chuẩn kế toán Việt Nam (VAS 03, VAS 04 và Thông tư 200/2014/TT-BTC) với hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS/IAS). Mai Ngọc Anh (2011) và Phan Thị Anh Đào (2015) đã chỉ ra rằng chuẩn mực kế toán Việt Nam chưa thừa nhận kế toán suy giảm giá trị tài sản (Impairment of Assets) và chưa có hướng dẫn nhất quán về kế toán các giao dịch đặc thù ngành khai khoáng. Đặc biệt, chi phí hoàn nguyên môi trường sinh thái sau khai thác mỏ mới chỉ dừng lại ở các hướng dẫn mờ nhạt, thiếu chế tài vốn hóa đồng bộ theo thông lệ quốc tế IAS 16 và IAS 37.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được định hình chặt chẽ:

1. Cơ sở lý luận chuẩn mực nào dung hòa tối ưu giữa tính tin cậy (reliability) của giá gốc và tính thích hợp (relevance) của giá trị hợp lý đối với TSCĐ ngành khai thác than?
2. Thực trạng ghi nhận kế toán tài chính (KTTC) và kế toán quản trị (KTQT) đối với các tài sản đặc thù gồm quyền khai thác, chi phí thăm dò và chi phí hoàn nguyên môi trường tại TKV đang bộc lộ những sai lệch định lượng nào?
3. Mức độ tác động của các nhân tố công nghệ thông tin, năng lực chuyên môn và khung pháp lý đến hiệu quả kiểm soát TSCĐ tại các đơn vị thành viên diễn ra theo chiều hướng nào?
4. Khung mô hình giải pháp tích hợp giữa KTTC và KTQT có thể tối ưu hóa chỉ số hoàn vốn và hiệu suất sử dụng thiết bị hầm lò ra sao?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Kế toán Chi phí Lịch sử (Historical Cost Accounting), Lý thuyết Kế toán Giá trị Hiện hành (Current Value Accounting của Limperg và Sweeney, 1936), Khuôn mẫu Đo lường Giá trị Hợp lý (IFRS 13/IASB, 2018) và Lý thuyết Kế toán Quản trị Chiến lược (Hansen & Mowen, 2000). Luận án khảo sát thực nghiệm tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV với 90 phiếu khảo sát hợp lệ thu về từ 18 doanh nghiệp (tỷ lệ phản hồi 94,74%), kết hợp phân tích sâu 3 doanh nghiệp điển hình (Công ty Than Uông Bí, Công ty Cổ phần Than Đèo Nai, Công ty Cổ phần Than Cao Sơn) trong khung thời gian 2016 - 2018. Ý nghĩa đột phá của luận án là xác lập mô hình giá gốc kết hợp suy giảm giá trị tài sản (IAS 36), lượng hóa chi phí môi trường và chuẩn hóa công cụ thẩm định ngân sách vốn đầu tư thiết bị khai mỏ.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về kế toán TSCĐ hình thành hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc về nền tảng đo lường:

Trường phái ủng hộ Giá gốc (Historical Cost): Peterson (2002) và Kent Kirkpatrick (2009) lập luận rằng giá gốc duy trì tính khách quan vượt trội, ngăn chặn hành vi thao túng số liệu của ban điều hành và cung cấp dữ liệu kiểm chứng đáng tin cậy. Mai Ngọc Anh (2010, tr. 34) nhấn mạnh: "Với điều kiện một nền kinh tế đang chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đối với thông tin tài chính yêu cầu tính đáng tin cậy hơn là yêu cầu thích hợp thì việc lựa chọn giá gốc làm cơ sở tính giá là phù hợp". Quan điểm này được củng cố bởi các bằng chứng thực nghiệm của Flaida Êmine Alves de Souza & Sirlei Lemes (2016) trên 300 doanh nghiệp niêm yết tại Brazil, Chile và Peru (giai đoạn 2009 - 2013), khẳng định xu hướng áp dụng mô hình giá gốc vẫn chiếm đa số tuyệt đối.

Trường phái ủng hộ Giá đánh giá lại và Giá trị hợp lý (Revaluation & Fair Value Model): MacNeal (1939) và Missonier Piera (2007) lập luận giá gốc trở nên phi thực tế trong điều kiện lạm phát và công nghệ đổi mới nhanh chóng. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm quy mô lớn đã chỉ ra rào cản ứng dụng: Christensen & Nikolaev (2013) khảo sát 1.539 doanh nghiệp tại Anh và Đức cho thấy chỉ có xấp xỉ 3% doanh nghiệp lựa chọn mô hình đánh giá lại TSCĐ; Cairns & cộng sự (2011) ghi nhận tỷ lệ áp dụng mô hình đánh giá lại máy móc thiết bị tại Anh chỉ là 2% và Australia là 8%.

Đối với kế toán ngành khai khoáng, Dennis R. Jennings & cộng sự (2000) cùng Mohan R. Lavi (2016) khẳng định chuẩn mực IFRS 06 và IAS 16 đòi hỏi vốn hóa toàn diện chi phí thăm dò thành công và chi phí dỡ bỏ, hoàn thổ môi trường vào nguyên giá TSCĐ. So sánh với nghiên cứu quốc tế của Magdalena Lech & Malgorzata Kamieniecka (2014) về quá trình hội tụ chuẩn mực kế toán Ba Lan sang IFRS/IAS, các doanh nghiệp Ba Lan đã chủ động điều chỉnh chênh lệch giá trị ban đầu để tăng tính minh bạch. Trong khi đó, tại Romania, Danciu Radu & Deac Marius (2010) chỉ ra 87% doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu hao đường thẳng, 9% dùng số dư giảm dần và 4% dùng sản lượng.

Luận án định vị chính xác khoảng trống: Tại Việt Nam, nghiên cứu của Đoàn Phi Ngọc Anh (2016) trên 281 doanh nghiệp cho thấy thực hành công bố thông tin TSCĐ rất hạn chế (chỉ 79% doanh nghiệp công bố đầy đủ hao mòn lũy kế và giá trị còn lại). Chưa có công trình nào giải quyết đồng bộ việc hạch toán chi phí hoàn nguyên môi trường theo IAS 37/IAS 16 và xây dựng hệ thống KTQT chi tiết cho các thiết bị công nghệ khai thác hầm lò. Luận án vượt lên các nghiên cứu đơn lẻ để thiết lập khung kế toán tích hợp cho toàn ngành than.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Kế toán Thận trọng (Conservatism Theory) và Lý thuyết Đo lường Kế toán thông qua việc chứng minh mô hình giá gốc thuần túy không còn phản ánh trung thực giá trị tài sản trong thời đại Cách mạng Công nghiệp 4.0. Luận án bảo vệ thành công luận điểm: Cơ sở tính giá tối ưu cho nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam là "Mô hình Giá gốc có điều chỉnh tổn thất do suy giảm giá trị" (Modified Historical Cost with Impairment).

Mô hình lý thuyết xác lập mối quan hệ: $$\text{Giá trị còn lại thực tế} = \text{Nguyên giá ban đầu} - \text{Hao mòn lũy kế} - \text{Khoản lỗ lũy kế do suy giảm giá trị (IAS 36)}$$

Khám phá này giải tỏa thế bế tắc giữa việc thiếu thị trường hoạt động minh bạch để áp dụng toàn diện Giá trị Hợp lý (IFRS 13) và sự lạc hậu của Giá gốc thuần túy, định hình bước chuyển biến tư duy học thuật cho kế toán tài sản dài hạn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột chuẩn mực quốc tế: IAS 16 (Tài sản, nhà xưởng và thiết bị), IAS 36 (Suy giảm giá trị tài sản) và IFRS 06 (Thăm dò và đánh giá tài nguyên khoáng sản), kết hợp cấu trúc kiểm soát chi phí của Kế toán Quản trị Hoạt động (Activity-Based Management).

Khung phân tích phân tách rõ các điều kiện biên (boundary conditions):

• Nhóm TSCĐ có thị trường thanh lý độc lập: Đánh giá suy giảm giá trị theo từng tài sản đơn lẻ.
• Nhóm TSCĐ đặc thù hầm lò (giàn chống tự hành, lò chợ, hệ thống đường ray vận tải mỏ): Đánh giá suy giảm giá trị theo Đơn vị tạo tiền (Cash-Generating Units - CGU).
• Chi phí môi trường: Xác định nghĩa vụ hiện tại theo IAS 37 để chiết khấu dòng tiền về hiện giá, vốn hóa trực tiếp vào nguyên giá TSCĐHH ngay thời điểm cấp phép và khởi công dự án mỏ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan Thực chứng (Positivism) kết hợp Hiện thực Phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods) kết hợp chặt chẽ giữa thu thập dữ liệu định lượng qua phiếu điều tra và nghiên cứu định tính sâu qua phỏng vấn bán cấu trúc và nghiên cứu trường hợp điển hình đa tầng (Multi-level case design).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua sơ đồ 6 bước logic:

1. Xác định mẫu khảo sát: Tổng số 95 phiếu khảo sát cấu trúc gồm 60 câu hỏi chuyên sâu (chia làm 6 nhóm chủ đề tại Phụ lục 2.1) được gửi tới cán bộ quản lý, kế toán trưởng, trưởng phòng kỹ thuật tại 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Thu về 90 phiếu hợp lệ từ 18 doanh nghiệp (đạt tỷ lệ 94,74%).
2. Khảo sát trường hợp điển hình: Nghiên cứu thực địa sâu tại 3 đơn vị nòng cốt đại diện cho các mô hình khai thác: Công ty Than Uông Bí (chi nhánh tập đoàn, kết hợp lộ thiên và hầm lò phức tạp), Công ty Cổ phần Than Đèo Nai (niêm yết, chuyên khai thác lộ thiên), Công ty Cổ phần Than Cao Sơn (niêm yết, công suất khai thác lớn).
3. Giao thức thu thập dữ liệu và phỏng vấn chuyên gia (Phụ lục 2.5): Thực hiện phỏng vấn trực tiếp và ghi âm chuyên sâu với các chuyên gia Vụ Chế độ Kế toán và Kiểm toán (Bộ Tài chính), kiểm toán viên độc lập kiểm toán tại TKV, kỹ sư trưởng và lãnh đạo tập đoàn.
4. Kiểm định độ tin cậy và giá trị: Đảm bảo độ giá trị nội tại (internal validity) và giá trị cấu trúc (construct validity) qua đối chiếu tam giác (triangulation) giữa chứng từ gốc kế toán, báo cáo kỹ thuật địa chất và báo cáo kiểm toán độc lập.

Data và phân tích

Số liệu được mô hình hóa và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel chuyên dụng cho kế toán tài chính và thẩm định dự án:

• Thống kê mô tả toàn diện cơ cấu trang bị, hệ số hao mòn kỹ thuật và hiệu quả sử dụng TSCĐ giai đoạn 2016 - 2017.
• Xây dựng mô hình phân tích chiết khấu dòng tiền đa thông số để kiểm tra độ nhạy của các quyết định đầu tư máy móc: Bảng phân tích Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ suất sinh lời nội bộ (IRR), Thời gian hoàn vốn có chiết khấu (Discounted Payback Period), và Chỉ số sinh lời (Profitability Index - PI).
• Lập bảng mô phỏng so sánh mức trích khấu hao thực tế giữa 3 phương pháp: Khấu hao đường thẳng, Khấu hao theo sản lượng khai thác thực tế và Khấu hao số dư giảm dần có điều chỉnh cho máy xúc lật hông ZCY-60B và máy xúc đá thủy lực công suất lớn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu khảo sát thực nghiệm đã bóc tách 4 điểm nghẽn nghiêm trọng trong thực hành kế toán tại TKV:

1. Thiếu vắng hoàn toàn kế toán suy giảm giá trị: 100% doanh nghiệp khảo sát chỉ ghi nhận TSCĐ theo nguyên giá lịch sử và hao mòn tuyến tính. Khi điều kiện địa chất biến đổi tiêu cực hoặc giá than thế giới sụt giảm, giá trị sổ sách của hệ thống thiết bị đào lò bị thổi phồng nghiêm trọng so với giá trị có thể thu hồi (Recoverable Amount), vi phạm nguyên tắc thận trọng.
2. Bỏ sót vốn hóa chi phí hoàn nguyên môi trường: Mặc dù các mỏ than gây suy thoái địa hình nghiêm trọng, chi phí phục hồi môi trường sau khai thác không được ước tính theo giá trị hiện tại để vốn hóa vào nguyên giá TSCĐ theo thông lệ IAS 16, mà chỉ được hạch toán phân tán vào chi phí sản xuất trong kỳ khi thực tế chi tiền, làm sai lệch giá thành khai thác.
3. Kế toán chi phí thăm dò và quyền khai thác phân tán: Chi phí cấp quyền khai thác khoáng sản và chi phí thăm dò bổ sung chưa được vốn hóa nhất quán thành TSCĐ vô hình với thời gian phân bổ gắn chặt với trữ lượng mỏ có thể khai thác.
4. Khoảng trống kế toán quản trị đầu tư: Khảo sát cho thấy hơn 85% quyết định đầu tư mua sắm máy móc thiết bị đào lò, vận tải hầm lò dựa trên các ước tính kỹ thuật định tính; việc ứng dụng các chỉ tiêu tài chính định lượng như NPV, IRR, PI và phân tích độ nhạy dòng tiền gần như chưa được thực hiện bài bản.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án bổ sung vào lý thuyết kế toán tài nguyên khoáng sản mô hình ghi nhận trọn vòng đời TSCĐ từ giai đoạn cấp quyền, thăm dò, khai thác đến hoàn thổ đóng mỏ.
• Về mặt thực tiễn doanh nghiệp: Luận án cung cấp bộ quy trình tính toán khấu hao linh hoạt. Luận án chứng minh đối với máy xúc đá và máy xúc lật ZCY-60B, việc áp dụng phương pháp khấu hao theo sản lượng hoặc số dư giảm dần phản ánh chính xác mức độ hao mòn công nghệ trong những năm đầu, tạo nguồn vốn tái đầu tư nhanh hơn 35% so với phương pháp đường thẳng truyền thống. Vũ Văn Ninh (2013, tr. 49) từng khẳng định chính sách khấu hao "cần phải dựa vào các chính sách tài chính tổng thể của DN cũng như đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các chủ thể có liên quan đến hoạt động của DN".
• Về mặt chính sách vĩ mô: Đưa ra lộ trình sửa đổi hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam tiệm cận IFRS, cụ thể là ban hành chuẩn mực tương đương IFRS 06 và hướng dẫn thi hành IAS 36, IAS 37 trong ngành công nghiệp khai khoáng.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ rõ 3 giới hạn nghiên cứu:

1. Phạm vi khảo sát tập trung chủ yếu vào 19 doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV tập trung tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh, chưa mở rộng sang các doanh nghiệp khai thác khoáng sản kim loại, bauxite hay dầu khí ngoài Tập đoàn.
2. Dữ liệu thực nghiệm tập trung vào báo cáo tài chính riêng lẻ của các công ty con và chi nhánh, chưa đi sâu phân tích các giao dịch loại trừ nội bộ liên quan đến điều chuyển TSCĐ trên Báo cáo tài chính hợp nhất của Tập đoàn TKV.
3. Chưa ứng dụng mô hình kinh tế lượng phức hợp đa biến (như PLS-SEM) để lượng hóa mức độ tác động định lượng của từng nhân tố quản trị đến sai số kế toán.

Chương trình nghiên cứu tương lai định hướng:

• Mở rộng khung phân tích sang toàn bộ khối doanh nghiệp năng lượng và khai khoáng quốc gia.
• Nghiên cứu cơ chế tích hợp báo cáo phát triển bền vững (ESG Reporting) với kế toán chi phí nghĩa vụ môi trường.
• Thiết kế mô hình số hóa tự động đánh giá suy giảm giá trị tài sản thông qua ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và cảm biến Internet vạn vật (IoT) gắn trên thiết bị mỏ.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Dự báo tạo lập nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh chuyên ngành kế toán, tài chính công nghiệp khai khoáng tại Việt Nam; cung cấp học liệu chuyên khảo cho bậc sau đại học.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp than: Cung cấp khung hướng dẫn chuẩn mực giúp TKV và các tổng công ty khai khoáng cơ cấu lại danh mục tài sản cố định trị giá hàng chục nghìn tỷ đồng, ngăn chặn nguy cơ thất thoát vốn nhà nước do đầu tư máy móc lạc hậu.
• Lợi ích xã hội và môi trường: Việc bắt buộc trích lập dự phòng và vốn hóa chi phí hoàn nguyên môi trường theo chuẩn mực IAS 37/IAS 16 sẽ bảo đảm nguồn tài chính chắc chắn hàng trăm tỷ đồng cho công tác tái tạo rừng, xử lý nước thải axit mỏ và san lấp mặt bằng sau khi đóng cửa mỏ than.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả chuyên ngành Kế toán - Tài chính: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh về kế toán suy giảm giá trị và kế toán môi trường đặc thù ngành khai thác.
• Ban Lãnh đạo Tập đoàn TKV và Giám đốc Doanh nghiệp mỏ: Sử dụng bộ công cụ thẩm định dự án (NPV, IRR, PI) và các mô hình khấu hao theo sản lượng để ra quyết định đổi mới thiết bị công nghệ chính xác.
• Kiểm toán viên độc lập và Cơ quan Thuế: Có cơ sở đối chiếu vững chắc khi kiểm tra tính hợp lý của chi phí khấu hao, chi phí cấp quyền khai thác và trích lập quỹ hoàn nguyên môi trường.
• Cơ quan Lập quy (Bộ Tài chính, Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam - VAA, VACPA): Cung cấp luận cứ thực tiễn sắc bén phục vụ Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế tại Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đó là việc giải quyết thành công mâu thuẫn giữa nguyên tắc giá gốc lịch sử và yêu cầu phản ánh trung thực giá trị tài sản thông qua việc xây dựng mô hình giá gốc kết hợp ghi nhận suy giảm giá trị theo IAS 36 dành riêng cho tài sản đặc thù ngành mỏ tại Việt Nam.

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật so với các nghiên cứu trước? So với Trần Văn Thuận (2008) hay Nguyễn Thị Thu Liên (2009) vốn chỉ tập trung vào mô tả kỹ thuật ghi sổ, luận án của Đặng Thị Huế (2019) đã kết hợp khảo sát 90 mẫu định lượng, phỏng vấn sâu đa tầng và thiết lập hệ thống bảng tính thẩm định tài chính dự án (NPV, IRR) tích hợp trực tiếp vào chức năng kế toán quản trị.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? 100% doanh nghiệp khai thác than được khảo sát hoàn toàn không thực hiện kiểm tra suy giảm giá trị tài sản ngay cả khi máy móc hầm lò xuống cấp nghiêm trọng hoặc vỉa than suy kiệt, dẫn đến việc giá trị tài sản trên Bảng cân đối kế toán bị ghi nhận cao hơn thực tế hàng trăm tỷ đồng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ mẫu phiếu khảo sát 60 câu hỏi (Phụ lục 2.1), danh mục phỏng vấn chuyên gia (Phụ lục 2.5) cùng các bước tính toán chiết khấu dòng tiền và phương pháp phân bổ khấu hao máy xúc ZCY-60B được trình bày chi tiết và minh bạch.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao? Lộ trình nghiên cứu tập trung vào 3 giai đoạn: (1) Chuẩn hóa cơ chế vốn hóa chi phí hoàn nguyên môi trường, (2) Ứng dụng toàn diện IFRS 06 và IAS 36 cho ngành khai khoáng Việt Nam, và (3) Tích hợp dữ liệu kế toán tài sản cố định vào hệ sinh thái dữ liệu lớn (Big Data) quản trị doanh nghiệp số.

Kết luận

Công trình của tác giả Đặng Thị Huế xác lập 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và bảo vệ thành công quan điểm áp dụng cơ sở giá gốc có điều chỉnh suy giảm giá trị (IAS 36) phù hợp với thực tiễn các doanh nghiệp khai thác than Việt Nam.
2. Hoàn thiện chuẩn mực ghi nhận và vốn hóa 3 nhóm giao dịch đặc thù ngành than: Quyền khai thác khoáng sản, chi phí thăm dò địa chất bổ sung và chi phí hoàn nguyên môi trường theo IAS 16, IAS 37 và IFRS 06.
3. Thiết lập hệ thống kế toán quản trị TSCĐ hoàn chỉnh từ khâu thẩm định ngân sách vốn đầu tư đa chỉ tiêu (NPV, IRR, PI) đến phân loại trung tâm trách nhiệm kiểm soát thiết bị.
4. Đề xuất quy trình khấu hao theo sản lượng và số dư giảm dần cho thiết bị khai thác hầm lò chuyên dụng nhằm đẩy nhanh tốc độ thu hồi vốn công nghệ.
5. Cung cấp luận cứ thực nghiệm định lượng từ 18 doanh nghiệp mỏ làm căn cứ khoa học cho Bộ Tài chính trong lộ trình hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán doanh nghiệp Việt Nam tương thích với chuẩn mực quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. 69 Chương 2: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM. Tổng quan về TKV và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Tổng quan về TKV.

Đặc điểm cơ cấu tổ chức quản lý và hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Thực trạng kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Thực trạng kế toán tài chính tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Thực trạng kế toán quản trị tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

Kết quả phân tích thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Các nhân tố bên trong ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định. Các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến kế toán tài sản cố định. Đánh giá thực trạng kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

Những kết quả đạt được. Những hạn chế và nguyên nhân. 112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 116 v Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM.

Quan điểm, mục tiêu phát triển ngành than, các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV và yêu cầu hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Quan điểm, mục tiêu phát triển ngành than. Quan điểm, mục tiêu phát triển các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Yêu cầu hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định dưới góc độ kế toán tài chính. Các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định dưới góc độ kế toán quản trị. Điều kiện thực hiện các giải pháp.

Về phía Bộ Tài chính. Về phía các tổ chức nghề nghiệp. Về phía Tập đoàn và các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. 156 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính BCĐKT Bảng cân đối kế toán BĐSĐT Bất động sản đầu tư CMKT Chuẩn mực kế toán CĐKT Chế độ kế toán CPSX Chi phí sản xuất CNTT Công nghệ thông tin CTCP Công ty cổ phần DN Doanh nghiệp GTCL Giá trị còn lại GTGT Giá trị gia tăng GTHL Giá trị hợp lý GTHMLK Giá trị hao mòn lũy kế KTTC Kế toán tài chính KTQT Kế toán quản trị NSNN Ngân sách nhà nước PAĐT Phương án đầu tư SCL Sửa chữa lớn SXKD Sản xuất kinh doanh TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên TSCĐ Tài sản cố định TSCĐHH Tài sản cố định hữu hình TSCĐVH Tài sản cố định vô hình TK Tài khoản TKKT Tài khoản kế toán TKV Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam VĐT Vốn đầu tư XDCB Xây dựng cơ bản vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Chữ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt Chữ viết đầy đủ Hội đồng Chuẩn mực Kế FASB Financial Accounting Standards Board toán tài chính Mỹ IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế Internationnal Accounting Standards Ủy ban Chuẩn mực kế toán Internationnal Accounting Standards IASC quốc tế Committee Hội đồng Chuẩn mực kế toán IASB Internationnal Accounting Standards Board quốc tế IFAC Liên đoàn kế toán quốc tế International Federation of Accountants Chuẩn mực báo cáo tài chính Internationnal Financial reporting IFRS quốc tế Standards Các nguyên tắc kế toán thừa Generally accepted accounting principles US GAAP nhận chung của Hoa Kỳ of America Hội Kế toán và Kiểm toán Vietnam Association Accountants and VAA Việt Nam Auditors VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Vietnamese acounting standards Hội Kiểm toán viên hành Vietnam Association of Certified Public VACPA nghề Việt Nam Accountants viii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 2.1: Kết quả khảo sát về nội dung thông tin TSCĐ cần thu thập tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV .2: Kết quả khảo sát phương tiện kỹ thuật phục vụ xử lý thông tin TSCĐ trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV .3: Kết quả khảo sát về chủ thể phân tích thông tin TSCĐ trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV .4: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến kế toán TSCĐ tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV .1: Mục tiêu sản lượng than thương phẩm đến năm 2020, triển vọng đến năm 2030 .2: Bảng phân tích giá trị hiện tại thuần của dự án đầu tư .3: Bảng phân tích chỉ số sinh lời nội bộ của dự án đầu tư .4: Báo cáo tính kỳ hoàn vốn của dự án .5: Bảng phân tích chỉ số sinh lời.6: Bảng sản lượng đạt được của máy xúc năm thứ nhất .7: Mức trích khấu hao hàng năm của máy xúc đá theo phương pháp khấu hao theo sản lượng.8: Mức trích khấu hao hàng năm của máy xúc lật hông ZCY-60B theo phương pháp khấu hao số dư giảm dần.9: Số liệu các chỉ tiêu đánh giá tình hình trang bị và tình trạng kỹ thuật của TSCĐ tại một số doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV năm 2016, 2017.10: Số liệu các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng TSCĐ của một số doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV năm 2016, 2017. 153 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.1: Các cấp độ xác định giá trị hợp lý .1: Quy trình khai thác và tiêu thụ than.2: Khảo sát mức độ cần thiết thực hiện kế toán suy giảm giá trị của TSCĐ .3: Khảo sát mức độ hiểu biết về kế toán suy giảm giá trị tài sản .4: Mức độ áp dụng các phương pháp phân tích thông tin để lựa chọn phương án đầu tư .5: Quy mô, đặc điểm sản xuất kinh doanh ảnh hưởng đến kế toán TSCĐ tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV .6: Quan điểm, nhận thức của nhà quản trị doanh nghiệp ảnh hưởng đến kế toán TSCĐ .7: Trình độ nhân viên kế toán tại các doanh nghiệp khảo sát .8: Năng lực của kế toán viên tại các doanh nghiệp khảo sát .9: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các quy định pháp lý đến kế toán TSCĐ. 108 x DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ i1: Quy trình nghiên cứu đề tài .1: Giá trị của TSCĐ trên BCĐKT theo quan điểm giá gốc .2: Xác định giá trị có thể thu hồi của TSCĐ theo IAS 36 .1: Sơ đồ kế toán quyền khai thác .2: Sơ đồ kế toán chi phí thăm dò trong trường hợp không phát sinh chi phí thăm dò bổ sung tại doanh nghiệp.3: Sơ đồ kế toán chi phí thăm dò bổ sung phát sinh tại doanh nghiệp, không phát hiện và xác định được trữ lượng khoáng sản .4: Sơ đồ kế toán chi phí hoàn nguyên môi trường.5: Sơ đồ kế toán chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế, với mục tiêu thống nhất các hoạt động kế toán trên phạm vi toàn cầu, giúp nhà đầu tư, công ty tại các quốc gia khác nhau có được hệ thống báo cáo tài chính (BCTC) được lập dựa trên những quy định mang tính khuôn mẫu chung, từ đó phân tích để đưa ra các quyết định kinh doanh và đầu tư kịp thời, đúng đắn, Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế IASC đã nghiên cứu, soạn thảo và ban hành hệ thống chuẩn mực kế toán (CMKT) quốc tế.

Trong sự biện chứng của quá trình hội nhập và phát triển, hệ thống CMKT quốc tế không ngừng được hoàn thiện. Các CMKT quốc tế về tài sản cố định (TSCĐ) cũng không nằm ngoài quy luật đó. Từ những quy định về tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ, xác định giá trị ban đầu, xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu, trình bày thông tin trên BCTC,… trong lần đầu tiên ban hành, đến nay các quy định về nhận diện, xác định giá trị và ghi nhận TSCÐ đã được đề cập đến một cách toàn diện, có hệ thống và đồng bộ hơn trong các chuẩn mực có liên quan. Đó là quy định về vận dụng các cơ cở tính giá khác nhau để ghi nhận và trình bày thông tin về TSCĐ cũng như quy định về kế toán chi phí hoàn nguyên môi trường được đề cập trong CMKT quốc tế số 16 - “Bất động sản, nhà xưởng và máy móc, thiết bị” (IAS 16); quy định liên quan đến xác định và ghi nhận các khoản suy giảm giá trị TSCĐ được đề cập trong CMKT quốc tế số 36 - “Suy giảm giá trị tài sản” (IAS 36); quy định về kế toán chi phí thăm dò khoáng sản được thể hiện trong chuẩn mực BCTC quốc tế số 06 - “Thăm dò và đánh giá tài nguyên, khoáng sản” (IFRS 06).

Đối với Việt Nam, để đáp ứng được yêu cầu của quá trình trên, hệ thống kế toán đã không ngừng được hoàn thiện. Với Luật Kế toán, 26 CMKT và chế độ kế toán (CĐKT) hiện hành, kế toán Việt Nam phần nào đã đáp ứng được những yêu cầu và đặc điểm của cơ chế quản lý kinh tế và từng bước hoà nhập được với kế toán thế giới. Tuy nhiên, do việc cập nhật và vận dụng các quy định hiện hành của CMKT quốc tế còn mang tính chọn lọc để phù hợp với điều kiện Việt Nam nên vẫn còn những hạn chế nhất định. Trong đó những vấn đề liên quan đến kế toán TSCĐ chưa được cập nhật và quan tâm đúng mức.

Trong những năm gần đây, công nghiệp khai khoáng của Việt Nam nói chung, ngành than nói riêng đã góp phần quan trọng trong sự nghiệp phát triển 2 kinh tế - xã hội, đóng góp tích cực, hiệu quả vào việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời đáp ứng tối đa nhu cầu than phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, ổn định kinh tế vĩ mô và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Cùng với cuộc cách mạng công nghệ 4.0, các DN khai thác than tiếp tục trang bị, đổi mới TSCĐ để tiếp cận với những quy trình công nghệ khai thác hiện đại, góp phần tăng năng suất lao động, thúc đẩy ngành than phát triển bền vững. Điểm đặc thù trong hoạt động của các DN khai thác than là TSCĐ có tỷ trọng tương đối lớn trong tổng giá trị tài sản của DN.