Phần mở đầu Chương 2: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kiến nghị và kết luận Chương 6: Tài Liệu Tham Khảo. SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS. LÊ VĂN BẢY CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 2. Khái niệm chung về xuất khẩu Xuất khẩu là một hoạt động thương mại quốc tế, một hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi toàn cầu.
Ngoài ra, xuất khẩu còn là một hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ với nước ngoài. Hoạt động xuất khẩu là hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, nó đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử phát triển của xã hội và còn ngày càng mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu. Xuất khẩu còn có thể được khái niệm như sau: Hoạt động xuất khẩu hàng hoá là việc bán hàng hoá và dịch vụ cho một quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán, với mục tiêu là lợi nhuận. Tiền tệ ở đây có thể là ngoại tệ đối với một quốc gia hoặc với cả hai quốc gia.
Mục đích của hoạt động này là khai thác được lợi thế của từng quốc gia. Khi việc trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia đều có lợi thì các quốc gia đều tích cực tham gia mở rộng hoạt động này. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện của nền kinh tế, từ xuất khẩu hàng tiêu dùng cho đến tư liệu sản xuất, máy móc, trang thiết bị, hàng hóa thiết bị công nghệ cao. Tất cả các hoạt động này nhằm mục tiêu đem lại lợi ích cũng như lợi nhuận cho doanh nghiệp hoặc góp phần nâng cao sự phát triển của quốc gia.
Bản chất và vai trò của hoạt động xuất khẩu 2. Bản chất Trong xu thế hội nhập của nền kinh tế toàn cầu nói chung và việc nước ta gia nhập WTO nói riêng thì hoạt động xuất khẩu là hoạt động rất cần thiết. Thông qua hoạt động xuất SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS. LÊ VĂN BẢY khẩu các quốc gia tham gia vào hoạt động này phụ thuộc vào nhau nhiều hơn, đồng thời tạo nên mối quan hệ thân thiết hơn giữa các nước hoặc và khu vực.
Trong nền kinh tế thị trường, các quốc gia không thể tự mình đáp ứng được tất cả các nhu cầu mà nếu có đáp ứng được thì chi phí rất lớn, vì vậy bắt buộc các quốc gia phải tham gia vào hoạt động xuất khẩu, xuất khẩu những gì mà mình có lợi thế sản xuất hơn các quốc gia khác để rồi có thể nhập những gì mà trong nước không thể sản xuất được hoặc có sản xuất được nhưng chi phí quá cao. Do đó các nước khi tham gia vào hoạt động xuất nhập khẩu rất có lợi, tiết kiệm được nhiều chi phí, nâng cao mối quan hệ giữa các nước, tạo được nhiều việc làm, giảm được các tệ nạn xã hội, tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, thúc đẩy sản xuất phát triển, góp phần vào xây dựng công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Trong nghị quyết đại hội VII của đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của kinh tế đối ngoại với nhiệm vụ ổn định và phát triển kinh tế của đất nước cũng như phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ, khắc phục tính chất tự cung tự cấp, khép kín, chuyển mạnh sang nền kinh tế hàng hóa, gắn thị trường trong nước với ngoài nước, đẩy mạnh xuất khẩu, qua đó, đáp ứng nhu cầu nhập khẩu. Một trong những trọng tâm chính của chính sách đối ngoại ở nhiều nước là khuyến khích và tìm các giải pháp thúc đẩy thương mại tự do, trong đó loại bỏ thuế bổ sung và hạn chế đối với hàng hóa xuất khẩu như thuế quan, thuế và hạn ngạch.
Vai trò của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu thể hiện sự gắn bó mật thiết với nhau giữa các nền kinh tế của quốc gia với các nền kinh tế thế giới, nó cũng quyết định Đối với nền kinh tế quốc dân: SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS. LÊ VĂN BẢY • Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo bước đi phù hợp là con đường tất yếu khắc phục nghèo đói. Để công nghiệp hóa đất nước trong thời gian ngắn chúng ta phải có nguồn vốn đủ lớn để nhập khẩu máy móc thiết bị kỹ thuật và một số loại khác hiện đại và tiên tiến.
Khai thác tốt tiềm năng của từng quốc gia nhất là lĩnh vực có lợi thế so sánh. • Nguồn vốn nhập khẩu được huy động từ nhiều nguồn: đầu tư trong nước và nước ngoài viện trợ của các tổ chức tín dụng thu từ hoạt động dịch vụ thu ngoại tệ trong nước, xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ, lao động. Thông qua các nguồn này cũng thu được một nguồn ngoại tệ lớn, nhưng huy động nó rất là khó khăn và phải phụ thuộc vào nước ngoài, do vậy để nhập khẩu, nguồn vốn quan trọng nhất đó chính là xuất khẩu. Xuất khẩu quyết định quy mô và tốc độ tăng trưởng của nhập khẩu.
• Xuất khẩu thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế và phát triển sản xuất. Xuất khẩu lấy thị trường thế giới làm thị trường của mình, vì vậy quá trình sản xuất phải xuất phát từ nhu cầu thị trường thế giới. Những ngành sản xuất tạo ra sản phẩm phục vụ tốt cho thị trường các nước sẽ phát triển mạnh mẽ. Những ngành nào không thích ứng sẽ bị đào thải.
Như vậy, xuất khẩu có tác dụng chuyển dịch cơ cấu kinh tế. • Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang nền kinh tế hướng ngoại. Thay đổi cơ cấu sản xuất và tiêu dùng một cách có lợi nhất, đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa ở nước ta là phù hợp với xu hướng phát SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS.
LÊ VĂN BẢY triển của kinh tế thế giới. Sự tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế có thể được nhìn nhận theo các hướng sau: - Xuất khẩu những sản phẩm của nước ta cho nước ngoài. - Xuất phát từ nhu cầu của thị trường thế giới để tổ chức sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm mà các nước khác cần. Điều đó có tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.
- Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành liên quan có cơ hội phát triển thuận lợi. Ví dụ: khi phát triển dệt xuất khẩu sẽ tạo cơ hội cho việc phát triển ngành sản xuất nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển của công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu (dầu thực vật, chè) kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị. - Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, cung cấp đầu vào cho sản xuất, khai thác tối đa sản xuất trong nước.
- Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm đổi mới thường xuyên năng lực sản xuất trong nước. Nói cách khác, xuất khẩu là cơ sở tạo thêm vốn và kỹ thuật, công nghệ tiên tiến từ thế giới bên ngoài vào Việt Nam nhằm hiện đại hóa nền kinh tế nước ta. - Thông qua xuất khẩu, hàng hóa của Việt Nam sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Cuộc cạnh tranh này đòi hỏi phải tổ chức sản xuất cho phù hợp với nhu cầu thị trường.
- Xuất khẩu còn đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản lý sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành. • Xuất khẩu tạo thêm công ăn việc làm và cải thiện đời sống nhân dân. Trước hết, sản xuất hàng xuất khẩu thu hút hàng triệu lao động, có thu nhập không SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 9 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS. LÊ VĂN BẢY thấp.
Bên cạnh đó, xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu những vật phẩm tiêu dùng thiết yếu giúp tái sản xuất ra sức lao động, đồng thời đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng phong phú của nhân dân. Từ đó kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện công bằng xã hội, góp phần tạo ra những biến chuyển tốt để giải quyết những vấn đề còn bức xúc trong xã hội. Tham gia vào hoạt động xuất khẩu không chỉ đơn thuần đem hàng hóa đến với bạn bè thế giới, góp phần vào việc mở rộng khả năng tiêu dùng của nhận loại mà còn mang bản sắc của dân tộc mình giới thiệu cho thế giới. • Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy sự phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại làm cho nền kinh tế nước ta gắn chặt với lao động.
Hoạt động xuất khẩu là hoạt động chủ yếu, cơ bản là hình thức ban đầu của kinh tế đối ngoại. Xuất khẩu và quan hệ đối ngoại có tác động qua lại và phụ thuộc lẫn nhau. Xuất khẩu là nội dung quan trọng của nền kinh tế đối ngoại, nó tạo điều kiện cho các quan hệ kinh tế đối ngoại khác phát triển như du lịch quốc tế, bảo hiểm quốc tế. Ngược lại sự phát triển của ngành này cũng tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu phát triển.
Tóm lại, đẩy mạnh xuất khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế, thực hiện công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước. Đối với doanh nghiệp: • Nhìn nhận dưới góc độ của một doanh nghiệp thì hoạt động xuất khẩu thực chất là hoạt động bán hàng hay hoạt động tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp trên phạm vi quốc tế. Nó khác trong nước ở chỗ: bán ở những thị trường khác nhau về văn hoá, ngôn ngữ, luật pháp, chính sách, tập quán tín ngưỡng. Nhưng cũng chính về sự khác biệt đó mà mở ra cho doanh nghiệp SV: VĂN NGUYỄN MINH HUY Trang 10 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS.
LÊ VĂN BẢY một cơ hội phát triển kinh doanh lớn hơn và lâu dài hơn. Hoạt động xuất khẩu giúp cho doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển. Với bản chất là hoạt động tiêu thụ đặc biệt do vậy việc đẩy mạnh xuất khẩu cũng là một vấn đề sống còn của mỗi doanh nghiệp.