CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHO THUÊ TÀI CHÍNH 11. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CHO THUÊ TÀI CHÍNH 1. Trên thế giới Hoạt động cho thuê (leasing) có từ rất lâu đời trong lịch sử. Dù rằng chưa thể xác định được chính xác hoạt động cho thuê đầu tiên xuất hiện khi nào, song theo những tài liêu khảo cổ có được người ta thấy rằng các giao dịch thuê tài sản đã xuất hiện tY nim 2800 trước công nguyên tại 12.21 Tại sản cho thuê lúc bấy giờ bao thành phế Surnmerian của người Ur gồm: công cụ lao động nông nghiệp, đất đai, quyên sử dụng nước, súc vật cày, kéo.
Hệ thống pháp luật cổ đại cũng đã có để cập đến hoạt động cho thuê. Trong số những bộ luật cho thuê thời kỳ này phải kể đến bộ luật của vua Babilon, tên là Hammurabi, soạn thảo vào khoảng năm 1700 trước công nguyên. Đây là công trình được tổng hợp lại dựa trên hai bộ luật về cho thuê của người Summerian và người Achaia cổ đại. Trải qua hàng nghìn năm phát triển, kinh qua nhiều phương thức sản suất khác nhau, hoạt động cho thuê đã được hoàn thiện vể nhiễu mặt nhưng nhìn chung vẫn chưa có một sự thay đổi nào về chất.
Đầu thế kỷ 19, hoạt động cho thuê đã có sự gia tăng đáng kể về số lượng và chủng loại thiết bị tài sản cho thuê. Sau thế chiến thứ II, tức là đầu thập niên 5O của thế kỷ này, giao dịch cho thuê đã có những bước nhảy vọt, nhat la tai Hoa Ky. Nam 1952! "9! khi một công ty tư nhân Hoa Kỳ tên là United States leasing Corporation ra đời và thực hiện hoạt động cho thuê một cách có hệ thống và quy mô thì quá trình phát triển của hoạt động cho thuê mới thực sự chuyển sang bước ngoặc lịch sử - một sự biến đổi về chất. Kể từ đây hoạt động cho thuê được chia làm hai nhánh: thuê hoạt động và thuế tài chỉnh.
Từ khi xuất hiện hình thức thuê tài chỉnh, các hoạt động giao dịch đã có bước phát triển hết sức mạnh mẽ cả về chủng loại tài sản, thiết bị và qui mô giao địch. Nó đã du nhập sang Châu Âu và phát triển mạnh mẽ vào những thập niên 60, cụ thể là ở Pháp, năm 1960 cho thuê tài chính đã được công nhận trong luật thuê tài sản với tên gọi “Credit Bail”, cũng vào năm 1960 hợp đồng cho thuê đầu tiên ở Anh có giá trị 18. Nghiệp vụ cho thuê tài chính tiếp tục được lan rộng sang Châu Á cùng nhiều khu vực khác kể từ đầu thập miên 70. Từ khi xuất hiện hoạt động cho thuê tài chính đã góp phần rất lớn trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế.
Theo thống kê gần đây cho thấy hoạt động cho thuê 1ài chính trên toàn thế giới đạt giá trị giao dịch khoảng 350 tỷ USD vào năm I994. Hiện nay cho thuê tài chính đã trở thành một hình thức tài trợ phổ biến trên toàn thể giới. Sự phát triển của sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải và sản xuất nông nghiệp đã cho ra nhiều loại tãi sản, máy móc, thiết bị mới, hiện đại, và nhiều trong số những thiết bị này rất phù hợp cho việc thực hiện cho thuê tài sản. Hoạt động cho thuê tài sản ngày cằng phat triển và hoàn thiện đã trở thành một công cụ tài trợ vốn được chấp nhân rộng rãi, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn trung hạn, dài hạn cho các doanh nghiệp.
Hoạt động cho thuê tài chính ngày càng phát triển và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị giao dịch của hoạt động cho thuê tài sẵn. Ví như ở Mỹ, năm 1987 ước tính lên đến 107.9 tỷ USD và có tốc độ gia tăng tới 7% mỗi năm và chiếm khoảng 25%-30% tổng số tiên tài trợ cho các giao dịch mua bán thiết hị hàng năm. Còn ở Anh theo công bố mới đây của hiệp hội cho thuê tài sản, tổng giá trị cửa ngành công nghiệp thuê tài sản đạt 49 ty bang Anh vào năm 1993, trong đó cho thuê tài chính ước tính chiếm khoảng 50%”), Sức mạnh của nghiệp vụ cho thuê tài chỉnh được xuất phát từ sự linh hoạt và khả năng thích ứng với các điều kiện của nền kinh tế thị trường. Điều này làm cho hoạt động cho thuê tài chính phát triển rất nhanh và nó đã trở thành một hình thức tài trợ vốn rất hữu hiệu và được cộng đẳng các doanh nghiệp ưa chuộng.
Trong giao dich cho thuê tài chính ngày nay các cổng ty cho thuê tài chính có thể cho thuê cä những nhà máy hoàn chỉnh theo nhương thức chìa khóa trao tay. Hoạt động cho thuê tài chính bao gồm từ các thiết bị, dụng cụ văn phòng cho tới những tòa nhà lớn, những chiếc máy bay thương mại khổng lỗ, những tàu biển xuyên đại dương, thậm chí cả một tổ hợp năng lượng nguyên tử. Tại Việt Nam Sự ra đời của ngành cho thuê tài chính đã đáp ứng được phần nào các yêu cầu chưa được thỏa mãn của các doanh nghiệp đặc biệt là các đoanh nghiệp vừa và nhỏ, các doanh nghiệp mới thành lập. Đồng thời sự ra đời của ngành cho thuê tài chính đã góp phần làm đa đạng hóa các kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp thay vì chỉ có một cách truyền thống là dựa vào các ngân hàng.
So với các nước Châu Á ngành cho thuê thâm nhập vào Việt Nam có phần muộn hơn. Ngân hàng đi đầu trong lĩnh vực nảy là ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, năm 1994 ngân hàng này đã chuẩn bí triển khai thực hiện hoạt động cho thuê tài chỉnh” °!, Tuy nhiên, ngay từ năm 1993, Công ty tài chính quốc tế (IFC) đã tư vấn cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nghiên cứu và soạn thảo quy chế về cho thuê tài chính nhằm đưa công nghệ cho thuê tài chính áp dụng vào ViỆt Nam. Nhưng mãi đến ngày 27 tháng 5 năm 1995 Thống đốc Ngân hang Nhà nước Việt Nam mới ban hành thể lệ tín dụng thuê mua (Quyết định 149/QB — NH5) và ngày 9/10/1995 Chính phủ đã ban hành Nghị định 64/CP về “Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam,” thông tư sế 03/TT-NH5 của Ngân hàng Nhà nước, thông tứ số Ø7/TT-BKH/ĐT của Bộ Kế hoạch đầu tư, thông tư số 6L/TT- TCT của tổng cục thuế-Bộ tài chính, và gần đây là Nghị định I6/CP của Chính phủ về hoạt động cho thuê tài chính. Sau một thời gian chuẩn bị được sự đồng ý của ngân hàng Nhà nước Việt Nam công ty cho thuê tài chính quốc tế Việt Nam (VILC) được thành lập với vốn điểu lệ 5 triệu USD.
Đây là công ty cho thuê tài chính liên doanh quốc tế đầu tiên ở Việt Nam bao gầm Ngân hàng Công thương Việt Nam (ICBV) góp 19%, cing với bốn đối tác nước ngoài là Công ty tài chính quốc tế (IFC) 15%, Ngân hang tin dung Nhat Ban (NCB) 17%, Céng ty cho thuê công nghiệp Hần Quốc (KILC) 32%, Ngân hàng ngoại thuong Phap (BFCE) 17%. VILC ra đời có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của đất nước nhất là trong giai đoạn Việt Nam đang trên đường công nghiệp hóa hiện đại hóa phấn đấu đến năm 2020 trở thành nước công nghiệp phát triển". Như vậy cả về pháp lý, kinh tế - kỹ thuật, hoạt động cho thuê tài chính đã có những điển kiện tiển để thuận lợi cho việc phát triển ở Việt Nam. Trên thực tế đã có thời kỳ cả nước có tới 9 công ty cho thuê tài chính.
KHÁI NIỆM VÀ PHÂN BIỆT CHO THUÊ TÀI CHÍNH VỚI CHO THUÊ HOẠT ĐỘNG 1. Khái niệm Cho thuê (¿ /ease) là một thỏa thuận theo đó bên chủ sở hữu tài sản (bên cho thuê - /2ssor) nhường lại cho một bên khác (bên thuê - /essee) quyển sử dụng tài sản đó để nhận được các khoản thanh toán tiền thuê trong một khoảng thời gian xác định. Tài sản cho thuê bao gồm bất động sản và động sản cụ thể là nhà cửa, văn phòng làm việc, nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị xây dựng, vv. Chuẩn mực số 6, Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam quy định cho thuê là sự thỏa thuận giữa bên cho thuê và bên thuê tài sản về việc bên cho thuê tài sản chuyển quyền sử dụng cho bên thuê tài sản trong một khoảng thời gian nhất định để được nhân tiền thuê.
Cùng với sự phát triển của lịch sử, hoạt động cho thuê cũng ngày càng phát triển cả về chất và lượng. Ngày nay, boạt động cho thuê được thế giới công nhận dưới hai hình thức là cho thuê tài chính và cho thuê hoạt đông. Cho thuê tài chính xuất phát từ thuật ngữ tiếng Anh 1a financial lease hay còn gọi là cho thuê vốn (capifal lease). Có rat nhiều khái niệm về cho thuê tài chính và được các quốc gia có ngành cho thuê tài chính phát triển quy định ngay trong luật.
Tuy nhiên, mỗi một quốc gia lại đưa ra những chuẩn mực riêng để quy định về cho thuê tài chính.Reed va Edward.Gill thi cho thué tài chính là một hình thức tín dụng trung hạn!” Theo Hiệp hội các công ty cho thuê tài chính Thụy Điển {Association of Finance Companies, Sweden) thi cho thuê tài chính có nghia 1a: - Béncho thué mua tai sản theo yêu cầu của bên thuê. -_ Tài sản cho thuê thuộc quyển sở hữu của bên cho thuê, quyển sử dụng được chuyển giao cho bên thuê trong suốt thời hạn thuê, thường bằng thời gian hữu ích của tài sản. -_ Hợp đồng cho thuê tài chính không được hủy ngang. Theo Hội đồng tiêu chuẩn kế toán tài chính (Finaneial Accounting Standards Board) của Hoa kỳ thì một giao dịch cho thuê tài chính là một giao dịch phẩi thỏa mãn ít nhất một trong bốn tiêu chuẩn sau; - _ Quyền sở hữu tài sản cho thuê được chuyển giao cho bên thuê khi hợp đồng chấm dứt.
- Bên thuê được quyển lựa chọn mua tài sẳn thuê với giá tượng trưng ở một thời điểm nào đó hoặc khi hợp đẳng chấm dứt. -_ Thời hạn thuê phải lớn hơn hoặc bằng 75% thời gian hữu ích của tài sản. 10 - Hiện giá các khoản tiễn thuê tối thiểu là 90% hoặc lớn hơn s0 với giá trị của tài sản cho thuê. Theo Nghị định 16/2001/NĐ-CP ban hành ngày 2/5/2001 của Chính phủ Việt Nam, thì cho thuê tài chính được hiểu như sau: “Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc.
thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê.