Tổng quan nghiên cứu

Năm 2019 ghi nhận mốc son rực rỡ của ngành du lịch Việt Nam khi lần đầu tiên đón 18 triệu lượt khách quốc tế, trong đó Vịnh Hạ Long đóng góp nguồn thu ngân sách hàng nghìn tỷ đồng cho tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, bước sang năm 2020, đại dịch bùng phát đã tạo nên cơn địa chấn nghiêm trọng đối với ngành công nghiệp không khói. Số liệu từ Ban Quản lý vịnh Hạ Long cho thấy lượng khách tham quan năm 2020 chỉ đạt khoảng 1,5 triệu lượt, sụt giảm tới 70% so với năm 2019, bao gồm hơn 1,1 triệu lượt khách nội địa và hơn 400.000 lượt khách quốc tế. Kéo theo đó, nguồn thu phí tham quan vịnh chỉ đạt trên 230 tỷ đồng, tương đương 19% so với năm 2019 và đạt vỏn vẹn 15,5% chỉ tiêu Ủy ban nhân dân tỉnh giao phó.

Vấn đề nghiên cứu then chốt đặt ra là sự đóng băng chuỗi cung ứng dịch vụ, hàng loạt cơ sở lưu trú và lữ hành ngừng hoạt động, khiến lực lượng lao động chất lượng cao thất nghiệp diện rộng. Trước bối cảnh cấp bách đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Chu Văn Quân hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện tác động của dịch bệnh, làm rõ các điểm nghẽn cản trở và đề xuất hệ thống giải pháp phục hồi du lịch tại thành phố Hạ Long. Nghiên cứu tập trung tại không gian Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 12 năm 2021. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa thiệt hại kinh tế, đề ra lộ trình giúp ngành du lịch nhanh chóng thích ứng an toàn, linh hoạt, hướng đến khôi phục ngưỡng 3 triệu đến 5 triệu lượt du khách trong những năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển du lịch bền vững và lý thuyết quản lý khủng hoảng kinh tế làm nền tảng phân tích. Du lịch được tiếp cận dưới góc độ ngành kinh tế tổng hợp mang tính liên ngành, liên vùng theo tinh thần khoản 1 Điều 3 Luật Du lịch năm 2017. Hệ thống lý luận làm rõ 4 khái niệm trung tâm bao gồm: dịch vụ lưu trú du lịch, hạ tầng kỹ thuật du lịch, sản phẩm du lịch hội nghị hội thảo kết hợp nghỉ dưỡng và năng lực quản lý nhà nước về kinh tế du lịch.

Mô hình nghiên cứu phân định các nhân tố ảnh hưởng thành 2 nhóm chính. Nhóm khách quan gồm tài nguyên thiên nhiên, giá trị địa chất địa mạo và rủi ro dịch bệnh y tế toàn cầu. Nhóm chủ quan gồm chất lượng chuỗi cung ứng dịch vụ, trình độ quản trị của chính quyền địa phương, hạ tầng giao thông và mức độ thích ứng an toàn của cộng đồng cư dân. Cơ sở thực tiễn được đối sánh qua bài học phát triển đô thị du lịch tại Nha Trang, Đà Nẵng, cùng kinh nghiệm triển khai chính sách visa Bầu trời mở và hoàn 7% thuế giá trị gia tăng tại Bangkok, Thái Lan, cũng như mô hình công nghệ tổ chức sự kiện hiện đại của Singapore.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2015-2021 của Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thống kê, Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh và Ban Quản lý vịnh Hạ Long. Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu áp dụng công thức xác định cỡ mẫu của Taro Yamane dựa trên lượng khách ước tính đến thành phố Hạ Long trong 1 tháng là 1.000 lượt người. Với sai số cho phép ở mức 5% cùng độ tin cậy 95%, quy mô mẫu khảo sát tính toán đạt 399 mẫu hợp lệ.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được triển khai trực tiếp tại các đầu mối giao thông trọng điểm như Cảng tàu khách quốc tế Tuần Châu, bến tàu du lịch Hòn Gai và các khách sạn từ 3 đến 5 sao tại khu vực Bãi Cháy trong khung thời gian từ ngày 31 tháng 8 năm 2021 đến ngày 30 tháng 9 năm 2021. Phương pháp phân tích sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ 1,00 điểm (rất không hài lòng) đến 5,00 điểm (rất hài lòng). Lý do lựa chọn kết hợp thống kê mô tả và đối sánh chỉ số trên phần mềm chuyên dụng nhằm lượng hóa chính xác mức độ hài lòng thực tế của 399 du khách, phát hiện chính xác lỗ hổng về chất lượng dịch vụ và tâm lý e ngại rủi ro lây nhiễm trong giai đoạn dịch bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lượng khách và doanh thu du lịch chịu mức sụt giảm lịch sử. Năm 2020 chứng kiến lượng khách giảm mạnh từ mức đỉnh cao năm 2019 xuống còn 1,5 triệu lượt, giảm gần 70%. Trong đó, khách quốc tế chịu tổn thất nặng nề nhất khi giảm hơn 80%, chỉ còn trên 400.000 lượt. Doanh thu phí tham quan vịnh Hạ Long tụt dốc còn trên 230 tỷ đồng, suy giảm 81% so với cùng kỳ năm 2019.

Thứ hai, hạ tầng kinh doanh lưu trú và lữ hành bị tê liệt trên diện rộng. Trong tổng số gần 2.100 cơ sở lưu trú du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, hơn 60% đơn vị phải tạm ngừng hoạt động hoặc cắt giảm trên 70% nhân lực thường trực. Làn sóng đứt gãy việc làm khiến nguồn nhân lực được đào tạo bài bản chuyển dịch sang các ngành nghề khác, tạo nguy cơ thiếu hụt lao động tay nghề cao khi thị trường phục hồi.

Thứ ba, dữ liệu khảo sát 399 du khách cho thấy sự phân hóa rõ rệt về mức độ hài lòng. Tiêu chí an toàn dịch tễ và kiểm soát y tế đạt điểm số khả quan ở mức 3,85 trên thang điểm 5,00. Tuy nhiên, sự đa dạng của sản phẩm vui chơi giải trí và hoạt động kinh tế ban đêm chỉ đạt 2,45 điểm, rơi vào khoảng không hài lòng theo thang đo Likert.

Thứ tư, áp lực dòng tiền đè nặng lên các doanh nghiệp lữ hành và đội tàu du lịch. Khảo sát chỉ ra có đến 73% quyết định của người tiêu dùng phụ thuộc vào thông tin truyền thông mạng xã hội, song hơn 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương chưa thể tiếp cận hiệu quả các gói tín dụng hỗ trợ và chính sách giảm thuế.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét trực quan, dữ liệu biến động lượng khách giai đoạn 2015-2021 có thể được biểu diễn rõ nét qua biểu đồ cột kép đối sánh giữa du khách nội địa và quốc tế, kết hợp đường biểu diễn doanh thu để làm nổi bật mức sụt giảm sâu năm 2020. Thêm vào đó, một bảng so sánh 5 mức độ của thang đo Likert giúp minh họa tương quan giữa kỳ vọng an toàn và trải nghiệm thực tế của 399 đáp viên.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên không xuất phát từ sự suy giảm chất lượng cảnh quan di sản thiên nhiên mà chịu tác động trực tiếp từ các đợt giãn cách xã hội kéo dài và tâm lý ngần ngại di chuyển. So sánh với các trung tâm du lịch như Đà Nẵng hay Nha Trang, Hạ Long phụ thuộc rất lớn vào luồng khách quốc tế bằng đường hàng không qua Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn và đường biển qua cảng tàu chuyên biệt. Khi các chuyến bay quốc tế tạm dừng, thị trường nội địa trở thành điểm tựa sống còn nhưng các gói kích cầu năm 2020 và 2021 chưa tạo được đột phá do thiếu sự liên kết chuỗi dịch vụ. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng để thích ứng an toàn, thành phố cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy đón khách ồ ạt sang mô hình quản trị rủi ro linh hoạt, ứng dụng công nghệ số và cá nhân hóa trải nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ban hành chính sách ưu đãi tài chính và miễn giảm thuế kịp thời. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cần tiếp tục triển khai chính sách miễn giảm từ 50% đến 100% phí tham quan vịnh Hạ Long cho du khách trong các đợt kích cầu cao điểm. Đồng thời, cơ quan thuế áp dụng mức giảm 30% tiền thuê đất và giãn nợ thuế giá trị gia tăng trong khung thời gian từ đầu năm 2022 đến hết năm 2023 cho hơn 1.000 doanh nghiệp du lịch chịu ảnh hưởng nặng nề.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng số và tối ưu hóa kết nối giao thông. Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh chủ trì tích hợp bản đồ số du lịch, triển khai hệ thống bán vé tham quan điện tử tự động 100% tại các cảng tàu và áp dụng công nghệ thuyết minh số bằng audio trên nền tảng di động trong năm 2022. Đồng thời, các đơn vị giao thông đẩy nhanh tiến độ nâng cấp tuyến cao tốc kết nối Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn với trung tâm vịnh Hạ Long nhằm rút ngắn thời gian di chuyển xuống dưới 45 phút.

Thứ ba, tái cơ cấu sản phẩm gắn với tiêu chuẩn an toàn thích ứng linh hoạt. Ban Quản lý vịnh Hạ Long kết hợp cùng các hiệp hội doanh nghiệp thiết kế gói sản phẩm du lịch khép kín, tập trung vào nghỉ dưỡng biển đảo sinh thái, du lịch chăm sóc sức khỏe và du lịch MICE quy mô vừa. Mục tiêu đề ra là thu hút 3 triệu lượt khách nội địa trong năm 2022 thông qua các chương trình giảm giá từ 20% đến 35% nhưng giữ nguyên chất lượng cao cấp.

Thứ tư, đào tạo bồi dưỡng và giữ chân nguồn nhân lực du lịch. Các doanh nghiệp lưu trú phối hợp cùng các trường đại học chuyên ngành tổ chức bồi dưỡng kỹ năng số, ngoại ngữ và quy trình ứng phó y tế dự phòng cho ít nhất 5.000 lao động du lịch tại địa phương trong giai đoạn 2022-2024, sẵn sàng cho giai đoạn mở cửa toàn diện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước gồm Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Sở Du lịch và Ban Quản lý vịnh Hạ Long tìm thấy trong luận văn các luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng kịch bản điều hành kinh tế, tối ưu hóa nguồn thu 230 tỷ đồng và định hướng quản lý 33 tuyến cùng 91 điểm du lịch an toàn.

Nhóm lãnh đạo doanh nghiệp lữ hành, khách sạn và chủ phương tiện tàu thuyền khai thác kết quả khảo sát 399 khách hàng để tái cấu trúc sản phẩm dịch vụ, thiết kế chương trình khuyến mãi giảm 20% đến 35% chi phí và nắm bắt quy trình nhận hỗ trợ miễn giảm thuế từ địa phương.

Nhóm học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế và Du lịch học xem công trình như một nghiên cứu điển hình về phương pháp khảo sát định lượng Yamane, cách thức xử lý dữ liệu Likert và phân tích khủng hoảng kinh tế du lịch dưới tác động của dịch bệnh.

Nhóm hiệp hội ngành nghề và các tổ chức tư vấn phát triển du lịch bền vững vận dụng các kinh nghiệm quốc tế từ Singapore và Thái Lan trong luận văn để kiến tạo mạng lưới liên minh kích cầu du lịch liên vùng an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Đại dịch ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến lượng khách và nguồn thu tại vịnh Hạ Long năm 2020?

Năm 2020, tổng lượng khách tham quan vịnh Hạ Long chỉ đạt xấp xỉ 1,5 triệu lượt, sụt giảm gần 70% so với năm 2019. Nguồn thu phí tham quan vịnh theo đó chỉ đạt hơn 230 tỷ đồng, giảm sâu 81% so với cùng kỳ năm 2019 và chỉ hoàn thành 15,5% kế hoạch được tỉnh giao.

Phương pháp xác định quy mô mẫu khảo sát trong luận văn được thực hiện ra sao?

Nghiên cứu áp dụng công thức tính mẫu của Taro Yamane dựa trên tổng thể 1.000 lượt khách mỗi tháng trong giai đoạn dịch bệnh. Với sai số cho phép 5% và độ tin cậy 95%, mẫu nghiên cứu được xác định chuẩn xác gồm 399 khách du lịch được lựa chọn ngẫu nhiên tại bến tàu và khách sạn lưu trú.

Khảo sát thực tế chỉ ra yếu tố nào của du lịch Hạ Long bị du khách đánh giá thấp nhất?

Theo thang đo Likert 5 mức độ, sự đa dạng của các hoạt động giải trí và chuỗi sản phẩm trải nghiệm dịch vụ mùa dịch bị đánh giá thấp nhất với điểm trung bình 2,45, nằm trong ngưỡng không hài lòng (từ 1,81 đến 2,60 điểm) do nhiều cơ sở vui chơi phải tạm đóng cửa.

Những bài học kinh nghiệm quốc tế nào được luận văn đề xuất ứng dụng cho Hạ Long?

Luận văn chắt lọc chính sách visa linh hoạt và cơ chế hoàn 7% thuế giá trị gia tăng từ Bangkok, Thái Lan, cùng chiến lược đẩy mạnh sản phẩm du lịch hội thảo MICE ứng dụng công nghệ cao của Singapore nhằm tái thiết vị thế cạnh tranh cho thành phố biển Hạ Long.

Mục tiêu cốt lõi của các giải pháp phục hồi du lịch thành phố Hạ Long giai đoạn tới là gì?

Hệ thống giải pháp tập trung tái kích hoạt chuỗi vận hành của gần 2.100 cơ sở lưu trú, phục hồi lượng khách vượt mốc 3 triệu lượt năm 2022 và hướng đến cột mốc 5 triệu lượt du khách, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và kiểm soát dịch bệnh an toàn.

Kết luận

  • Công trình hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý phát triển du lịch trong tình huống khủng hoảng y tế toàn cầu.
  • Luận văn lượng hóa sâu sắc thiệt hại kinh tế tại vịnh Hạ Long năm 2020 với mức giảm sụt 70% lượng khách và 81% nguồn thu phí danh thắng.
  • Nghiên cứu khảo sát thành công 399 du khách qua thang đo Likert, chỉ rõ điểm nghẽn về tính đơn điệu của sản phẩm và tình trạng đứt gãy nhân lực lưu trú.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp hành động gắn liền với chính sách thuế, chuyển đổi số hạ tầng vé điện tử và xây dựng tour an toàn thích ứng linh hoạt.
  • Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực cho công tác điều hành quản lý kinh tế du lịch của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2022-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh thực nghiệm xác đáng giúp chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp chuyển hóa thách thức thành động lực số hóa dịch vụ. Lộ trình thực hiện cần được đẩy mạnh từ đầu năm 2022 đến cuối năm 2023 nhằm khôi phục toàn diện ngành kinh tế mũi nhọn. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp du lịch hãy tham khảo, áp dụng ngay những luận điểm khoa học từ luận văn để tái thiết ngành du lịch Hạ Long bứt phá mạnh mẽ và bền vững.