Giải pháp đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền ở Việt Nam thời kỳ hậu WTO

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh giảp pháp đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền ở việt nam hậu wto luận văn thạc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Bùi Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Uyên Uyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Đẩy Mạnh Cổ Phần Hóa Doanh Nghiệp Nhà Nước Độc Quyền Ở Việt Nam Thời Kỳ Hậu WTO
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN (CTCP), DNNN ĐỘC QUYỀN
• 1.1. Công ty cổ phần
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Đặc điểm
• 1.2. Những ưu điểm và khó khăn của hình thức CTCP so với các hình thức DN khác
• 1.3. Doanh nghiệp nhà nước độc quyền
• 1.3.1. Doanh nghiệp nhà nước
• 1.3.2. Tính tất yếu tồn tại DNNN
• 1.3.3. Tính khó minh bạch
• 1.3.4. Tính kém hiệu quả
• 1.3.5. Tính bao trùm của hệ thống do lịch sử để lại
• 1.4. DNNN độc quyền, những tác hại của độc quyền đối với nền kinh tế
• 1.4.1. Độc quyền là gì? Thế nào là độc quyền trong kinh doanh
• 2. CHƯƠNG 2: CỔ PHẦN HÓA DNNN ĐỘC QUYỀN – THỰC HIỆN LỘ TRÌNH CAM KẾT GIA NHẬP WTO
• 2.1. Thực trạng CPH các DNNN độc quyền trước thềm WTO
• 2.2. Tái cấu trúc nền kinh tế, những hướng dẫn, chỉ đạo của Nhà nước cho tiến trình CPH DNNN
• 2.2.1. Tái cấu trúc nền kinh tế - Quá trình cải cách DNNN
• 2.2.2. CPH DNNN, những hướng dẫn, chỉ đạo của Nhà nước
• 2.2.3. Chủ trương của Nhà nước nhằm thúc đẩy tiến trình CPH các DNNN độc quyền
• 2.2.4. Những thành tựu của quá trình CPH DNNN độc quyền
• 2.2.4.1. Lĩnh vực điện
• 2.2.4.2. Lĩnh vực xây dựng
• 2.2.4.3. Lĩnh vực bưu chính – viễn thông
• 2.2.4.4. Lĩnh vực bảo hiểm
• 2.2.4.5. Lĩnh vực dầu khí
• 2.2.4.6. Lĩnh vực ngân hàng
• 2.2.4.7. Lĩnh vực xi măng – sắt thép
• 2.3. Những tồn tại và khó khăn của quá trình CPH DNNN độc quyền trong thời gian qua
• 2.3.1. Những tồn tại của quá trình CPH DNNN độc quyền
• 2.3.2. Phát sinh một số vấn đề “hậu CPH”
• 2.3.3. Những khó khăn gây cản trở tiến trình CPH DNNN độc quyền ở Việt Nam
• 2.3.4. Quyết tâm của Nhà nước trong việc xử lý những trở ngại
• 2.3.5. Kinh nghiệm CPH DNNN độc quyền từ các nước
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CỔ PHẦN HÓA CÁC DNNN ĐỘC QUYỀN
• 3.1. Giải quyết những vấn đề khúc mắc trong CPH nhằm đẩy mạnh tiến trình CPH DNNN độc quyền thời kỳ hậu WTO
• 3.1.1. Môi trường pháp lý
• 3.1.2. Định giá trị DN
• 3.1.2.1. Cơ chế và phương pháp định giá
• 3.1.2.2. Định giá giá trị QSDĐ
• 3.1.2.3. Định giá quyền sở hữu trí tuệ, thương hiệu
• 3.1.2.4. Định giá phần góp vốn trong liên doanh
• 3.1.2.5. Một số qui định CPH gây trở ngại cho việc định giá
• 3.2. Những vấn đề phát sinh sau CPH các DNNN độc quyền
• 3.2.1. Về quyền sở hữu đất đai
• 3.2.2. Quản lý Nhà nước về phần vốn Nhà nước trong DN sau CPH
• 3.2.3. Giải quyết số lao động dôi dư sau CPH
• 3.2.4. Đối xử thiếu bình đẳng đối với DN sau CPH
• 3.3. Một số giải pháp cho vấn đề CPH
• 3.3.1. Hệ thống hóa các qui định về CPH, nâng lên thành hệ thống luật CPH
• 3.3.2. Hoàn thiện công tác tổ chức, chỉ đạo
• 3.3.2.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền vận động
• 3.3.2.2. Định giá trị DN
• 3.3.2.2.1. Nâng cao chất lượng các tổ chức thẩm định, gắn trách nhiệm của các công ty thẩm định với kết quả thẩm định
• 3.3.2.2.2. Đưa giá trị TSCĐ vô hình vào giá trị DN khi định giá
• 3.3.2.3. Giải quyết chính sách đối với lao động
• 3.3.2.4. Giải quyết các khoản nợ
• 3.3.2.5. Quản lý Nhà nước về phần vốn Nhà nước nắm giữ trong DN sau CPH
• 3.3.3. Hoàn thiện, phát triển các yếu tố KTTT
• 3.3.3.1. Phá bỏ thế độc quyền, mở cửa các lĩnh vực độc quyền
• 3.3.3.2. Bình đẳng giữa các đối tác trong và ngoài nước
• 3.3.3.3. Phát huy vai trò của Ngân hàng, Công ty tài chính
• 3.3.3.4. Củng cố, phát triển hoạt động TTCK
• 3.3.3.5. Phát triển các loại hình quỹ đầu tư
• 3.3.3.6. Thành lập Công ty đầu tư tài chính Nhà nước
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền ở Việt Nam

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) độc quyền là một trong những giải pháp quan trọng nhằm cải cách nền kinh tế Việt Nam sau khi gia nhập WTO. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn trong nền kinh tế. Cổ phần hóa không chỉ đơn thuần là chuyển nhượng quyền sở hữu mà còn là một quá trình tái cấu trúc nhằm tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.1. Khái niệm và vai trò của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước

Cổ phần hóa DNNN là quá trình chuyển đổi từ sở hữu nhà nước sang sở hữu tư nhân một phần hoặc toàn bộ. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Cổ phần hóa không chỉ giúp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Lợi ích của cổ phần hóa đối với nền kinh tế Việt Nam

Cổ phần hóa DNNN mang lại nhiều lợi ích như tăng cường hiệu quả kinh doanh, thu hút đầu tư nước ngoài, và cải thiện chất lượng dịch vụ. Ngoài ra, nó còn giúp giảm thiểu tình trạng độc quyền trong một số lĩnh vực, từ đó tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

II. Những thách thức trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền

Mặc dù cổ phần hóa DNNN độc quyền mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như định giá tài sản, quản lý sau cổ phần hóa, và sự phản đối từ các bên liên quan là những trở ngại lớn. Đặc biệt, việc duy trì vai trò của nhà nước trong các lĩnh vực chiến lược cũng là một thách thức không nhỏ.

2.1. Vấn đề định giá tài sản trong cổ phần hóa

Định giá tài sản là một trong những bước quan trọng nhất trong quá trình cổ phần hóa. Việc xác định giá trị thực của DNNN độc quyền không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của nhà nước mà còn đến sự hấp dẫn của doanh nghiệp đối với nhà đầu tư. Các phương pháp định giá cần phải được thực hiện một cách minh bạch và công bằng.

2.2. Khó khăn trong quản lý sau cổ phần hóa

Sau khi cổ phần hóa, việc quản lý doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn. Các cổ đông có thể có những lợi ích khác nhau, dẫn đến xung đột trong quản lý. Do đó, cần có một cơ chế quản lý hiệu quả để đảm bảo rằng doanh nghiệp hoạt động theo đúng mục tiêu đã đề ra.

III. Giải pháp thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền

Để thúc đẩy quá trình cổ phần hóa DNNN độc quyền, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc cổ phần hóa, đồng thời đảm bảo rằng các lợi ích của nhà nước vẫn được bảo vệ.

3.1. Cải cách chính sách cổ phần hóa

Cần có những cải cách trong chính sách cổ phần hóa để tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch. Điều này sẽ giúp thu hút đầu tư và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền và vận động

Việc tuyên truyền về lợi ích của cổ phần hóa là rất quan trọng. Cần phải tạo ra sự đồng thuận trong xã hội và giữa các bên liên quan để quá trình cổ phần hóa diễn ra suôn sẻ và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cổ phần hóa

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cổ phần hóa DNNN độc quyền đã mang lại những kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Các doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn và khả năng cạnh tranh cao hơn. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo rằng các mục tiêu đã đề ra được thực hiện.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp đã cổ phần hóa

Nhiều doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa đã có sự chuyển biến tích cực trong hoạt động kinh doanh. Các chỉ số tài chính như doanh thu, lợi nhuận đều tăng trưởng mạnh mẽ, cho thấy hiệu quả của quá trình cổ phần hóa.

4.2. Bài học từ các nước khác

Kinh nghiệm từ các nước đã thành công trong cổ phần hóa có thể được áp dụng tại Việt Nam. Việc học hỏi từ các mô hình thành công sẽ giúp Việt Nam rút ra được những bài học quý giá trong quá trình cải cách này.

V. Kết luận và tương lai của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền

Cổ phần hóa DNNN độc quyền là một quá trình cần thiết và không thể tránh khỏi trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tương lai của cổ phần hóa sẽ phụ thuộc vào sự quyết tâm của chính phủ và các bên liên quan trong việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

5.1. Tương lai của cổ phần hóa tại Việt Nam

Trong tương lai, cổ phần hóa DNNN độc quyền sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Chính phủ cần có những chính sách phù hợp để đảm bảo rằng quá trình này diễn ra một cách hiệu quả và bền vững.

5.2. Vai trò của nhà nước trong quá trình cổ phần hóa

Nhà nước vẫn cần giữ vai trò chủ đạo trong các lĩnh vực chiến lược, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Sự cân bằng giữa lợi ích nhà nước và lợi ích của các nhà đầu tư là rất quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiến trình chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt trọng tâm vào việc tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước. Trong giai đoạn chuyển giao từ năm 1995 đến năm 2006, số lượng doanh nghiệp nhà nước đã được tinh giản từ khoảng 12.000 đơn vị xuống còn 6.020 doanh nghiệp, trong đó các tổng công ty nhà nước nắm giữ tới 74% tổng lợi nhuận và 47% lực lượng lao động của toàn bộ khu vực kinh tế quốc doanh. Tuy nhiên, sự tồn tại kéo dài của các doanh nghiệp nhà nước độc quyền trong các lĩnh vực huyết mạch như điện lực, bưu chính viễn thông, hàng không, xăng dầu và ngân hàng đã tạo ra lực cản lớn đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ thực trạng hoạt động, những bất cập và tổn thất kinh tế do cơ chế độc quyền hành chính gây ra, từ đó xác định tính tất yếu khách quan của việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước độc quyền. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích cơ sở lý luận về doanh nghiệp độc quyền và công ty cổ phần; đánh giá hiệu quả kinh doanh và những hệ lụy của độc quyền đối với chi phí xã hội; khảo sát thực tiễn cổ phần hóa tại Việt Nam giai đoạn 1992 - 2006; và đề xuất hệ thống giải pháp đẩy mạnh cổ phần hóa đáp ứng lộ trình cam kết hội nhập khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh các chỉ số cạnh tranh của Việt Nam theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới từng giảm mạnh tới 17 bậc vào năm 2004 và tiếp tục giảm 4 bậc vào năm 2005. Việc giải quyết bài toán cổ phần hóa doanh nghiệp độc quyền là điều kiện tiên quyết để hạ giá thành dịch vụ đầu vào, cắt giảm mức chi phí logistics vốn cao gấp 2 đến 3 lần so với các nước trong khu vực Đông Nam Á, đồng thời kiến tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế học vi mô hiện đại về cấu trúc thị trường, tập trung vào mô hình tổn thất vô ích của độc quyền và lý thuyết quyền sở hữu trong quản trị doanh nghiệp. Trong mô hình thị trường độc quyền thuần túy, doanh nghiệp ấn định sản lượng tại mức doanh thu biên bằng chi phí biên nhưng định giá bán cao hơn chi phí biên, dẫn đến sự phân bổ nguồn lực không hiệu quả và làm suy giảm thặng dư của người tiêu dùng. Luận văn phân biệt rõ hai trạng thái: độc quyền tự nhiên phát sinh do tính kinh tế theo quy mô (hiệu quả chi phí cố định bình quân giảm dần khi sản lượng tăng) và độc quyền hành chính do Nhà nước bảo hộ và trao quyền định đoạt thị trường.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Công ty cổ phần: Hình thức tổ chức kinh doanh hiện đại với đặc trưng trách nhiệm hữu hạn, tách bạch quyền sở hữu và quyền quản lý, tạo khả năng huy động vốn xã hội linh hoạt và phân tán rủi ro.
• Doanh nghiệp nhà nước độc quyền: Doanh nghiệp dựa trên sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, nắm giữ vị thế duy nhất hoặc chi phối trong cung ứng hàng hóa, dịch vụ thiết yếu nhưng thường chịu gánh nặng về tính khó minh bạch và kém hiệu quả kinh tế.
• Cổ phần hóa: Quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu từ 100% vốn nhà nước sang sở hữu đa thành phần, đóng vai trò như công cụ tái cấu trúc quản trị chứ không đồng nhất với tư nhân hóa toàn phần theo quan điểm cực đoan.
• Cạnh tranh phi đối xứng: Tình trạng các doanh nghiệp độc quyền lợi dụng rào cản pháp lý và cơ chế định giá để chèn ép các đối thủ tiềm năng gia nhập thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian cùng phương pháp phân tích chuẩn tắc. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ báo cáo của Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, Tổng cục Thống kê, Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam cùng báo cáo tài chính của 46 Tổng công ty 90 và 18 Tổng công ty 91 giai đoạn 1996 - 2006.

Cỡ mẫu phân tích thực chứng bao gồm 850 doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa đã đi vào hoạt động ổn định trên 1 năm và dữ liệu hoạt động của 7 lĩnh vực độc quyền then chốt gồm: điện lực, bưu chính viễn thông, hàng không, dầu khí, ngân hàng thương mại nhà nước, bảo hiểm, xi măng và sắt thép. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích đối với các tổng công ty quy mô lớn nhằm phản ánh chính xác bức tranh chuyển đổi sở hữu ở cấp độ tập đoàn kinh tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh đối chiếu đa chiều giữa số liệu trước và sau cổ phần hóa, kết hợp so sánh chi phí dịch vụ độc quyền tại Việt Nam với các nước trong khối ASEAN như Thái Lan, Malaysia và Singapore, là nhằm lượng hóa chính xác mức độ tổn hại kinh tế do độc quyền hành chính gây ra, từ đó bảo đảm tính thuyết phục và căn cứ thực nghiệm vững chắc cho các đề xuất chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cổ phần hóa đem lại sự bứt phá rõ rệt về hiệu quả tài chính và năng lực mở rộng hoạt động của doanh nghiệp. Số liệu tổng kết trên 850 doanh nghiệp nhà nước sau 1 năm chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần chứng minh:

• Lợi nhuận thực hiện bình quân tăng trưởng vượt bậc 139,76%.
• Vốn điều lệ bình quân tăng 44% và doanh thu bình quân tăng 23,6%.
• Tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh có lãi đạt mức 90%, đóng góp cho ngân sách nhà nước tăng 24,9%, thu nhập bình quân của người lao động tăng 12% và quy mô việc làm tăng 6,6%.
• Tỷ lệ chi trả cổ tức bình quân toàn khối đạt 17,11%/năm.

Thứ hai, khu vực doanh nghiệp nhà nước duy trì cơ chế độc quyền bộc lộ nghịch lý lớn giữa quy mô đầu tư và hiệu quả sinh lời. Mặc dù quy mô vốn trung bình của một doanh nghiệp nhà nước đến năm 2004 đã tăng gần 40 lần (đạt bình quân 129,9 tỷ đồng), nhưng hiệu quả hoạt động chỉ cải thiện ở mức 2,2 lần. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn nhà nước bình quân của 46 Tổng công ty 90 chỉ đạt 2,07%, giảm 5,62% so với năm 2002. Tình trạng thua lỗ nghiêm trọng diễn ra cục bộ tại nhiều ngành được bảo hộ, điển hình như khoản lỗ hơn 3.000 tỷ đồng của 38 nhà máy đường trực thuộc hai Tổng công ty Mía đường.

Thứ ba, sự lạm dụng vị thế độc quyền hành chính đã trực tiếp làm suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thông qua cơ chế giá dịch vụ bất hợp lý. Điều tra thực tế cho thấy 56% khách hàng phản ánh tình trạng bị cắt điện không báo trước, 90% người sử dụng bị gián đoạn liên lạc điện thoại không dưới 3 lần trong 1 quý, và 45% khách hàng mất hơn 10 ngày để lắp đặt điện thoại. Cước vận chuyển một container 40 feet từ Việt Nam đi Nhật Bản cao gấp 3 lần tuyến Singapore - Nhật Bản; chi phí bốc xếp tàu 10.000 tấn tại Cảng Sài Gòn lên tới 40.000 USD so với 20.000 USD tại Bangkok; mức độ thất thoát điện năng trong truyền tải ở mức 12,37% (trong khi Thái Lan chỉ từ 6% đến 9%).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu khẳng định rằng lợi nhuận cao tại một số tổng công ty độc quyền không phản ánh năng lực quản trị nội tại mà chủ yếu bắt nguồn từ đặc quyền định giá và bao cấp vốn. Tình trạng độc quyền nhóm tại các ngành xăng dầu, xi măng, sắt thép đã chuyển hóa gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng và các doanh nghiệp sản xuất hạ nguồn. Khi so sánh với Thái Lan - nơi chỉ cần 7,3 nhân viên trên 1.000 đường dây điện thoại chính trong khi Việt Nam cần tới 50 người - có thể thấy bộ máy độc quyền cồng kềnh đã triệt tiêu động lực tối ưu hóa nhân sự và đổi mới công nghệ.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng đối chiếu các chỉ tiêu tài chính trước và sau cổ phần hóa của 850 doanh nghiệp, kết hợp biểu đồ cột kép so sánh mức tăng trưởng vốn điều lệ (44%) so với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận (139,76%). Bên cạnh đó, một bảng ma trận so sánh chi phí dịch vụ hạ tầng (cước viễn thông, bốc dỡ cảng biển, giá điện, giá xi măng) giữa Việt Nam và các nước ASEAN-4 sẽ làm nổi bật khoảng cách chi phí đầu vào đang làm suy yếu sức hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Kết quả thảo luận nhấn mạnh yêu cầu bức thiết của việc thực thi các cam kết gia nhập WTO: xóa bỏ bảo hộ phi lý, mở cửa thị trường dịch vụ viễn thông, năng lượng, tài chính ngân hàng (cho phép thành lập ngân hàng và công ty bảo hiểm 100% vốn nước ngoài sau lộ trình 5 năm), đồng thời giảm thuế quan xuống dưới 15% đối với hơn 94% dòng sản phẩm công nghiệp chế tạo.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế và pháp luật về cổ phần hóa. Quốc hội và Chính phủ cần khẩn trương nghiên cứu xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thống nhất, tiến tới ban hành Luật Cổ phần hóa nhằm chuẩn hóa các quy định hiện hành đang phân tán tại các Nghị định và Thông tư. Chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp phối hợp cùng Bộ Tài chính, đặt mục tiêu hoàn thành khung pháp lý đồng bộ trong giai đoạn 2008 - 2009, bảo đảm tính minh bạch và tách bạch rõ quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý hành chính nhà nước.

Thứ hai, đổi mới cơ chế định giá doanh nghiệp và xử lý tài sản vô hình. Bộ Tài chính cần ban hành quy chế bắt buộc đưa giá trị quyền sử dụng đất theo giá thị trường và giá trị thương hiệu, lợi thế vị trí vào tổng giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa. Nâng cao trách nhiệm pháp lý của các tổ chức kiểm toán, tư vấn định giá độc lập, phấn đấu giảm tỷ lệ sai lệch định giá tài sản công xuống dưới 5%. Timeline triển khai áp dụng đồng loạt từ quý 1 năm 2008 đối với tất cả các tập đoàn, tổng công ty nhà nước thuộc diện chuyển đổi sở hữu.

Thứ ba, kiên quyết phá vỡ thế độc quyền kinh doanh và mở cửa thị trường ngành. Bộ Công Thương và các bộ quản lý chuyên ngành cần xóa bỏ các rào cản hành chính gia nhập ngành, cho phép các thành phần kinh tế tư nhân và đầu tư nước ngoài tham gia vào khâu phát điện, dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng, vận tải biển và phân phối hàng hóa. Mục tiêu đến năm 2010 là hình thành tối thiểu từ 3 đến 5 doanh nghiệp quy mô lớn cạnh tranh bình đẳng trong từng phân ngành huyết mạch, chấm dứt hoàn toàn tình trạng độc quyền cục bộ và ưu đãi tín dụng khoanh nợ, xóa nợ tràn lan.

Thứ tư, nâng cao năng lực quản trị vốn nhà nước thông qua Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Khẩn trương chuyển giao 100% quyền đại diện phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp đã cổ phần hóa về một đầu mối chuyên nghiệp quản lý trước năm 2009. Thực hiện quản trị công ty theo các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Tiêu chuẩn Hóa Quốc tế và thông lệ quản trị hiện đại, thúc đẩy niêm yết cổ phiếu của các ngân hàng thương mại quốc doanh lớn (như Vietcombank) và các tổng công ty lớn trên thị trường chứng khoán tập trung nhằm tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên vốn nhà nước đạt trên 15%/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước có thể khai thác các cơ sở lý luận, bằng chứng thực nghiệm và khung giải pháp của luận văn để hoàn thiện các nghị định hướng dẫn sắp xếp, cổ phần hóa tập đoàn kinh tế nhà nước.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành các Tổng công ty, Doanh nghiệp Nhà nước: Lãnh đạo các đơn vị trực thuộc ngành điện lực, bưu chính viễn thông, hàng không, ngân hàng thương mại nhà nước sử dụng luận văn làm cẩm nang định hướng tái cấu trúc mô hình công ty mẹ - công ty con, tháo gỡ vướng mắc trong xác định giá trị doanh nghiệp, giải quyết chế độ lao động dôi dư và chuyển đổi phương thức quản trị sau cổ phần hóa.
• Các định chế tài chính, quỹ đầu tư và công ty chứng khoán: Các chuyên viên phân tích đầu tư và khối tư vấn tài chính doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu thực chứng về 850 doanh nghiệp sau cổ phần hóa (với 90% tỷ lệ có lãi và mức tăng trưởng lợi nhuận 139,76%) để đánh giá tiềm năng tăng trưởng, định giá cổ phiếu phát hành lần đầu ra công chúng và tìm kiếm cơ hội đầu tư chiến lược.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Luận văn cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực về kinh tế học thể chế, lý thuyết thị trường độc quyền và chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 1996 - 2006 phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền có đồng nghĩa với việc tư nhân hóa toàn bộ hay không?
   Không. Cổ phần hóa tại Việt Nam là quá trình đa dạng hóa sở hữu nhằm huy động nguồn lực xã hội và đổi mới cơ chế quản trị. Nhà nước vẫn chủ động nắm giữ tỷ lệ cổ phần chi phối trên 51% tại các ngành trọng yếu, bảo đảm sự điều tiết vĩ mô và an ninh kinh tế quốc gia chứ không chuyển giao hoàn toàn quyền sở hữu cho tư nhân.

2. Khó khăn lớn nhất trong công tác định giá doanh nghiệp nhà nước độc quyền là gì?
   Khó khăn phức tạp nhất nằm ở việc xác định giá trị quyền sử dụng đất và các tài sản cố định vô hình như thương hiệu, uy tín thương mại và lợi thế vị trí kinh doanh. Do thị trường bất động sản và thị trường vốn chưa hoàn hảo, các quy định định giá trước đây dễ dẫn đến nguy cơ thất thoát vốn nhà nước hoặc làm chậm tiến độ cổ phần hóa.

3. Hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thay đổi như thế nào sau khi hoàn tất cổ phần hóa?
   Khảo sát thực tế trên 850 doanh nghiệp sau 1 năm cổ phần hóa cho thấy 90% doanh nghiệp hoạt động có lãi, lợi nhuận bình quân tăng mạnh 139,76%, vốn điều lệ tăng 44%, đóng góp ngân sách tăng 24,9% và thu nhập người lao động tăng 12%, chứng minh sự vượt trội của mô hình công ty cổ phần.

4. Gia nhập WTO tạo ra những áp lực cụ thể nào đối với các doanh nghiệp độc quyền nhà nước?
   Việt Nam phải thực thi cam kết mở cửa thị trường dịch vụ tài chính, viễn thông, năng lượng cho các tập đoàn nước ngoài nắm giữ tới 100% vốn sau 5 năm, đồng thời cắt giảm thuế nhập khẩu dưới 15% cho 94% hàng công nghiệp. Nếu chậm cổ phần hóa, các doanh nghiệp nhà nước sẽ nhanh chóng đánh mất thị trường do năng lực cạnh tranh kém.

5. Luận văn đề xuất giải pháp trọng tâm nào để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước các doanh nghiệp độc quyền?
   Giải pháp cốt lõi là kiên quyết xóa bỏ cơ chế tự quyết định giá tùy tiện của doanh nghiệp độc quyền, tách bạch khâu truyền tải và phát điện, hoàn thiện khung pháp lý cạnh tranh và thành lập từ 3 đến 5 nhà cung ứng dịch vụ độc lập trong từng lĩnh vực để xác lập giá cả theo quy luật cung cầu.

Kết luận

• Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước độc quyền là quy luật khách quan, yêu cầu sống còn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời kỳ hậu WTO.
• Thực trạng độc quyền hành chính kéo dài đã gây tổn hại nghiêm trọng đến thặng dư xã hội, làm đội chi phí logistics và giảm thứ hạng cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế.
• Bằng chứng thực nghiệm trên 850 doanh nghiệp khẳng định chuyển đổi sang công ty cổ phần giúp tối ưu hóa hiệu quả tài chính với lợi nhuận tăng 139,76% và 90% đơn vị kinh doanh có lãi.
• Lộ trình giai đoạn 2008 - 2010 đòi hỏi sự quyết liệt trong hoàn thiện hệ thống luật pháp, định giá chính xác quyền sử dụng đất và tài sản vô hình, mở cửa thị trường và vận hành hiệu quả mô hình SCIC.
• Các nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng các hàm ý chính sách từ luận văn để thúc đẩy quá trình tái cơ cấu kinh tế toàn diện và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Do là loại hình DN dựa trên sở hữu Nhà nước về tư liệu sản xuất, lại được giao độc quyền kinh doanh ở một số ngành, lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, và được sự bảo trợ từ Nhà nước,… vì thế các DNNN đã trở nên độc quyền, chuyên chế. Các DNNN này không những không phát huy hết năng lực vốn được sự đầu tư rất lớn từ Nhà nước mà trái lại còn có tác dụng kiềm hãm sự phát triển của nền kinh tế. Đứng trước thực trạng này cũng như nhu cầu xã hội hóa sản xuất, hội nhập KTQT, việc cải cách DNNN, xoá bỏ độc quyền DNNN là một nhu cầu bức bách, một qui luật tất yếu. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 2 Thực trạng độc quyền của các DNNN và tính tất yếu phải CPH DNNN độc quyền 2.1/ Thực trạng độc quyền của DNNN và những tác hại đối với nền kinh tế Giữ vai trò chủ đạo trong các lĩnh vực then chốt, phải công tâm mà nói, trong thời gian qua các DNNN trong các lĩnh vực độc quyền đã có những đóng góp đáng kể, góp phần quan trọng cho việc bình ổn cũng như phát triển của nền kinh tế.1/ Một số thành tựu của DNNN đối với nền kinh tế Những thành tựu nổi bật mà hệ thống các DNNN đã đóng góp cho nền kinh tế có thể được dẫn chứng ở một số các lĩnh vực trọng yếu như: Công nghiệp hóa chất Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới (1986), công nghiệp Hóa chất nước ta đã có những bước phát triển tăng vọt cả về số lượng và chất lượng.

Số lĩnh vực sản xuất tăng nhanh và tỷ lệ giữa các lĩnh vực cũng thay đổi, trong đó lĩnh vực sản xuất tư liệu sản xuất phát triển mạnh, các chuyên ngành như Hóa chất cơ bản, nguồn điện hóa học đã khẳng định được vị thế của mình bên cạnh các ngành phân bón, cao su và một số ngành truyền thống khác. Sản phẩm của công nghiệp Hóa chất, đặc biệt phân bón, thuốc trừ sâu, săm lốp xe đạp, xà phòng. đã là các sản phẩm không thể thiếu được trong sản xuất và đời sống của người dân. Về cơ cấu ngành, trong công nghiệp Hóa chất đã hình thành một số chuyên ngành rất quan trọng đối với nền kinh tế như: Công nghiệp Hoá chất phục vụ nông nghiệp (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật); Công nghiệp mỏ hoá chất; Công nghiệp cao su, Công nghiệp hóa chất cơ bản; Công nghiệp các sản phẩm điện hóa; Công nghiệp chất giặt rửa.

và các chuyên ngành này đã có tỷ trọng tương đối cao trong giá trị tổng sản lượng công nghiệp. Công nghiệp Hoá chất luôn có tốc độ phát triển bình quân cao: đạt tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 20% trong thời kỳ 1991 - 1995 và 15 - 16% trong thời kỳ 1996 - 2000, và là một trong số các ngành có hệ số tăng trưởng cao nhất của Ngành Công nghiệp. Trong những năm đầu tiên của thế kỷ 21, Công 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệp Hóa chất Việt Nam hoạt động trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội thế giới có nhiều biến động phức tạp, trong nước, chúng ta lại gặp nhiều khó khăn do thiên tai, lũ lụt ở nhiều vùng rộng lớn. Việc giảm thuế nhập khẩu phân bón đã làm tăng sự cạnh tranh đối với các sản phẩm này trên thị trường, tình trạng gian lận thương mại chậm được khắc phục và từ năm 2002 đến nay giá vật tư đầu vào sản xuất như xăng dầu, các nguyên liệu sản xuất phân bón (u rê, DAP, lưu huỳnh.

liên tục tăng giá mạnh đã làm cho sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp trong Ngành gặp rất nhiều khó khăn. Đứng trước những thách thức to lớn đó, Công nghiệp Hóa chất, trong đó đặc biệt là các DNNN thuộc Tổng công ty Hóa chất Việt Nam, vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng cao, liên tục trong nhiều năm (năm 2000: 19,91%; 2001: 8,97%; 2002: 13,7%; 2003: 16,4%; và 2004 15%). Cụ thể, về sản phẩm, công nghiệp Hoá chất nước ta đã có thể sản xuất và cung cấp 100% nhu cầu về phân lân chế biến, 30% nhu cầu về phân u rê; gia công thoả mãn hầu hết nhu cầu thuốc bảo vệ thực vật; sản xuất thoả mãn hầu hết nhu cầu về săm lốp xe đạp, ô tô, xe máy; bột giặt, pin điện; ắc quy và que hàn điện thông dụng. Nhiều loại sản phẩm trong Ngành là sản phẩm có thương hiệu nổi tiếng, nhiều năm liền được bình chọn vào "TOP TEN" hoặc Hàng Việt Nam chất lượng cao.

Có một số sản phẩm như lốp ô tô, xe máy của CASUMINA, DRC, SRC, phân bón nhãn hiệu "Đầu Trâu" của Công ty Phân bón Bình Điền; ắc quy của PINACO. đã được xuất khẩu với số lượng lớn sang thị trường khu vực và thế giới và đã được người tiêu dùng đánh giá cao. Theo đánh giá, công nghiệp Hoá chất nước ta, chủ yếu là các DN Trung ương, đang là trụ cột và chiếm đến 70% giá trị toàn Ngành. Hiện tại, giá trị tổng sản lượng của công nghiệp Hoá chất chiếm tỷ lệ khoảng 10,4% giá trị tổng sản lượng công nghiệp và khoảng 5% GDP cả nước.

Lĩnh vực ngân hàng Trong những năm gần đây nền kinh tế thế giới có nhiều biến cố lớn như cuộc khủng khoảng tài chính và tiền tệ năm 1997; đồng tiền chung Châu âu ra đời; sự cố máy tính; sự sáp nhập của các Tập đoàn kinh tế; định chế trong hệ thống tài 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chính ngân hàng thế giới tiếp tục diễn ra;… đã ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là lĩnh vực ngân hàng. Tuy nhiên, cùng với những biện pháp tháo gỡ khó khăn linh hoạt của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cộng với những cố gắng, nỗ lực lớn lao của chính mình, các NHTMNN vẫn luôn duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và ổn định liên tiếp qua các năm. Hoạt động Tín dụng của Ngân hàng đã được cải tiến về nhiều mặt đảm bảo được chất lượng tốt, các dịch vụ ngân hàng luôn được cải tiến về chất lượng và đa dạng hóa nhằm đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu của khách hàng. Ngân hàng Ngoại thương là một trong những đơn vị đầu đàn trong lĩnh vực ngân hàng đã đạt được những thành tựu đáng kể Tình hình tài chính của Ngân hàng Ngoại thương qua các năm.

Đơn vị tính: Tỷ đồng Việt Nam Năm 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Chỉ tiêu LN/Tổng TS có 0.33% LN/Vốn tự có 9.99% Thu nhập cả năm - Tổng thu nhập 2.157 - TN ròng từ lãi 583 713 1.068 - LN trước thuế 187 212 313 329 877 1.894 Các chỉ số khác - Tổng TS 45.743 - Tổng tiền gửi 33.127 (Theo Báo cáo thường niên Ngân hàng Ngoại thương) Lĩnh vực Dầu khí Mặc dù gặp nhiều khó khăn, nhưng Tập đoàn Dầu khí Việt nam đã tập trung mọi nguồn lực để hoàn thành nhiệm vụ được giao, kết quả đạt được qua từng năm hết sức khả quan. Cụ thể 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đơn vị tính: Triệu USD 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Doanh thu thuần 1.007 Giá vốn hàng bán 459 479 479 686 622 1.097 977 992 Lãi khác 5 7 16 15 Chi phí bán hàng 5 9 18 31 29 29 Chi phí quản lý 13 12 27 27 53 63 Lãi hoạt động 746 593 553 1.014 912 914 Chi phí hoạt động tài chính 11 12 9 7 3 6 Lãi từ các hoạt động liên doanh 21 17 52 70 82 104 Lợi nhuận trước thuế 755 598 596 1.012 Thuế lợi tức 286 229 191 424 365 404 Lợi nhuận sau thuế 469 369 405 680 626 609 Quyền lợi cổ đông thiểu số 223 165 1 1 -1 -1 Lợi nhuận ròng 246 204 404 679 627 610 (Theo Ban Tài chính – kế toán) Đặc biệt doanh thu xuất khẩu dầu thô 6 tháng đầu năm 2007 đạt 3.7 tỷ USD Lĩnh vực hàng không Trong môi trường kinh doanh với những khó khăn như: Giá thuê máy bay và giá xăng dầu, nhiên liệu bay tăng cao; Dịch cúm gia cùm bùng phát trở lại tại nhiều tỉnh và thành phố của Việt Nam; tình trạng quá tải khách sạn và giá thuê phòng tăng cao tại các thành phố lớn trong mùa du lịch và lễ hội đã làm suy giảm đáng kể lượng khách quốc tế vào Việt Nam trong quí II /2007,… Trong 6 tháng đầu năm 2007, thị trường vận tải hàng không vẫn tiếp tục tăng trưởng cao (tăng 17,6% so với cùng kỳ 2006). Với kết quả như sau Kết quả thực hiện kế hoạch 6 tháng đầu năm 2007 - Tổng doanh thu 6 tháng đầu năm của TCT Hàng không Việt Nam ước đạt 9. - Lợi nhuận trước thuế ước đạt 204, 9 tỷ đồng, đạt trên 57% kế hoạch năm, trong đó lợi nhuận trong vận chuyển hành khách và hàng hóa của VNA đạt 213, 3 tỷ đồng, đạt 56,42% kế hoạch.

22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Nộp Ngân sách Nhà nước: Toàn TCT ước thực hiện 120 tỷ đồng, đạt 59,78% kế hoạch năm. Kết quả vận chuyển hàng khách và hàng hóa - Trong 6 tháng đầu năm, VNA thực hiện 31.140 chuyến bay an toàn; vận chuyển 3.376 lượt hành khách, đạt 49,8% kế hoạch năm và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm 2006, trong đó khách nội địa là 2.457 người, tăng 23,9% so với cùng kỳ 2006, khách quốc tế 1.919 người, tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2006. - Về vận chuyển hàng hóa và bưu kiện: Hãng cũng đã vận chuyển trên 53.385 tấn, đạt 44,7% kế hoạch năm, bằng 99% so với cùng kỳ năm ngoái. - Hệ số sử dụng ghế bình quân 6 tháng đầu năm đạt 74,3%, tăng 1,5 điểm so với cùng kỳ 2006; trong đó: hệ số sử dụng ghế nội địa là 84,9%, hệ số sử dụng ghế quốc tế là 71%.

- Bình quân mỗi ngày vận chuyển 20.452 lượt khách /ngày. - Công ty bay dịch vụ VASCO trong 6 tháng đầu năm thực hiện 1.670 giờ bay, vận chuyển 63.727 lượt hành khách, đạt 45% kế hoạch năm và mức doanh thu 40, 8 tỷ đồng, đạt 45,3% kế hoạch năm. Những thành tựu kể trên một mặt nào đó đã phản ánh sự đóng góp của các DNNN vào sự ổn định và phát triển nền kinh tế. Tuy nhiên nếu đi sâu vào hiện trạng của từng nơi mới nhận thấy rằng những thành tựu trên không hề phản ánh năng lực thực có của DN.

Nếu không có sự bảo trợ của Nhà nước thì không thể đạt được những thành tựu kể trên.