Luận văn thạc sĩ giải pháp thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Thu Hút Vốn Đầu Tư Gián Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI (FPI)
• 1.1. Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.2. Khái niệm và đặc trưng cơ bản của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.4. Tác động hai mặt của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.2. Hàng hóa trên thị trường chứng khoán
• 2.3. Các công ty thành viên
• 2.4. Số lượng nhà đầu tư
• 2.5. Thực trạng thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.6. Toàn cảnh vốn đầu tư nước gián tiếp ngoài trên thị trường chứng khoán từ năm 2000 đến tháng 06/2009
• 2.7. Tình hình kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên TTCK Việt Nam trong thời gian qua
• 2.8. Những hạn chế trong việc thu hút và kiểm soát dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THU HÚT VÀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020
• 3.2. Quan điểm và nguyên tắc phát triển thị trường chứng khoán
• 3.3. Các biện pháp đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.4. Giải pháp kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.5. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) trở thành một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế. FPI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính. Tuy nhiên, để thu hút được nguồn vốn này, cần có những giải pháp hiệu quả và đồng bộ.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác. FPI có tính thanh khoản cao, tính bất ổn và tính đa dạng. Những đặc điểm này giúp FPI trở thành một kênh đầu tư hấp dẫn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

1.2. Tác động của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đến nền kinh tế

FPI có tác động tích cực đến nền kinh tế thông qua việc tăng cường nguồn vốn, giảm chi phí vốn và thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, FPI cũng có thể gây ra những rủi ro như sự bất ổn định và dễ bị đảo ngược, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Những thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Những vấn đề như môi trường đầu tư chưa hoàn thiện, chính sách pháp lý chưa đồng bộ và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Môi trường đầu tư và chính sách pháp lý

Môi trường đầu tư tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Chính sách pháp lý chưa đủ rõ ràng và minh bạch, điều này khiến nhà đầu tư nước ngoài còn e ngại khi quyết định đầu tư. Cần có những cải cách mạnh mẽ để tạo điều kiện thuận lợi cho FPI.

2.2. Cạnh tranh từ các quốc gia khác

Việt Nam không phải là điểm đến duy nhất cho vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia cũng đang tích cực thu hút FPI. Sự cạnh tranh này đòi hỏi Việt Nam phải có những chiến lược thu hút đầu tư hiệu quả hơn.

III. Các giải pháp chính để thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Để thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài, Việt Nam cần triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Những giải pháp này không chỉ tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính.

3.1. Cải thiện môi trường kinh doanh

Cải thiện môi trường kinh doanh là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tạo ra một hệ thống pháp lý rõ ràng, minh bạch và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Điều này sẽ giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài.

3.2. Phát triển các quỹ đầu tư và dịch vụ tài chính

Phát triển các quỹ đầu tư và dịch vụ tài chính chuyên nghiệp sẽ giúp thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Cần có các chính sách khuyến khích thành lập quỹ đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, cần có những đánh giá và điều chỉnh kịp thời để tối ưu hóa hiệu quả của nguồn vốn này.

4.1. Kết quả thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trong thời gian qua

Trong những năm qua, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Điều này đã góp phần làm tăng trưởng kinh tế và phát triển thị trường tài chính. Tuy nhiên, cần có những biện pháp để duy trì và phát triển bền vững nguồn vốn này.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Những chính sách và biện pháp thành công của các nước như Thái Lan, Malaysia có thể được áp dụng để cải thiện tình hình đầu tư tại Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế Việt Nam. Để thu hút và kiểm soát nguồn vốn này hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ và kịp thời. Triển vọng tương lai của FPI tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách và phát triển môi trường đầu tư.

5.1. Triển vọng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang có nhiều tiềm năng phát triển. Việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài sẽ góp phần làm tăng trưởng và phát triển bền vững cho thị trường này.

5.2. Những thách thức và cơ hội trong tương lai

Trong tương lai, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, nếu có những chính sách hợp lý và kịp thời, cơ hội để phát triển nguồn vốn này vẫn rất lớn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2000 đến tháng 06/2009 đã trải qua những bước chuyển mình mang tính bước ngoặt. Từ phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000 chỉ với 2 mã cổ phiếu niêm yết và quy mô giao dịch bình quân 2,5 tỷ đồng mỗi phiên, thị trường đã tăng trưởng vượt bậc để đạt giá trị vốn hóa kỷ lục 490.000 tỷ đồng vào năm 2007, tương đương 43% GDP cả nước. Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) nhanh chóng khẳng định vai trò là động lực quan trọng cung cấp thanh khoản, bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, đồng thời nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, dòng vốn FPI cũng mang tính chất hai mặt với đặc tính thanh khoản cao, nhạy cảm và dễ đảo chiều khi xuất hiện biến động kinh tế vĩ mô. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 bùng nổ đã khiến thị trường chứng khoán Việt Nam rơi vào chu kỳ sụt giảm nghiêm trọng, giá trị vốn hóa thị trường bốc hơi hàng chục nghìn tỷ đồng và quy mô danh mục của khối ngoại sụt giảm gần 50%, chỉ còn 4,6 tỷ USD vào cuối năm 2008. Thực tế này đặt ra bài toán cấp bách về sự cân bằng giữa việc mở cửa thu hút vốn và thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro hệ thống.

Luận văn tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu mở rộng thu hút dòng vốn FPI để phục vụ phát triển kinh tế và yêu cầu kiểm soát an toàn tài chính tiền tệ quốc gia. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm: hệ thống hóa lý luận về dòng vốn FPI; phân tích, đánh giá thực trạng thu hút và kiểm soát FPI trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000 - tháng 06/2009; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả thu hút dòng vốn và phòng ngừa rủi ro đảo chiều trong giai đoạn đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của các lý thuyết kinh tế tài chính hiện đại. Trọng tâm là Lý thuyết Danh mục đầu tư hiện đại (Modern Portfolio Theory) của Harry Markowitz, giải thích cơ chế nhà đầu tư nước ngoài tìm kiếm lợi nhuận và phân tán rủi ro xuyên biên giới thông qua việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu và chứng chỉ quỹ. Bên cạnh đó, Lý thuyết Bộ ba bất khả thi (Impossible Trinity) của Mundell-Fleming được vận dụng để phân tích sự đánh đổi giữa tự do hóa luồng vốn FPI, kiểm soát tỷ giá hối đoái và tính độc lập của chính sách tiền tệ quốc gia.

Các khái niệm then chốt trong nghiên cứu bao gồm:

• Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI): Hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các công cụ tài chính phái sinh mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp theo Luật Đầu tư năm 2005.
• Tính thanh khoản và tính bất ổn định của dòng vốn FPI: Khả năng chuyển đổi nhanh chóng sang tiền mặt và xu hướng dễ đảo ngược danh mục khi môi trường đầu tư thay đổi.
• Kiểm soát vốn trực tiếp và gián tiếp: Các biện pháp can thiệp mang tính hành chính (như quy định hạn mức tỷ lệ sở hữu nước ngoài - room) hoặc biện pháp dựa trên thị trường (như thuế thoái vốn, đa tỷ giá, quy định dự trữ bắt buộc).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), cùng báo cáo tài chính của các quỹ đầu tư lớn như Dragon Capital, VinaCapital và Mekong Capital.

• Cỡ mẫu và phạm vi thu thập: Toàn bộ dữ liệu giao dịch khớp lệnh và thỏa thuận của 253 công ty niêm yết trên cả hai sàn giao dịch, cùng hoạt động giao dịch của hơn 12.720 tài khoản nhà đầu tư nước ngoài và 74 quỹ đầu tư quốc tế hoạt động tại Việt Nam.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian liên tục từ ngày 28/07/2000 đến hết tháng 06/2009, bảo đảm tính đại diện đầy đủ qua các chu kỳ thị trường từ sơ khai, bùng nổ đến suy thoái.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp thống kê mô tả, phân tích so sánh tương quan chuỗi thời gian và phương pháp nghiên cứu trường hợp (case study). Nghiên cứu lựa chọn phương pháp này nhằm làm rõ mối tương quan giữa chính sách mở room, biến động chỉ số VN-Index và dòng vốn ròng của khối ngoại, từ đó đưa ra những đánh giá khách quan dựa trên số liệu thực chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2000 - tháng 06/2009 chỉ ra ba phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, chính sách mở room sở hữu nước ngoài tạo tác động kích cầu trực tiếp và mạnh mẽ. Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 238/2005/QĐ-TTg nâng tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà đầu tư nước ngoài từ 30% lên 49% đã tạo đòn bẩy thúc đẩy số tài khoản ngoại tăng vọt từ 203 tài khoản (năm 2004) lên gần 7.900 tài khoản vào cuối năm 2007. Giá trị giao dịch mua của khối ngoại năm 2007 đạt 52.839 tỷ đồng, tăng gấp 5 lần so với năm 2006 và chiếm 19,85% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường.

Thứ hai, dòng vốn FPI có sự tập trung cao độ vào nhóm cổ phiếu blue-chips có vốn hóa lớn. Các nhà đầu tư ngoại luôn lấp đầy hạn mức sở hữu tối đa tại các doanh nghiệp đầu ngành như VNM, REE, AGF, STB với tỷ lệ nắm giữ đạt từ 40,74% đến 49%. Ngược lại, các mã cổ phiếu quy mô vốn nhỏ và thanh khoản thấp hầu như không thu hút được sự quan tâm của các định chế tài chính quốc tế.

Thứ ba, rủi ro rút vốn tháo chạy mang tính bầy đàn bộc lộ rõ nét khi chịu tác động tiêu cực từ thị trường tài chính quốc tế. Trong quý IV/2008, trước áp lực khủng hoảng toàn cầu, khối ngoại đã bán ròng hơn 1.730 tỷ đồng cổ phiếu và hơn 27.000 tỷ đồng trái phiếu. Động thái này kéo theo sự sụt giảm 70% của chỉ số VN-Index, khiến giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ ngoại giảm sâu từ 40% đến 60%, điển hình như VEIL giảm 40,56% và Vietnam Emerging Equity Fund giảm 60,2%.

Thảo luận kết quả

Biến động mạnh của dòng vốn FPI bắt nguồn từ tâm lý bảo toàn vốn của các tổ chức tài chính quốc tế khi thị trường mẹ gặp khủng hoảng, kết hợp với hiện tượng tâm lý bầy đàn của các nhà đầu tư cá nhân trong nước thường chạy theo xu hướng giao dịch của khối ngoại.

So sánh với bài học quốc tế, nghiên cứu chỉ ra sự tương phản rõ nét:

• Trường hợp Thái Lan (tháng 12/2006): Việc áp dụng biện pháp hành chính bộc phát thông qua quy định phong tỏa 30% tiền gửi ngoại tệ đầu tư đã gây sốc tâm lý, khiến chỉ số SET lao dốc 14,8% và làm bốc hơi 23 tỷ USD vốn hóa chỉ trong một ngày.
• Trường hợp Malaysia (1998 - 1999): Việc áp dụng linh hoạt chính sách thuế rút vốn giảm dần theo thời gian nắm giữ từ 30%, 20%, 10% xuống 0% (đối với thời hạn trên 12 tháng) đã giữ chân thành công dòng vốn dài hạn và ổn định tỷ giá mà không cần trợ cấp từ IMF.

Các phân tích này được minh chứng rõ ràng thông qua bảng dữ liệu tổng hợp quy mô giao dịch 12 tháng giai đoạn 2005 - 2007 và biểu đồ tương quan giữa chỉ số VN-Index với biến động dòng tiền ròng của khối ngoại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và định hướng phát triển thị trường vốn đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao chuẩn mực minh bạch và áp dụng IFRS: Bộ Tài chính và UBCKNN cần ban hành lộ trình bắt buộc áp dụng chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế (IFRS) cho 100% doanh nghiệp niêm yết giai đoạn 2011 - 2015, giảm thiểu tối đa tình trạng bất cân xứng thông tin để bảo vệ nhà đầu tư.

2. Mở rộng biên độ sở hữu và cấp phép thành lập quỹ ngoại: Chính phủ tiếp tục xem xét nới room sở hữu nước ngoài lên trên 49% hoặc 100% đối với các ngành nghề không thuộc diện an ninh quốc gia; cho phép thành lập công ty quản lý quỹ 100% vốn nước ngoài nhằm nâng quy mô vốn hóa thị trường đạt 50% - 60% GDP vào năm 2015 và 70% GDP năm 2020.

3. Triển khai cơ chế kiểm soát vốn gián tiếp dựa trên thị trường: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu áp dụng thuế chuyển nhượng vốn linh hoạt đối với các giao dịch ngắn hạn dưới 6 tháng (mức thuế từ 10% đến 20% và giảm dần về 0% cho các khoản đầu tư trên 1 năm), tránh sử dụng các mệnh lệnh hành chính đột ngột gây hoảng loạn thị trường.

4. Xây dựng hệ thống xếp hạng tín nhiệm và cảnh báo sớm: Thành lập tối thiểu 2 tổ chức định mức tín nhiệm độc lập trước năm 2013 để đánh giá các công cụ nợ và cổ phiếu, đồng thời hoàn thiện hệ thống giám sát dòng vốn FPI tự động kết nối giữa các ngân hàng giám sát và cơ quan quản lý để theo dõi diễn biến dòng tiền 24/7.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, Ngân hàng Nhà nước): Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng các công cụ kiểm soát vốn dựa trên thị trường nhằm giữ vững mục tiêu vốn hóa 50% GDP và ổn định an ninh tiền tệ.

2. Ban lãnh đạo doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp cổ phần hóa: Tham khảo kinh nghiệm cấu trúc cổ đông, nâng cao tính minh bạch và quản trị công ty theo thông lệ quốc tế để khai thác hiệu quả room sở hữu 49% từ các định chế tài chính nước ngoài.

3. Các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ đầu tư: Ứng dụng dữ liệu lịch sử về chu kỳ dòng vốn FPI để xây dựng chiến lược phân bổ danh mục, dự báo xu hướng dòng tiền ngoại và thiết lập các biện pháp quản trị rủi ro thanh khoản.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng hệ thống lý thuyết, dữ liệu thực chứng 9 năm và bài học kinh nghiệm quốc tế làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu về tự do hóa tài chính và thị trường vốn mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) khác vốn đầu tư trực tiếp (FDI) như thế nào?
FPI là hình thức đầu tư tài chính thông qua mua cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ mà nhà đầu tư không trực tiếp điều hành doanh nghiệp. FPI có tính thanh khoản rất cao và dễ đảo chiều trong ngắn hạn, khác với FDI là nguồn vốn đầu tư dài hạn vào tài sản vật chất và gắn liền với quyền quản lý sản xuất.

Quyết định 238/2005/QĐ-TTg có ý nghĩa gì đối với thị trường chứng khoán Việt Nam?
Quyết định này nâng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài từ 30% lên 49%, tạo lực đẩy giúp VN-Index tăng trưởng liên tục từ 239 điểm lên trên 300 điểm năm 2005 và đạt đỉnh 1.170,67 điểm năm 2007, đồng thời thu hút dòng vốn FPI đạt hơn 2 tỷ USD vào cuối năm 2006.

Tại sao biện pháp kiểm soát vốn của Thái Lan năm 2006 lại thất bại?
Ngân hàng Trung ương Thái Lan đã áp dụng biện pháp hành chính đột ngột khi phong tỏa 30% tài khoản tiền gửi ngoại tệ đầu tư. Động thái này gây hoảng loạn tâm lý khiến các nhà đầu tư tháo chạy hàng loạt, làm chỉ số SET giảm 14,8% và bốc hơi 23 tỷ USD vốn hóa trong một ngày.

Cơ chế thuế rút vốn của Malaysia mang lại bài học gì cho Việt Nam?
Malaysia áp dụng mức thuế thoái vốn giảm dần theo thời gian nắm giữ từ 30%, 20%, 10% đến 0% cho các khoản đầu tư trên 12 tháng. Đây là công cụ kiểm soát gián tiếp thông minh giúp hạn chế đầu cơ lướt sóng, giữ chân dòng vốn trung và dài hạn mà không làm tổn hại niềm tin thị trường.

Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam thu hút dòng vốn FPI bền vững?
Doanh nghiệp cần chuẩn hóa hệ thống báo cáo tài chính theo chuẩn IFRS, thực hiện công bố thông tin minh bạch, mở rộng quy mô vốn và nâng cao hiệu quả quản trị công ty, bởi các nhà đầu tư nước ngoài luôn ưu tiên phân bổ tỷ trọng lớn vào các doanh nghiệp dẫn đầu ngành.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vốn FPI, khẳng định tính tất yếu của việc mở cửa thị trường vốn gắn liền với kiểm soát rủi ro vĩ mô.
• Phân tích thực trạng 9 năm phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, phản ánh sự bùng nổ vốn hóa từ 2,5 tỷ đồng/phiên lên 490.000 tỷ đồng (43% GDP).
• Chỉ rõ nguyên nhân sâu xa của đợt suy giảm 70% điểm số thị trường năm 2008 và sự sụt giảm 50% quy mô danh mục FPI do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu.
• Đúc kết bài học kiểm soát vốn đắt giá từ Thái Lan và Malaysia, chứng minh tính ưu việt của các biện pháp thị trường so với mệnh lệnh hành chính.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng cơ chế cảnh báo sớm dòng vốn cho giai đoạn đến năm 2020.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển thị trường vốn Việt Nam bền vững, các cơ quan quản lý và thành viên thị trường cần nhanh chóng triển khai lộ trình chuẩn hóa IFRS, nâng cao năng lực định mức tín nhiệm và thiết lập cơ chế giám sát dòng tiền chủ động ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI (FPI) 1. Khái niệm và đặc trưng cơ bản của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Khái niệm: Trong thuật ngữ kinh tế quốc tế, bên cạnh thuật ngữ “Foreign Indirect Investment” (FII-đầu tư gián tiếp nước ngoài) vẫn tồn tại và phát triển thuật ngữ “Foreign Porfolio Investment” (FPI-đầu tư nước ngoài qua danh mục chứng khoán).

Nhiều nhà khoa học và hoạch định chính sách coi hai thuật ngữ này là đồng nghĩa, không có sự phân biệt. Có quan điểm cho rằng FII được sử dụng trong mối quan hệ với đầu tư trực tiếp – tức là chỉ bao gồm đầu tư vào doanh nghiệp thông qua việc mua bán cổ phiếu doanh nghiệp (không kể đầu tư mua trái phiếu hoặc chứng chỉ có giá khác) ở giới hạn chưa trở thành đầu tư trực tiếp. Trong khi, FPI lại có nghĩa rộng hơn: đó là việc đầu tư mua cổ phiếu, trái phiếu mà thông qua đó, nhà đầu tư có thể trực tiếp sở hữu và quản lý doanh nghiệp (trở thành đầu tư trực tiếp) hoặc không trực tiếp quản lý doanh nghiệp (đầu tư gián tiếp). Theo Luật Đầu Tư năm 2005 của Việt Nam thì " Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư" Vì vậy, đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể được hiểu theo nghĩ rộng thông qua 3 hình thức: - “Mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá khác” của doanh nghiệp, Chính phủ và các tổ chức khác được phép phát hành.

- Đầu tư thông qua “quỹ đầu tư chứng khoán”. - Đầu tư thông qua “các định chế trung gian khác”. Với nghĩa này thì đầu tư gián tiếp nước ngoài được hiểu tương đương với thuật ngữ Foreign Porfolio Investment (FPI). Những đặc trưng cơ bản của vốn FPI: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 - Tính thanh khoản cao Do chỉ quan tâm đến lợi tức (với một mức rủi ro nhấn định) hoặc mức độ an toàn của chứng khoán (với một mức lợi tức nhất định) chứ không quan tâm đến việc quản lý quá trình sản xuất và kinh doanh thực tế nên FPI có tính thanh khoản cao (high liquidity).

Nói cách khác, nhà đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể dễ dàng bán lại những chứng khoán cổ phần và chứng khoán nợ mà họ đang nắm giữ để đầu tư vào nơi khác với mức tỷ suất lợi tức cao và một mức rủi ro nhất định, hay với mức rủi ro thấp hơn và với mức tỷ suất lợi tức nhất định. Tính thanh khoản cao của FPI khiến cho hình thức đầu tư này mang tính ngắn hạn (short term), mặc dù cổ phiếu được coi là hình thức đầu tư dài hạn và thời hạn trái phiếu có thời hạn lớn hơn một năm. - Tính bất ổn Do có thể thay đổi rất nhanh để tìm kiếm tỷ suất lợi tức cao hơn hay để có được mức độ rủi ro thấp hơn nên FPI còn có đặc tính là bất ổn định (volatility) và dễ bị đảo ngược (reveribility). Tính bất ổn định trong một giới hạn nào đó, có thể là có lợi khi nó cung cấp những cơ hội kinh doanh với lợi nhuận cao hoặc những cơ hội kinh doanh chênh lệch giá.

Những cơ hội này sẽ thu hút các nhà đầu tư và khiến cho thị trường tài chính nội địa hoạt động hiệu quả hơn. Tính bất ổn còn chỉ ra rằng thị trường đang tìm kiếm những hình thức phân bổ vốn tốt nhất cho những cơ hội kinh tế hiện hành. Tuy vậy, nếu điều này xảy ra thường xuyên và với mức độ lớn, những tác động tiêu cực đến hệ thống tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung sẽ xuất hiện. Hơn thế nữa, tính thanh khoản cao cùng với tính bất ổn của FPI còn có thể dẫn tới tình trạng rút vốn ồ ạt khi có sự thay đổi trong quan niệm của giới đầu tư hoặc của các điều kiện kinh tế bên trong cũng như bên ngoài.

- Tính đa dạng Ngoài các đặc điểm trên, vốn FPI còn có đặc tính là tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau (multiform) và rất phức tạp (complexity) như trái phiếu, cổ phiếu, giấy nợ thương mại (commercial paper) hoặc dưới dạng các công cụ phái sinh (derivative); có kỳ hạn (forward), tương lai (future), quyền chọn (option). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. - Nhà đầu tư nước ngoài khi quyết định đầu tư vào một nước, điều họ quan tâm đầu tiên là môi trường đầu tư và hệ thống luật pháp của nước họ đầu tư vào.

Môi trường đầu tư thông thoáng , hệ thống pháp lý ổn định, rõ ràng, minh bạch, bảo vệ được nhà đầu tư chân chính sẽ thu hút vốn đầu tư nước ngoài mạnh mẽ. - Dòng vốn đầu tư nước ngoài chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển cơ sở hạ tầng tài chính và độ mở của thị trường chứng khoán, chất lượng của các cổ phiếu, trái phiếu, uy tín của nhà phát hành và nước phát hành; sự đa dạng và vận hành có hiệu quả của các định chế tài chính trung gian; sự phát triển và chất lượng của hệ thống thông tin và dịch vụ chứng khoán, trong đó có các tổ chức tư vấn và dịch vụ định mức hệ số tín nhiệm chứng khoán và doanh nghiệp. - Dòng chảy của vốn đầu tư nước ngoài vào thị trường tài chính các nước theo tỷ lệ thuận với sự gia tăng quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động hiệu quả trong nước, cũng như việc nới rộng biên độ nắm giữ cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào các doanh nghiệp. - Vốn đầu tư nước ngoài còn chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố như bối cảnh quốc tế (hòa bình, kinh tế ổn định, các quan hệ ngoại giao và môi trường pháp lý thuận lợi); mức độ tự do hóa (chính sách khuyến khích đầu tư, sự thông thoáng của chính sách quản lý nhà nước đối với nhà đầu tư.); sự phát triển của hệ thống tiền tệ và các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh nói riêng, và của các thể chế thị trường nói chung của nước tiếp nhận đầu tư.

Tác động hai mặt của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Tác động tích cực: - FPI góp phần làm tăng nguồn vốn trên thị trường vốn nội địa và làm giảm chi phí vốn thông qua việc đa dạng hóa rủi ro. Dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào các nước đang phát triển sẽ trực tiếp làm tăng nguồn vốn trên thị trường nội địa để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Ngoài ra, FPI còn cho phép các nhà đầu tư nước ngoài có cơ hội chia sẻ rủi ro của TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 mình với các nhà đầu tư nội địa.

FPI sẽ khiến cho thị trường vốn nội địa trở nên có tính thanh khoản cao hơn và theo đó là việc đa dạng hóa rủi ro sẽ trở nên dễ dàng hơn, với kết quả là nguồn vốn sẽ dồi dào hơn và chi phí vốn đối với công ty sẽ giảm. - FPI thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính nội địa, hoàn thiện các thể chế và cơ chế thị trường. Dòng vốn đầu tư gián tiếp đổ vào thị trường tài chính thông qua việc mua bán các loại chứng khoán trên thị trường chứng khoán và làm cho các loại chứng khoán niêm yết có tính thanh khoản cao hơn, thị trường năng động hơn và quy mô của thị trường qua đó cũng mở rộng hơn. Một khi thị trường có tính thanh khoản cao hơn, sâu hơn, và rộng hơn, một loạt dự án đầu tư khác nhau sẽ được tài trợ.

Nhà đầu tư sẽ mạnh dạn đầu tư vì họ tin rằng có thể quản lý được danh mục đầu tư của họ và có thể bán đi một cách nhanh chóng nếu muốn thu hồi vốn. Khi đó, các doanh nghiệp trong nước có nhiều cơ hội tiếp nhận được nguồn vốn phong phú, đa dạng. Vì thế, những thị trường có tính thanh khoản và hiệu suất cao sẽ tạo sức hút mạnh mẽ đối với đầu tư dài hạn. Sự hiện diện của các nhà đầu tư thể chế nước ngoài (công ty bảo hiểm, quỹ tương hỗ, quỹ tự bảo vệ rủi ro.) sẽ giúp cho các thể chế tài chính trong nước có cơ hội tiếp cận với thị trường vốn quốc tế; áp dụng các công cụ và kỹ thuật tài chính mới như tương lai, quyền chọn, hoán đổi hoặc những công cụ bảo hiểm khác; cải tiến các khuôn khổ giám sát và điều tiết.

với kết quả là khả năng quản lý rủi ro của các nhà đầu tư nước ngoài lẫn các nhà đầu tư nội địa sẽ được tăng cường và nâng cao sức cạnh tranh của các thể chế tài chính nội địa. Thị trường tài chính phát triển làm tăng hiệu quả quản lý doanh nghiệp. Một công ty muốn cạnh tranh thu hút nguồn tài trợ thì phải hoạt động có hiệu quả hơn, triển vọng tốt hơn và có trình độ điều hành tốt hơn. Mặt khác, nếu thị trường chứng khoán phát triển tạo điều kiện cho các nhà đầu tư bên ngoài có thể mua lại doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả.

Mua lại có thể khiến cho công ty kinh doanh kém hiệu quả trở nên có hiệu quả và có lợi tức cao hơn. Mua lại cũng còn khiến cho TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 công ty trở nên vững mạnh hơn và đem lại lợi tức cho các nhà đầu tư cũng như cho nền kinh tế nội địa. FPI giúp tăng cường tính kỷ luật đối với thị trường nội địa. Do không có lợi thế về những thông tin nội bộ về các dự án đầu tư của công ty, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ đặc biệt yêu cầu một mức độ công khai hóa cao hơn, những chuẩn mực kế toán cao hơn và mang theo những kinh nghiệm của họ trong việc thực hiện những chuẩn mực này.

Cạnh tranh trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính cũng như trong việc tiếp nhận nguồn tài trợ sẽ buộc các thế chế tài chính nội địa và các công ty nội địa phải áp dụng những chuẩn mực kế toán quốc tế, thực hiện minh bạch hoá thông tin và cải tiến hình thức quản lý.