CHƯƠNG I. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TẠO ĐỘNG LỰC CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 1.1 Cơ sở lí luận về tạo động lực 1.1 Một số khái niệm Người lao động tham gia quá trình lao động với mục đích thỏa mãn những nhu cầu, nguyện vọng của bản thân: cuộc sống vật chất đầy đủ, đời sống hạnh phúc, bình đẳng xã hội hay sự phát triển toàn diện của bản thân…Để đạt được mục đích đó, người lao động tồn tại động cơ, động lực thúc giục họ không ngừng nâng cao năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành đem lại hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp. Vì vậy, vai trò của người lãnh đạo là nắm được các nhu cầu thiết yếu của người lao động hay nói cách khác phải nắm động cơ, động lực thúc đẩy người lao động làm việc, từ đó có những biện pháp phù hợp để thỏa mãn nhu cầu của người lao động cũng như mục tiêu chung của doanh nghiệp. Để tìm hiểu những điều trên, ta cần làm rõ một số khái niệm sau: Khái niệm nhu cầu Nhu cầu là trạng thái tâm lý mà con người cảm thấy thiếu thốn không thoả mãn về một cái gì đó và mong được đáp ứng nó.
Khái niệm động cơ Theo góc độ kinh tế: Động cơ là mục tiêu chủ quan của hoạt động con người nhằm đáp ứng các nhu cầu đặt ra. Động cơ phản ánh những mong muốn, những nhu cầu của con người và là lý do của hành động. Nhu cầu của con người rất đa dạng, trong đó có những nhu cầu nổi bật trong một thời điểm nào đó. Động cơ chính là nhu cầu mạnh nhất của con người trong một thời điểm nhất định và nhu cầu này quyết định hành động của con người.
Theo góc độ tâm lý học: Nguyễn Thị Ngọc Lan - QTDNB 4 Khóa luận tốt nghiệp Học Viện Ngân Hàng Động cơ là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người. Chính những hình ảnh tâm lý đó đã chỉ huy con người hoạt động nhằm thoả mãn nhu cầu và tình cảm của mình. Như vậy động cơ có hai thành tố cơ bản là nhu cầu và tình cảm, đây là hai mặt luôn gắn liền với nhau, không tách rời trong thực tế. Khái niệm động lực Để tồn tại và phát triển con người cần lao động.
Mỗi quá trình lao động sẽ tạo ra kết quả công việc nhất định. Để đạt được kết quả lao động tốt chúng ta cần phải quan tâm đến động lực lao động. Vậy động lưc lao động là gì? Có nhiều quan niệm khác nhau về tạo động lực trong lao động: Theo giáo trình quản trị nhân lực của ThS.Nguyễn Vân Điềm - PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân - NXB thống kê - 2003: “Động lực lao động là sự khao khát, tự nguyện của người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng tới một mục tiêu, kết quả nào đó”. Theo giáo trình hành vi tổ chức của ThS.
Bùi Anh Tuấn - NXB thống kê - 2004 “Động lực lao động là những nhân tố bên trong kích thích con người tích cực làm việc trong điều kiện cho phép tạo ra năng suất, hiệu quả cao. Biểu hiện của động lực là sự sẵn sàng, nỗ lực, say mê làm việc nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức cũng như bản thân người lao động”. Nói tóm lại, động lực là sự nỗ lực, cố gắng từ chính bản thân mỗi người lao động mà ra. Động lực lao động bao gồm động cơ lao động và mục đích hoạt động của con người.
Khi con người có động cơ lao động tốt và có mục đích hoạt động rõ ràng thì họ sẽ có động lực lao động tốt. - Khái niệm tạo động lực “Tạo động lực trong lao động là hệ thống các chính sách, các biện pháp, thủ thuật quản lí tác động đến người lao động nhằm làm cho người lao động có được động lực để làm việc”. (Theo Thạc sĩ Bùi Anh Tuấn – Giáo trình Hành vi tổ chức - NXB thống kê – 2004) Nguyễn Thị Ngọc Lan - QTDNB 5 Khóa luận tốt nghiệp Học Viện Ngân Hàng 1.2 Bản chất của động lực Động lực xuất phát từ bản thân mỗi người. Động lực lao động thể hiện qua những công việc cụ thể mà mỗi người lao động đang thực hiện và trong thái độ của họ với tổ chức.
Mỗi người lao động đảm nhiệm công việc khác nhau sẽ có những đặc điểm tâm lý khác nhau, mục tiêu và mong muốn khác nhau. Vì vậy nhà quản lý cần có những cách tác động khác nhau đến mỗi người lao động. Động lực lao động được gắn liền với một công việc, một tổ chức, một môi trường làm việc cụ thể. Như vậy cần hiểu rõ công việc, tổ chức, môi trường làm việc mới có thể đưa ra các biện pháp tạo động lực cho người lao động.
Động lực lao động mang tính tự nguyện. Vì động lực xuất phát từ chính bản thân người lao động nên khi có động lực, họ chủ động làm việc, không cảm thấy có bất kì một sức ép và áp lực nào trong công việc. Ngược lại, nếu người lao động bị ép buộc thì họ sẽ làm việc một cách bị động, khi đó kết quả công việc sẽ không cao. Động lực lao động giúp tăng năng suất lao động (nếu các yếu tố khác không đổi).
Khi người lao động có động lực làm việc, họ sẽ lao động nhiệt tình, hăng say, phấn đấu hơn trong công việc từ đó năng suất lao động tăng lên.3 Quá trình tạo động lực Hình 1.1 Sơ đồ quá trình tạo động lực Sự thôi thúc Nhu cầu (Áp lực hay cố (Cảm giác thiếu gắng) hụt) Sự thỏa mãn Hành động (Sự giảm áp lực và (Hành vi trực tiếp hướng tới thỏa mãn nhu cầu mục đích) ban đầu) Nguyễn Thị Ngọc Lan - QTDNB 6 Khóa luận tốt nghiệp Học Viện Ngân Hàng Động lực xuất phát từ mong muốn thỏa mãn nhu cầu. Nhu cầu là một cảm giác thôi thúc mạnh mẽ do sự thiếu hụt về mặt nào đó trong đời sống con người. Nhu cầu không được thỏa mãn sẽ tạo ra sự căng thẳng, trạng thái khó chịu và sự thôi thúc nhằm thỏa mãn nhu cầu. Để khắc phục điều này, người ta phải tiến hành những hành động nào đó hướng tới mục đích cụ thể để thỏa mãn nhu cầu.
Khi nhu cầu được thỏa mãn, con người sẽ giảm sự căng thẳng và nâng cao hiệu quả làm việc. Do đó, người quản lí phải có những biện pháp tạo động lực trong lao động để đáp ứng những nhu cầu đa dạng của người lao động. Muốn đưa ra được các biện pháp tác động đó đòi hỏi người quản lí phải xác định được mục tiêu mà người lao động đang hướng tới để tạo cho họ sự hăng say, nỗ lực trong quá trình làm việc. Mục tiêu cơ bản của người lao động bao gồm: Mục tiêu thu nhập: Đây là mục tiêu quan trọng nhất khiến người lao động làm việc bởi vì thu nhập giúp người lao động trang trải cuộc sống của bản thân và gia đình họ đồng thời đảm bảo cho sự sống và phát triển.
Mục tiêu phát triển cá nhân: Đây là mục tiêu mà người lao động mong muốn tự hoàn thiện mình thông qua các hoạt động đào tạo, phát triển, các hoạt động văn hóa xã hội. Mục tiêu này được nâng cao, chú trọng hơn khi người lao động đã có đủ thu nhập để đảm bảo cuộc sống. Mục tiêu thỏa mãn các hoạt động xã hội: Là nhu cầu được tham gia vào các hoạt động xã hội để tự khẳng định mình. Khi hai mục tiêu trên đã được đáp ứng thì nhu cầu thỏa mãn các hoạt động xã hội được NLĐ quan tâm hơn.4 Vai trò của tạo động lực lao động Đối với bản thân người lao động Nguyễn Thị Ngọc Lan - QTDNB 7 Khóa luận tốt nghiệp Học Viện Ngân Hàng Người lao động có động lực làm việc sẽ đem hết khả năng và tâm huyết của mình vào công việc dẫn đến tăng năng suất lao động cá nhân do đó tiền lương của người lao động sẽ tăng lên từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của bản thân và gia đình họ.
Mặt khác khi người lao động có động lực làm việc tức là họ có tâm lý thỏa mãn với tổ chức và yêu công việc của mình, họ sẽ có nhiệt huyết để làm việc và tìm được niềm vui trong công việc, tăng khả năng sáng tạo, khuyến khích họ không ngừng học tập để hoàn thiện bản thân. Người lao động có được động lực làm việc sẽ yên tâm gắn bó với tổ chức, cảm thấy cuộc sống của mình được bảo đảm và an toàn. Đối với doanh nghiệp Doanh nghiệp tạo được động lực cho người lao động sẽ làm tăng sự gắn bó của họ với doanh nghiệp, giảm hiện tượng nghỉ việc, bỏ việc do đó giảm các chi phí về tuyển dụng và đào tạo. Người lao động có động lực làm việc thì sẽ làm việc hăng say tạo năng suất lao động cao hơn từ đó làm tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng như uy tín của doanh nghiệp, kích thích họ làm việc và sáng tạo không ngừng, cống hiến cho doanh nghiệp những sáng kiến cải tiến kỹ thuật, cải tiến sản xuất đem lại lợi ích lớn cho doanh nghiệp.
Nỗ lực để tạo động lực cho người lao động trong doanh nghiệp sẽ giúp hoàn thiện hơn các hoạt động quản trị nhân lực của doanh nghiệp như: tuyển dụng, thù lao, đào tạo và phát triển, đánh giá thực hiện công việc…từ đó giúp doanh nghiệp sử dụng và khai thác một cách có hiệu quả nhất nguồn nhân lực của mình. Đối với xã hội Nguyễn Thị Ngọc Lan - QTDNB 8 Khóa luận tốt nghiệp Học Viện Ngân Hàng Tạo động lực lao động làm tăng năng suất lao động xã hội do đó tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển mạnh mẽ. Người lao động có động lực làm việc sẽ có kết quả làm việc tốt hơn do đó tiền công họ nhận được cũng cao hơn từ đó làm tăng chất lượng cuộc sống của người dân. Bên cạnh đó, tạo được động lực cho người lao động sẽ làm cho họ hăng say làm việc, gắn bó với công ty, giảm bớt hiện tượng bỏ việc, thất nghiệp, làm giảm gánh nặng xã hội.5 Những yếu tố ảnh hưởng tới tạo động lực Các yếu tố thuộc về con người Yếu tố thuộc về con người: Là những yếu tố xuất hiện trong chính bản thân con người thúc đẩy họ làm việc.
Bao gồm: Lợi ích con người: Lợi ích là mức độ thỏa mãn của con người, lợi ích và nhu cầu có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, không có nhu cầu thì không có lợi ích hay lợi ích là hình thức biểu hiện của nhu cầu.