phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc phân thành 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý và quản lý chƣơng trình giáo dục và đào tạo nghề. Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý và thực hiện chƣơng trình đào tạo nghề thích ứng thị trƣờng lao động ở trƣờng CĐN Công nghiệp Thanh Hoá. Chƣơng 3: Một số giải pháp tăng cƣờng hiệu quả quản lý và thực hiện chƣơng trình đào tạo nghề thích ứng thị trƣờng lao động ở Trƣờng CĐN Công nghiệp Thanh Hóa.
Phần III: Kết luận - kiến nghị. Cuối luận văn có: Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. - 10 - Phần II: NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Một số chương trình đào tạo nghề. Đào tạo nghề theo phương thức truyền thống: Đào tạo nghề theo phƣơng thức truyền thống đã đƣợc áp dụng phổ biến ở nƣớc ta. Đào tạo nghề theo phƣơng thức truyền thống là hình thức đào tạo: - Quy định rõ thời gian đào tạo, trình độ đầu vào, trình độ đầu ra của học sinh. Nội dung đào tạo đƣợc thực hiện bằng hệ thống môn học: kỹ thuật cơ sở, kỹ thuật chuyên môn, kiến thức chung hoặc bổ trợ, thực hành nghề.
Các môn học đƣợc sắp xếp trong kế hoạch đào tạo với thời lƣợng tƣơng ứng trình độ đào tạo. - Quá trình đào tạo đƣợc chia ra các học kỳ và năm học. Kết thúc học kỳ, năm học và khóa học có kiểm tra đánh giá. Đào tạo nghề theo phƣơng thức truyền thống có ƣu điểm sau: * Cấu trúc nội dung đào tạo có tính hệ thống hoàn chỉnh, toàn diện, logic, chặt chẽ tạo tiềm năng phát triển lâu dài.
* Học sinh đƣợc đào tạo hoàn chỉnh tất cả các nội dung liên quan đến nghề nghiệp, trong một thời gian ấn định. * Dễ xây dựng kế hoạch năm học. Nhƣợc điểm: * Do đào tạo một lần nên việc xây dựng chƣơng trình học thêm đạt trình độ cao hơn hoặc chuyển đổi nghề rất khó khăn, phải học lại từ đầu, khó thực hiện phƣơng châm học suốt đời. - 11 - * Tính định hƣớng thị trƣờng lao động chƣa đƣợc quan tâm, chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu đa dạng của ngƣời học, tính mở, tính linh hoạt, tính mềm dẻo thấp nên không phù hợp với cơ chế thị trƣờng khi có nhu cầu thay đổi về chất lƣợng về nguồn nhân lực.
Đào tạo nghề theo mô đun: * Khái niệm mô đun: Thuật ngữ mô đun đƣợc sử dụng phổ biến trong kỹ thuật và đƣợc hiểu là một đơn vị tiêu chuẩn trong kỹ thuật. Gần đây ngƣời ta chuyển khái niệm mô đun sang giáo dục với việc khai thác các tính chất đặc trƣng của nó, thƣờng gọi là mô đun dạy học hay mô đun đào tạo. Mô đun đào tạo là đơn vị chƣơng trình dạy học tƣơng đối độc lập, có cấu trúc một cách đặc biệt, chứa đựng cả mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp dạy học và hệ thống công cụ đánh giá kết quả lĩnh hội, chúng gắn bó với nhau nhƣ một chỉnh thể. Khác với các môn học, các mô đun đào tạo đƣợc xây dựng dựa trên logic của hoạt động nghề nghiệp, trong đó tích hợp kiến thức lí thuyết với kỹ năng thực hành nghề nghiệp hƣớng tới năng lực thực hiện các công việc và nhiệm vụ trong nghề.
Mỗi mô đun là chƣơng trình đào tạo năng lực thành phần cần thiết để thực hiện một công việc. Các mô đun có thể kết hợp với nhau linh hoạt để hình thành nên một chƣơng trình đào tạo đáp ứng nhu cầu đào tạo năng lực cho một nghề, một việc làm hay một phần việc làm phù hợp với nhu cầu cá nhân ngƣời học, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và với cấu trúc của nghề [9]. Đào tạo nghề theo mô đun đƣợc chia thành: đào tạo nghề theo mô đun kỹ năng hành nghề và theo mô đun năng lực thực hiện. Mô đun kỹ năng hành nghề là một nhóm các mô đun của một nghề, đƣợc phân chia và cấu trúc một cách hợp lý sao cho sau khi học xong nhóm mô đun này ngƣời học có khả năng hành nghề để kiếm sống.
- 12 - Phụ lục 01: Mô đun đào tạo PLC nâng cao (Nguồn: Phòng Đào tạo trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Thanh Hóa). Đào tạo nghề theo mô đun năng lực thực hiện: * Nguyên tắc xây dựng không chủ yếu dựa vào yếu tố thời gian mà dựa vào tiêu chuẩn quy định cho một nghề và đào tạo theo các tiêu chuẩn nghề. * Chƣơng trình gồm nhiều mô đun lắp ghép với nhau một cách hợp lý, đặt trọng tâm vào việc giải quyết vấn đề thực hiện mục tiêu đào tạo, lấy tiêu chuẩn kỹ năng thực hiện và tỷ lệ ngƣời học tìm đƣợc việc làm để đánh giá kết quả đào tạo. * Các tiêu chuẩn nghề dựa trên kết quả hay đầu ra (các năng lực thực hiện) đƣợc sử dụng làm cơ sở để lập kế hoạch thực hiện và đánh giá quá trình đào tạo và kết quả đào tạo.
Trong tiêu chuẩn nghề, tiêu chuẩn kỹ năng nghề là thành tố quan trọng nhất. + Năng lực thực hiện: Là khả năng thực hiện đƣợc các hoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra đối với từng nhiệm vụ, công việc đó. Là các kiến thức, kỹ năng, thái độ đòi hỏi đối với một ngƣời để thực hiện hoạt động có kết quả ở một nghề cụ thể [4]. + Nhiệm vụ: Là trách nhiệm đƣợc giao trong một hoạt động nghề nghiệp cụ thể mà ngƣời lao động cần hoàn thành trong một khoảng thời gian và điều kiện nhất định [4].
+ Công việc: Là một hệ thống các thao tác hoặc hành động cụ thể nhằm hoàn thành một nhiệm vụ nhất định [4]. * Các chƣơng trình đào tạo nghề theo mô đun đáp ứng linh hoạt nhu cầu tìm việc làm của ngƣời lao động. Chƣơng trình đào tạo không tồn tại - 13 - các môn học riêng lẻ, không quá lệ thuộc vào không gian, thời gian và trình tự thực hiện chặt chẽ nhƣ chƣơng trình môn học, nghĩa là độ linh hoạt cao hơn trong việc thực hiện kế hoạch học tập. Phương pháp đào tạo nghề tích hợp Môđun năng lực thực hiện và môn học (MĐNLTH – MH): * Xây dựng chƣơng trình đào tạo thuần túy theo mô đun không linh hoạt, khó chuyển đổi nghề.
* Xây dựng chƣơng trình đào tạo thuần túy theo mô đun sẽ hạn chế năng lực sáng tạo của ngƣời học do không có điều kiện học tập một cách hệ thống và sâu sắc bản chất của quá trình công nghệ sử dụng trong nghề và các kiến thức thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn khó cấu trúc thành các mô đun mà thƣờng cấu trúc thành các môn học. * Chƣơng trình này thích hợp với quan điểm đào tạo toàn diện nhƣng cũng thích hợp với thị trƣờng lao động, nhu cầu của ngƣời học [9]. Vài nét về tình hình đào tạo nghề theo mô đun. Tình hình đào tạo nghề theo mô đun trên thế giới: Những ƣu tiên của đào tạo theo mô đun đã đƣợc các nhà quản lý tổ chức đào tạo trên thế giới quan tâm và khai thác trong quá trình đào tạo, giáo dục ở tất cả các cấp học, các đối tƣợng, đặc biệt đối với công nhân, nhân viên kỹ thuật.
Nhiều nƣớc đã áp dụng mô đun trong quá trình đào tạo công nhân kỹ thuật. Ở Mỹ, đã sớm sử dụng mô đun trong đào tạo công nhân đó là việc đào tạo bổ túc tức thời cho công nhân làm việc trong dây chuyền ô tô của các hãng General Motor và Ford vào những năm 20 của thế kỷ 19, công nhân đƣợc đào tạo cấp tốc trong các khóa học chỉ kéo dài 2-3 ngày. Học viên đƣợc làm quen với mục tiêu công việc và đƣợc đào tạo ngay tại dây chuyền với nội - 14 - dung không thừa, không thiếu nhằm đảm nhận đƣợc công việc cụ thể ngay trong dây chuyền. Khi có sự thuyên chuyển vị trí làm việc (nội dung làm việc khác), ngƣời công nhân phải qua một khóa học ngắn hạn tƣơng tự [4].
Phƣơng pháp và hình thức đào tạo này đã nhanh chóng đƣợc phổ biến và áp dụng rộng rãi ở Anh và một số nƣớc Tây Âu do tính thực dụng, tiết kiệm thời gian và kinh phí đào tạo. Ở Úc, đào tạo theo mô đun đƣợc áp dụng rộng rãi từ năm 1975, đặc biệt, trong hệ thống giáo dục kỹ thuật và nâng cao (hệ thống TAEE). Trong hệ thống này, các mô đun đào tạo và các khóa học theo mô đun ngày càng hoàn thiện và phổ biến rộng rãi. Nét nổi bật của việc nghiên cứu và ứng dụng mô đun Úc là sự kế thừa và kết hợp các chƣơng trình đào tạo truyền thống với các chƣơng trình đào tạo theo mô đun, cũng nhƣ cách tổ chức đánh giá các chƣơng trình đào tạo theo mô đun [4].
Ở Thụy Điển, chƣơng trình đào tạo công nhân khai thác gỗ đƣợc cấu trúc theo trình tự và nội dung cơ bản của quy trình khai thác gỗ. Mỗi nội dung cơ bản đƣợc thể hiện qua các mô đun đào tạo, trong đó có sự kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành nhằm đảm bảo cho ngƣời công nhân có thể đảm nhận đƣợc một công việc cụ thể trong quy trình khai thác gỗ. Tuy nhiên, những nghiên cứu và ứng - 15 - dụng loại này còn ít và chƣa trở thành chính thống, chƣa tƣơng xứng với vấn đề cần quan tâm cũng nhƣ tầm cỡ của các cơ quan nghiên cứu và triển khai. Ở nhiều nƣớc khác nhƣ Nam Triều Tiên, Thái Lan, Philipin…cũng đã áp dụng mô đun trong đào tạo nghề [4].
Ngoài ra, UNESCO và ILO là hai tổ chức quốc tế không chỉ khuyến khích mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển và ứng dụng các nhóm mô đun trong đào tạo nghề nói riêng và đào tạo nói chung. Từ đào tạo theo mô đun kỹ năng nghề (Mô dunes of employable skills - MES) đến đào tạo theo mô đun năng lực thực hiện (MEQ). Đề cƣơng năm 1973 tổ chức lao động thế giới ILO đã đề xuất phƣơng thức đào tạo theo mô đun (MES = phƣơng thức đào tạo nghề theo công việc/kỹ năng hành nghề) phƣơng thức đào tạo trên bị phê phán là hẹp, thiển cận không đủ đáp ứng về trình độ. Những yếu tố lí thuyết chỉ dừng ở mức thấp không đủ để đạt trình độ phân tích, hiểu và giải quyết vấn đề do vậy đề cƣơng năm 1992 ra đời tính đến việc đào tạo theo năng lực và trình độ [6;4].
