CHƯƠNG 1: 3 Luan van MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY KINH DOANH 1. Các khái niệm và lý thuyết liên quan đến năng lực cạnh tranh của công ty kinh doanh 1. Khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh - Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một khái niệm gắn liền với nền kinh tế thị trường, cạnh tranh luôn luôn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. Cạnh tranh nói chung và cạnh tranh trong nền kinh tế nói riêng là một khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau.
Khái niệm này được sử dụng cho cả phạm vi doanh nghiệp, phạm vi ngành, phạm vi quốc gia và cả khu vực liên quốc gia…. Điều này chỉ khác nhau ở chỗ mục tiêu được đặt ra ở quy mô doanh nghiệp hay quốc gia mà thôi. Trong khi đối với một doanh nghiệp, mục tiêu chủ yếu là tồn tại và tìm kiếm lợi nhuận trên cơ sở cạnh tranh quốc gia hay quốc tế, thì đối với một số quốc gia một tiêu đó là để phát triển nền kinh tế quốc dân một cách bền vững và có hiệu quả hơn so với các quốc gia khác. Cho tới nay đã có rất nhiều tác giả đưa ra các cách hiểu khác nhau về năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp cũng như một quốc gia.Mác: “ Cạnh tranh là sự ganh đua gay gắt, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhầm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”.
Nghiên cứu sâu về sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa và cạnh tranh tư bản chủ nghĩa C.Mác đã phát hiện ra quy luật cơ bản của cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là quy luật điều chỉnh tỷ suất lợi nhuận bình quân , và qua đó hình thành nên hệ thống giá cả thị trường. Quy luật này dựa trên những chênh lệch giữa giá cả , chi phí sản xuất và khả năng có thể bán hàng hóa với giá trị của nó nhưng vẫn thu được lợi nhuận. Theo từ điển bách khoa Việt Nam: “ Cạnh tranh trong kinh doanh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, mối quan hệ cung cầu nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiếp thụ thị trường có lợi nhất” Theo tôi, khả năng cạnh tranh cạnh tranh của doanh nghiệp có thể hiểu là: “ Cạnh tranh là một cuộc đấu tranh gay gắt và khốc liệt giữa các nhà sản xuất, kinh doanh trong cùng lĩnh vực với nhau dựa trên chế độ sở hữu khác nhau về tư liệu sản 4 Luan van xuất. Các chủ thể khi tham gia sử dụng mọi biện pháp, cả nghệ thuật lẫn thủ đoạn để giành lấy khách hàng nhằm thu được lợi nhuận tối đa”.
Như vậy, cạnh tranh được hiểu và khái quát một cách chung nhất đó là cuộc ganh đua gay gắt giữa các chủ thể đang hoạt động trên thị trương với nhau, kinh doanh cùng một loại sản phẩm hoặc những sản phẩm tương tự thay thế lẫn nhau nhằm chiếm lĩnh thị phần, tăng doanh số và lợi nhuận. - Khái niệm về năng lực cạnh tranh + Theo GS.TS Nguyễn Bách Khoa trình bày trong bài viết: “Phương pháp luận xác định năng lực cạnh tranh và hội nhập kinh tế quốc tế của doanh nghiệp” thì năng lực cạnh tranh được hiểu là: “Tích hợp các khả năng và nguồn lực để duy trì và phát triển thị phần, lợi nhuận và định vị những ưu thế cạnh tranh của sản phầm đó trong mối quan hệ với đối thủ cạnh tranh trực tiếp và tiềm tàng trên thị trường mục tiêu xác định.” + Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là sự thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thõa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi nhuận ngày càng cao, bằng việc khai thác, sử dụng thực lực và lợi thế bên trong, bên ngoài nhằm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ hấp dẫn người tiêu dùng để tồn tại và phát triển, thu được lợi nhuận ngày càng cao và cải tiến vị trí so với các đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Năng lực canh tranh của doanh nghiệp được tạo ra từ thực lực của doanh nghiệp và là các yếu tố nội hàm của mỗi doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh không chỉ được tính băng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị của doanh nghiệp mà năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn gắn liền với ưu thế của sản phẩm, dịch vụ mà doanh nghiệp đưa ra thị trường.
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp gắn với với thị phần mà nó nắm giữ, cũng có quan điểm đồng nhất của doanh nghiệp với hiệu quả sản xuất kinh doanh. Vì một doanh nghiệp có thể kinh doanh một hay nhiều sản phẩm, dịch vụ khác nhau do vậy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng thể hiện qua năng lực cạnh tranh của các sản phẩm, dịch vụ mà doanh nghiệp kinh doanh. Từ những yêu cầu trên, có thể đưa ra khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp như sau: năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và nâng cao lợi thế cạnh tranh trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, 5 Luan van thu hút và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và đảm bảo sự phát triển kinh tế bền vững. Phân loại năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các yêu cầu đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ngày càng cao hơn.
Như vậy để đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần phải đánh giá theo năng lực cạnh tranh Marketing và năng lực cạnh tranh phi Marketing. Các yếu năng lực cạnh tranh Marketing bao gồm: - Chất lượng sản phẩm - Sự đa dạng về chủng loại sản phẩm - Thương hiệu và hình ảnh sản phẩm trong mắt người tiêu dùng - Giá thành sản phẩm - Mạng lưới phân phối - Có nhiều chương trình xúc tiến thương mại hấp dẫn Các yếu tố năng lực cạnh tranh phi Marketing bao gồm: - Nguồn vốn công ty - Lãnh đạo - Nguồn nhân lực chất lượng cao - Công nghệ - Văn hóa và truyền thống công ty 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của công ty kinh doanh. Môi trường vĩ mô: Yếu tố kinh tế: - Đây là yếu tố rất quan trọng bao trùm và ảnh hưởng lớn đến mọi mặt hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp.
Nó bao gồm các nhân tố sau: tỷ lệ tăng trưởng quốc gia, các chính sách tài khoá của nhà nước, các chính sách về thuế, lãi suất ngân hàng, tỷ lệ lạm phát, chu kỳ kinh tế, cán cân thanh toán, chính sách tiền tệ, tỷ lệ thất nghiệp, tổng thu nhập quốc dân… - Mỗi nhân tố trên đều có thể là cơ hội của doanh nghiệp, đồng thời cũng có thể là mối đe doạ của doanh nghiệp. Do đó, việc xác định và phân tích các yếu tố này giúp các nhà quản lý, nhà lãnh đạo các doanh nghiệp tiến hành dự báo và đưa ra 6 Luan van các kết luận về những xu thế chính của sự biến đổi môi trường vĩ mô trong tương lai để có sự điều chỉnh thích hợp và kịp thời cho các chiến lược sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mình. Các yếu tố về chính trị và pháp luật: Các yếu tố này có ý nghĩa đặc biệt đối với các doanh nghiệp muốn vươn ra thị trường thế giới. Nó bao gồm: - Những yếu tố chính trị, pháp luật do Chính phủ đề ra: các chính sách, qui chế, định chế, luật lệ, chế độ tiền lương, thủ tục hành chính, hệ thống các văn bản pháp luật như luật doanh nghiệp, luật bảo hiểm xã hội… - Mức độ ổn định vầ tình hình chính trị của quốc gia, tính bền vững của Chính phủ… Các yếu tố về xã hội: Những yếu tố này là nhân tố chính trong việc hình thành thị trường sản phẩm, dịch vụ yếu tố sản sản xuất.
Đây là những yếu tố có tính biến đổi chậm nên dễ bị các doanh nghiệp lãng quên khi xác định các vấn đề chiến lược, trong một số trường hợp có thể đưa doanh nghiệp đi đến những thất bại nặng nề. Các yếu tố này bao gồm : tỷ lệ gia tăng dân số , cơ cấu dân cư về độ tuổi, giới tính , những chuẩn mực đạo đức, các phong tục tập quán, các giá trị văn hoá của quốc gia, địa phương mà doanh nghiệp đó đặt tại… Các yếu tố về tự nhiên: Các yếu tố này bao gồm: khí hậu, đất đai, tài nguyên thiên nhiên,nguồn năng lượng, môi trường tự nhiên cảu quốc gia, địa phương… Các yếu tố về công nghệ: Chu kỳ sống của sản phẩm, vong đời công nghệ, sự tiến bộ trong công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ siêu dẫn… Môi trường vi mô Môi trường vi mô có tác động trực tiếp đên hoạt động sản xuất kinh doanh cũng n hư năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nó quyết định tính chất cũng như mức độ cạn h tranh của doanh nghiệp trong một ngành, một lĩnh vực hoạt động.Việc chúng ta xác đinh ảnh hưởng của môi trường vi mô đến hoạt động của doanh nghiệp cũng đồng thờ ilà tìm ra cơ hội cũng như thách thức của môi trường này tới doanh nghiệp. Các yếu tố tác động mà ta cần xác định bao gồm: các đối thủ tiềm năng của doanh nghiệp, những 7 Luan van sản phẩm thay thế, quyền lực của khách hàng, quyền lực của các nhà cung cấp, sự cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành.
Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Cạnh tranh trong nền kinh tế là một vấn đề đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu. Trong bộ “tư bản” và những tác phẩm và những tác phẩm trước đó, C.Mác đã nói đến cơ sở sự ra đời và tồn tại sự cạnh tranh, các tiêu thức phân loại, những mặt tiêu cục và tích cực của cạnh tranh. Vấn đề này cũng được Lê Nin nhắc đến khi phân tích giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền.
Liên quan đến đề tài này , còn có nhiều công trình nghiên cứu khoa học đề cập, điển hình như: - Adam J.H, từ điển rút gọn về kinh doanh, nxb Longman York Press. - Dictionary of Trade Policy ( 1997), University of Adelaide. - Do Roge Percerou ( 1991), Quản lý xí nghiệp và sức cạnh tranh.