Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LIÊN KẾT TRONG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ CHÈ 1. Cơ sở lý luận về liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè 1. Một số khái niệm về liên kết, liên kết kinh tế, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè - Khái niệm “liên kết” Theo từ điển kinh tế học hiện đại của David, W. (1999): Khái niệm “liên kết” xuất phát từ tiếng Anh “integration” mà trong hệ thống thuật ngữ kinh tế có nghĩa là sự hợp nhất, sự phối hợp hay sáp nhập của nhiều bộ phận thành một chỉnh thể.
Trước đây khái niệm này được biết đến với tên gọi là nhất thể hoá và gần đây mới gọi là liên kết. - Khái niệm liên kết kinh tế Theo từ điển Thuật ngữ kinh tế học của Viện nghiên cứu và phổ biến tri thức bách khoa thì “Liên kết kinh tế là hình thức hợp tác phối hợp hoạt động do các đơn vị kinh tế tự nguyện tiến hành nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển theo hướng có lợi nhất trong khuôn khổ pháp luật của nhà nước. Mục tiêu của liên kết kinh tế là tạo ra sự ổn định của các hoạt động kinh tế thông qua các quy chế hoạt động để tiến hành phân công sản xuất, khai thác tốt các tiềm năng của các đơn vị tham gia liên kết để tạo ra thị trường tiêu thụ chung, bảo vệ lợi ích cho nhau”. Pearce (1999), “Liên kết kinh tế chỉ các tình huống khi mà các khu vực khác nhau của một nền kinh tế thường là khu vực công nghiệp và nông nghiệp hoạt động phối hợp với nhau một cách có hiệu quả và phụ thuộc lẫn nhau, là một yếu tố của quá trình phát triển.
Điều kiện này thường đi kèm với sự tăng trưởng bền vững”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Tác giả Phạm Thị Minh Nguyệt (2006) cho rằng: “Liên kết kinh tế chính là những phương thức hoạt động của các hình thức hợp tác kinh tế, liên kết kinh tế phát triển ngày càng phong phú, đa dạng theo sự phát triển của hợp tác kinh tế; Tất cả các mối quan hệ kinh tế được hình thành giữa hai hay nhiều đối tác với nhau dựa trên những hợp đồng đã ký kết với những thoả thuận nhất định được gọi là liên kết kinh tế”. - Khái niệm về liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè Theo tác giả Vũ Đức Hạnh (2015): Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè là việc thỏa thuận, tự nguyện cùng đầu tư, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chè của các bên tham gia liên kết để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm chè. Liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm từ chè là hình thức liên kết trong sản xuất nông nghiệp theo chuỗi từ cung ứng vật tư, dịch vụ đầu vào, sản xuất, sơ chế hoặc chế biến gắn với tiêu thụ sản phẩm.
Vai trò và đặc điểm của liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè 1. Vai trò của liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè là một hình thức đem lại lợi ích chắc chắn cho các bên liên quan. Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè giữa các doanh nghiệp chế biến và hộ nông dân cho phép xoá bỏ độc quyền đối với doanh nghiệp trong việc ép cấp, ép giá khi mua sản phẩm của người nông dân. Mặt khác, thực hiện liên kết thông qua hợp đồng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp chế biến chè có nguồn cung cấp ổn định để phấn đấu giảm giá thành, tăng chất lượng sản phẩm, nâng cao được năng lực cạnh tranh đối với sản phẩm của mình trên thị trường trong nước và quốc tế.
Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè giúp các tác nhân khắc phục những bất lợi về quy mô trong hoạt động sản xuất - kinh doanh, mỗi đơn vị sản xuất kinh doanh trồng, chế biến và tiêu thụ sản phẩm chè (hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp) đều thực hiện một chuỗi các hoạt động từ cung cấp, dịch vụ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 đầu vào và đầu ra; mỗi cung đoạn lại có những đầu vào khác nhau, quy trình công nghệ khác nhau và mang tính đặc thù; hơn nữa để sản xuất một loại sản phẩm đầu ra cao cấp nào đó từ nguyên liệu chè lại yêu cầu những chủng loại vật tư, nguyên liệu đầu vào khác nhau mà bản thân đơn vị sản xuất (hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp) không tự sản xuất ra tất cả, mà đó là kết quả của sự liên kết hợp tác của hai hay nhiều bên nhằm phát huy lợi thế so sánh, giảm chi phí sản xuất và chủ động, ổn định sản xuất - kinh doanh. Chính vì vậy, các liên kết giúp các hộ, doanh nghiệp khắc phục những hạn chế về quy mô và lĩnh vực hoạt động theo hướng hiệu quả hơn. Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè giúp cho tiêu thụ sản phẩm chè được nhanh hơn, thể hiện thông qua sự liên kết của hệ thống các nhà thương mại với các nhà sản xuất, thông qua hình thức đại lý bán hàng. Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè còn giúp cho các chủ thể tiếp cận nhanh chóng với các công nghệ và kỹ thuật mới, nhờ sự phối hợp với các nhà nghiên cứu ở các trường đại học hay cơ sở nghiên cứu trong và ngoài nước.
Ngược lại, sự thay đổi của thị trường cũng thúc đẩy liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè. Liên kết giúp giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh chè. Như vậy Nhà nước cần khuyến khích các cơ sở sản xuất chè đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, hợp tác sản xuất kinh doanh nhằm đạt hiệu quả kinh doanh cao và phục vụ nhu cầu đa dạng của xã hội những mặt khác, Nhà nước cũng cần có giải pháp chính sách quản lý vĩ mô nhằm hạn chế độc quyền dẫn đến lũng đoạn thị trường ngành chè, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất đời sống của người trồng chè. Đặc điểm của liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè đảm bảo làm tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh của ngành chè.
Bởi vì liên kết nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng của từng đơn vị sản xuất, chế biến và tiêu thụ chè nên dù được tiến hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 dưới hình thức nào thì những quan hệ liên kết này cũng phải đáp ứng được nhu cầu phát triển của các bên tham gia. Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè phải được hình thành trên tinh thần tự nguyện của các chủ thể. Sự tự nguyện tham gia liên kết cũng góp phần nâng cao tinh thần trách nhiệm cho các tác nhân, hành động cùng vì lợi ích chung và cùng chịu trách nhiệm về những thất bại hay rủi ro trong liên kết. Phân loại và nguyên tắc liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè 1.
Phân loại Tùy theo căn cứ để phân chia, có thể có nhiều loại hình liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè khác nhau. Mỗi một cách phân chia biểu hiện những thuộc tính khác nhau của liên kết giúp cho việc nhận thức và thực hiện có hiệu quả liên kết. - Căn cứ theo quan hệ kinh tế-kỹ thuật, có các loại hình liên kết sau: Liên kết dọc, Liên kết ngang và Liên kết nghiêng. - Căn cứ theo cấu trúc thành phần, có các loại hình liên kết sau: Liên kết song phương, Liên kết đa phương, Liên kết chuỗi, Liên kết mạng (lưới) và Liên kết hình sao.
- Căn cứ theo hình thức tổ chức pháp lý, có các loại hình liên kết sau: Hợp đồng liên kết kinh tế, Liên minh kinh tế, Hiệp hội kinh tế và Liên hợp kinh tế. - Căn cứ theo chức năng kinh tế, có các loại hình liên kết sau: Liên kết trao đổi, Liên kết hợp lực, Liên kết phân chia và Liên kết ủy nhiệm. - Căn cứ vào mối quan hệ với môi trường ngoài, có các loại hình: Liên kết đóng và Liên kết mở. - Căn cứ theo phạm vi liên kết, có các loại hình liên kết như: Liên kết giữa các doanh nghiệp, liên kết giữa các vùng lãnh thổ, liên kết giữa các ngành kinh tế, liên kết giữa các thành phần kinh tế, liên kết kinh tế quốc tế.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 Tóm lại: Các loại hình liên kết kinh tế rất đa dạng, tồn tại đan xen, kết hợp lẫn nhau tùy theo góc độ phân tích. Vì vậy cần căn cứ vào mục đích phân tích để lựa chọn căn cứ cơ bản cho việc khởi đầu phân loại liên kết để nhận thức và sử dụng trong thực tiễn. Những nguyên tắc cơ bản của liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè Một là, phải đảm bảo sản xuất kinh doanh của các chủ thể tham gia liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè phát triển và có hiệu quả ngày càng tăng Dù liên kết dưới hình thức và mức độ nào đi nữa thì yêu cầu của hoạt động liên kết ấy phải đảm bảo để sản xuất và kinh doanh của các chủ thể tham gia không ngừng được phát triển, doanh thu ngày càng tăng, năng suất và chất lượng sản phẩm chè ngày càng cao. Liên kết phải nâng cao được trình độ công nghệ, mở rộng mặt hàng, sản xuất từ nguyên liệu chè ngày càng phù hợp với nhu cầu thị trường, giá thành hạ, đem lại nhiều lợi nhuận cho các chủ thể trên cơ sở giá bán và chất lượng sản phẩm chè được người tiêu dùng chấp nhận.
Hai là, phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè Các hoạt động hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ chè giữa các chủ thể tham gia được thực hiện một cách thuận lợi, trôi chảy, thành công và đem lại hiệu quả cao khi các chủ thể tự nguyện tìm đến với nhau, tự thoả thuận quan hệ hợp tác, liên kết làm ăn với nhau lâu dài trên tinh thần bình đẳng, cùng chịu trách nhiệm đến cùng về các thành công cũng như thất bại và rủi ro. Tất cả các hình thức hợp tác, liên kết kinh tế được thiết lập trên cơ sở những ý đồ không xuất phát từ nguyên tắc tự nguyện, từ những liên hệ tất yếu về phương diện kinh tế, nghĩa là tiến hành trên cơ sở gò bó, gượng ép bắt buộc đều hoạt động không thành công, kém hiệu quả.