CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1.1 Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp xây dựng Trong phân tích đánh giá hoạt động của doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động kinh doanh là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hoạt động của doanh nghiệp gắn liền với nền sản xuất hàng hóa. Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một tiêu chí tổng hợp và mang tính phức tạp, các doanh nghiệp tùy theo thời điểm và mục tiêu mà có thể hiểu về hiệu quả hoạt động kinh doanh từ đó có thể vận dụng vào thực tiễn. Các nhà kinh tế cũng như các nhà phân tích cũng đã dành nhiều công sức nghiên cứu bản chất của hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh để tìm ra những nhân tố quan trọng ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả hoạt động kinh doanh giúp các doanh nghiệp từ đó có thể nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình. Trong cơ chế kinh tế thị trường đối với mọi doanh nghiệp, mục tiêu lớn nhất và lâu dài là tối đa hoá lợi nhuận.
Để đạt được mục tiêu lớn nhất này, doanh nghiệp phải xác định chính xác chiến lược kinh doanh phù hợp trong từng giai đoạn thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh doanh, phải phân bổ và quản trị hiệu quả các nguồn lực và luôn kiểm tra, phân tích và đánh giá xem quá trình kinh doanh đang diễn ra tại đơn vị có hiệu quả không.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh 1.1 Khái niệm hiệu quả Hiệu quả (efficiency) là kết quả mong muốn, kết quả mà con người chờ đợi và hướng tới; nó có nội dung khác nhau ở những lĩnh vực khác nhau. Hiệu quả có nhiều cách hay chỉ tiêu khác nhau thể hiện khác nhau: Trong sản xuất, hiệu quả có nghĩa là hiệu suất, là năng suất; Trong kinh doanh, hiệu quả là lãi suất, lợi nhuận; Trong lao động nói chung hiệu quả lao động là năng suất lao động, được đánh giá bằng số lượng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm, hoặc là bằng số lượng sản phẩm được sản xuất ra trong một đơn vị thời gian.2 Hiệu quả sản xuất kinh doanh Trong quá trình sản xuất kinh doanh hiệu quả được gắn liền với các yếu tố như: lao động, tiền vốn, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu. nên nói về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thì phải nói về việc sử dụng hiệu quả các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh, cũng như kết quả đầu ra của quá trình sản xuất. Đối với các doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động kinh doanh không những là thước đo chất lượng phản ánh trình độ tổ chức, quản lý kinh doanh mà còn là vấn đề sống còn.
Trong điều kiện kinh tế thị trường, sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt chỉ có những doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả mới tồn tại được. Doanh nghiệp hoạt động kinh doanh càng hiệu quả, thì càng có điều kiện để tái đầu tư mua sắp máy móc và cải thiện nâng cao công nghệ, áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến để giảm chi phí đầu vào, gia tăng sản lượng đầu ra góp phần nâng cao thu nhập của cán bộ công nhân và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước. Khi đề cập đến hiệu quả hoạt động kinh doanh các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét để đưa ra các định nghĩa khác nhau. Dưới đây là một số quan điểm khác nhau về hiệu quả hoạt động kinh doanh: Quan điểm thứ nhất: "Hiệu quả hoạt động kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm.
Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể". Quan điểm thứ hai: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất”. Như vậy, hiệu quả hoạt động kinh doanh khác với kết quả kinh doanh và có mối quan hệ chặt chẽ với kết quả kinh doanh. Từ các quan điểm nêu trên rút ra được kết luận là một doanh nghiệp để đạt được mục tiêu sản xuất kinh doanh cần phải trú trọng, quan tâm đến điều kiện nội tại, phát huy năng lực hiệu quả của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí đầu vào, đẩy mạnh 6 sản lượng đầu ra để tăng doanh thu.
Yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là phải sử dụng các yếu tố đầu vào hợp lý nhằm đạt được kết quả tối đa và với chi phí sử dụng là tối thiểu. Khái niệm trong kinh doanh có thể được đúc kết lại là: “ Hiệu quả là sự so sánh giữa kết quả đầu ra với các yếu tố, nguồn lực đầu vào để tạo ra đầu ra đó”. Như vậy, hiệu quả hoạt động kinh doanh phải là một đại lượng so sánh: so sánh giữa đầu vào với đầu ra, so sánh giữa đầu ra với đầu vào, so sánh giữa chi phí bỏ ra với kết quả kinh doanh thu được, sự so sánh ở đây có thể là sự so sánh tương đối và so sánh tuyệt đối. Kết quả đầu ra thường được xem là sản lượng, doanh thu, hay giá trị tổng sản lượng.
Yếu tố nguồn lực đầu vào là lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các thành phần khác. Để đánh giá hiệu quả của sản xuất kinh doanh người ta có thể đánh giá bằng 2 phương pháp đánh giá như sau: -Hiệu quả tuyệt đối Hiệu quả hoạt động kinh doanh = Kết quả đầu ra – Yếu tố, nguồn lực đầu vào Hiệu quả tuyệt đối cho biết hoạt động kinh doanh của doanh có hiệu quả với một giá trị là bao nhiêu. + Nếu “Hiệu quả hoạt động kinh doanh” > 0, cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả vì đạt được kết quả lớn hơn các yếu tố nguồn lực bỏ ra. + Nếu “Hiệu quả hoạt động kinh doanh” ≤ 0, cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh không hiệu quả, thậm chí thua lỗ vì kết quả đạt được nhỏ hơn các yếu tố nguồn lực bỏ ra.
- Hiệu quả tương đối Hiệu quả hoạt động kinh doanh = Yếu tố, nguồn lực đầu vào/ Kết quả đầu ra (1) Chỉ tiêu trên cho ta thấy mối quan hệ tương quan giữa nguồn lực bỏ ra và kết quả đạt được, cụ thể: 7 + Nếu chỉ tiêu trên < 1 cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả vì kết quả đạt được lớn hơn các yếu tố nguồn lực bỏ ra. + Nếu chỉ tiêu trên ≥ 1 cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh không hiệu quả, thậm chí thua lỗ vì kết quả đạt được nhỏ hơn các yếu tố nguồn lực bỏ ra.2 Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh phản ánh trình độ quản lý, đảm bảo thực hiện có kết quả cao về nhiệm vụ kinh tế xã hội đặt ra với chi phí thấp nhất. Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào sản xuất kinh doanh để tiết kiệm chi phí các nguồn lực đó nhằm đạt được mục đích sản xuất kinh doanh đề ra. Đó là hai mặt của vấn đề đánh giá hiệu quả.
Do vậy, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là đạt được kết quả lợi nhuận tối đa, hoặc là chi phí tối thiểu. Như vậy, bài toán về việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với một chi phí tối thiểu, hay là phải đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngược lại phải đạt được kết quả nhất định với một chi phí tối thiểu. Chi phí ở đây được hiểu theo nghĩa rộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, trong đó bao gồm cả chi phí cơ hội. Khái niệm về Chi phí cơ hội là phần lợi ích lớn nhất bị mất đi do sựa chọn khác đã bị bỏ qua hoặc là lợi ích mất đi của hoạt động kinh doanh này để thực hiện hoạt động kinh doanh khác.
Chi phí cơ hội cần được phản ánh trong các bài toán kinh tế để xem xét quyết định lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu của doanh nghiệp. Điều này sẽ khuyến khích các nhà kinh doanh lựa chọn phương án tốt nhất để đem lại hiệu quả cao trong hoạt động của mình. Trong kinh doanh bài toán chi phí cơ hội cần phải được nhận diện một cách đầy đủ và phải được tính toán trong hạch toán ví dụ sử dụng vốn tự có thì lợi nhuận kinh doanh phải cao hơn phần lãi suất ngân hàng thu được, vì khi đó chi phí lãi gửi ngân hàng được coi là chi phí cơ hội của kinh doanh.3 Phân biệt giữa kết quả và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh trình độ tổ chức và được xác định bằng tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Nó là thước đo ngày càng quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh càng cao càng có điều kiện mở mang và phát triển đầu tư mua sắm máy móc thiết bị, nâng cao đời sống cho người lao động, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với nhà nước. Sự khác nhau và mối quan hệ giữa hiệu quả hoạt động kinh doanh và kết quả kinh doanh được thể hiện như sau: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số tuyệt đối phản ánh quy mô đầu ra của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sau mỗi kỳ kinh doanh. Trong quá trình sản xuất kinh doanh thì kết quả cần đạt được bao giờ cũng là mục tiêu cần thiết của doanh nghiệp. Kết quả bằng chỉ tiêu định lượng như số lượng sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, lợi nhuận.
và cũng có thể phản ánh bằng chỉ tiêu định tính như uy tín, chất lượng sản phẩm.